Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 6טער י"ה

|  |  |
| --- | --- |
| יארטויזנט: |  |
| יארהונדערטער: | * 5טער י"ה
* 6טער י"ה
* 7טער י"ה
 |
| יארצענדלינגער: | 500ער 510ער 520ער 530ער 540ער 550ער 560ער 570ער 580ער 590ער |

דער **6טער יארהונדערט** איז די צייט צווישן די יארן 501 - 600.

## געשעענישן

| גרעגאריאנישער קאלענדאר אין הונדערטערס |
| --- |
| פארן ציילן |
9טער י"ה פארן ציילן | 8טער י"ה פארן ציילן | 7טער י"ה פארן ציילן | 6טער י"ה פארן ציילן | 5טער י"ה פארן ציילן | 4טער י"ה פארן ציילן | 3טער י"ה פארן ציילן | 2טער י"ה פארן ציילן | 1טער י"ה פארן ציילן |
| נאכן ציילן |
1טער י"ה| 2טער י"ה | 3טער י"ה | 4טער י"ה | 5טער י"ה | 6טער י"ה | 7טער י"ה | 8טער י"ה | 9טער י"ה | 10טער י"ה | 11טער י"ה | 12טער י"ה | 13טער י"ה | 14טער י"ה | 15טער י"ה | 16טער י"ה | 17טער י"ה | 18טער י"ה | 19טער י"ה | 20סטער י"ה | 21סטער י"ה | 22סטער י"ה |
# אקטאבער

| ►►
◀◀ אקטאבער |
| --- |
| א | ב | ג | ד | ה | ו | ש |
|  | 1 | 2 | 3 |
| 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| לוח פאר 2026 |

**אָקטאָבער** (October) איז דער צענטער חודש פון יאר לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר, און איינער פון אירע זיבן חדשים וואס אנטאהאלטן גאנצע 31 טעג. דאס ווארט "אקטאבער" שטאמט פון לאטייניש און איז טייטש "אכטער", ווייל אמאל איז דאס טאקע געווען דער אכטער חודש ביז מען האט צוגעלייגט יאנואר און פעברואר.

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 אקטאבער

|  |
| --- |
| **גויאישע מאנאטן** |
|
יאנואר | פֿעברואַר | מערץ | אַפּריל | מײַ | יוני | יולי | אויגוסט | סעפּטעמבער | אָקטאָבער | נאוועמבער | דעצעמבער |
# זנות

"איין הור אויפן טורן", איין בילד פון די *קויא בוך* (קו בוך), א יידישע מעשה-בוך פון איטאליען, ה'שנ"ה.
**זנות** אדער **פּראָסטיטוטציע** איז געשלעכטליכע באציאונגן פאר תאווה, און מע'לאזט זיך קאסטן געלט אדער אן אנדער אפצאל פאר דאס.

א **זונה** אדער **הור** אין אלט-יידיש (אין סלאבישע שפראכן און אנדערע, **קורװע**) איז א מיידל און צומאלן א מאן וואס טרענט פאר געלט.

עס איז די וועלט'ס עלטסטע פאך, .

לויט די געזעצן אין ישראל איז פארבאטן צו אויסהאלטן א שאנדהויז. אבער כאטש וואס עס איז פארבאטן, איז פאראן הונדערטער אדער טויזנטער שאַנדהייזער אין ישראל. אבער אויף יעדנספאל מעג א מיידל פערזענליך פארקויפן איר קערפער און טרענען פאר געלט. זינט יולי 2020 איז דאס גאר אומלעגאל צו קאנסומירן אדער פרובירן קאנסומירן זנות אין ישראל.

לויט די געזעצען אין אמעריקא איז פארבאטען פאר איינעם צו נעמען געלד פאר מזנה זיין, און כאטש עס איז פארבאטען איז עס איינס פון די גרעסטע ביזנעסער און די סטעיטס.

**זונה** איז געוויינליך א פרוי וואס פארקויפט זיך איר גוף צו מהנה זיין פרעמדע מענער פאר געלט. זייער ארימקייט אדער די אומשטענדן טרייבן זיי דאס צו טאן, ווייל עס איז א פיזישער דערנידעריגער פאך פיל מיט קרענק סכנות ווי איידס, און פשוט שווער דאס צו טאן. עמאציאנאל מוז מען זיין פארטייבט, נישט צו שפירן די עול פון זאגן ליגענט פאר יענעם בשעת מען איז יענעם מהנה אז מען מיינט נישט זיין טובה. געוויינליך מוז מען זיין זייער א גוטער פאפער כדי דער קאסטומער זאל זיין צופרידן. זיי נעמען דראגס כדי צו פארשיכורן די חושים און זיך בלייבן גוטמיטוג און אזא געפאלענער אקט. זיי דארפן אויך אויסזעהן יונג און שיין כדי צוציען בעסערע פרייזן פאר זייער גוף.

## אידישקייט

אין תנ"ך און אפילו אין גמרא זעהט מען דאס אלס א נארמאלער פאך, אבער ס'איז דא א לאו מן התורה פאר א פרוי אדער א מאן צו טוהן דאס: "לא תהי' קדשה מבנות ישראל". ס'איז דא אויך א לאו מן התורה פאר א טאטע צו לאזן זיין טאכטער זיין א זונה. עס איז שטארק בזוי ווייל עס פארמערט זנות, און זנות איז דער סאמע אראפגעקוקטער זאך אין די תורה [פֿעלט אַ מקור]. ס'איז אסור צו נוצען געלט וואס איז געגעבען געווארן אלס באצאלט פאר א זונה פאר הקדש זאכען, און מן הסתם אויך פאר אנדערע דברי קדושה. מענער וואס זענען זונות פאר אנדערע מענער, זענען אסור בתכלית צוליב דעם איסור פון משכב זכר.

## וועבלינקען

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 זנות

פּראָ'ס און קאָנס איבער זינדיגן מיט א פרעמדע פרוי. ידיעות

## רפערענצן
# 1950

|  |
| --- |
| 1950 אין פֿארשידענע קאלענדארן |
| גרעגאריאנישער קאלענדאר | 1950 *MCML* |
| יידישער לוח | ה'תש"י - ה'תשי"א |
| כינעזישער קאלענדאר | 4646 – 4647 己丑 – 庚寅 4647 איז דאס יאר פֿונעם טיגער |
| עטיאפישער קאלענדאר | 1942 – 1943 |
| פערסישער קאלענדאר | 1328 – 1329 |
| איסלאמישער קאלענדאר | 1369 – 1370 |

‏**1950** איז דאס 50סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1950 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.

אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.

## געשעענישן

* 17טן מערץ - געמאלדן אז מ'האט באשאפן דעם כעמישן עלעמענט 98, וואס מ'האט געגעבן דעם נאמען קאליפארניום

### וועלט באפעלקערונג

* סה"כ וועלט באפעלקערונג: 2,518,629,000
	+ אפריקע: 221,214,000
	+ אזיע: 1,398,488,000
	+ אייראפע: 547,403,000
	+ לאטיין-אמעריקע: 167,097,000
	+ צפון אמעריקע: 171,616,000
	+ אקעאניע: 12,812,000

## געבוירן

* 25סטן דעצעמבער - יהודה פאליקער, ישראלדיקער זינגער

## געשטארבן

* 19טן מערץ - עדגאר רייס באראז, אמעריקאנער שרייבער, שאפער פון טארזאן (געב' 1875)

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 1950יארן און יארהונדערטער**

|  |
| --- |
|
19טער י"ה  • **20סטער י"ה**  • 21סטער י"ה
1945  •
1946  •
1947  •
1948  •
1949  •
**1950**  •
1951  •
1952  •
1953  •
1954  •
1955
  |
# אורסולא פון דער לייען

אורסולא פון דער לייען
Ursula von der Leyen|  |
|
געבורט |
8 אקטאבער 1958 (אלט 67) בעלגיע  |
|
מדינה |
דייטשלאנד  |
|
 דינאסטיע |
|

 |
|  |
|
חתימה |   |
|   |

 עמטלעכער פּאָרטרעט פון אורסולא פון דער לייען, פּרעזידענט פון דער אייראָפּעישער קאָמיסיע
**אורסולא גערטרוד פון דער לײען** (דייטש: *Ursula Gertrud* *von der Leyen –* געב׳ **אלברעכטAlbrecht* דעם 8טן אָקטאָבער 1958) איז א דײטשע פּאָליטיקערין און דאָקטאָרין, וואָס דינט זינט 2019 ווי פאָרזיצערין פון דער אייראָפּעישער קאָמיסיע (די עקסעקוטיווע פונעם איי־פֿ). זי האָט געדינט אין דער דײטשישער בונדסרעגירונג צווישן 2005 און 2019, אין פארשיידענע פּאָסטן אין קאנצלערין אנגעלאַ מערקל׳ס קאבינעט, באזונדערש ווי בונדסמיניסטערין פון דער פארטיידיקונג. זי איז א מיטגליד פון דער צענטער־רעכטער ״קריסטלעך־דעמאָקראטישע אוניע״ (*Christlich Demokratische Union*, CDU), לויט ווי די ״אייראָפּעישע פאָלקספּארטיי״ (*European People’s Party*, EPP). אין מערץ 2024 האָט די EPP זי אויסקליבן אז איר שפּיצקאנדידאטקע צו פירן די קאמפּאניע פאר די קומעדיקע אייראָפּעוואלן. אין יולי 2024 איז זי ווידערגעוועלט אז פאָרזיצערין פון דער קאָמיסיע.
# פיאנע

א שטיינוויי פֿארטע־פיאנע
די **פיאַנע** איז א מוזיקאלישער אינסטרומענט מיט א קלאוויאטור. נארמאל האט א פיאנע 88 קלאווישן. די קלאווישן באוועגן האמערן וואס קלאפן אויף סטרונעס אין דער פיאנע, אזוי מאכן זיי פארשידענע קלאנגען. די האמערן זענען באדעקט מיט פֿילץ. איינער וואס שפילט א פיאנע הייסט א **פיאניסט**.

די ערשטע פיאנע האט מען געמאכט אין איטאליע אין 1709. די ערשטע פיאנעס זענען געווען פארטע־פיאנעס (אויף איטאליעניש איז טייטש "פֿארטע" הויך און "פיאנע" שטיל, ווייל די פיאנע קען מען שפילן סיי הויך סיי שטיל).
אין 1800 האט מען ערפֿינדן די שטייענדיקע פיאנע, אין וואס די סטרונעס גייען ארויף און אראפ, און זי פארנעמט נישט אזוי פיל פלאץ ווי א פארטע־פיאנע.

די ערשטע קאמפאזיטארן וואס האבן געשריבן מוזיק פאר דער פיאנע זענען געווען וואלפגאנג אמאדעוס מאצארט, לודוויג וואן בעטהאוון און פראנץ יאזעף היידען.

מען שפילט די פיאנע סיי אין קלאסישער מוזיק סיי אין דזשעז.
# דרום אקעאן

| **אקעאנען פון דער וועלט** |
| --- |
| * אטלאנטישער אקעאן
* אינדישער אקעאן
* ארקטישער אקעאן
* דרום אקעאן
* פאציפישער אקעאן
 |

דער דרום אקעאן
דער **דרום אקעאן** איז דער פערט-גרעסטער ים אויף דער וועלט. דעם נאמען דרום אָקעאַן האט מען געגעבן אפיציעל נאר אין 2000, אבער מען ניצט דעם נאמען שוין 200 יאר. דער דרום אקעאן איז דער אקעאן ארום אנטארקטיקע וואו קאלט וואסער פליסט צפונדיק צו מישן זיך מיט ווארעמער וואסער פון די פאציפישן, אטלאנטישן און אינדישן אקעאנען.

מען נעמט אן אז דער דרום אקעאן ציט זיך פון דער 60ºS גארטל ליניע צו דרום.

נישט אלע זענען מסכים צו דער דעפיניציע. אינעם פאראייניגטן קעניגרייך מעסט מען דעם דרום אקעאן פון דער 55ºS גארטל ליניע. אין אויסטראלישע מאפעס ווייזט מען דער דרום אקעאן ביז דעם דרום בארטן פון אויסטראליע. אנדערע האלטן אז דער גרענעץ פונעם דרום אקעאן איז דער ארום־אנטארקטישער שטראם, וואס ענדערט זיך ווערנט דעם יאר.

דער אקעאן איז טיף פון 4000 ביז 5000 מעטער. דער טעמפעראטור פונעם אקעאן איז פון 2- ביז 10 ºC.
# 1677

|  |
| --- |
| 1677 אין פֿארשידענע קאלענדארן |
| גרעגאריאנישער קאלענדאר | 1677 *MDCLXXVII* |
| יידישער לוח | ה'תל"ז - ה'תל"ח |
| כינעזישער קאלענדאר | 4373 – 4374 丙辰 – 丁巳 4374 איז דאס יאר פֿונעם שלאַנג |
| עטיאפישער קאלענדאר | 1669 – 1670 |
| פערסישער קאלענדאר | 1055 – 1056 |
| איסלאמישער קאלענדאר | 1087 – 1088 |

‏**1677** איז דאס 77סטע יאר אינעם 17טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1677 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 10 טעג.

אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.

## געשעענישן

## געבוירן

## געשטארבן

* 21סטן פעברואר - ברוך שפינאזא, יידישער-האלענדישער פילאסאף (געב' 1632)

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 1677יארן און יארהונדערטער**

|  |
| --- |
|
16טער י"ה  • **17טער י"ה**  • 18טער י"ה
1672  •
1673  •
1674  •
1675  •
1676  •
**1677**  •
1678  •
1679  •
1680  •
1681  •
1682
  |
# 1778

|  |
| --- |
| 1778 אין פֿארשידענע קאלענדארן |
| גרעגאריאנישער קאלענדאר | 1778 *MDCCLXXVIII* |
| יידישער לוח | ה'תקל"ח - ה'תקל"ט |
| כינעזישער קאלענדאר | 4474 – 4475 丁酉 – 戊戌 4475 איז דאס יאר פֿונעם הונט |
| עטיאפישער קאלענדאר | 1770 – 1771 |
| פערסישער קאלענדאר | 1156 – 1157 |
| איסלאמישער קאלענדאר | 1191 – 1192 |

‏**1778** איז דאס 78סטע יאר אינעם 18טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1778 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 11 טעג.

אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.

## געשעענישן

* 10טן יולי - אמעריקאנער אומאפהענגיקייט מלחמה: לואי דער זעכצנטער, מלך פון פראנקרייך, פראקלאמירט מלחמה קעגן בריטאניע.

## געבוירן

## געשטארבן

* 10טן יאנואר - קארל פאן לינע, שוועדישער באטאניקער און זאאלאג (געב' 1707)
* 11טן מיי - וויליאם פיט דער פאטער, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך פון 1766 ביז 1768 (געב' 1708)
* 30סטן מיי - וואלטער, פראנצויזישער פילאסאף און שרייבער (געב' 1694)
* 2טן יולי - זשאן-זשאק רוסא, שווייצער פילאסאף (געב' 1712)

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 1778יארן און יארהונדערטער**

|  |
| --- |
|
17טער י"ה  • **18טער י"ה**  • 19טער י"ה
1772  •
1773  •
1774  •
1775  •
1776  •
**1777**  •
1778  •
1779  •
1780  •
1781  •
1782
  |
# שטח

צי מיינט איר א שטיקל באדן?

פלאכן אין געאמעטריע
**שטח** איז א מאס פון א פלאכער שטח (א פלוין). רוב מאל מעסט מען א שטח לויט קוואדראט מעטערס. מען קען אויך מעסטן דעם שטח פון א פלאכטע; למשל, קען מען מעסטן דעם אייבערפלאך־שטח פון א דריי־דימענסיאנעלן פיגור.

אין געאמעטריע איז פאראן פארמולעס כדי אויסצורעכנען שטחים.

* דער שטח פון א גראדעק איז גלייך צום פראדוקט פון די לענג פון צוויי שכנותדיקע זייטן (די לענג און די ברייט): WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
* דער שטח פון א טראפעז איז גלייך צום פראדוקט פון העלפט דעם סכום פון די פאראלעלע זייטן מיט דער הייך פונעם טראפעז: WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
* דער שטח פון א דרייעק איז גלייך צו העלפט דעם פראדוקט פון דער באזע פונעם דרייעק מיט דער הייך: WIKINIUM\_MATH\_PH\_4
# 20סטן אויגוסט

| ►►
◀◀ אויגוסט |
| --- |
| א | ב | ג | ד | ה | ו | ש |
|  | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 | 31 |
| לוח פאר 2026 |

**דעם 20סטן אויגוסט** איז דער 232סטער טאג פון יאר (233סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 133 טעג.

## היסטארישע געשעענישן

* 1914 - ערשטע וועלט מלחמה: דייטשלאנד נעמט איין בריסל
* 1960 - סענעגאל פראקלאמירט זיין זעלבשטענדיקייט
* 1968 - מיליטער פון די ווארשעווער בונד לענדער אינוואדירן טשעכאסלאוואקיי.
* 1991 - עסטלאנד פראקלאמירט זיין זעלבשטענדיקייט פונעם ראטן פארבאנד.

## געבוירן

* 1561 - יאקאפא פערי, איטאליענישער קאמפאזיטאר (געש' 1633)
* 1710 - טאמאס סימפסאן, בריטישער מאטעמאטיקער (געש' 1761)
* 1833 - בענזשעמין העריסאן, דער 23סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטטאן (געש' 1901)
* 1941 - סלאבאדאן מילאסעוויטש, געוועזענער פרעזידענט פון יוגאסלאוויע און סערביע (געש' 2006)
* 1944 - ראדזשיוו גאנדי, פרעמיער מיניסטער פון אינדיע (דערמארדעט 1991)

## געשטארבן

* 1915 - פאל ערליך, דייטשער ביאלאג, געווינער פון נאבעל פריז פאר מעדיצין (געב' 1854)

## פייערטעג

* אונגארן -סטעפאן טאג

---

* 19טן אויגוסט - 21סטן אויגוסט
* אויגוסט

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 20סטן אויגוסט
# 1961

|  |
| --- |
| 1961 אין פֿארשידענע קאלענדארן |
| גרעגאריאנישער קאלענדאר | 1961 *MCMLXI* |
| יידישער לוח | ה'תשכ"א - ה'תשכ"ב |
| כינעזישער קאלענדאר | 4657 – 4658 庚子 – 辛丑 4658 איז דאס יאר פֿונעם אקס |
| עטיאפישער קאלענדאר | 1953 – 1954 |
| פערסישער קאלענדאר | 1339 – 1340 |
| איסלאמישער קאלענדאר | 1380 – 1381 |

‏**1961** איז דאס 61סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1961 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.

אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.

**1961** אין דער יידישער קאלענדער איז דער צייט אפשניט: ה'תשכ"א - ה'תשכ"ב

## געשעענישן

* 11טן אפריל - אייכמאן פראצעס הייבט אן אין ירושלים
* 27סטן אפריל - סיערע לעאנע ווערט אומאפהענגיק פון בריטאניע
* 5טן מיי - דער ערשטער אמעריקאנער אסטראנויט, אלען שעפערד, געשיקט אין קאסמאס

## געבוירן

* 21סטן אויגוסט – סטיווען הילענבורג, אמעריקאנער ביאלאג און אנימאטאר (געש' 2018)
* 29סטן סעפטעמבער – זשוליא גילארד, פרעמיער מיניסטארקע פון אויסטראליע
* 21סטן יולי - רבי מיכאל לעסרי

## געשטארבן

* 4טן יאנואר - ערווין שראדינגער, עסטרייכער פיזיקער
* 30סטן מיי - בנימין מינץ, גרינדער פון פועלי אגודת ישראל אין ארץ ישראל

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 1961יארן און יארהונדערטער**

|  |
| --- |
|
19טער י"ה  • **20סטער י"ה**  • 21סטער י"ה
1956  •
1957  •
1958  •
1959  •
1960  •
**1961**  •
1962  •
1963  •
1964  •
1965  •
1966
  |
# ראמאן

א **ראָמאַן** (ענגליש: *novel*) איז א שאפונג פון ליטערארישע פיקציע (לאו דווקא ראמאנטיש). עס איז דערשינען געווארן אין דער ענדע פונעם 19טן יארהונדערט. א ראמאן איז לענגער פון א קורצע דערציילונג און פון א נאוועלע. עס איז צונויפגעשטעלט פון אן אקציע אין פארשיידענע שיכטן און עס קען דערהאלטן הונדערטער בלעטער. א ראמאן איז איינגעשלאסן מיט פיל ערטער, צייטן און פיגורן.

דער אויסשטעל פון א ראמאן: 1) דער אריינגאנג פאנגט זיך אן מיט אן אויסטיילונג 2) נאכער קומט דער פלאנטער 3) און דאן קומט דער ווענדפונקט און דער הויכפונקט 4) נאכער ווערט דער פראבלעם אויסגעלייזט 5) און צו לעצט די ענדע.

מאנכמאל איז דער ראמאן איינגעשלאסן מיט א ראם דערציילונג (א געשיכטע אין א געשיכטע).

איינער וואס שרייבט ראמאנען הייסט א "ראמאַניסט".
# בעטאן

אַרבעטערס פֿילן אָן א פּאָדלאָגע מיט בעטאָן
**בעטאָן** (פון פראנצויזיש: *Béton*) איז א וויכטיגער שטאף וואס מען נוצט אין קאנסטרוקציע. מאָדערנער בעטאָן ווערט געמאכט פון א מישונג פון צעמענט, זאמד, זשווירן און וואסער. נאך וואס די מישונג איז געמאכט ווערט עס געפֿירט צו דער קאנסטרוקציע ארט אין א בעטאן-מישער, און ווערט אפט איבערגעפֿירט אין א בעטאן-פאמפע.

בעטאָן ווערט באנוצט עפֿטער ווי יעדער אנדערער מענטשן-געמאכט שטאף אין דער וועלט. די עלעמנטן זענען געמישט צו מאכן א פאסטע, א ביסל אזא ווי מאכן טייג פאר ברויט. דער בעטאָן איז דערנאך אַװעקגעשיט אַריין אין א ראַם. נאך עטלעכע שעות, פֿאַרשטײַפֿט זיך דער בעטאָן. בעטאָן ווערט פֿאַרשטײַפֿט צוליב א כעמישע רעאקציע וואס הייסט הידראציע. דאס וואסער רעאגירט מיטן בעטאָן, וואס פארבינדט די אנדערע עלעמענטן און מאכט א שטארק שטיין-ענלעכן שטאף.

בעטאָן ווערט באנוצט צו מאכן טראָטואַרן, רערן, ארכיטעקטורישע סטרוקטורן, אויפֿבויען, שטראזן, בריקן, מולטי-שטאָק אָפּלאָגערטער, ווענט, באזעס פאר טויערן, פּלויטן און סטויפעס, און אפילו שיפלעך. זיין גרעסטער געווין איז אז עס פארבינדט ציגלען און שטיינער בעסער ווי אנדערע מעטאָדן באקאנט צו דער מענטשהייט.

## וועבלינקען

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 בעטאן
# די וואלט דיזני פירמע

**די וואלט דיזני פירמע**|

|  |
| --- |
| **The Walt Disney Company** |
| **טיפ:** |  פובליק |
| **געגרינדעט:** |  18טן אקטאבער 1923 |
| **געגרינדער:** |  וואלט דיזני רוי דיזני |
| **סלאגאן:** |  |
| **וועבזייטל:** |  thewaltdisneycompany.com |
| **שפראך:** |  |

 |

**די וואלט דיזני פֿירמע** אדער **דיזני** (ענגליש: *The Walt Disney Company*) איז איינע פון די גרעסטע פארוויילונג און מעדיע פירמעס אין דער וועלט. זי איז געגרינדעט געווארן אין 1923 דורך וואלט דיזני און זיין ברודער, רוי אליווער דיזני, מיטן נאמען **דיזני ברידער קארטון סטודיא**. זי איז גערופן **וואלט דיזני פראדוקציעס** צווישן 1937 און 1985.

## וועבלינקען

* אפיציעלע וועבזייטל

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 די וואלט דיזני פירמע
# קאנדענסאטאר

מאדערנע קליינע קאנדענסאטארן, געמאסטן מיט א צענטימעטער ווירע
א **קאנדענסאַטאר** (פון לאטיין *condensare*) אדער **קאנדענסירער** איז אן עלעקטראנישער באשטאנדטייל וואס האט די מעגלעכקייט צונויפזאמלען עלעקטרישע לאדונג און זי דעמאנטירן.

א קאנדענסאטעאר ווערט געבויט פון צוויי דורכפירערס צעשייד מיט אן איזאלאטאר. דער איזאלאטאר קען זיין פון גלאז, פאפיר, וואסער אדער וואקיום. די צוויי דורכפירערס האלטן די זעלבע לאדונג אבער פארקערט, און דער איזאלאטאר האלט אן עלעקטריש פעלד.

מען מעסט די שטארקייט פון א קאנדענסאטאר לויט דער עלעקטרישער שפאנונג צווישן די דורכפירערס בשעת דער קאנדענסאטאר האלט א לאדונג פון איין קולאמב. א קאנדענסאטאר ווערט געמאסטן מיט איין פֿאראד ווען די עלעקטרישע שפאנונג איז איין וואלט מיט א לאדונג פון איין קולאמב.

דער אימפּעדאַנץ פֿון אַ קאָנדענסאַטאָר איז WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 .
# עסטלאנד

‫

|  |
| --- |
| רעפובליק פון עסטלאנד *Eesti Vabariik* |
|

|  |  |
| --- | --- |
| פאן עסטלאנד |  |
| פֿאָן
 | הערב
 |

 |
| נאַציאָנאַלע זינגליד: |
| אָרט פֿון עסטלאנד |
| **קאָנטינענט** | אייראפע |
| **אָפֿיציעלע שפּראַך** | עסטיש |
| **הויפּטשטאָט** | טאַלין ﻿ / ﻿ |
| **רעגירונג** | פארליאמענטארישע רעפובליק |
| **פּרעזידענטפּרעמיער מיניסטער** | טאמאס הענדריק אילוועס אַנדרוס אַנסיפ |
| **גרינדונג דאַטום** | 1918 |
| **פלאַך מאָסוועלט גראַדונג פלאַךפּראָצענט וואַסער** | 45,227 קוואַדראַט ק"מ 132 4.45% |
| **באַפֿעלקערונג** - **צאָל** - **וועלט גראַדונג** - **ענגקײט** |  1,340,194 (2010) 151 29 מענטשן פאַר אַ ק"מ |
| **פּראָדוקט ווערדע** | $25.784 ביליאן (0ט)  |
| **וואַלוטע** | איירא |
| **צײַט זאָנע** | +2 |
| **אינטערנעט דאָמען** | ee. |
| **טעלעפֿאָן קאָד** | 372+ |

 **עסטלאַנד** (עסטיש: *Eesti*; פיניש: *Viron* *tasavalta*, רוסיש: *Эстонская Республика*) איז אַ לאַנד אין צפון אײראָפּע. זײַן הױפּטשטאָט איז טאַלין. עס גרענעצט לעטלאנד צו דרום און רוסלאנד צו מזרח.

די ערשטע שול אין עסטלאנד איז געגרינדעט אין 2005.

 לענדער פון אייראפע

|  |
| --- |
| **סואווערענע שטאטן**
אונגארן ·
אוקראינע ·
אזערביידזשאן1 ·
איטאליע1 ·
איסלאנד ·
אירלאנד ·
אלבאניע ·
אנדארע ·
ארמעניע2 ·
באסניע און הערצעגאווינע ·
בולגאריע ·
בעלארוס ·
בעלגיע ·
גרוזיע1 ·
גריכנלאנד ·
דייטשלאנד ·
דענמארק3 ·
האלאנד3 ·
וואטיקאן שטאט ·
טערקיי1 ·
טשעכיי ·
לוקסעמבורג ·
ליטע ·
ליכטנשטיין ·
לעטלאנד ·
מאלדאווע ·
מאלטא ·
מאנאקא ·
מאנטענעגרא ·
נארוועגיע3 ·
סאן מארינא ·
סלאוואקיי ·
סלאוועניע ·
סערביע ·
עסטלאנד ·
עסטרייך ·
פארטוגאל3 ·
פוילן ·
פאראייניגטע קעניגרייך3 ·
פינלאנד ·
פראנקרייך1 ·
ציפערן2 ·
צפון-מאקעדאניע ·
קאזאכסטאן1 ·
קראאטיע ·
רומעניע ·
רוסלאנד1 ·
שווייץ ·
שוועדן ·
שפאניע1
**אפהענגיקע טעריטאריעס**
אזארן ·
גיבראלטאר ·
גערנזי ·
דזשערזי

**נישט אנערקענטע שטאטן**
אבכאזיע ·
דאנעצקער מענטשנ'ס רעפובליק ·
לוגאנסקער מענטשנ'ס רעפובליק ·
קאסאווא4 ·
צפון ציפערן

1 טייל פון דער טעריטאריע איז דרויסן פון אייראפע.
2 אינגאנצן אין מערב אזיע אבער מיט שטארקע סאציא-פאליטישע פארבינדונגען מיט אייראפע.
3 האט טעריטאריעס אינדרויסן פון אייראפע.
4 קאסאווא האט דערקלערט זיין אומאפהענגיקייט פון סערביע דעם 17טן פעברואר 2008 און איז אנערקענט פון א טייל לענדער.

 |

  מיטגלידער שטאטן פונעם אייראפעאישן פארבאנד

|  |
| --- |
|
אונגארן · איטאליע · אירלאנד · בולגאריע · בעלגיע · גריכנלאנד · דייטשלאנד · דענמארק · האלאנד · טשעכיי · לוקסעמבורג · ליטע · לעטלאנד · מאלטא · סלאוואקיי · סלאוועניע · עסטלאנד · עסטרייך · פארטוגאל · פינלאנד · פוילן · פראנקרייך · ציפערן · קראאטיע · רומעניע · שוועדן · שפאניע |
# 11טן אקטאבער

| ►►
◀◀ אקטאבער |
| --- |
| א | ב | ג | ד | ה | ו | ש |
|  | 1 | 2 | 3 |
| 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| לוח פאר 2026 |

דעם **11טן אקטאבער** איז דער 284סטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (285סטער אין אן עיבור־יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 81 טעג.

## היסטארישע געשעענישן

* 1582 - צוליב דעם אריבערטריט צום גרעגאריאנישן קאלענדאר, געפינט זיך נישט דער טאג אין איטאליע, פוילן, פארטוגאל און שפאניע.
* 1774 - דזשיימס קוק אנטפלעקט נארפאק אינזל.

## געבוירן

## געשטארבן

* 1896 - אנטאן ברוקנער, עסטרייכר דיריגענט (געב' 1824)
* 1940 – וויטא וואלטערא, איטאלינישער מאטעמאטיקער און פיזיקער (געב' 1860)

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 11טן אקטאבער

---

* 10טן אקטאבער - 12טן אקטאבער
* אקטאבער
# פארקינסאן קרענק

**פארקינסאן קרענק** איז א מחלה פונעם מוח (צענטראלע נערוונסיסטעם) אז די גלידער פון דעם מענטש ווארפן זיך אן קאָטנראל.
די מוסקלען האלטן שוין נישט צוזאם די קערפּערליכע טיילן.
# רוואנדע

|  |
| --- |
| רעפובליק פון רוואַנדע |
|

|  |  |
| --- | --- |
| פאן {{{נאמען}}} |  |
| פֿאָן
 | הערב
 |

 |
| נאַציאָנאַלע זינגליד: *Rwanda nziza* (שיינע רוואנדע) |
| אָרט פֿון {{{נאמען}}} |
| **קאָנטינענט** | אפריקע |
| **אָפֿיציעלע שפּראַך** | קיניאנווארדע, פראנצויזיש, ענגליש |
| **הויפּטשטאָט** | קיגאלי ﻿ / ﻿ |
| **רעגירונג** |  |
| **פּרעזידענטפּרעמיער מיניסטער** | פאל קאגאמע  |
| **גרינדונג דאַטום** | 1טן יולי, 1962 |
| **פלאַך מאָסוועלט גראַדונג פלאַךפּראָצענט וואַסער** | 26,338 קוואַדראַט ק"מ 149 5.3% |
| **באַפֿעלקערונג** - **צאָל** - **וועלט גראַדונג** - **ענגקײט** |  11,689,696 73 419.8 מענטשן פאַר אַ ק"מ |
| **פּראָדוקט ווערדע** | $16.937 ביליאן  |
| **וואַלוטע** | רוואנדע פראנק |
| **צײַט זאָנע** | 2+ UCT |
| **אינטערנעט דאָמען** | rw. |
| **טעלעפֿאָן קאָד** | 250+ |

**רוואַנדע**, אפיציעל די **רעפובליק פון רוואַנדע** (פראַנצויזיש: *République du Rwanda*; ענגליש: *Republic of Rwanda*), איז א קליין לאנד איינגעשלאסן לאנד אין צענטראל און מזרח אפריקע, פלאצירט א פאר גראד דרום פונעם עקוואטאר. רוואנדע גרענעצט אוגאנדע צו צפון, טאנזאניע צו מזרח, בורונדי צו דרום און די דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא צו מערב. רוואנדע געפינט זיך הויך אין די בערג. דער שטח פונעם לאנד איז אומגעפער 26,000 קוואדראט ק"מ.

די הויפטשטאט איז קיגאלי, און די באפעלקערונג ווערט געשאצט צו 11,690,000.

## רעפערענצן
# האר

האר
**האר** איז א פֿאדעם פון פראטעין (קעראטין) וואס וואקסט ארויס פון דער הויט ביי זויגערס. אין האר געפינט זיך די מינעראלן צינק, סיליקאן, אייזן און כלאר. ביי א געזונטן מענטש וואקסן מער ווי הונדערט טויזנט האר.

די האר אויפן קאפ קען וואקסן גאר לאנג, דערפאר טוט מען זיי שערן מיט א שערל אדער א שער מאשין.

## צוועקן פון האר

* צו היטן די ווארעמקייט פון דעם קערפער
* צו שיצן קעגן דער זון.

## זעט אויך

* בארד
* שנאלץ
* פאות
* נזיר
* צאפ
* שמשון הגיבור

| זען • רעדן • ענדערןמענטשלעכע אנאטאמיע  |
| --- |
|  | **קאפ**: שטערן – אויג – אויער – נאז – מויל – צונג – ציין - פנים – באקן – גאמבע - ליפן
**גענאק**: האלדז - טיירויד – פארינקס – עפיגלאטיס
**קערפער**: אקסלען – רוקן ביין – האלדז - גענאק - שטימע קעסטל - ברוסטקאסטן - ברוסט – בויך - באקן - איי - פלייצע - ארעם - דיך - עלנבויגן - הויט - נאגל - מאגן - געדערעם
סעקס גלידער: (פעניס/אייערבייטל אדער מוטערשייד/קליטאריס) – אנוס – תחת
**גלידער**: ארעם – עלנבויגן – אונטערארעם – האנטגעלענק – האנט – פינגער (גראבער פינגער - טײַטפֿינגער - גרויסער פינגער - רינגפינגער - מינדסטער פינגער) – שויס – קני – קלעצל – פיאטע – קנעכל – פוס – פינגער (פוס))
**הויט**: האר - דריזן - אדערן - ביינער - מוסקל - ווייכביין |
# פייערלעשער

א יאפאנישער פייערלעשער ביים טרענירונג אויף א סימולירטע עראפלאן פייער
אַ **פֿייַערלעשער** אדער **לעש-קאָמאַנדאָ** איז אַ ראַטעווער וואס ווערט טרענירט אין **פֿייַערלעשעריי**, בפרט צו לעשן געפֿערלעכע פֿייַערן וואס רעזיקירן לעבן, אייגנטומס און די אומגעבונג, און צו ראַטעווען מענטשן און בעלי חיים פֿון געפֿערלעכע סיטואַציעס.

דאס פארלאנג דער פֿייַערלעשער צו קענען ערשטע הילף און אויך די ארבעט פֿון אויפֿשניידן אויטאס אין פֿאל פֿון א שווערע אקצידענט.

רוב פֿייַערלעשער זענען אויך טרענירט צו העלפֿן אין פֿאל פֿון א נאטירלעכער קאטאסטראפע אינאיינעם מיט די פאליציי און די עמערגענץ רפואה דינסטן.

פֿייַערלעשער זענען געווענליך איינגעשטעלט דורך די לאקאלע רעגירונגען אלס א טייל פֿון דער עמערגענץ רעאקציע סיסטעם וואס יעדע שטאט ברויך האבן. אין קלענערע שטעטלעך זענען רוב פֿייַערלעשער וואלונטירן און קומען צו דער פייער סטאנציע ווען מען רופֿט זיי.

## זעט אויך

* לעשאויטא