Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1674

|  |
| --- |
| 1674 אין פֿארשידענע קאלענדארן |
| גרעגאריאנישער קאלענדאר | 1674 *MDCLXXIV* |
| יידישער לוח | ה'תל"ד - ה'תל"ה |
| כינעזישער קאלענדאר | 4370 – 4371 癸丑 – 甲寅 4371 איז דאס יאר פֿונעם טיגער |
| עטיאפישער קאלענדאר | 1666 – 1667 |
| פערסישער קאלענדאר | 1052 – 1053 |
| איסלאמישער קאלענדאר | 1084 – 1085 |

‏**1674** איז דאס 74סטע יאר אינעם 17טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1674 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 10 טעג.

אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.

## געשעענישן

## געבוירן

## געשטארבן

* 8טן נאוועמבער - דזשאן מילטאן, ענגלישער דיכטער (געב' 1608)

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 1674יארן און יארהונדערטער**

|  |
| --- |
|
16טער י"ה  • **17טער י"ה**  • 18טער י"ה
1669  •
1670  •
1671  •
1672  •
1673  •
**1674**  •
1675  •
1676  •
1677  •
1678  •
1679
  |
# 1632

|  |
| --- |
| 1632 אין פֿארשידענע קאלענדארן |
| גרעגאריאנישער קאלענדאר | 1632 *MDCXXXII* |
| יידישער לוח | ה'שצ"ב - ה'שצ"ג |
| כינעזישער קאלענדאר | 4328 – 4329 辛未 – 壬申 4329 איז דאס יאר פֿון דער מאַלפע |
| עטיאפישער קאלענדאר | 1624 – 1625 |
| פערסישער קאלענדאר | 1010 – 1011 |
| איסלאמישער קאלענדאר | 1041 – 1042 |

‏**1632** איז דאס 32סטע יאר אינעם 17טן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1632 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 10 טעג.

אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.

## געשעענישן

## געבוירן

* 29סטן אויגוסט - דזשאן לאק, ענגלישער פילאסאף (געש' 1704)
* 24סטן אקטאבער - אנטאני וואן לעוונהוק, האלענדישער מיקראביאלאג, וואס האט פארבעסערט דעם מיקראסקאפ (געש' 1723)

## געשטארבן

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 1632יארן און יארהונדערטער**

|  |
| --- |
|
16טער י"ה  • **17טער י"ה**  • 18טער י"ה
1627  •
1628  •
1629  •
1630  •
1631  •
**1632**  •
1633  •
1634  •
1635  •
1636  •
1637
  |
# 1573

|  |
| --- |
| 1573 אין פֿארשידענע קאלענדארן |
| יוליאנישער קאלענדאר | 1573 *MDLXXIII* |
| יידישער לוח | ה'של"ג - ה'של"ד |
| כינעזישער קאלענדאר | 4269 – 4270 壬申 – 癸酉 4270 איז דאס יאר פֿון דער הון |
| עטיאפישער קאלענדאר | 1565 – 1566 |
| פערסישער קאלענדאר | 951 – 952 |
| איסלאמישער קאלענדאר | 980 – 981 |

‏**1573** איז דאס 73סטע יאר אינעם 16טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. אין יענער צײַט איז נאך נישט געווען קיין גרעגאריאנישער קאלענדאר, דערפֿאר איז דאס יאר נאר אינעם יוליאנישן קאלענדאר.

אלע דאטעס דא זענען לויטן יוליאנישן קאַלענדאַר.

## געשעענישן

## געבוירן

* 15טן יולי - איניגא דזשאנס, ענגלישער ארקכיטעקט (געש' 1652)

## געשטארבן

* 7טן נאוועמבער - רבי שלמה לוריא, דער מהרש"ל, א פוסק פון די אחרונים (געב' 1510)

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 1573יארן און יארהונדערטער**

|  |
| --- |
|
15טער י"ה  • **16טער י"ה**  • 17טער י"ה
1568  •
1569  •
1570  •
1571  •
1572  •
**1573**  •
1574  •
1575  •
1576  •
1577  •
1578
  |
# חאסע דע סאן מארטין

חאסע דע סאן מארטין
José de San Martín|  |
|
געבורט |
25 פעברואר 1778 ארגענטינע  |
|
טויט |
17 אויגוסט 1850 (אלט 72) פראנקרייך  |
|
מדינה |
ארגענטינע  |
|
וואוינארט |
בוענאס איירעס, מאדריד, לאנדאן, לימא, פאריז  |
|
פאך |
מיליטער-מענטש, פאליטיקער, סאלדאט  |
|
אונטערשריפט |   |
|   |

**חאסע דע סאַן מאַרטין** (25סטן פעברואר 1778 - 16טן אויגוסט 1850) איז געווען אן אַרגענטינער גענעראַל און פאליטיקער.

ער איז געבוירן געװארן אין זשאפעזשו, קאריענטעס, אַרגענטינע. ווען ער איז געווען אלט 7 יאר האט ער פארלאזט ארגענטינע צו גיין שטודירן אין מאלאג, שפאניע.

ער האט באפֿרייט אַרגענטינע, פערו און טשילע פֿון שפאניע. אין 1817 איז ער אריבער די אַנדן פֿון מענדאזע קיין טשילע.

צוזאַמען מיט סימאן באליוואַר ווערט סאן מארטין גערופן איינער פון די ״באפֿרייער״ פֿון דרום אמעריקע.
# וויין

א גלעזל רויט וויין.
חביות יין ב"יקב בוטיק" בגליל
**וויין** איז אן אלקאהאליש געטראנק אויפגעארבייט פון טרויבן זאפט.

עס זענען פאראן פארשידענע סארטן וויין; ווייסע און רויטע, טרוקענע און זיסע, לייכטע און שטארקע.

עס איז אויך פאראן א ראזשינקע וויין גערופן אויף לשה"ק "יין צמוקים", וואס יודן האבן גענוצט אין די פלעצער וואס מען האט נישט געהאט קיין פרישע טרויבן.

## וויין ביי יודן

ביי יודן פארנעמט וויין א גאר חשוב'ער ארט: מען מאכט דערויף א באזונדערע ברכה און עס ווערט נישט גע'פטר'ט מיט א המוציא, מען מאכט דערויף קידוש, הבדלה, ד' כוסות און ברכת המזון.

פורים איז א מצוה מדרבנן צו טרינקען וויין עד דלא ידע.

 אלקאהאלישע געטראנקען[באַהאַלטן]

|  |  |
| --- | --- |
|
אראק  · אייער ליקער  · אוזו  · בלאסע לאגער  · ביר  · בראנפן  · בערבן  · ברענדי  · דזשין  · וואדקע  ·
וויין  · וויסקי  · ליקער  · מעד  · קאניאק  · קאקטייל  · ראם  · שאמפאניע  · שליוואוויץ |  |
# וויקטאר הוגא

וויקטאר הוגא
Victor Hugo|  |
|
געבורט |
26 פעברואר 1802 בעזאנסאן, פראנקרייך  |
|
טויט |
22 מאי 1885 (אלט 83) פאריז, פראנקרייך  |
|
מדינה |
פראנקרייך  |
|
אונטערשריפט |   |
|   |

וויקטאר הוגא, פארטרעט, 1884
**וויקטאָר מאַרי הוגאָ** (פראַנצויזיש: *Victor-Marie Hugo*; ‏26סטן פעברואר 1802 – 22סטן מיי 1885) איז געווען א פראנצויזישער דיכטער, דראמאטורג, ראמאניסט און מענטשן רעכט אקטיוויסט. ער איז באקאנט פאר זיינע ראמאנען, די מיזעראבלער און דער הויקער פון נאטרעדאם.

## איבערזעצוגען פון זיינע ביכער צו יידיש

* דער מענש וואס לאכט- א ראמאן אין צוויי באנד. מאקס יאנקאוויטש. ניו יארק 1920
* די ים ארבייטער - א ראמאן. ש' יאנאווסקי. די לאנדאן אידישע פאבלישינג קאמפאני. לאנדאן 1910.
* דאס 93-טע יאהר ד' א'. ווארשא.
* דער גבור אין קייטען - א ראמאן. ב' שימין. ווארשע. 1911.
# 1787

|  |
| --- |
| 1787 אין פֿארשידענע קאלענדארן |
| גרעגאריאנישער קאלענדאר | 1787 *MDCCLXXXVII* |
| יידישער לוח | ה'תקמ"ז - ה'תקמ"ח |
| כינעזישער קאלענדאר | 4483 – 4484 丙午 – 丁未 4484 איז דאס יאר פֿונעם שאף |
| עטיאפישער קאלענדאר | 1779 – 1780 |
| פערסישער קאלענדאר | 1165 – 1166 |
| איסלאמישער קאלענדאר | 1201 – 1202 |

‏**1787** איז דאס 87סטע יאר אינעם 18טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1787 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 11 טעג.

אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.

## געשעענישן

* 7טן דעצעמבער - דעלעווער באשטעטיגט די פאראייניגטע שטאטן קאנסטיטוציע און ווערט דער ערשטער שטאַט פון די פאראייניגטע שטאטן.
* 12טן דעצעמבער - פענסילוועניע ווערט דער צווייטער שטאַט פון די פאראייניגטע שטאטן.
* 18טן דעצעמבער - ניו זשערסי ווערט דער דריטער שטאַט פון די פאראייניגטע שטאטן.

## געבוירן

* 16טן מערץ - געארג אהם, פיזיקער, ערפינדער פון אהמ'ס געזעץ (געש' 1854)

## געשטארבן

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 1787יארן און יארהונדערטער**

|  |
| --- |
|
17טער י"ה  • **18טער י"ה**  • 19טער י"ה
1782  •
1783  •
1784  •
1785  •
1786  •
**1787**  •
1788  •
1789  •
1790  •
1791  •
1792
  |
# עיבור יאר

אן **עיבור יאר** איז א יאר (אין דעם יידישן לוח) ווען מען לייגט צו נאך א חודש אדער (אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר) ווען מען לייגט צו נאך א טאג. דער צווען פון צולייגן א חודש אדער א טאג צום יאר איז צוצופאסן דעם קאלענדאר יאר מיטן אסטראנאמישן יאר.

ס'איז דא נאך קאלענדארן וואס האבן אן עיבור יאר (אבער נישט אלע, למשל דער מוסולמענישער קאלענדאר האט נישט קיין עיבור יאר.

## עיבור יארן אין יידישן לוח

| <<
>>
אדר א' נאר אין אן עיבור יאר |
| --- |
|  א  |  ב  |  ג  |  ד  |  ה  |  ו  |  ש  |
|  |  |  |  | א | ב | ג |
| ד | ה | ו | ז | ח | ט | י |
| יא | יב | יג | **יד** | **טו** | טז | יז |
| יח | יט | כ | כא | כב | כג | כד |
| כה | כו | כז | כח | כט | ל |  |
|
לוח לשנת ה'תשס"ח |
|
אנווייז: יומא דפגרא |

| <<
>>
אדר ב' |
| --- |
|  א  |  ב  |  ג  |  ד  |  ה  |  ו  |  ש  |
|  |  |  |  |  |  | א |
| ב | ג | ד | ה | ו | ז | ח |
| ט | י | יא | יב | **יג** | **יד** | **טו** |
| טז | יז | יח | יט | כ | כא | כב |
| כג | כד | כה | כו | כז | כח | כט |
|
לוח לשנת ה'תשס"ח |
|
אנווייז: יו"ט תענית |

אין דעם יידישן לוח לייגט מען צו אין אן עיבור יאר נאך א חודש צווישן שבט און אדר; דעם צוגעלייגטן חודש רופט מען **אדר** און דעם געוויינלעכן אדר רופט מען **ואדר**. היינט איז מען מער געוויינט צו רופן דעם צוגעלייגטן חודש **אדר ראשון** אדער אין שריפט **אדר א'**  (טייטש "ערשטער אדר") און דעם געוויינלעכן אדר רופט מען **אדר שני** אדער אין שריפט **אדר ב'**  (טייטש "צווייטער אדר").

א זון יאר האט בערך 365 טעג און א פערטל טאג (מער גענוי: 365.2422), אבער א לבנה יאר (12 מאל וואס די לבנה גייט ארום דער ערד) האט נאר 354 טעג און א דריטל (מער גענוי: 354.3747 טעג). חז"ל דרשענען דעם פסוק "שמור את חודש האביב ועשית פסח לה' " אז מען דארף היטן חודש ניסן צו געפאלן אין אביב, דערפאר האבן זיי קובע געווען צו מאכן אן עיבור יאר יעדע פאר יאר..

בכדי די לוח פון דער לבנה זאל זיך צופאסן צום זון קאלענדאר מאכט זיבן עיבור יאר יעדע 19 יאר. ביז בערך די ד'ק' יארן פלעג מען מעבר זיין די יארן אין דעם בית דין פון דעם נשיא, אבער היינט איז דא א סדר וואס רופט זיך "מחזור קטן". דאס הייסט, אין א מחזור פון 19 יאר זענען דאס 3טע, 6טע, 8טע, 11טע, 14טע, 17טע און 19טע יארן עיבור יארן, און אלע אנדער זענען פשוטע יארן.

## עיבור יארן אין די יוליאנישן און גרעגאריאנישן קאלענדארן

דער יוליאנישער קאלענדאר האט איין עיבור יאר (ווען פעברואר האט 29 טעג, אקעגן 28 אין א פשוטן יאר) יעדע פיר יאר; דאס איז צוגעפאסט צום חשבון אז א יאר האט 365 טעג און א פערטל טאג. דער גרעגאריאנישער קאלענדאר האט דאס פאראכטן, און האט 97 עיבור יארן אין 400 יאר.

## עיבור יארן אין רוימישן קאלענדאר

דער אלטער רוימישע קאלענדאר האט געהאט נאר 11 מאנאטן—דער לעצטער מאנאט איז געווען יאנואר. אפיציעל האט מען צוגעלייגט א פעברואר פון 20 טעג יעדע אנדערע יאר.

## רעפערענצן

קביעות'ן פון יארן אינעם יידישן לוח[באַהאַלטן]

|  |
| --- |
|
פשוטע יארן: בחג • בשה • גכה • הכז • השא • זחא • זשג
עיבור יארן: בחה • בשז • גכז • החא • השג • זחג • זשה |
# לייפציג

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| **לייפציג *Leipzig |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|  |
| **מדינה** / **טעריטאָריע** |  דייטשלאנד |
| **קאָאָרדינאַטן** | ‏﻿ / ﻿ |
| **בירגערמייסטער** | בורקהארד יונג |
| **שטח** | 297.36 קוואדראט ק"מ |
| **הייך** | 113 מעטער |
|  ‑ **אין שטאָט**  ‑ **באַפעלקערונג ענגקײט** |  560,472‏  (שטייענדיג 2015) 1,900 באוואוינער א ק"מ2 |

 |

**לייפציג** (דײַטש: *Leipzig*) איז די גרעסטע שטאט אין זאקסן, דייטשלאנד, און די צענט־גרעסטע שטאט אין דייטשלאנד, מיט א באפעלקערונג פון 560,472 (2015). די שטאט געפינט זיך ביים צוזאמענפלוס פון די ווייסע עלסטער, פלייסע און פארטע טייכן.

לייפציג איז א האנדל שטאט נאך פון די צייטן פון דער הייליגער רוימישער אימפעריע, און איז אמאל געווען א הויפט אייראפעאישער צענטער פון מוזיק.

די שטאט האט אנגעהויבן ווי א סלאווישע זידלונג אינעם 12טן יארהונדערט.

## עקאנאמיע

צוויי גרויסע פירמעס פאבריצירן אויטאס אין לייפציג, BMW און פארשע.

## יידן אין פראנקפורט

די יידן־גאס ווערט שוין דערמאנט אין 1359.

לייפציג פלעג זיין א קוואל פון פרנסה פאר יידישע סוחרים וואס פלעגן קומען אין דער שטאט צום יריד.

דער היינטיקער רב פון לייפציג איז הרב זשאלט באלא, זייט סעפטעמבער 2010.

## צווילינג שטעט

* אדיס אבאבא, עטיאפיע, זייט 2004
* באלאניע, איטאַליע, זייט 1962, באנייט אין 1997
* בירמינגהאם, פאראייניגטע קעניגרייך, זייט 1992
* ברין, טשעכיי, זייט 1973, באנייט אין 1999
* האנאווער, דייטשלאנד, זייט 1987
* היוסטן, פאַראייניקטע שטאַטן, זייט 1993
* הרצליה, ישראל, זייט 2010
* טראווניק, באסניע און הערצעגאווינע, זייט 2003
* ליאן, פראַנקרײך, זייט 1981
* נאנדזשינג, כינע, זייט 1988
* סאלאניקא, גריכנלאנד, זייט 1984
* פראנקפורט אם מיין, דייטשלאנד, זייט 1990
* קיעוו, אוקראינע, זייט 1961, באנייט אין 1992
* קראקע, פּוילן, זייט 1973, באנייט אין 1995

## וועבלינקען

## רעפערענצן
# טעניס

**טעניס** איז א באל ספארט וואס מען שפילט אדער צווישן צוויי שפילער אדער צווישן צוויי מאנשאפטן וואס יעדער איינער האט צוויי שפילער. יעדער שפילער האלט א ראקעטקע און דער שפיל איז צו שלאגן א גומענעם באל מיט אן אייברפלאך פון קינסטליכע וואל.

מען שפילט טעניס אין אסאך לענדער איבער דער וועלט, און מען אינטערנאציאלע פארמעסטן.

## שפילער

פראפעסיאנעלע טעניס שפילער באקומען נישט קיין געהאלט, אנדערש ווי למשל פוטבאל וואו זיי געהערן צו א מאנשאפט. כדי צו פארדינען געלט פון דעם ספארט, פארדינען זיי גאנץ גרויסע סומעס ווען זיי געווינען א מייסטערשאפט טורנאמענט. די פירנדע טעניס שפילער אין 2013 זענען ראדזשער פעדערער, רפאל נאדאל, ענדי מאריי און נאוואק דזשאקאוויץ.
# נעפאל

|  |
| --- |
| פעדעראלע דעמאָקראַטישע רעפובליק פון נעפּאַל *संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल Loktāntrik Ganatantra Nepāl* |
|

|  |  |
| --- | --- |
| פאן נעפאל |  |
| פֿאָן
 |  |

 |
| נאַציאָנאַלע זינגליד: ראַסטריה גאַאַן |
| אָרט פֿון נעפאל |
| **קאָנטינענט** | אזיע |
| **אָפֿיציעלע שפּראַך** | נעפאליש |
| **הויפּטשטאָט** | קאטמאנדו ﻿ / ﻿ |
| **רעגירונג** | פעדעראלע רעפּובליק דעמאָקראַטיע |
| **פּרעזידענטפּרעמיער מיניסטער** | ד"ר ראַם בראַן יאַדאַוו דזשאַלאַ נאַט קאנאל |
| **גרינדונג דאַטום** | 22סטן מיי 1990 פונעם פאראייניגטן קעניגרייך |
| **פלאַך מאָסוועלט גראַדונג פלאַךפּראָצענט וואַסער** | 147,181 קוואַדראַט ק"מ 50סט נישטיק |
| **באַפֿעלקערונג** - **צאָל** - **וועלט גראַדונג** - **ענגקײט** |  29,890,686 96סט 44.7 מענטשן פאַר אַ ק"מ |
| **פּראָדוקט ווערדע** | $37,740 מיליאן  |
| **וואַלוטע** | נעפּאַלעסע רופּעעס |
| **צײַט זאָנע** | no |
| **אינטערנעט דאָמען** | np. |
| **טעלעפֿאָן קאָד** | 977+ |

**נעפאַל** (נעפאליש: नेपाल), אפיציעל די **פעדעראלע דעמאקראטישע רעפובליק פון נעפאל**, איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אין די הימאלייע בערג אין דרום אזיע. נעפאל גרענעצט כינע צו צפון און אינדיע צו מזרח, דרום און מערב, און האט א שטח פון 147,181 קוואדראט ק"מ. מיט 30 מיליאן איינוואוניער איז עס דער 41סטע גרעסטע לאנד לויט באפעלקערונג. די הויפטשטאט איז קאטמאנדו.

אכט פון דער וועלט'ס צען העכסטע שפיצן זענען אין נעפאל, כולל דעם העכסטן בארג, עווערעסט.

דעם 25סטן אפריל 2015, האט פאסירט אן ערדציטערניש מיט מאס 7.8 אין נעפאל, 34 ק"מ מזרח פון לאמזשונג, ביי א טיף פון 15.0 ק"מ. אומגעפער 2,000 מענטשן זענען געהרגעט געווארן אין נעפאל, אינדיע און כינע.

## געאגראפיע

נעפאל איז לאנג 800 ק"מ און ברייט 200 ק"מ, און באדעקט א שטח פון 147,181 קוואדראט ק"ט. דאס לאנד ליגט צווישן די גארטל ליניעס 26° און 31°N (צפון) און צווישן די מערידיאנען 80° און 89°E (מזרח).

* נעפאל
* Kathmandu
* Swayambhunath
* Patan
* Bhaktapur
* Himalaya
* Himalaya
* Kaski District
* Mustang
* Mustang

|  זען • רעדן • ענדערן **אַזיע-לענדער**  |
| --- |
| אוזבעקיסטאן · אזערביידזשאן · אינדאנעזיע · אינדיע · איראק · איראן · אָמאַן · אפגאניסטאן · ארמעניע · בהוטאן · באכריין · באנגלאדעש · ברוניי · גרוזיע · דרום קארעע · וויעטנאם · טאדזשיקיסטאן · טורקמעניסטאן · טיילאנד · טערקיי · יאפאן · יארדאניע · ישראל · כינע · לאַאָס · לבנון · מאלדיוון · מאלייזיע · מאנגאליי · מזרח טימאר · מיאנמאר · נעפאל · סאודי אראביע · סיריע · סינגאפור · סרי לאנקא · פאקיסטאן · פאראייניגטע אראבישע עמיראטן · פיליפינען · ציפערן · צפון קארעע · קאזאכסטאן · קאטאר · קאמבאדיע · קואווייט · קירגיזסטאן · רוסלאנד · תימן |
# לאזער

לאזער
לאַבאָראַטאָריע לאַזער עקספּערימענט
א **לאַזער** אדער **לייזער** (ענגליש *Laser*, ר"ת פון "**L**ight **A**mplification by **S**timulated **E**mission of **R**adiation") איז אַ מיטל וואס גיט ארויס ליכט (עלעקטראמאגנעטישע שטראלונג) אין א שמאלן שטראל. די דערשיינונג האט מען געוויזן צום ערשטן מאל דעם 16טן מיי, 1960 דורך טיאַדאָר מאַימאַן.

## לאזער ניצונגען

אינטערנאציאנאלע טשעק לאַזער ראַדיאַציע
הייַנט, ניצט מען לאַזערן פאר אַ זייער ברייט פאַרשיידנקייַט פֿון ניצן, למשל:

* לייענען און שרייַבן פֿון מאַגנעטאָ-אָפּטישע מעדיע(סידי, דיווידי, אאז"וו).

* פֿאַרוואַנדלער פֿון דיגיטאַל אינפֿאָרמאַציע פֿאַר גראַפיק פּרינטערס.

* קרעאַטינג כאַלאַגראַמז וועראַפייינג די גילטיקייַט, פֿאַר בייַשפּיל קרעדיט קאַרדס.

* קרעאַטינג גלייַך שורות פֿאַר בנין מעשים.

* שמעון ווייַט טאַרגאַץ כאָומינג וואפן זיך נאָענט-געווער.

* לאַזער מאַרקינג גיידאַנס הערות צו דעם פּובליקום.

* שאַפֿן אַ עפנטלעך פאַרווייַלונג און וויסואַל יפעקס.

* פיברע אַפּטיק קאָמוניקאַציע דורך די עפענען פּלאַץ.

* מאַרקינג, שניידן, באַהיצונג, וועלדינג און אייבערפלאַך טריטמאַנץ.

* כירורגיש טריטמאַנץ און קאָסמעטישע פאַרריכטן פֿון זאָגן (לאַסעק און לאַסיק).

* ידענטיפיינג מאַטעריאַלס.

* ברענען דרייַ - דימענסיאנאַל לאַזער גלאז.
# סיסטעם

**סיסטעם** איז דער צוזאמשטעל און גאנג פון קלענערע זאכן וואס איז געווענליך טיאונגען, וואס צוזאמען טוען זיי צילן צו אין זאך.

אדער איז דאס באשטאנדטיילן אין באגריף אדער פאקט וואס אפילו זיי זענען נישט איין ציל, זענען זייערע באשאטנדטיילן פארבינדן איינער צום צווייטן אין א נאכאנאנדיגער סדר.

דער טערמין *סיסטעם* האט עטלעכע באדײַטן:

1. אן ארגאניזירטער צוזאמענשטעל פון זאכן, למשל די זון סיסטעם;
2. א מעטאדע פון ארגאניזירן אדער פלאנירן;
3. א גאנצהייט צוזאמענגעשטעלט פון באציאונגען צווישן אירע מיטגלידער.
# בוענאס איירעס

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| **בוענאס איירעס Ciudad de Buenos Aires** |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| **מדינה** / **טעריטאָריע** |  ארגענטינע |
| **קאָאָרדינאַטן** | ‏﻿ / ﻿ |
|  ‑ **אין שטאָט** |  2,891,082‏  (שטייענדיג 2010) |

 |

**בוענאָס־אײַרעס** איז די גרעסטע שטאט און הויפטשטאט פון ארגענטינע, מיט 2.7 מיליאָן אײַנוווינער.

די שטאט איז געגרינדעט ה'רצ"ו (1536). אין די 1920ער האבן פיל אייראפייער אהין אימיגרירט (פון זיי: איטאליאנער, דייטשן, יידן, אזיענער און אראבער), דאס איז די אורזאך פון די פארשידנקייט אין דער היינטיקער באפעלקערונג.

היינט וווינען דארט ארום 250,000 יידן.

## בילדונג

דער אוניווערסיטעט פון בוענאס איירעס, איינער פון די שפיץ לערנען אנשטאלטן אין דרום אמעריקע, האט פראדוציער פינף נאבעל פריז געווינער.

## קולטור

### ארכיטעקטור

אין 1919 האט מען אנגעהויבן בויען דעם באראלא פאלאץ, וואס איז דעמאלסט געווען די העכסטע געביידע אין דרום אמעריקע, און איז געווען דער ערשטער וואלקן קראצער אין ארגענטינע געבויט מיט בעטאן (1919–1923). אין דער געביידע האט מען געשטעלט 9 ליפטן, מיט א 20-מעטער הויך פֿירהויז מיט מאלערייען אינעם סאפיט און לאטיינישע פֿראזעס אמבאסירט אין גילדענע בוכשטאבן. אינדערהייך (110מ) האט מען געשטעלט 300,000-קאנדעלא שיינטורעם, כדי מ׳זאל קענען זען די געביידע אפילו פון אורוגוויי.

## זעט אויך

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 בוענאס איירעס

## רעפערענצן

* ידיעות פֿון בוענאָס־אײַרעס, פארווערטס, יולי 2015
# דוררעס

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| **דורעס Durrës**  |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| יליריאַ קוואַדראַט |
| **מדינה** / **טעריטאָריע** |  אַלבאַניע |
| **גרינדונג דאַטע** | 7 יאָרהונדערט פֿאר דער ציווילער עפאכע |
| **קאָאָרדינאַטן** | ‏41°18′48″N 19°26′45″E |
|  ‑ **אין שטאָט** |  175,110‏  (שטייענדיג 2011) |

 |

**דורעס** (אלבאניש: *Durrës*) איז די צווייט גרעסטע שטאָט אין אלבאניע. די שטאט געפינט זיך אין מערב אלבאניע אויף א פלאך צוזאמען די אלבאנישע אדראטישע ים ברעג צווישן די מויל פון ערזען און ישעם בייַ די דרום מזרח ווינקל פונעם אדריאטישן ים.

די שטאָט איז איינע פון די גרעסטע שטעט אין אלבאניע צו טאָן געשעפט. אירע עקאָנאָמישע סעקטאָרן נעמען אריין דעם פּאָרט פון דורעס, ברעג רעזארטן און עטלעכע אנדערע אינדוסטריעלע סעקטאָרן.

די שטאט איז איינע פון די שטעט וואו מענטשן גייען שטענדיג אין אלבאניע, מיט ארום 2,500 יאָר פון רעקארדירטע טרעפ. עטלעכע פון די טוריסט אַטראַקציעס זענען: פּאָרט פון דורעס, מאָזאַיקן אינעם אַמפֿיטעאַטער באַסיליקאַ, ווענעטיאַן טורעם, קלויסטער פון סט. אַסטי און אַפּאָסטלע פאולוס, אוראלט ווענט, אַמפאַטיאַטער און איליריאַ קוואדראט.

דורעס׳נס קלימאַט איז שטארק באאיינפֿלוסט פונעם מיטלענדישן קלימאַט.
# 2טן סעפטעמבער

| ►►
◀◀ סעפטעמבער |
| --- |
| א | ב | ג | ד | ה | ו | ש |
|  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 |
| לוח פאר 2026 |

דעם **2טן סעפטעמבער** איז דער 245סטער טאג פון יאר (246סטער טאג אין אן עיבור יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 120 טעג.

## היסטארישע געשעענישן

* 1666 - די גרויסע שריפה פון לאנדאן: די פייער ברענט דריי טעג און 10,000 הייזער ווערן פארברענט
* 1752 - דאס פאראייניגטע קעניגרייך נעמט אן דעם גרעגאריאנישן קאלענדאר
* 1945
	+ אפיציעלע ענדע פון דעם צווייטן וועלט קריג
	+ וויעטנאם פראקלאמירט זיין אומאפהענגיקייט פון פראנקרייך
* 1990 - טראנסניסטריע פראקלאמירט איר אומאפהענגיקייט, אבער ווערט נישט אנערקענט פון אנדערע לענדער

## געבוירן

* 1948 - יעקב ליצמאן, כנסת דעפוטאט, פארזיצער פון דער יהדות התורה פארטיי אינעם כנסת
* 1952 - דזשימי קאנארס, אמעריקאנער טעניס שפילער

## געשטארבן

* 1865 - וויליאם ראאן האמילטאן, בריטישער מאטעמאטיקער און אסטראנאם (געב' 1805)
* 1937 - פיער דע קובערטען, גרינדער פון דער מאדערנער אלימפיאדע (געב' 1863)
* 1997 - וויקטאר פרענקל, יידישער עסטרייכער פסיכיאטער, איבערגעבליבן פון חורבן אייראפע (געב' 1905)
* 2001 - קריסטיאן בארנארד, דרום אפריקאנער הארץ כירורג (געב' 1922)

## פייערונגען

---

* 1טן סעפטעמבער - 3טן סעפטעמבער
* סעפטעמבער

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 2טן סעפטעמבער
# טראף

א **טראַף** אדער א **זילב** איז א פֿאנאלאגישער איינץ וואס איז דער קלענסטער באשטאנדטייל פון רעדן איז דער טערמין פון ארויסזאגן איין קעווטש אדער דרייע פון א טייל פון איין אות. א ווארט קען האבן איין טראף אדער עטלעכע טראפן. די מערהייט פון טראפן האבן א קערן וואס איז א וואקאל. א טראף קען זיין אפן אדער פארמאכט; טייל שפראכן (למשל האוואיש) האבן אבער נישט קיין פארמאכטע טראפן.

## סארטן טראפן

עס זענען פאראן עטלעכע סארטן טראפן, לויט פארשידענע קריטעריע ווי למשל צי דער טראף האט אדער האט נישט אן ״עק״, און לויט וויפיל קאנסאנאטן האט דער ״עק״:

* **אפענער טראף:** א טראף וואס לאזט זיך אויס מיט א וואקאל, ד״ה ער האט נישט קיין ״עק״. אן אפענער טראף איז אלעמאל א **גרינגער טראף** (דער טראף קען האבן א קאנסאנאט פארן קערן, אבער דאס שטערט נישט דעם געוויכט). דאס ווארט **געשריי** איז צאמגעשטעלט פון צוויי גרינגע אפענע טראפן, וואס לאזן אויס אין א וואקאל: **gə.ʃra **פארמאכטער טראף:** א טראף וואס לאזט אויס מיט איין קאנסאנאנט אדער מערערע קאנסאנאנטן:

* **שווערער טראף:** א טראף וואס זיין ״עק״ האט איין קאנסאנאנט. דאס ווארט **שׁלעפ** איז איין־טראפיג, וואס האט איין פארמאכטן שווערן טראף, וואס זיין ״קאפ״ איז די צוויי קאנסאנאטן **ʃl**, זיין קערן איד דער וואקאל **ɛ** און זיין ״עק״ איז דער קאנסאנאנט **p**.
* **איבערשווערער טראף:** א טראף וואס זיין ״עק״ האט מער ווי איין קאנסאנאנט (Complex Coda). דער טראף אין דעם ווארט **עסט** איז אן איבערשווערער טראף מיט צוויי קאנסאנאנטן: **ɛst**
# 7טער י"ה

|  |  |
| --- | --- |
| יארטויזנט: |  |
| יארהונדערטער: | * 6טער י"ה
* 7טער י"ה
* 8טער י"ה
 |
| יארצענדלינגער: | 600ער 610ער 620ער 630ער 640ער 650ער 660ער 670ער 680ער 690ער |

דער **7טער יארהונדערט** איז די צייט צווישן די יארן 601 - 700.

אין דעם יארהונדערט איז געגרינדעט געווארן איסלאם.

## געשעענישן

| גרעגאריאנישער קאלענדאר אין הונדערטערס |
| --- |
| פארן ציילן |
9טער י"ה פארן ציילן | 8טער י"ה פארן ציילן | 7טער י"ה פארן ציילן | 6טער י"ה פארן ציילן | 5טער י"ה פארן ציילן | 4טער י"ה פארן ציילן | 3טער י"ה פארן ציילן | 2טער י"ה פארן ציילן | 1טער י"ה פארן ציילן |
| נאכן ציילן |
1טער י"ה| 2טער י"ה | 3טער י"ה | 4טער י"ה | 5טער י"ה | 6טער י"ה | 7טער י"ה | 8טער י"ה | 9טער י"ה | 10טער י"ה | 11טער י"ה | 12טער י"ה | 13טער י"ה | 14טער י"ה | 15טער י"ה | 16טער י"ה | 17טער י"ה | 18טער י"ה | 19טער י"ה | 20סטער י"ה | 21סטער י"ה | 22סטער י"ה |
# שטייער

דער ארטיקל דיסקוטירט געלט וואס מען צאלט צו דער מדינה. טאמער זוכט איר די שטאט אין עסטרייך, זעט שטייער, עסטרייך.
**שטייער** איז געלט וואס די מדינה אדער אן אונטער אפטיילונג פון דער מדינה נעמט פון די בירגער.

צאלן די בירגער פון יעדע לאנד פאר דער רעגירונג כדי אויסהאלטן די אינפראסטרוקטור ווי וועגן און באלייכטן די פובליק פלעצער, און אין געוויסע לענדער טראנספארט ווי בוסן און באנען.

אין אמעריקע איז דער איי אר עס (אינטערנעל רעוועניו סערוויס) דער אגענטור געשטעלט איינצומאנען און פארסירן דאס איינצאל.

## אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע

די באהערדע האבן א ספעציעלן איינהייט וואס רופט זיך איי.אר.עס. וואס פאסן אויף אז די בירגער און קאמאפניס זאלן טאקע הערליך צאלן זייער חלק. אך און וויי פאר איינעם וואס פאלט אריין אונטער זייער אינוואסטיגאציע אויף א פארדאכט אז מען האט אויסבאהאלטן שטייער אויף פארדינסטען, ס'איז זייער שטרענג.

## פטור פון שטייער - נאן פראפיט

מוסדות התורה און סתם וואולטעטיגע ארגענאזאציעס זענען פטור פון צאלן שטייער.

וויליאמסבורג איז געבענטשט מיט רעליגיע און עס האט איבער 1000 אזאלכע גרופעס וואס צאלן נישט קיין שטייער.

## וועבלינק
# צפון

אויפן בילד זעט מען א קאמפוס מיט צפון קאלירט אנדערש
**צפון** איז די זייט פון די וועלט וואס איז לינקס ווען מען שטייט צו מזרח.

* עס איז די פארקערטע ווי דרום אין איז פונקט צווישן מזרח אין מערב.

* אין ענגליש הייסט דאס NORTH.
* אויף א מאפע אדער וועג ווייזער איז דאס געווענליך די פון אויבן.

## זעט אויך

* מערב
* מזרח
* דרום
# 5טער י"ה

|  |  |
| --- | --- |
| יארטויזנט: |  |
| יארהונדערטער: | * 4טער י"ה
* 5טער י"ה
* 6טער י"ה
 |
| יארצענדלינגער: | 400ער 410ער 420ער 430ער 440ער 450ער 460ער 470ער 480ער 490ער |

דער **5טער יארהונדערט** איז די צייט צווישן די יארן 401 - 500.

## געשעענישן

## בארימטע מענטשן

* קאלידאסא - סאנסקריט דיכטער

| גרעגאריאנישער קאלענדאר אין הונדערטערס |
| --- |
| פארן ציילן |
9טער י"ה פארן ציילן | 8טער י"ה פארן ציילן | 7טער י"ה פארן ציילן | 6טער י"ה פארן ציילן | 5טער י"ה פארן ציילן | 4טער י"ה פארן ציילן | 3טער י"ה פארן ציילן | 2טער י"ה פארן ציילן | 1טער י"ה פארן ציילן |
| נאכן ציילן |
1טער י"ה| 2טער י"ה | 3טער י"ה | 4טער י"ה | 5טער י"ה | 6טער י"ה | 7טער י"ה | 8טער י"ה | 9טער י"ה | 10טער י"ה | 11טער י"ה | 12טער י"ה | 13טער י"ה | 14טער י"ה | 15טער י"ה | 16טער י"ה | 17טער י"ה | 18טער י"ה | 19טער י"ה | 20סטער י"ה | 21סטער י"ה | 22סטער י"ה |