Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# שפראך

**שפראַך** אדער **לשון** איז א קאמוניקאציע מיטל אריבערצופירן מעלדונגען צווישן מענטשן דורך רעדן אדער שרייבן און דורך באוועגונג צייכונגען.

די וויסנשאפטלעכע שטודיע פון שפראך ווערט גערופן לינגוויסטיק. פראגעס וועגן דער פילאסאפיע פון שפראך, למשל צי ווערטער קענען רעפרעזענטירן דערפארונג, האט מען שוין געקלערט כאטש פון די צייטן פון גארגיאס און פלאטאן אין אוראלט גריכנלאנד.

שפראכן אנטוויקלען זיך במשך די יארן, און די היסטאריע פון זייער עוואלוציע קען מען רעקאנסטרואירן דורך פארגלייכן מאדערנע שפראכן פעסטצושטעלן וועלכע אייגנקייט וואלטן זייערע עלטערע־שפראכן געדארפט האבן כדי די שפעטערדיקע אנטוויקלונגס שטאפלען זאלן פאסירן. א גרופע שפראכן וואס שטאמען פון אן אייניגער עלטער־שפראך ווערט גערופן א שפראכפאמיליע. די אינדא-איירפעאישע פאמיליע איז דער מערסט ברייט גערעדט און שליסט איין א פארשידנהייט פון שפראכן ווי ענגליש, רוסיש און הינדי; די סינא-טיבעטישע פאמיליע שליסט איין מאנדארין און די אנדערע כינעזישע שפראכן, באדא און טיבעטיש; די אפרא-אזיאטישע פאמיליע שליסט איין אראביש, העברעאיש און סאמאלי; די באנטו שפראכן שליסן איין סוואהילי, זולו און הונדערטער אנדערע שפראכן וואס מען רעדט דורכאויס אפריקע; און די מאלאיא-פאלינעזישע שפראכן שליסן איין אינדאנעזיש, מאלייאיש, טאגאלאג און נאך הונדערטער שפראכן וואס מען רעדט דורכאויס דעם פאציפיק. די שפראכן פון דער דראווידישע פאמיליע ווערן גערעדט מערסטנס אין דרום אינדיע, און שליסן איין טאמיל, טעלוגו און קאנאדא.

אקאדעמיקער האלטן אז צווישן 50% און 90% פון די שפראכן וואס מען רעדט אין אנהייב פונעם 21סטן יארהונדערט וועלן גאנץ מעגלעך אויסשטארבן ביזן יאר 2100.

נישט נאר דער מענטש האט א שפראך, נאר אויך בעלי חיים נוצן זיך מיט זייער שפראך אין פארשיידענע וועגן ווי דורך זייער שטימע, ראשונגען, באוועגונג צייכונגען, רירונגען, וויזועלע בליקן, שמעקן אד"ג.

א שפראך ווערט אנטוויקלט פונעם איין איינציגער גאטס-וואונדער אינעם נאטור. אין דער הייליגער יודישער תורה שטייט געשריבן קלאר, אז אין אנהייב באשאף, האבן אלע גערעדט נאר לשון הקודש, נאר נאכן דור הפלגה האט איז פארמירט געווארן זיבעציג הויפט שפראכן, און פון דעם נאך און נאך ענליכע שפראכן.

אין דער היינטיגער טעכנאלאגיע ניצט מען דאס ווארט שפראך אויך ביי קאמפיוטער שפראכן.

אחוץ די סימבאלן פון א שפראך, האט זי אויך א גראמאטיק. מיט דעם ווערט די שפראך באררייכערט און קען אויסדרוקן קלארע פארהעלטענישן.

## מוטער שפראך און מאמע לשון

 זעט דעם הויפּט אַרטיקל – **מוטערשפראך**

די שפראך מיט וואס מ'האט זיך געהאָדעוועט און געוואַקסן מיט דעם שפּראַך און דאס גע'ירשענט פון אלס קליין פיצל קינד זינט די מאמע האט אים געזייגט און געוויגעלט הייסט די מוטער שפראך. ווען מען רעדט וועגן יידיש ווי א מוטערשפראך רופט מען עס **מאמע לשון**.

## פhלשפראכיג

איינער וואס רעדט פליסיג דריי אדער מער שפראַכן ווערט אנגערופן 'א פֿילשפראכיגער'.

צום ביישפיל, אסאך היינטיגע ארטאדאקסישע יודן קענען יידיש, ענגליש און העברעאיש; אזא איינער הייסט **א דריי-שפראכיגער**.

## מיאוסע שפראך

אין יעדע שפראך איז פארהאנען 'מיאוסע רייד', גראב גערעדט, וואולגאר, אדער ווי מ'זאגט 'א מיאוס ווארט', וואס מיינט א שעלטונג, פארשעמונג אדער נידריג גערעדט - ווי פון געשלעכט, וואס איז געמיין, נישט איידל צו רעדן הויך.

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 שפראך
# קאנעטיקעט

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| **קאנעטיקעט (שטאַט) Connecticut** |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| **מדינה** / **טעריטאָריע** |  פאַראייניקטע שטאַטן |
|  ‑ **אין שטאַט** |  3,605,944‏ |

 |

**קאנעטיקעט** (ענגליש: *Connecticut*) איז איינער פון די פופציג שטאטן פון די פאראייניגטע שטאטן. ער איז דער פינפט־גרעסטער שטאַט, זי איז א חלק פון ניו ענגלאנד, מיט ראוד איילענד צו מזרח, מאסאטשוסעטס צו צפון און ניו יארק צו מערב. זיין הויפט שטאט איז הארטפארד. קאנעטיקעט איז געווארן א שטאַט אין 1788.

די באפעלקערונג פונעם שטאַט לויטן 2020 צענזוס איז 3,605,944.

| זען • רעדן • ענדערן  די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע   |
| --- |
| אהאיא • אייאווע • איידעהא • אילינוי • אינדיאנע • אלאבאמא • אלאסקע • אקלעהאמע • אריזאנע • ארעגאן • ארקענסא • דזשארדזשיע • דעלעווער • דרום דעקאטע • דרום קאראליינע • האוואי • וואשינגטאן • וויאמינג • ווירדזשיניע • וועסט ווירדזשיניע • וויסקאנסין • ווערמאנט • טענעסי • טעקסאס • יוטא • לואיזיאנא • מאנטענע • מאסאטשוסעטס • מישיגן • מינעסאטע • מיסיסיפי • מיזורי • מעין • מערילאנד • ניו העמפשער • ניו זשערסי • ניו יארק • ניו מעקסיקא • נעבראסקא • נעוואדא • פלארידע • פענסילוועניע • צפון דעקאטע • צפון קאראליינע • קאלאראדא • קאליפארניע • קאנעטיקעט • קענזעס • קענטאקי • ראוד איילענד |
# 15טן נאוועמבער

| ►►
◀◀ נאוועמבער |
| --- |
| א | ב | ג | ד | ה | ו | ש |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |
| לוח פאר 2026 |

**15 נאוועמבער** איז דער 319טער טאג פון יאר (320סטער טאג אין אן עיבור־יאר). אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 46 טעג.

## היסטארישע געשעענישן

* 1940 - די ווארשעווער געטא ווערט פארשלאסן
* 1971 - טעכנאלאגיע: די אינטעל פירמע הייבט אן פארקויפן דעם ערשטן מיקראפראצעסאר 4004

## געבוירן

* 1708 - וויליאם פיט, גראף פון טשאטאם, פרעמיער מיניסטער פון בריטאניע פון 1766 ביז 1768 (געש' 1778)
* 1738 - וויליאם הערשל, בריטישער אסטראנאם וואס האט אנטפלעקט דעם פלאנעט אוראנוס (געש' 1822)
* 1891 - ערווין ראמעל, דייטשער פעלדמארשאל (באגאנגען זעלבסטמארד 1944)
* 1942 - דניאל בארנבוים, פיאניסט און דיריגענט
* 1954 - אלעקסאנדער קוואשניעווסקי, פרעזידענט פון פוילן 2005-1995

## געשטארבן

* 1630 - יאהאנעס קעפלער, אסטראנאם (געב' 1571)
* 1868 - זשיימס מאיר ראטשילד, פראנצויזישער באנקיר

## פייערונגען

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 15טן נאוועמבער

---

* 14טן נאוועמבער - 16טן נאוועמבער
* נאוועמבער
# מאהאראשטרא

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| **מאַהאַראַשטראַ (שטאַט פון אינדיע) महाराष्ट्र *Maharashtra |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| **מדינה** / **טעריטאָריע** |  אינדיע |
| **קאָאָרדינאַטן** | ‏﻿ / ﻿ |
| **הויפּטשטאָט פון שטאַט פון אינדיע** | מומביי |
| **אָפיציעלע שפּראַך** | מאראטהי |
| **שטח** | 307,731 קוואדראט ק"מ |
|  ‑ **אין שטאַט פון אינדיע** |  112,372,972‏  (שטייענדיג 2011) |
|  |

 |

**מאַהאַראַשטראַ** (ענגליש: *Maharashtra*; מאראטהי: महाराष्ट्र) איז איינער פון די 29 שטאטן פון אינדיע. ער געפינט זיך אין מערב אינדיע, ארומגענומען מיט גודזשאראט און דער טעריטאריע דאדרא און נאגאר האוועלי אין צפון־מערב, מאדהיא פראדעש אין צפון און צפון־מזרח, טשאטיסגארה אין מזרח, טעלאנגאנע אין דרום־מזרח, קארנאטאקא אין דרום, און גאא אין דרום־מערב, מיטן אראבישן ים צו מערב.
מאַהאַראַשטראַ איז דער רייכסטער שטאט אין אינדיע, מיט 15% פונעם לאנד'ס אינדוסטריעלן ארויסווארג און 13.3% זיין ברוטא אינלענדישן פראדוקט (אין 2006–2007).

די הויפטשטאט איז מומביי. די שפראך פון דעם שטאט איז מאראטהי.

מאַהאַראַשטראַ באדעקט א שטח פון 307,731 ק"מ², 9.84% פון דעם גאנצן שטח פון אינדיע, און איז דער דריטער גרעסטער שטאט פון אינדיע לויט שטח.
מיט א באפעלקערונג פון 112,372,972 מענטשן (אין 2011), איז מאַהאַראַשטראַ דער צווייטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט באפעלקערונג (נאך אוטאר פראדעש).

## וועבלינקען

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 מאהאראשטרא
# 4טן אפריל

| ►►
◀◀ אפריל |
| --- |
| א | ב | ג | ד | ה | ו | ש |
|  | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |
| לוח פאר 2026 |

**דעם 4טן אפריל** איז דער 94סטער טאג פון יאר (95סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 271 טעג.

## היסטארישע געשעענישן

* 1460 – באזעלער אוניווערסיטעט געעפנט אין דער שווייץ.
* 1611 – דענמארק פראקלאמירט מלחמה אויף שוועדן, און נעמט איין קאלמאר.
* 1721 – ראבערט וואלפאל ווערט דער ערשטער פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך.
* 1841 - פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן וויליאם הענרי העריסאן שטארבט פון א לונגען אנטצינדונג, נאך נאר איין חודש אין אמט.
* 1850 – לאס אנדזשעלעס פראקלאמירט א שטאט.
* 1945 – צווייטע וועלט מלחמה: אונגארן באפרייט דורך דער רויטער ארמיי.
* 1949 – גרינדונג פון נאט"א: נאט"א אפמאך געחתמעט אין וואשינגטאן דורך צוועלף לענדער.
* 1975 – מייקראסאפט פירמע געגרינדעט דורך ביל גייטס און פאל אלען.

## געבוירן

* 1772 - רבי נחמן מברסלב (נפטר 1810)
* 1884 - איסאראקו יאמאמאטא, קאמאנדיר פונעם יאפאנעזישן פלאט אין אנהייב פון דער צווייטער וועלט מלחמה (געהרגעט 1943)
* 1910 - חיים גראדע, יידיש שפראך שרייבער

## געשטארבן

* 1841 - וויליאם הענרי העריסאן, 9טער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן

---

* 3טן אפריל - 5טן אפריל
* אפריל