Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1953

|  |
| --- |
| 1953 אין פֿארשידענע קאלענדארן |
| גרעגאריאנישער קאלענדאר | 1953 *MCMLIII* |
| יידישער לוח | ה'תשי"ג - ה'תשי"ד |
| כינעזישער קאלענדאר | 4649 – 4650 壬辰 – 癸巳 4650 איז דאס יאר פֿונעם שלאַנג |
| עטיאפישער קאלענדאר | 1945 – 1946 |
| פערסישער קאלענדאר | 1331 – 1332 |
| איסלאמישער קאלענדאר | 1372 – 1373 |

‏**1953** איז דאס 53סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1953 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.

אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.

## געשעענישן

* 20סטן יאנואר - דווייט דעיוויד אייזנהאוער ווערט פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן
* 29סטן מיי - דער שפיץ פון עווערעסט באזיגט צום ערשטן מאל דורך עדמונד הילארי און טענזינג נארגיי
* 7טן סעפטעמבער - ניקיטא כרושטשאוו ווערט דער ערשטער סעקרעטאר פון דער קאמוניסטישער פארטיי פונעם סאוועטן פארבאנד, און במילא פירער פונעם לאנד
* 9טן נאוועמבער - קאמבאדיע ווערט זעלבשטענדיג פון פראנקרייך

## געבוירן

* 6טן מיי - טאני בלער, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך
* 26סטן מיי - מייקל פארטילא, בריטישער פאליטיקער
* 21סטן יוני - בענאזיר בוטא, פרעמיער מיניסטער פון פאקיסטאן (געש' 2007)
* 8טן נאוועמבער - הרב אמנון יצחק, תימנישער רב, פירער דער "שופר" ארגאניזאציע

## געשטארבן

* 5טן מערץ - יאסיף וויסאריאנאוויטש סטאלין דער צווייטער געוועלטיקער אויף די ראטנפארבאנד
* 28סטן סעפטעמבער - עדווין האבל, אמעריקאנער אסטראנאם (געב' 1889)

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 1953יארן און יארהונדערטער**

|  |
| --- |
|
19טער י"ה  • **20סטער י"ה**  • 21סטער י"ה
1948  •
1949  •
1950  •
1951  •
1952  •
**1953**  •
1954  •
1955  •
1956  •
1957  •
1958
  |
# אקעאן

מיינט איר דער גריכישער אפגאט אקעאנוס?

| **אקעאנען פון דער וועלט** |
| --- |
| * אטלאנטישער אקעאן
* אינדישער אקעאן
* ארקטישער אקעאן
* דרום אקעאן
* פאציפישער אקעאן
 |

דער אקעאן מיט די קאנטינענטן
דער **אָקעאן** (שטאמט פונעם נאמען פון דער גריכישער טייך-גאט אקעאנוס) איז דער גרעסטער געזאלצענער ים אויפן ערד קוגל. דריי־פערטל וועלט איז באדעקט מיטן אקעאן.

אין די גריכישע מיטאלאגיע ווערט ער פארעכנט אלס דער גאט פון די טייכן וואס איז געווען דער בן בכור פון דער הימל אוראנוס מיט דער ערד גאיא.

דער אקעאן איז צעטיילט אויף 5 טיילן:

* אטלאנטישער אקעאן
* אייז אקעאן
* אינדישער אקעאן
* פאציפישער אקעאן
* דרום אקעאן

דער טיפסטער פונקט אין דער וועלט געפינט זיך אינעם פאציפישן אקעאן מיט מער ווי 10 קילאמעטער טיף.

## פלאנצן און בעלי־חיים

פֿיל ארגאַניזמען וואָס קענען פֿארטראָגן זאַלצוואַסער לעבן אין די אקעאַנען. די ארגאניזמען ווערן באַאיינפֿלוסט דורך זון־ליכט, טעמפעראַטור, וואַסערדרוק און וואַסער־באַוועגונג. פֿארשיידענע ארגאניזמען לעבן אונטערן ים־פֿלאַך, אין פֿלאַכע וואסערן און אין טיפֿע וואַסערן.

קליינע פֿלאנצן־ארגאַניזמען וואס הייסן פֿיטאפלאַנקטאן לעבן ממש ביים ים־פֿלאַך ניצן ליכט פֿון דער זון צו שאפֿן עסן.
# אמאזאן (פירמע)

עמעזאן (ענגליש:  Amazon) איז אן אמעריקאנער טעכנאלאגישע פירמע, וואס איז באזירט אין סיאטעל, וואשינגטאן, און איז איינס פון די גרעסטע פירמעס אין דער וועלט, מיט א וועבזייטל וואו מענטשן קויפן און פארקויפן פראדוקטן אויף זייער וועבזייטל.

## די פירמע

די פירמע'ס לאגא
די פירמע איז געגרינדעט געווארן דורך דזשעף בעזאס, אין דער גאראדזש פון זיין הויז אין בעלוויו, וואשינגטאן, אום 5טן יולי, 1994.

אריגינעל האט זיין פירמע בלויז פארקויפט ביכער; אבער מיט די צייט האט ער אנגעהויבן פארקויפן עלעקטראניקס, ווייכווארג, מעבל, שפילצייג, צירונג און וואס ער האט נאר געקענט.

עמעזאן איז אין א קורצע צייט אפשניט פון עטליכע יאר געווארן די מערסט ווערטפולע פירמע אין די פאראייניגטע שטאטן, און די גרעסטע אינטערנעט פירמע אין דער וועלט.
# אסאם

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| **אַסאַם (שטאַט) অসম *Assam |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| **מדינה** / **טעריטאָריע** |  אינדיע |
| **הויפּטשטאָט פון שטאַט** | דיספור ﻿ / ﻿ |
| **אָפיציעלע שפּראַך** | אסאמעזיש בענגאליש |
| **שטח** | 78,550 קוואדראט ק"מ |
|  ‑ **אין שטאַט**  ‑ **באַפעלקערונג ענגקײט** |  31,169,272‏  (שטייענדיג 2011) 400 באוואוינער א ק"מ2 |
|  |

 |

**אַסאַם** (ענגליש: *Assam*; אסאמעזיש: অসম *אקסאם*) איז איינער פון די 29 שטאטן פון אינדיע. ער געפינט זיך אין צפון־מזרח אינדיע, ארומגענומען מיט בהוטאן אין צפון, דעם לאנד באנגלאדעש אין דרום, און די אינדישע שטאטן ארונאטשאל פראדעש, נאגאלאנד, מאניפור, מיזאראם, טריפורא און מעגהאלאיא. אסאם איז געווארן א טייל פון בריטישער אינדיע אין 1828.

די הויפטשטאט איז דיספור און די גרעסטע שטאט איז גואוואהאטי. די שפראך פון דעם שטאט איז אסאמעזיש.

אַסאַם באדעקט א שטח פון 78,438 ק"מ², גרעסער ווי פאנאמא און קלענער ווי טשעכיי; ער איז דער 16טער שטאַט לויט שטח.
מיט א באפעלקערונג פון 31,169,272 מענטשן (אין 2011), איז אַסאַם דער 14טער שטאַט פון אינדיע לויט באפעלקערונג.

דער טייך בראהמאפוטרא פליסט לענגאויס דעם שטאַט.

## וועבלינקען

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 אסאם אפיציעלע וועבזייטל
# בעיסבאל

יענקיס סטאדיום בשעת א בעיסבאל מאטש
א בעיסבאל באל
פיר היסטארישע בעיסבאל בעטס וואס האבן געשלאגן היסטאריע מיט די מערסטע הוים ראןס.
**בעיסבאל** אדער **בײסבאָל** איז אַ ספארט געשפילט, צווישן צוויי טיעם'ס פון געוויינליך 9 שפילער אין יעדע טיעם באזונדער.

עס קומט מיט א בעט און קליינע באל, וואס דער פיטשער ווארפט דעם קליינעם הארטן פויסט-סייזד, לעדערענע-באדעקט באל צום ריכטונג פונעם בעטער פון די אנדערע קעגנארטיקער טיעם.

דער בעטער דארף פרובירן צו ארויסשיסן פון פעלד ווי ווייטער, דעם פליענדן באל דורך דאס צוריק שמייסן מיטן שטעקן וואס הייסט א בעט, געמאכט פון האלץ, אדער אנדערע מאטיריאלן.

א גרופע ציעט אן א ראן (אז זיי קענען לויפן זייערעס א שפילער) נאר ווען זיי בעטן, דורך פאראויס רוקן זייערע שפילער-הויפטזעכליך דורך היטס וואס שמייסט ארויס די באל ווייטער ארויס פון א סעריע פון פיר סימנים וואס ווערן אנגערופן בעיסעס אראנזשירט ביי די ווינקלן פון א ניינציג-סקוועיר פוס אדער דיאמאנט.

יעדער בעטער איז אויך א לויפער, נאכדעם און אויב ער האט ארויסגעשאסן דעם באל. די פעלדער זענען פיר אין צאל, און מ'לויפט פארקערט ווי די זייגער אויסגעשטעלט.

בשעת איין טיעם פרובירט אנציציען לויפן טוט די אנדער טיעם פונעם פיטשער היטן אז די באל זאל נישט פליען צו ווייט כדי נישט צו געבן פאר די לויפער די מעגליכקייטן אנצוקומען ביז צו די פערטער בעיס דאס הייסט אהיים, נאר זיי פרובירן דאס כאפן און צוריקווארפן צו זייערס א מיטגליד וואס שטייט ביי די בעיס שנעל צו כאפן און אנטאפן דעם לויפער פאר ער גרייכט דעם בעיס אזוי ארום אים אוטמאכן.

טאמער די בעטער האט ארויסגעשאסן די באל פון די פעלד קען ער לויפן רואיגערהייט און קיינער קען אים נישט אפשטעלן אזוי ארום ציעט ער אן געווינסן פאר זיין טיעם.

אויב ער שיסט דאס נישט צוריק נאך פיר ווארפן פונעם פישטער וואס דאס הייסט א סטרייק איז ער אואט, אויב דער באל ווערט געשאסן נישט ארויס פון די פעלד הייסט דאס א פאול באל און דאס געבט צו צו די אוט'ס. אבער אויב דער פיטשער ווארפט נישט צו אים גוט דער באל דאס הייסט צו נידעריג אדער אוועקגערוקט איז דאס דער ריווח פונעם בעטער און ער קען שפאצירן צו א בעיס נאך פיר אזאלעכע שטיק.

דער מאטש ווערט געשפילט אן קיין צייט באגרענעצונג, און איז געסטרוקטורט ארום ניין חלקים וואס ווערט גערופען אינינגס. אין יעדע אינינג ווערט געגעבן די געלעגנהייט פאר ביידע טיעם'ס אנצוציען ראן'ס. א טיעם'ס האלבע אינינג ענדיגט זיך מיט דריי אואטס, אזוי ארום איז יעדע אינינג צעטיילט אויף צוויי, וואס איינס הייסט "דער הויך פון די אינינג" וואס געווענליך איז דער טיעם וואס איז דער גאסטגעבער האט די געלעגנהייט צו אנציען ראן'ס און די וויזטינג טיעם איז אויף דער דעפענסיע, און איינס "דער אונטערשטער פון אינינג" וואס דער וויזטינג טיעם ווערט געגעבן די געלעגנהייט אנציציען רא'ןס און די האוסטינג טיעם איז אויף די דעפענסיע.

עס איז זײער פּאָפּול ער אין אַמעריקע און יאַפּאַן. די העכסטע בײסבאָל ליגע איז די MLB ליגע, װעלכע געפֿינט זיך אין אַמעריקע און קאַנאַדע.
# פיטער פען (1953 פילם)

|  |
| --- |
| **פיטער פען Peter Pan** |
|  |
| **באזירט אויף** | "פיטער און ווענדי" פון דזשיימס מעטיו בערי |
| **רעזשיסאר** | קלייד דזשעראנימי ווילפרעד דזשעקסאן העמילטאן לאסק |
| **פראדוצירער** | וואלט דיזני |
| **דערציילער** | טאם קאנוויי |
| **שטימע אקטיארן** | באבי דריסקאל קאטרין בומונט האנס קאנרייד פאל קאלינס טאמי לאסק |
| **מוזיק** | אליווער וואלאס |
| **סטודיא** | וואלט דיזני פראדוקציעס |
| **פארשפרייטער** | RKO ראדיא פילמען |
| **פארשפרייט** | 5טן פעברואר 1953 |
| **לענג** | 76 מינוטן |
| **לאנד** | פאראייניקטע שטאטן |
| **שפראך** | ענגליש |
| **בודזשעט** | $4 מיליאן |
| **הכנסות** | $87,404,651 |

**פּיטער פּען** (ענגליש: *Peter Pan*) איז אן אמעריקאנישער אנימירטער פילם פון 1953 וואס איז פראדוצירט געווארן דורך וואלט דיזני. ער איז דער 14סטער דיזני אנימירטער פילם אין פולער לענג, און איז באזירט אויף דער שוישפיל "פיטער און ווענדי" פון דזשיימס מעטיו בערי. דער פילם איז ערשטנס באפרייט געווארן דעם 5טן פעברואר 1953, און איז געווען דער לעצטער דיזני אנימירטער פילם פובליצירט דורך RKO ראדיא פילמען. דערנאך האט וואלט דיזני געגרינדעט זיין אייגענע פובליקאציע פירמע מיטן נאמען בוענא וויסטא.

## שטימע אקטיארן

* באבי דריסקאל אלס פיטער פען
* מארגארעט קערי אלס טינקער בעל
* קאטרין בומאנט אלס ווענדי דארלינג
* פאל קאלינס אלס דזשאן דארלינג
* טאמי לאסק אלס מייקל דארלינג
* האנס קאנרייד אלס דזשארדזש דארלינג און קאפיטאן הוק
* העטער ענדזשל אלס מערי דארלינג
* ביל טאמפסאן אלס מ"ר סמי
* קארין אר אלס טיגער לילי
* ראבערט עליס אלס קאבי
* דזשעפרי סילווער אלס ניבס
* דזשאני מאקגאווערן אלס טווינס
* סטאפי סינגער אלס סלייטלי
* טאני בוטאלא אלס געזאנג שטימעס
* קענדי קאנדידא אלס אינדיאנער/גרויסער טשיף
* טאם קאנוויי אלס דער דערציילער
# צוריק צום עתיד

|  |
| --- |
| **צוריק צום עתיד Back to the Future** |
|  |
| **רעזשיסאר** | ראָבערט זעמעקיס |
| **פראדוצירער** | באָב גייל ניל קאַנטאָן |
| **אקטיארן** | מייקל דזשיי פֿאָקס קריסטאָפֿער לויד ליאַ טאָמפּסאָן קריספּין גלאָווער טאָמעס עף. ווילסאָן |
| **מוזיק** | אַלאַן סילוועסטרי |
| **רעדאקטירונג** | האַרי קעראַמידאַס אַרטור שמידט |
| **פארשפרייטער** | יוניווערסאַל פֿילמען |
| **פארשפרייט** | 3טן יולי 1985 |
| **לענג** | 116 מינוטן |
| **לאנד** | פאראייניקטע שטאטן |
| **שפראך** | ענגליש |
| **בודזשעט** | $19,000,000 |

**צוריק צום עתיד** (ענגליש: *Back to the Future*) איז אן אמעריקאנישער וויסנשאפטלעכע פאנטאסטיק קאמעדיע אוואנטורע פילם פון 1985. אינעם פילם שפילן מייקל דזשיי פאקס, קריסטאפער לויד און קריספין גלאָווער. דער פילם איז פראדוצירט געווארן דורך ראָבערט זעמעקיס און באָב גייל. דער פילם איז א טייל פון א טרילאגיע פון דריי פילמען וואס דערציילן די פולע מעשה.

## אקטיארן

* מייקל דזשיי פאקס אַלס מאַרטי מאַקפֿלײַ
* קריסטאפער לויד אַלס ד"ר עמעט "דאָק" בראַון
* ליא טאמפסאן אַלס לאָריין ביינס-מאַקפֿלײַ
* קריספין גלאווער אַלס דזשאָרדזש מאַקפֿלײַ
* טאמעס עף. ווילסאן אַלס ביל טאנען
* קלאדיא וועלס אַלס דזשעניפֿער פּאַרקער
* דזשיימס טאלקאן אַלס מ"ר סטריקלאַנד
* מארק מאקלור אַלס דייוו מאַקפֿלײַ
* ווענדי דזשא ספערבער אַלס לינדאַ מאַקפֿלײַ

## וועבלינקען

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 צוריק צום עתיד "צוריק צום עתיד" ביי דער אינטערנעץ פילם דאטעבאזע (אויף ענגליש)
# סודאן

|  |
| --- |
| **רעפובליק פון סודאן** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| פאן סודאן |  |
| פֿאָן
 | הערב
 |

 |
| נאַציאָנאַלע זינגליד: |
| אָרט פֿון סודאן |
| **קאָנטינענט** | אפריקע |
| **אָפֿיציעלע שפּראַך** | אראביש, ענגליש |
| **הויפּטשטאָט** | כארטום ﻿ / ﻿ |
| **רעגירונג** | פעדעראלע רעפובליק |
| **פּרעזידענטפּרעמיער מיניסטער** | אמער אל־באשיר  |
| **גרינדונג דאַטום** | 1טן יאנואר 1956 |
| **פלאַך מאָסוועלט גראַדונג פלאַךפּראָצענט וואַסער** | קוואַדראַט ק"מ 16 5% |
| **באַפֿעלקערונג** - **צאָל** - **וועלט גראַדונג** - **ענגקײט** |  מענטשן פאַר אַ ק"מ |
| **פּראָדוקט ווערדע** | (0ט)  |
| **וואַלוטע** | סודאנעזער דינאר SDD |
| **צײַט זאָנע** | +2 |
| **אינטערנעט דאָמען** | sd. |
| **טעלעפֿאָן קאָד** | 249+ |

די רעפובליק פון **סודאן** (אראביש: *جمهورية السودان*) איז אן איסלאמיש לאנד אין צפון־מזרח אפריקע,וואס האט די גרעסטע טעריטאריע אין אפריקע, און פון אלע אראבישע לענדער, און דאס פופצנטע גרעסטע לאנד אין דער וועלט לויט שטח. סודאן גרענעצט עגיפטן צו צפון, עטיאפיע און עריטרעע צו מזרח, דרום סודאן צו דרום, די צענטראלע אפריקאנער רעפובליק צו דרום־מערב, טשאד צו מערב און ליביע צו צפון־מערב. די הויפטשטאט איז כארטום.

די באפעלקערונג פון סודאן איז 44 מיליאן (אין 2010). 8.5 מיליאן מענטשן וואוינען אין דרום סודאן, וואו מ'האט געהאלטן א רעפערענדום אין יאנואר 2011 און א גרויסע מערהייט האט געשטימט אויפצושטעלן א באזונדער לאנד.

## היסטאריע

סודאן איז געווארן זעלבשטענדיק דעם 1טן יאנואר, 1956, אבער האט געליטן 17 יאר פון א אינערליכן ברידער קריג צווישן די צוויי פראקציעס די איסלאמישע פון צפון און די שווארצע, און קריסטן אין דרום ביז 1972 ווען מ'איז געקומען צו אן אפמאך.

## רעפערענצן

 לענדער ארום דעם ים סוף

|  |
| --- |
|  דזשיבוטי ·  יארדאניע ·  ישראל ·  עגיפטן  עריטרעע ·  סאודי אראביע ·  סאָמאַליע ·  סודאן ·  תימן |

| זען • רעדן • ענדערן **לענדער אין דער אַראַבישער ליגע**   |
| --- |
| איראק - אלזשיר - אָמאן - באכריין - דזשיבוטי - טוניסיע - יארדאניע - לבֿנון - ליביע - מאריטאניע - מאראקא -סאודי אראביע - סאמאליע - סודאן - סיריע - עגיפטן - פאראייניגטע אראבישע עמיראטן - פאלעסטינע (פל"א) - קאטאר - קאמאראס - קואווייט - תימן |
# סאן אנטאניא

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| **סאַן אַנטאניא *San Antonio |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| אויבן: סאן אנטאניא ביינאכט; צווייטע שורה: מאקניי מוזיי פון קונסט, דער טייכשפאציר; דריטע שורה: טורעם פון די אמעריקעס ביינאכט, סאן אנטאניא פובליקע ביבליאטעק, בעקסאר געריכט-הויז, טורעם לעבן געביידע; פערטע שורה: דער אלאמא |
| **מדינה** / **טעריטאָריע** |  פאַראייניקטע שטאַטן |
| **גרינדונג דאַטע** | 1טן מיי 1718 |
| **קאָאָרדינאַטן** | ‏﻿ / ﻿ |
| **שטאַט** | טעקסאס |
| **בירגערמייסטער** | אייווי טיילאר |
| **שטח** | 465.4 קוואדראט ק"מ |
| **הייך** | 198 מעטער |
|  ‑ **אין שטאָט**  ‑ **באַפעלקערונג ענגקײט** |  1,409,019‏  (שטייענדיג 2014) 3,000 באוואוינער א ק"מ2 |
| **צײַט זאָנע** | UTC-6 |
| www.sanantonio.gov |

 |

**סאַן אנטאניא** (ענגליש: *San Antonio*) איז די זיבעטע גרעסטע שטאט אין די פאראייניקטע שטאטן און די צווייטע גרעסטע שטאט אין טעקסאס, מיט א באפעלקערונג פון 1,409,019.

אין סאן אנטאניא געפינען זיך זעקס פארטון 500 פירמעס.

## וועבלינקען

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 סאן אנטאניא

מוסטער:טעקסאס
# מעדיקאמענט

פארשידענע מעדיצינען.
**מעדיצין** היילט דעם מענטש דורך פארעכטן די צעלן און אפהאלטן קרענק.

מען באקומט א רעצעפט פון א דאקטער און דער אפטייק פארקויפט דאס פאר אייך.

## מעדיצין אלס פארשונג

אויך איז מעדיצין די וויסנשאַפֿט וואָס פֿאַרנעמט זיך מיטן פֿאָרשן, דיִאַגנאָזירן, און באַהאַנדלען קראַנקייטן, כּדי אויסצובעסערן דעם געזונט. אויך מיינט דאס די מעדעצינען אליין וואס ווערט גענוצט דערפאר. די מעדיצין איז באַזירט אויף די באַגריפֿן סײַ פֿון נאַטור־וויסנשאַפֿט, סײַ פֿון הומאַניסטיק, און גייט פֿאָרויס אין פּאַראַלעל מיט זיי. אין גאַנג פֿון איר אַנטוויקלונג האָט זיך די מעדיצין פֿאַרשפּרייט אין פֿאַרשיידענע צווײַגן. מע שיידט אונטער, למשל, צווישן דער אינטערנאַלער מעדיצין, מעדיצין פֿון אויגן־נאָז־און־האַלדז, וכ´. מע קען אויך קאַטעגאָריזירן די מעדיצין לויט געזעלשאַפֿטלעכע קאַטעגאָריעס: מיליטערישע, לעגאַלע, פֿון שפּיטעלער און דאָס גלײַכן.

* אַלצהײַמער
* הערץ אינפֿארקט
* קאָרטעקס

## זעט אויך

טעאריע פון מעדיצין
# מאסן מעדיע

**מאסן־מעדיע** איז דער נאמען וואס מען גיט צו די קאמוניקאציע מיטלען וואס דערגרייכן דעם ברייטן ציבור. דער נאמען שטאמט פון די 1920ער יארן ווען מען האט אנגעהויבן מיט ברייטע צירקולאציע צייטונגען און צייטשריפטן.

שפעטער זענען צוגעקומען ראדיא, טעלעוויזיע, אינטערנעץ און אנדערע מאסן־מעדיע.

אויך באקאנט ווי מאסן־מעדיע זענען די ארגאניזאציעס וואס קאנטראלירן די טעכנאלאגיעס ווי פילם סטודיאס, פֿארלאגן, און ראדיא און טעלעוויזיע סטאנציעס.

## פארשיידענע מאסן־מעדיע

עס ווערט גערעכנט זיבן סארטן מאסן־מעדיע. לויט דער צייט ווען זיי זענען אנגעהויבן, זענען זיי:

1. דרוקעריי (ביכער, פראספעקטן, צייטונגען, זשורנאלן, אא״וו) פון דעם סוף 15טן יארהונדערט
2. רעקארדירונגען (פלאטעס, מאגנעטישע טאשמעס, קאסעטעס, סידיס און די ווי דיס) פון דעם סוף 19טן יארהונדערט
3. קינא פון בערך 1900
4. ראדיא פון בערך 1910
5. טעלעוויזיע פון בערך 1950
6. אינטערנעץ פון בערך 1990
7. צעלפֿאנען פון בערך 2000

אנדערש ווי א געווענלעכן טעלעפאן, וואס שאפט קאמוניקאציע צווישן צוויי פארטייען, שאפט מאסן־מעדיע קאמוניקאציע צו א גרויסער גרופע.
# קאסמאסשיף

ספוטניק 1, די ערשטע קאסמאסשיף
א **קאסמאסשיף** איז א פארמיטל אדער מאשין וואס איז געמאכט צו פליען אין קאסמאס. קאסמאסשיפן ווערן געניצט פאר פארשידענע צוועקן, איינשליסנדיק טראנספארט פון מענטשן און פראכט, מעטעאראלאגיע, נאוויגאציע, ערד־אבסערוואציע, פלאנעטן־אויספארשונג און קאמוניקאציע.

היינט האבן 24 לענדער קאסמאסשיף־טעכנאלאגיע.

## היסטאריע

רוסלאנד האט ארויפגעשאסן ספוטניק 1, די ערשטע קאסמאסשיף, אין 1957.
די ערשטע מענטשן־באזעצטע קאסמאסשיף איז געווען וואסטאק 1 אין 1961, מיט קאסמאנויט יורי גאגארין. דריי לענדער האבן לאנצירט מענטשן־באזעצטע קאסמאסשיפן: רוסלאנד, די פאראייניקטע שטאטן און כינע.

די אינטערנאציאנאלע קאסמאס סטאנציע, באזעצט זייט 2000, ווערט אויסגעהאלטן דורך רוסלאנד, די פאראייניקטע שטאטן, קאנאדע און נאך לענדער.

## וועבלינקען

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 קאסמאסשיף
# קאסמאס שאטל טשאלענדזשער קאטאסטראפע

די עקספּלאָזיע פֿון טשאַלענדזשער.
די **קאָסמאָס שאַטל טשאַלענדזשער קאַטאַסטראָפֿע** איז געשען דעם 28סטן יאנואר 1986 ווען NASA'ס קאָסמאָס שאַטל טשאַלענדזשער האט עקספּלאָדירט 73 סעקונדעס נאָך די צעשיקונג. אַלע זיבן אַסטראָנויטן זענען אומגעקומען. די סיבה פֿאַר די עקספּלאָזיע איז געווען צוליב אַן O-רינג וואס איז געבראָכן אין דער רעכטער פֿאַרגיכערונג ראַקעטע. בעת די צעשיקונג, הייסע גאַזן האבן געגאנגען ארויס פֿון דער O-רינג, וואס האט צעשטערט די שאַטל.

## פּראָבלעמען איידער צעשיקונג

דער מאָרגן פֿון די שאַטל'ס צעשיקונג איז געווען זייער קאַלט. די טשאַלענדזשער'ס אינזשענירן האבן באַגרינדט אַז זי זאָל נישט ווערן געשיקט ווייל די טעמפּעראַטור איז געווען 31° פֿאַרענהייט (-1° צעלזיוס) און די O-רינגען וואָלט נישט פֿאַרשליסן זיך ווי געהעריק אויב די טעמפּעראַטור איז געווען מינוס 53° פֿאַרענהייט (12° צעלזיוס). די NASA קאָמאַנדירן האבן קעגנגעשטעלט זיך און געזאגט אַז די ספּייר O-רינג וואָלט אַרבעטן.

אַן אַנדערער פּראָבלעם איז געווען אַז די טעמפּעראַטור איז געווארן אַזוי נידעריק אַז אייַזצאָפּנס זענען געווען אויף עטלעכע טיילן פֿון די טשאַלענדזשער.

## מאַנשאַפֿט

די טשאַלענדזשער אַסטראָנויטן.
* קאָמאַנדיר: פֿראַנסיס "דיק" סקאָבי
* פּילאָט: מייקל דזשאָן סמיט
* מיסיע ספּעציעליסטין: דזשודיט רעזניק
* מיסיע ספּעציעליסט: עליסאָן אָניזוקאַ
* מיסיע ספּעציעליסט: ראָנאַלד מאַקנער
* מיסיע ספּעציעליסט: גרעגאָרי דזשאַרוויס
* לאַסט ספּעציעליסטין: קריסטאַ מאַקאָליף

## זעט אויך

* קאסמאס שאטל קאלאמביע קאטאסטראפע
# קאמפיוטער פראגראמירן

**קאמפיוטער פראגראמירן** איז דער פראצעס פון געבן אינסטרוקציעס פאר א קאמפיוטער דורך שרייבן *קאד* אין א ספעציעלער פראגראמירן שפראך מיטן צוועק צו שאפן א קאמפיוטער פראגראם. דער וואס שרייבט פראגראמען הייסט א **קאָמפּיוטער פּראָגראַמירער**.

## שפראכן

 זעט דעם הויפּט אַרטיקל – **פראגראמירן שפראך**

עס זענען דא פיל פראגראמירן שפראכן וואס יעדע פון זיי איז געאייגנט פאר אנדערע צוועקן. עטליכע באקאנטע שפראכן זענען: סי (C),‏ ++C, וויזועל בייסיק (Visual Basic), פערל (Perl), דזשאווא (Java), סי שארפ (#C).

אויך זענען דא עטליכע שפראכן ספעציעל פאר פראגראמירן אינטערנעט בלעטער.

## באגריפן

פראגראמירן אין אסאך שפראכן באנוצן זיך מיט *פראצעדורעל פראגראמירן*. דאס מיינט אז קאמפיוטער קאד ווערט געשריבן אין דעם סדר וויאזוי דער קאמפיוטער דארף דאס אויספירן, שורה נאך שורה. א ביישפיל פון פראצעדורעל פראגראמירן איז די פאלגנדע, געשריבן אין וויזועל בייסיק:

`FirstNumber = 10
SecondNumber = 20
Result = FirstNumber + SecondNumber`
`PrintToScreen "Here is the result: " & Result`

עס זענען דא שפראכן וואס באנוצען זיך מיט *דעקלאראטיווע פראגראמירן*. דאס מיינט אז די שפראך ווערט נישט דוקא געשריבן מיט אן באפעל ווי אזוי אויסצופירן וואס מען שרייבט אריין. אריינגערעכנט אין דעם סארט שפראכן זענען Prolog (א לאגיק פראגראמירן שפראך) און די פונקציאנעל פראגראמירן שפראכן.

אנדערע ביישפילן פון דעקלאראטיוו פראגראמירן זענען CSS (א שפראך וואס מען ניצט איבערצוגעבן צו א בלעטערער וויאזוי א בלאט פון HTML זאל אויסזען).

אויך די באצייכענען שפראכן (markup language) ווערן גערעכנט דעקלאראטיוו. ביישפילן זענען עיטש-טי-עמ-על (HTML), עקס-עמ-על (XML).

## זעט אויך

* קאמפיוטער פראגראם
# זיכערהייט

**זיכערהייט** איז דאס שאפונג פון א זיכערע סיטואציע און פארטיידיגונגס אטמאספערע. זיכערהייט שליסט איין די מיטלען מיט וואס מען שיצט א מענטש אדער אן ארגאניזאציע און זייערע פארמעגן.
# באנגאלאר

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| **באַנגאַלאר ಬೆಂಗಳೂರು *בענגאַלורו |
| --- |
| בילדער פון באנגאלאר |
| **מדינה** / **טעריטאָריע** |  אינדיע |
| **גרינדונג דאַטע** | 1537 |
| **קאָאָרדינאַטן** | ‏﻿ / ﻿ |
| **שטאַט פון אינדיע** | קארנאטאקא |
| **בירגערמייסטער** | פאדמאוואטי |
| **שטח** | 709 קוואדראט ק"מ |
| **הייך** | 920 מעטער |
|  ‑ **אין שטאָט** |  8,443,675‏  (שטייענדיג 2011) |
| **צײַט זאָנע** | UTC+5:30 |

 |

**באַנגאַלאר**, אפיציעל **בענגאַלורו** (קאנאדא: ಬೆಂಗಳೂರು), איז די הויפטשטאָט פונעם אינדישן שטאט קארנאטאקא. מיט א באפעלקערונג פון מער ווי 8.42 מיליאן איז ער די דריט גרעסטע שטאָט אין אינדיע. באנגאלאר איז דער גרעסטער צענטער פאר אינפארמאציע טעכנאלאגיע אין אינדיע

## רעפערענצן

 גרעסטע שטעט אין דער וועלט: גרויסשטעט מיט מינדערסטן פינף מיליאן איינוואוינער

|  |
| --- |
|
אכמעדאבאד • באגאטא • באגדאד • באנגאלאר • באנגקאק • בייזשינג • גוואנגזשו • דאנגואן • דאקא • דזשאקארטא • דעלהי • הא טשי מין שטאט • האנג קאנג • האנוי • היידעראבאד • וואוהאן • טאקיא • טיאנדזשין • טעהראן • טשעניי • יאנגאן • לאגאס • לאהאר • לאנדאן • לואנדע • לימא • מאסקווע • מומביי • מעקסיקע שטאט • ניו יארק סיטי • סאא פאולא • סאנטיאגא • סטאמבול • סינגאפור • סעאל • פאשאן • פייזאלאבאד • פעטערבורג • קאראטשי • קיירא • קינשאזע • ריא דע זשאנערא • ריאד • שאנטו • שאנכיי • שענזשען |
# ליאנארדא דיקאפריא

ליאנארדא דיקאפריא
Leonardo DiCaprio|  |
|
געבורט |
11 נאוועמבער 1974 (אלט 51) לאס אנדזשעלעס, פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע  |
|
מדינה |
פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע  |
|
אונטערשריפט |   |
|   |

ליאנארדא דיקאפריא
בילד: דוד שאנקבאן
**ליאנאַרדא ווילהעלם דיקאַפריא** (ענגליש: *Leonardo Wilhelm DiCaprio*) (ווערט אויך גערופן אין קורצן: **ליאו**) (געבוירן דעם 11טן נאוועמבער 1974, לאס אנדזשעלעס, קאליפארניע) איז אן אמעריקאנער פאפולערער פילם אקטיאר און פראדוצירער.

ער האט אנגעהויבן זיין קאריערע אין די ניינציגער יאהרן אין טעלעוויזיע קאמערשלס און סאופּ-אפּערע, ער האט באקומען אינטערנאציאנאלע אנערקענונג מיט זיין ראלע אלס דזשעק אין דאס פילם "טיטאניק" ווי זיין ליבע ראלע האט אים פארליבט מיט חן און שיינהייט אין פארפלאמטע הערצער ארום די וועלט.

זינט דאן איז ער שוין ערשינען אין אזאלעכע בלאקבאסטערס ווי דיפארטעט און די אוויעטער און נאך...

ער איז א ענוויראמענטעליסט און א אקטיוויסט פאר געי רעכטן.

## ביאגראפיע

## פילמאגראפיע

* טיטאניק
* כאפ מיך אויב דו קענסט
* בלוטיגע דיאמאנטן
* די עלפטע שטונדע
* דער וואלף פון וואל סטריט

## וועבלינקען

* אפיציעלע וועבזייטל (ארכיווירט 03.08.2009 ביי דער Wayback Machine) (אויף ענגליש)
* אנהענגער וועבזייטל (ארכיווירט 04.06.2007 ביי דער Wayback Machine) (אויף ענגליש)
* ליאנארדא דיקאפריא ביי דער אינטערנעץ פילם דאטעבאזע (אויף ענגליש)
# פאסט פוד

שנעל-עסנוואַרג מאָלצייַט (בערגער בולקע, די טשעכיש לאָטעריע קנאַל)
**גיך עסן** (ענגליש: *fast food*) איז עסן וואס איז שוין גרייט אַ קורצע צייט נאָך זייַענדיק פארבעטן, אָדער ווייַל פון גיך צוגרייטונג טעכניק (למשל, קורץ געדויער פון פריינג אָדער מאכן אַ סענדוויטש) און צוגעגרייט אין גרויס קוואַנטיטעטן פון פריערדיק געראטעוועט , אָדער אויפגעהייצט תיכף נאָכן באשטעלן. כאָטש אַלע שפּייַז צוגרייטונג מאָל קענען זייַן קורץ פעסט עסנוואַרג, יוזשאַוואַלי דעם טערמין רעפערס צו נידעריק קוואַליטעט עסנוואַרג, ביליק קאַמפּאָונאַנץ און ווערט פון געזונט איז נידעריק, און ער געדינט אַ איין-נוצן פּאַקידזשינג קוינע - צייַט אַז אַלאַוז אים צו נעמען די פוד און צונעמען (Take-Away).

## דערנערונג פאקס

זינט דער געדאַנק פון גיך עסנוואַרג איז אפהענגיק אויף די גיכקייַט אַמאָל דיין סדר סאַבמישאַן פּער מענטש, נידעריק פּרייַז עסנוואַרג קאמפאנענטן אויסגעקליבן ווייַל זיי האבן שנעל צו גרייטן און קוקן און געשמאַק פריש. צו טרעפן די באדערפענישן אָפֿט נייטיק אַפּלאַקיישאַן וויסן אין עסנוואַרג ינזשעניעריע, די נוצן פון פאַרשידן ביילאגעס עסנוואַרג פּראַסעסינג טעכניקוועס אַז ביסט טשאַנגינג די זאַץ פון די גרונט קאמפאנענטן אָפֿט.

## טיפן פון גיך עסן

היינט אַרום דער וועלט האָבן פאַרשידענע מינים פון גיך עסן. די מערסט אין ישראל: פיצאַ, האַמבורגער, באַרבעקיו, פֿאַלאַפֿל, שוואַרמאַ, אײַז קרעם און שניטקעס. הייסע געטראנקען זענען אויך אַ טיפּ פון גיך שפּייַז. אבער, פילע גיך עסנוואַרג רעסטאראנען דינען עסן אַפֿילו "פּאַמעלעך" סאַלאַט.