Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# פונדאמענטאליזם

דער טערמין **פונדאמענטאליזם** ווערט על פי רוב באנוצט צו באצייכענען דאס עקסטרעמע קלאמערען אין א רעליעגיעזע אדער אידעלאגישער שיטה. דאס נאמען קומט פון די שטיצער פון די סארט פאנדאמענטאליזם, און די הסבר ווערט אנגעגעבן אז א פונדאמענט אפט גערופן מסורה איז דער סאמער אונטערשטער טייל אויף וואס א גאנצער בנין איז געבויט און האלט זיך אן. דער יסוד איז געווענליך איין שטיק וואס קען נישט צוטיילט ווערן אדער גערירט ווערן. דער זעלבע האלטן זיך פונדאמענטאליסטן שטארק אן אין זייער גלויבן אדער אידעאלאגיע און רירן זיך נישט אוועק בשום אופן דערפון.

ביי דער אידישער רעליגיע הייסן די חרדים אדער מער פונקטליך די קנאים **פונדאמענטאליסטן** ווייל זיי ווילן זיך נישט אוועקרירן קיין משהו פון די יסודות אויף וואס זייער געדאנקען גאנג און אמונה איז באזירט. דאס זעלבע קען אבער אויך אנגערופן ווערן ביי יעדער פאנאטישקייט וואס מען האלט זיך פון יסודות פון אמאל אפילו עס שטייט אין קעגנזאץ פון היינט.

דאס איז פארהאן אויך אין קריסטליכע און מוסלומענישע רעליגיעס
# אוראנוס

דער ארטיקל דיסקוטירט דער פלאנעט. טאמער זוכט איר אן אנדער באדייטונג, זעט אוראנוס (באדייטן).

|  |
| --- |
| ⛢ |
| אוראַנוס |
| אנטדעקער = וויליאם הירשל |
| אנטדעקט= 13טן מערץ, 1781 |
| לבנות: 27 |

דער **אוראַנוס** (ענגליש: *Uranus*; סימבאל: ) אדער **אוראַן** איז דער זיבעטער פלאנעט פֿון דער זון און דער דריטער גרעסטער און פערטער מאסיווסטער פלאנעט אין דער זון סיסטעם. אוראנוס איז געווען דער ערשטער פלאנעט וואס מ'האט אנטדעקט אין מאדערנע צײַטן. כאטש מען קען אים זען מיט די אויגן אזוי ווי די פינף לאנג-באוואוסטע פלאנעטן, די אוראלטע אסטראנאמען האבן נישט געכאפט אז ער איז א פלאנעט צוליב זיין פינסטערקייט. סיר ווילאם הירשל האט געמאלדן די אנטדעקונג דעם 13טן מערץ, 1781, דאס ערשטע מאל וואס מ'האט אנטדעקט א פלאנעט דורך א טעלעסקאפ.

## רעפערענצן

| זען • רעדן • ענדערן די זון סיסטעם   |
| --- |
|  |
| **די זון** · מערקור · ווענוס · ערד · מאדים · *צערעס* · יופיטער · סאטורן · אוראנוס · נעפטון · *פלוטאן* · *עריס* |
| **פלאנעטן** · **קארליק-פלאנעטן** · **לבנות**: ערדיש · מארסיש · אסטערוידיש · יופיטעריש · סאטורניש · אוראניש · נעפטוניש · פלוטאניש · ערידיש |
| **SSSBs**:   מעטעארוידן· אסטערוידן (אסטערויד פאס) · Centaurs · TNOs (קויפער פאס/פארשפרייטער דיסק) · קאמעטן (אורט וואלקן) |
| זעט אויך אסטראנאמישע אביעקטן און דער זון־סיסטעמ'ס רשימה פון אביעקטן, סארטירט לויט ראדיוס אדער מאסע. |
| רשימה פֿון פּלאַנעטן |
# אבאסישער כאליפאט

דער **אַבאַסישער כאַליפֿאַט** איז געווען א דינאסטיע וואס האט געהערשט אין דעם גרעסטן טייל פון דער איסלאמישער אימפעריע צווישן די יארן 750 און 1258. ער איז געווען די צווייטע איסלאמישע אימפעריע, נאכדעם וואס זיי האבן איבערגעקערט די אומאיאד אימפעריע אין 750, און זיי האבן אריבערגעפירט די הויפטשטאט פון דער אימפעריע פון דמשק צו באגדאד. שפעטער איז געווארן סאמארא (אין היינטיקן איראק) די הויפטשטאט. אין די צייטן פון דעם אבאסישן כאליפאט, זענען די אומאיאדן געבליבן נאר מיט אל-אנדאלוס (דער איסלאמישער טייל פונעם איבערישן האלבאינזל. דער כאליפאט האט געענדיגט ווען דער מאנגאלישער הולאגו כאן האט זיי געזיגט אין 1258.

פריער איז געווען די הויפטשטאט דמשק, וואס איז געווען אין א נישט אזוי שטארק באפעלקערטן ראיאן, און די אבאסידן האבן געבויט א נייע הויפטשטאט באגדאד דארט ווי אסאך איינוואוינער האבן געוואוינט. דאס האט דערמעגלעכט אנדערע איסלאמישע פעלקער וואס זענען נישט אראבער מיטצוטיילן אין דער מיליטער און די הויכער רעגירונג אמטן, ווי למשל פערסן און טערקן, אזוי איז די אימפעריע געווארן מער קאסמאפאליטאניש.

אין דער תקופה פונעם אבאסישן כאליפאט האט אראבישע דיכטונג דערגרייכט איר גרעסטע הייך. די שרייבער אבו טאמאם און אבו נואס זענען געווען נאענט צום הויף פונעם כאליף אין באגדאד אינעם אנהייב פונעם 9טן יארהונדערט.