Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1825

|  |
| --- |
| 1825 אין פֿארשידענע קאלענדארן |
| גרעגאריאנישער קאלענדאר | 1825 *MDCCCXXV* |
| יידישער לוח | ה'תקפ"ה - ה'תקפ"ו |
| כינעזישער קאלענדאר | 4521 – 4522 甲申 – 乙酉 4522 איז דאס יאר פֿון דער הון |
| עטיאפישער קאלענדאר | 1817 – 1818 |
| פערסישער קאלענדאר | 1203 – 1204 |
| איסלאמישער קאלענדאר | 1240 – 1241 |

‏**1825** איז דאס 25סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1825 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.

אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.

## געשעענישן

* 25סטן אויגוסט - אורוגוויי פראקלאמירט זיין אומאפהענגיקייט פון בראזיל.
* 26סטן דעצעמבער - געעפנט דער אירי קאנאל.

## געבוירן

* 25סטן אקטאבער - יאהאן שטראוס דער זון, עסטרייכער קאמפאזיטאר. גערופן דעם "מלך פונעם וואלס". (געש' 1899)

## געשטארבן

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 1825יארן און יארהונדערטער**

|  |
| --- |
|
18טער י"ה  • **19טער י"ה**  • 20סטער י"ה
1820  •
1821  •
1822  •
1823  •
1824  •
**1825**  •
1826  •
1827  •
1828  •
1829  •
1830
  |
# בלויס

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| **בלויס Blois** |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| בריק איבערן לואר |
| **מדינה** / **טעריטאָריע** |  פראַנקרײך |
| **קאָאָרדינאַטן** | ‏﻿ / ﻿ |
| **ראיאן** | צענטער-וואל דע לואר |
| **בירגערמייסטער** | מארק גריקאר |
| **הייך** | 63-135 מעטער |
|  ‑ **אין שטאָט**  ‑ **באַפעלקערונג ענגקײט** |  45,903‏  (שטייענדיג 2012) 1,225 באוואוינער א ק"מ2 |
| **צײַט זאָנע** | UTC+1 |
| www.ville-blois.fr |

 |

**בלויס** (פראַנצויזיש: *Blois*) איז א שטאָט אין פראנקרייך אויפן טייך לואר.

## יידישע היסטאריע

רבנו תם האט אוועקגעשטעלט א תענית וועגן דעם עלילת דם אין בלויס אין יאר ד'תתקל"א 1171.

## שלאס

*
*
*
*
*

## צווילינג שטעט

בלויס האט די צווילינג שטעט:

* וואלדסהוט-טינגען, דייטשלאנד
* וויימאר, דייטשלאנד
* לועס, פאראייניגטע קעניגרייך
* שעסבורג, רומעניע
* אורבינא, איטאַליע
* הוע, וויעטנאם

## וועבלינקען

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 בלויס אפיציעלע וועבזייטל (ארכיווירט 29.03.2012 ביי דער Wayback Machine)
# 1טן יוני

| ►►
◀◀ יוני |
| --- |
| א | ב | ג | ד | ה | ו | ש |
|  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |
| לוח פאר 2026 |

**דעם 1טן יוני** איז דער 152סטער טאג פון יאר (153סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 213 טעג .

## היסטארישע געשעענישן

* 1533 – אן באלין באקרוינט מלכה פון ענגלאנד.
* 1792 - קענטאקי ווערט דער 15טער שטאַט פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.
* 1796 - טענעסי ווערט דער 16טער שטאַט פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.
* 1998 - אויפגעשטעלט דער אייראפעישער צענטראלבאנק.
* 2005 - האלאנד ווארפט אפ די אייראפעישע קאנסטיטוציע אין א רעפערענדום.

## געבוירן

* 1563 - ראבערט סעסיל, ערשטע ערל פון סאליבורי , ענגלישער פאליטיקאנט (געש' 1612)
* 1910 - הרב אברהם אלקנה כהנא שפירא, הויפט רב פון ישראל (נפטר 2007)
* 1937 - הרב ישראל מאיר לאו, הויפט רב פון ישראל
* 1971 - גלעד צוקערמאן, ישראלישער לינגוויסט, שפראכן-אויפלעבער, מומחה אויף דער יידישער און העברעישער שפראך, קולטור און אידענטיטעט.

## געשטארבן

* 1868 - זשיימס ביוקענען, 15טער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן (געב' 1791)
* 2008 - טאמי לאפיד (געב' 1931)

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 1טן יוני

---

* 31סטן מיי - 2טן יוני
* יוני
# בענדזשאמין פרענקלין

בענדזשאמין פרענקלין
Benjamin Franklin|  |
|
געבורט |
17 יאנואר 1706 באסטאן, Q2079909  |
|
טויט |
17 אפריל 1790 (אלט 84) פילאדעלפיע, פענסילוועניע, פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע  |
|
מדינה |
בריטישע אמעריקע, פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע  |
|
אונטערשריפט |   |
|   |

בענדזשאמין פרענקלין
**בענדזשאַמין פֿרענקלין** (ה'תס"ו-ה'תק"נ 17טן יאנואר 1706 - 17טן אפריל 1790) פון די מערסטע באוואוסטע געפינדענע פאטערן (ענגליש: Founding Fathers) פון די פאראייניגע שטאטען, אין אויך א שרייבער, דריקער, וויסענשאפטלער, ערפינדער, און א דיפלאמאט. ער איז פון די הויפט וויסנשאפטלער אין דער היסטאריע פון פיזיק. ער האט געהאט א גרויסן איינפלוס אויף דער פאליטיק און דער היסטאריע פון די פאראייניגטע שטאטן, און אויף דער וויסנשאפט פונעם 18טן יארהונדערט.

## ביאגראפיע

## ביי דער אמעריקאנער רעוואלוציע

## פרענקלין'ס אויפטוען און ערפינדנעריי

וואלטער בענטשט פרענקלינ׳ס אייניקל, פון פעדרא אמעריקא
# בירגערמייסטער

הרה"ק רבי יואל טייטלבוים פון סאטמאר אינאיינעם מיט מעיאר ראבערט וואגנער.
**בירגערמײַסטער** אדער **מעיאָר** (ענגליש: *mayor*, העברעיִש: *ראש העיר*) איז דער וואס שטייט אין שפיץ פון דער מוניציפאליטעט וואס איז פאראנטווארטלעך אויף אלע שטאטישע אגענטורן - פאליציי, פייערלעשער, סאבוויי אא"וו.

אין מדינת ישראל ווערט יעדע 5 יאר איינגעארדנט וואלן אין יעדער שטאט ווער זאל זיין דער קומענדיקער בירגערמייסטער.

(אין ניו יארק סיטי פלעגט דאס זיין דער אידישער ביליאנער מייקל בלומבערג. יעצט איז ביל די בלאזיא דער בירגערמייסטער.)

אין אסאך שטעט אין ענגלאנד איז דער בירגערמייסטער נישט קיין פירער פון דער מוניציפאליטער נאר דאס איז א צערעמאנישער טיטל.
# 1860ער

די **1860ער** זענען געווען די צען יאר פון 1860 ביז 1869.

## געשעענישן

* די אמעריקאנער בירגערקריג און די ענדיקונג פון שקלאפעריי
* ערפינדונג פון דעם סובמארין אין 1863

## וועלט פירער

* קייסער פראנץ יאזעף (עסטרייך־אונגארן)
* די קעניגין וויקטאריע (פאראייניגטע קעניגרייך)
* פרעמיער מיניסטער וויליאם גלאדסטאן (פאראייניגטע קעניגרייך)
* פרעזידענט אברהם לינקאלן (פאראייניגטע שטאטן)
* קייסער מיידזשי (יאפאן)
# דזשארזש מייקל

דזשארזש מייקל
George Michael|  |
|
געבורט |
25 יוני 1963 פאראייניגטע קעניגרייך  |
|
טויט |
25 דעצעמבער 2016 (אלט 53) פאראייניגטע קעניגרייך  |
|
מדינה |
פאראייניגטע קעניגרייך  |
|
קבורה ארט |
הייגעט צווינטער  |
|
אונטערשריפט |   |
| www.georgemichael.com |
|   |

דזשארדזש מייקל אין 2006
**דזשארזש מייקל** (ענגליש: *George Michael*), בינע נאָמען פון **יורגוס קיריאקאס פאנאיוטו** (גריכיש: *Γεώργιος Κυριάκος Παναγιώτου*;‏ 25סטן יוני 1963 – 25סטן דעצעמבער 2016) איז געווען אַ בריטישער זינגער און פּאָפּ קאָמפּאָזיטאָר. מייקל האט געהאט אינטערנאַציאָנאַלע הצלחה ווי אַ מיטגליד פון דעם !WAM דואָ. אין די 1980ער יארן.

זיין מערסט דערפאלגרייכער אלבאם איז "אמונה" וואָס איז באפרייט געווארן אין 1987 און האט פארקויפט איבער 20 מיליאָן עקזעמפלארן איבער דער וועלט.

## ביאגראפיע

### **1963-1981: פרי לעבן**

מייקל איז געבוירן אין מזרח פינטשלי, צפון לאָנדאָן, ענגלאנד, צו אַ גריכיש-ציפרישן פֿאָטער וואָס איז געווען אַ רעסטאראַטער און אן ענגלישער מוטער. זיין מוטערלעך באָבע איז געווען א ייִדענע. מייקל האט אנגעהויבן זיין מוזיק קאַריערע מיט דער עקסעקוטיווע, וואָס ער האָט געגרינדעט צוזאַמען מיט זיינע חברים פון שולע, ענדרו רידזשלי און דייוויד אסטין. די באַנדע האָט נישט געדויערט לאַנג און מייקל האָט אָנגעהויבן ארבעטן אויף טיילמאָליקע דזשאבס צו פינאַנצן זיך.

### 1981–1986: !Wham

אין 1981, האט מייקל געגרינדעט די ווהאַם דואָ! צוזאמען מיט רידזשלי. דער ערשטער אלבאם פון דער באַנד "Fantastic!", האט באַקומען הצלחה און אין אַ יאָר זיי רעלעאַסעד די איין (Wham Rap! (Enjoy What You Do. זייער צווייטע סינגל, (Young For Guns (Go For It, איז געווען דער ערשטער פון א סעריע היץ וואס איז אריין אין דער ליסט פון די Top 10 לידער אין דער בריטישער סינגל.
# אלאניס מאריסעט

אלאניס מאריסעט
Alanis Nadine Morissette|  |
|
געבורט |
1 יוני 1974 (אלט 52) אטאווא, קאנאדע  |
|
מדינה |
קאנאדע, פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע  |
|
וואוינארט |
אטאווא  |
|
בן/בת זוג |
רײַאַן ריינאָלדס  |
|
אונטערשריפט |   |
| alanis.com |
|   |

**אלאניס מאריסעט** (אין ענגליש: **Alanis Morissette**) איז א ראק־זינגערין און אַ לידער־מאַכערין פון קאנאדע. זי איז געבוירן י"א סיון ה'תשל"ד (1.06.1974).

## אירע אלבאמען

1. Alanis - 1991
2. Now is the Time - 1992
3. Jagged Little Pill - 1995
4. Supposed Former Infatuation Junkie - 1998
5. MTV Unplugged - 1999
6. Under Rug Swept - 2002
7. Feast on Scraps - 2002
8. So-Called Chaos - 2004
9. Jagged Little Pill Acoustic - 2005
10. Alanis Morissette: The Collection - 2005
11. Flavors of Entanglement - 2008
# שוואנץ

**שוואנץ** איז די האריגע עק אויף די וויידל פון א חיה. צוליב דעם וואס די שוואנץ איז די עק וואס הענגט פון די חיה ריפט מען אויך אנדערע דינע זאכן וואס הענגען ביים עק שווענץ. ווי די שווענצלעך (Fringes) פון א גארטל שוואנץ.

## שוואנצנעס
# מאנגא (קאמיקס)

א **מאַנגאַ** (יאפאניש: 漫画, ענגליש: *manga*) איז א יאפאנישע קאמיקס בוך.

מאַנגאַ איז אילוסטרירט פון א מאַנגאַקאַ ("קאַרטוניסט", א קאמיקס קינסטלער, אויף יאפאניש). געוויינטלעך ווערט מאַנגאַ געלייענט פון רעכטס צו לינקס.

## זשאנערס פון מאַנגאַ

* **יאָדזשי** - מאַנגאַ פאר קינדער צווישן איין און פיר יאר.
* **קאָדאָמאָ** (אדער דזשידא) מאַנגאַ - מאַנגאַ וואס אינטערעסירט א סאך יונגע קינדער.

* דאָראַעמאָן
* קורעיאָן שינטשאַן

* **שאָנען** - אין דער דאזיקער סארט מאַנגאַ איז דער הויפט כאראקטער געוויינטלעך א מאַן. די געשיכטע איז מערסטנס וועגן אַוואַנטורעס אדער קריגן.

* בליטש
* נאַרוטאָ
* וואַן פּיס
* דראַגאָן באָל
* דער פרינץ פון טעניס
* דזשינטאַמאַ
* טויט העפט
* אינויאשא
* פיירי טייל

* **שאָדזשאָ** - מאַנגאַ מיט מענטשלעכע געפילן און באציונגען. געוויינטלעך פאר מיידלעך צווישן דרייצן און זיבעצן יאר.

* סיילאָר מון

## זעט אויך

* אנימע
* קאספליי
* מאַנגאַקאַ
* אָטאַקו
* הענטאַי
* עטשי
# בריק

די גאלדענער טויער בריק אין סאן פראנסיסקא
די סטרונעס בריק אין ירושלים אויף וואס דער טראמוויי פארט
א **בריק** איז א סטרוקטור וואס מ'בויט כדי מ'זאל קענען אריבערגיין א פיזישן אפהאלט ווי למשל א קערפער פון וואסער, טאל, אדער שאסיי. עס זענען פאראן פארשידענע מוסטערן פון בריקן לויט דער פונקציע פון דער בריק, דער באדן וואו מען בויט, די מאטריאלן מיט וואס מען מאכט די בריק און וויפיל געלט מ'האט פאר דעם צוועק.

* באָספּאָרוס בריק
* פּאָנט דו גאַרד
* מיסענאַעאַן אַרקאַדיקאָ בריק אָדער בריק אין קאַזאַרמאַ,
* עלעוטהערנאַ בריק
* אלטע רוימישע בריק
* סידני האַרבאָור בריק
* די אײַזן בריק
* אַקוועדוקט פון וואַלענס

א בריק קען זיין פאר מענטשן אדער בעלי חיים אריבערגיין צופיס, פאר אויטאמאבילן אדער באנען אריבערצופארן.

## קאנסטרוקציע

### באלקנבריק

### בויגנבריק

א בויגנבריק איז געבויט אין דער פארעם פון א בויגן.

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 בריק
# געשמעלץ

א **געשמעלץ** אדער **לעגירונג** (ענגליש: *alloy*) איז א געמישעכץ פון צוויי מעטאלן (אדער א כעמישער עלעמענט מיט א מעטאל) וואס זענען געמישט מיט פארשידענע מעטאל עלעמענטן.

צו מאכן דעם געשמעלץ, שמעלצט מען די צוויי באשטאנדטיילן, און מען מישט זיי ווען זיי זענען פליסיג. ווען זיי קילן אפ, ווערט דער געשמעלץ הארט.

די מערסטע גענוצטע **געשמעלצן** זענען:

* מעש ווערט געמאכט פון 35% צינק און 65% קופער. מען ניצט אים פאר מוזיקאלישע אינסטרומענטן, צירינג און קראנען.
* שטאל ווערט געמאכט פון 99% אייזן און 1% קוילנשטאף. מען ניצט אים פאר געצייג, אויטאמאבילן, מאשינען, שינעס און באלקנס.
* זשאווערפרייער שטאל ווערט געמאכט פון 18% כראם, 80.6% אייזן, 1% ניקל און 0.4% קוילנשטאף. מען ניצט אים פאר בעשטעק, טעפ און כירורגישע געצייג.
* בראנדז ווערט געמאכט פון 87.5% קופער און 12.5% צין. מען ניצט אים פאר שיפן און שרויפן.
# אטען

בילדער פון אטען
**אַטען** איז די הױפּטשטאָט פֿון גריכנלאַנד.
ער געפינט זיך אין דער פעריפֿעריע (ראיאן) פון אטיקע.
די היסטאריע פון אטען גייט צוריק מער ווי דריי טויזנט יאר.
די שטאט אטען האט א באפעלקערונג פון 655,780, און באדעקט א שטח פון 39 קוואדראט ק"מ.

אטען האט גאר א סך אוראלטע מאנומענטן. דער מערסט באוואוסטער פון זיי איז דער פארטענאן אויפן אקראפאליס.

## אוראלטע צייטן

אין די אוראלטע צייטן האבן געוואוינט אין אטען די דראמאטורגן אייסקילאס, סאפאקלעס און אויריפידעס, די היסטאריקער העראדאטוס און טוסידידעס, דער דאקטאר היפאקראטעס, און דער פילאסאף סאקראטעס.

 הויפטשטעט פון די מיטגליד לענדער פונעם אייראפעישן פארבאנד

|  |
| --- |
|  **אטען**, גריכנלאנד ·  **אמסטערדאם**, האָלאַנד ·  **בודאפעשט**, אונגאַרן ·  **בוקארעשט**, רומעניע ·  **בערלין**, דייטשלאנד ·  **בריסל**, בעלגיע ·  **דובלין**, אירלאנד ·  **העלסינקי**, פינלאנד ·   **וואלעטא**, מאלטא ·  **ווארשע**, פּוילן ·  **ווילנע**, ליטע ·  **ווין**, עסטרייך ·  **זאגרעב**, קראאטיע ·  **טאלין**, עסטלאַנד ·  **לוקסעמבורג**, לוקסעמבורג ·   **ליובליאנא**, סלאָװעניע ·  **ליסבאן**, פארטוגאל ·  **מאדריד**, שפּאַניע ·  **ניקאסיע**, ציפּערן ·  **סאפיע**, בולגאריע ·  **פאריז**, פראַנקרײך ·  **פראג**, טשעכיי ·   **פרעשבורג**, סלאוואקיי ·  **רוים**, איטאַליע ·  **ריגע**, לעטלאַנד ·  **קאפנהאגן**, דענמאַרק ·  **שטאקהאלם**, שוועדן |

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 אטען
# קאטוילישע קירכע

די **קאטוילישע קירכע** (באוואוסט אויך ווי די **רוימישע קאטוילישע קירכע**) איז די גרעסטע קריסטליכע קירכע אין דער וועלט. זי געהערט צום שטראם פון קאטוילישן קריסטנטום. איר פירער איז דער פויפסט. לויט דער קירכע זענען דא מער ווי א מיליארד מיטגלידער.

## זעט אויך

* קאטאליציזם

## רעפערענצן
# 9טן אקטאבער

| ►►
◀◀ אקטאבער |
| --- |
| א | ב | ג | ד | ה | ו | ש |
|  | 1 | 2 | 3 |
| 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| לוח פאר 2026 |

דעם **9טן אקטאבער** איז דער 282סטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (283סטער אין אן עיבור־יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 83 טעג.

## היסטארישע געשעענישן

* 1962 - אוגאנדע ווערט א רעפובליק
* 1967 - דער ארגענטינער רעוואלוציאנער טשע געווארא הינריכטעט אין באליוויע.

## געבוירן

* 1855 - דוד וואלפסאן, ציוניסטישער עסקן (נפטר 1914)
* 1859 - אלפרעד דרייפוס, יידישער אפיציר אין דער פראנצויזישער ארמיי (נפטר 1935)
* 1966 - דייוויד קאמעראן, פרעמיער מיניסטער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך

## געשטארבן

* 1797 - דער ווילנער גאון, גר"א (געב' 1720)
* 1967 - טשע געווארא, רעוואלוציאנער (געב' 1928)
* 1974 - אסקאר שינדלער, פאבריקאנט, חסיד אומות העולם (געב' 1908)

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 9טן אקטאבער

---

* 8טן אקטאבער - 10טן אקטאבער
* אקטאבער
# האדסאן טייך

האדסאן טייך
Hudson River|  |
| האדסאן טייך און מאנהעטן |
| לאקאציע |
| לענדער |
פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע |
| אייגנשאַפֿטן |
| לענג |
492 קילאמעטער |
| קוואל |
בארג מארסי ﻿ / ﻿ |
| הייך פון קוואל |
1,309 מעטער |
| דורכשניטלעכער אויסגאס |
210 קובישע מעטער א סעקונדע |
| דרענאזש בעקן |
34,600 קוואדראט קילאמעטער |
| לענדער אין דרענאזש בעקן |
פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע |
|   |

דער **האדסאן טייך** (ענגליש: *Hudson River*) איז א טייך 507 ק"מ לאנג וואס ציט זיך אריין פון דעם אטלאנטישן אקעאן ביים מזרח גרענעץ פון די פאראייניגטע שטאטן אריין ביז ניו יארק סיטי.