Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# פארגעוואלדיגונג

**פארגעוואלדיגונג** אדער **מְאַנֵס זַיין** איז דער אקט וואס א מענטש צווינגט א צווייטן צו האבן סעקסועלע אקטן מיט אים קעגן זיין ווילן, אין מערסטנס פעלער איז עס א מאן וואס צווינגט א פרוי אדער מיידל, אבער עס פאסיהרט ביי אלע סארט אופנים, געשלעכטן און מינים.

## לעגאליטעהט

פארגעוואלדיגונג, איז דער ערגסטער פארעם פון סעקסואל באלעסטיגן. אין דער מאדערענער וועלט איז דאס סעקסועל באלעסטיגן פארעכענט אלס גאר א שוידערלעכע טראמא און מ'דארף ווערן האספיטאלזירט פון פארשידענע פיזישע און פיסיכילאגישע ליידונגן. און דער פארגעוואלדיגער ווערט גאר הארב באשטראפט, מיט א גאר לאנגע טורמע טערמין.

## סארטן

עס וועהרט פאררעכנט אלס פארגעוואלדיגונג אפי' אויף א פַאל אז זי האט קודם מסכים געוועהן און נאכדעם געטוישט איהר מיינונג. און אפי' מ'קען זעך גוט. א קליינע פראצענט פון רעיפ'ס קומט אייגנטלעך פאהר דורך איינעם וואס מ'קען בכלל נישט און דורך געוואלדטאטן.

עס קען פאסיהרן אפי' צווישן מאן און ווייב. וואס כאטש אמאהל פלעהגט דאס נישט קלאסיפיציהרט וועהרן אלס אונס, אבער האַהנט האט זיך דער בליק דערויף געענדערט.

## אידישקייט

אין דער תורה געפינען מיר, אז אויב איינער האט מאנס געווען א מיידל וואס איז אלט ווייניגער ווי צוועלף און א האלב יאר, האט ער געדארפט געבן 50 שקלים פאר דעם טאטען און ער האט געמוזט חתונה האבן מיט איר, אלס אנטשעדיקונג וואס ער האט איר געפייניקט. די סיבה פון דעם איז ווייל אין יענע צייטן האבן די עלטערן חתונה געמאכט די טעכטער פאר וועם זיי האבן געהאלטן אז זי איז פאסיג, און די טאטע האט גענומען די קידושין געלט. אויב האט איינער מאנס געווען א מיידל האט קיינער מער נישט געוואלט איר פארהייראטן, דערפאר האט דער טאטע שאדן געהאט, און צוליב דעם דארף מען באצאלן געלט פארן טאטען פאר די שאדן וואס ער האט געהאט. ווידער די מיידל איז דאך נאך א קינד וואס ווייסט נישט וואס איז גוט אדער נישט, און וויבאלד קיין נארמאלן שידוך וועט זי שוין סיי ווי נישט קענען טאן, איז חתונה האבן מיט אים די בעסטע וועג אז זי זאל נישט באשמיצט ווערן און אז ס'זאל זיך אויסארבייטען פאר איר גוט.

ביי א פרוי אבער איז שוין נישט דא די שאדן פארן טאטען דערפאר דארף מען אים גארנישט צאלן, און וויבאלד דאס מערהייט פרויען זענען שוין געווען פארהייראט אויב זיי זענען מער פון 12 און האלב יאר אלט, רעדט דער תורה נישט דערוועגן.

ווען די תורה רעדט פון איינער וואס איז מאנס א פארשדכנטע מיידל, וואס דאן איז עס שוין אן איסור פון אשת איש וואס איז א חיוב פון סקילה (אין יענע צייטן פלעגט מען געבן קידושין פאר א פארשדכנטע פרוי) זאגט די תורה אז אויב איז דאס געווען א מאנס אזוי אז זי האט געשריגען און קיינער האט איר נישט געהאלפן, איז עס אזוי ווי איינער וואס טויט איר. אין אנדערע ווערטער, כאטש די שטראף פאר א פרוי וואס איז נישט פארהייראט איז א קליינע, פארדאמט דאס די תורה ווי א מערדעריי.

## וועבלינקען

* א זייטל אין העברעאיש פאר קרבנות פון פארגוואלדיגונג

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 פארגעוואלדיגונג
# דווייט דעיוויד אייזנהאוער

**דווייט דייוויד אייזנהאוער**| אייזנהאוער

|  |
| --- |
| **דער 34סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע** |
| **איינגעשוואוירן:** | 20סטן יאנואר 1953 |
| **פארגייער:** | הערי ס. טרומן |
| **נאכפאלגער:** | זשאן פיצג'רלד קנדי |
| **געבוירן:** | 14טן אקטאבער 1890 |
| **געבורט ארט:** |  |
| **ערשטע פרוי:** |  |
| **פארטיי:** |  |
| **וויצע פרעזידענט:** | ריטשארד ניקסאן |
| **אונטערשריפט:** | {{{אינטערשריפט}}} |

 |

**דווייט דעיוויד אייזנהאוער** (ענגליש: *Dwight David Eisenhower*; ‏14טן אקטאבער, 1890 - 28סטן מערץ, 1969), באקאנט מיטן ניק **אייק**, איז געווען דער 34סטער אמעריקאנער פרעזידענט, פון 20סטן יאנואר 1953 ביזן 20סטן יאנואר 1961. ער איז געווען א פינף־שטערן גענעראל ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, און איז געווען דער הויפט־קאמאנדאנט ביי דער אינוואזיע אקציע אין צפון אפריקע (1942-43) און דער אינוואזיע אין נארמאנדי אין 1944-45 פונעם מערב'דיגן פראנט.
אין 1951 האט מען באשטימט אייזנהאוער דער ערשטער הויפט־קאמאנדאנט פון נאט"א‏.

א גרויסע שטטאסמאן, ער איז געווען א גלעצענדער הויפט גענעראל אין דער צווייטער וועלט מלחמה, אסאך ווערט צוגעשריבן צו זיין קרעדיט אויף דער אויסגאנג פונעם קריג, ער האט אויספלאנירט און אויסגעפירט דער אנטשיידענער קריג די דעי, זיין דרשה וואס ער האט געהאלטן אנהייב טאג דעמאלטס ווערט אסאך געדענקט.

ביים ענדע פון קריג איז געווען אסאך חילוקי דעות און מחלוקת צווישן די אמעריקאנער און ענגלישע גענערעלער, ווי אויך מיטן פראנצוזישן גענאראל שארל דע גאל, ער האט מיט זיין געניטן כח דאס אויסגעגליכן.

נאכן קריג האט ער מחליט געווען ער וועט זיין א גוטער פרעזידענט. ער איז געווען א רעפובליקאנער.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **פֿריערדיגער**: **הערי ס. טרומאן** | **פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן** 1953 -1961 | **נאָכפֿאלגער**: **זשאן פיצזשעראלד קענעדי** |

## רעפערענצן

 **פרעזידענטן פון די פאראייניגטע שטאטן**

|  |  |
| --- | --- |
|
דזשארזש וואשינגטאן |
זשאן עדעמס |
טאמעס זשעפערסאן |
זשיימס מעדיסאן |
זשיימס מאנרא |
זשאן קווינסי עדעמס |
ענדרו זשעקסאן |
מארטין וואן ביורען |
וויליאם הענרי העריסאן |
זשאן טיילער |
זשיימס נאקס פאלק |
זאקארי טיילאר |
מילארד פילמאר |
פרענקלין פירס |
זשיימס ביוקענען |
אברהם לינקאלן |
ענדרו זשאנסאן |
יוליסעס סימפסאן גרענט |
ראטערפארד בירטשארד הייז |
זשיימס גארפילד |
טשעסטער עלען ארטור |
בענזשעמין העריסאן |
סטיווען גראווער קליוולאנד |
וויליאם מעקינלי |
טעאדער רוזעוועלט |
וויליאם האווארד טעפט |
וואודרא ווילסאן |
ווארען הארדינג |
זשאן קעלווין קולידזש |
הערבערט קלארק האווער |
פרענקלין דעלאנא רוזעוועלט |
הערי עס טרומאן |
דווייט דעיוויד אייזנהאוער |
דזשאן פיצזשעראלד קענעדי |
לינדאן זשאנסאן |
ריטשארד ניקסאן |
זשעראלד רודאלף פארד |
זשימי קארטער |
ראנאלד ווילסאן רייגען |
דזשארזש הערבערט וואלקער בוש |
וויליאם זשעפערסאן קלינטאן |
דזשארדזש וואקער בוש |
באראק אבאמא |
דאנאלד טראמפ |
דזשאו ביידן |
דאנאלד טראמפ
  |  |
# B-52 סטראטופארטרעס

דער B-52H מיט וואפן
Boeing B-52H Stratofortres
דער באואינג **B-52 סטראַטויפֿארטרעס** איז א שווער באמבארדיר פליגער ביי די ערפארס פון די פאראייניגטע שטאטן,
דאס קען פליען ביי אהויכקייט פון 50,000 פוס עס קען טראגען ערלייען וואפען אפילו נוקלעארע וואפן,
געבויט פאר די קאלטע קריג מיט א מעגליכקייט פון טראגען נעאקראלע וואפען און צוליב דעם איז עס שטארק אריין אין באניץ מ'האט עס געניצט אין וויעטנאם אראפצוווארפן טאנען פון באמבעס.
# לונגען קענסער

א לונג מיט קענסער פון א רויכערער
**לונגען קענסער/ראַק** איז א קענסער געוואוקס אין די לונגען, עס הרגט 1.3 מיליאן מענטשן א יאר, עס איז פאראנטווארטלעך פאר די מערסטע טויט פעלער פון אלע קענסער/ראַקן ביי מענער, און די צווייטע מערסטע ביי פרויען נאך ברוסט קענסער.

## סימפטאמען

א טייל פון סימפאטמען וואס קענען מיינען לונגען קענסער.

* א שנעלן אטעם.
* אויפהיסן בלוט
* כראנישע הוסן אדער א טויש און די וועג וויאזוי מען הוסט
* וויזען
* ווייטאגן אין די ברוסטקאסטן אדער אין די בויך
* שווערע שלונג
* הייזעריגער קול.
* וואג פארלוסט, מידעקייט, און פארלוסט פון די אפעטיט.

רוב פון די זאכן ווערן געווענליך פאראורזאכט פון אנדערע קרענק.

אזוי ווי ביי אלע קענסער האט עס נישט כמעט קיין סימאפטאמען אנפאנג, נאר ווען עס איז מער צושפרייט.

## דיאגנאזירן און טעסטן

* רענטגען שטראלן אויפן ברוסטקאסטן
* קעטסקען ווייזט גאר קליינע קענסערס וואס א געווענליכן רענטגען ווייזט נישט

## באהאנדלונג

* אפעראציע, אויב דער קענסער איז נאכנישט צושפרייט.
* כעמאטעראפיע
* באשטראלונג טעראפיע

## ווי אזוי צו פארמיידן

רויכערן און צווייטע האנט רויך איז גרעסטער פאראורזאכער פון לונגען קענסער.
# ראגאטשאוו

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| **ראגאטשאוו בעלארוסיש: Рагачоў** |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| שלאס |
| **מדינה** / **טעריטאָריע** |  בעלאַרוס |
|  ‑ **אין שטעטל** |  34,272‏  (שטייענדיג 2004) |

 |

**ראגאַטשאוו** (בעלאַרוסיש: *Рагачоў, ראַהאַטשאוו*; רוסיש: *Рогачёв, ראגאַטשאוו*) איז א שטעטל אין האמעל פראווינץ, בעלארוס. ראגאטשאוו געפינט זיך צווישן די דרוץ און דניעפער טייכן.
די באפעלקערונג איז 34,727 (2004 געשאצט).

הרב יוסף ראזין, פון די גרעסטע עילוים אין תורה, איז געבוירן און געהאדעוועט געווארן אין ראגאטשאוו.

## וועבלינקען

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 ראגאטשאוו בילדער אויף Radzima.org

﻿ / ﻿
# פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן

זיגל פונעם פרעזידענטדער **פרעזידענט פון די פֿאראייניגטע שטאטן** (ענגליש: *President of the United States*, אינקורצן **POTUS**) איז דער געוויילטער ראש מלוכה און הויפט פונעם עקזעקוטיוו פון די פאראייניגטע שטאטן. דער פרעזידענט פירט דעם עקזעקוטיוו און די פעדעראלע רעגירונג, און ער איז דער הויפט קאמאנדיר פון דער מיליטער פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.

דער אמט פון פרעזידענט אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע איז דער העכסטער אמט אָנצוקומען אין לאנד. (אין רוב אנדערע לענדער איז דער פרעמיער מיניסטער דער פירער און קאמאנדיר איבער אלעם.) ער ווערט באטראכט אלס דער מאכטפולסטער פערזאן אין דער וועלט.

צו ווערן פרעזידענט דארף מען דערווייל זיין א געבוירענער אין לאנד און מינימום 35 יאהר אלט, און האבן געוואונט אין לאנד פאר די לעצטע זיבן יאר. (ארנאלד שווארצענעגער האפט צו טוישן דאס געזעץ צו קענען לויפן פאר פרעזידענט). אין 1951 איז דאס געזעץ אריין אין קראפט איבער די צוימינג פון דינען נישט מער ווי צוויי טערמינען (ד.מ. צוויי מאל 4 יאר)

## דאס ווייסע הויז

די פרעזידענטס אפיציעלע רעזידענט איז אין די ווייסע הויז

## ער פארס וואן

דער פרעזידענט האט די סאפסיקירסטע פליגער אין דער וועלט און דער איינציגסטער פרעזידענט וואס האט א ספעציעלע פליגער, און מ'רופט דאס "ער פארס וואן"

## די ערשטער פאמיליע

די פרעזידענטס פאמיליע ווערט אנגעריפן 'די ערשטע פאמיליע'

## די קאבינעט

א פרעזידענט וויילט זיך אויס זיינע קאבינעט מיטגלידער און קאלעגן. דער העכסטער אמט נאכ'ן פרעזידענט איז דער וויצע־פרעזידענט, און דערנאך דער שטאַט׳ס סעקרעטאר.

## זעט אויך

* ליסטע פון פרעזידענטן פון די פאראייניגטע שטאטן

 **פרעזידענטן פון די פאראייניגטע שטאטן**

|  |  |
| --- | --- |
|
דזשארזש וואשינגטאן |
זשאן עדעמס |
טאמעס זשעפערסאן |
זשיימס מעדיסאן |
זשיימס מאנרא |
זשאן קווינסי עדעמס |
ענדרו זשעקסאן |
מארטין וואן ביורען |
וויליאם הענרי העריסאן |
זשאן טיילער |
זשיימס נאקס פאלק |
זאקארי טיילאר |
מילארד פילמאר |
פרענקלין פירס |
זשיימס ביוקענען |
אברהם לינקאלן |
ענדרו זשאנסאן |
יוליסעס סימפסאן גרענט |
ראטערפארד בירטשארד הייז |
זשיימס גארפילד |
טשעסטער עלען ארטור |
בענזשעמין העריסאן |
סטיווען גראווער קליוולאנד |
וויליאם מעקינלי |
טעאדער רוזעוועלט |
וויליאם האווארד טעפט |
וואודרא ווילסאן |
ווארען הארדינג |
זשאן קעלווין קולידזש |
הערבערט קלארק האווער |
פרענקלין דעלאנא רוזעוועלט |
הערי עס טרומאן |
דווייט דעיוויד אייזנהאוער |
דזשאן פיצזשעראלד קענעדי |
לינדאן זשאנסאן |
ריטשארד ניקסאן |
זשעראלד רודאלף פארד |
זשימי קארטער |
ראנאלד ווילסאן רייגען |
דזשארזש הערבערט וואלקער בוש |
וויליאם זשעפערסאן קלינטאן |
דזשארדזש וואקער בוש |
באראק אבאמא |
דאנאלד טראמפ |
דזשאו ביידן |
דאנאלד טראמפ
  |  |
# קאנטאנען פון דער שווייץ

שוויץ איז צוטיילט אין 26 קאנטאנען

יעדער קאַנטאָן האט זיין אייגענע פּאַרליאַמענט און אייגענע געזעצן

דער טערמין "קאַנטאָן" איז געפונען פֿאַר די ערשטער מאָל אין 1475 אָדער 1467
# טרעבלינקע

**טרעבלינקע** איז געווען איינע פון די טויט לאגערן אין פוילן ווי די יידן פון ווארשע זענען אומגעקומען, און פון די אומגעגנט.

בערך ניין הונדערט טויזנט מענטשן זענען דארט אומגעקומען, ניין און ניינציק פראצענט יידן, דאס איבריקע ציגיינער, און עטליכע הונדערט פוילישע.

די טויט מיטל איז געווען מיט גאז, און גאז קאמערן, וואס יידישע מענטשן פלעגן צו טאן די ארבעט, אזוי אויך איז געווען אינעם לאגער, א פלאץ ווי מען פלעגט סארטירן די קליידער, און נעמען גאלד, און זילבער פון די טויטע, און עס זענען געווען יידן, וואס פלעגן נעמען די טויטע קערפערס, לייגן אויף נעצן, מיט העלצער געווייקט אין נעפט, און פארברענען די קערפערס, דערפאר איז שטענדיק געווען א שווערע רויעך אין די געגנט פון טרעבלינקע.

אן אויפשטאנד איז פארגעקאמען אין די לאגער, און א טייל פון די צוואנגס ארבעטער, איז געלונגען צו אנטלויפן, דעמאלסט איז מען געוואר געווארן, וואס דאס איז טרעבלינקע, די לאגער איז געווארן פארניכטעט אינעם אויפשטאנד, און האט אויפגעהערט צו פינקציאנירן אין ענדע פון
43'.

היינט איז דארט א מוזעאם פון די חורבן, און אן אפצייכענונג פון א בית עלמין, וואס האט קברים, צו אפצייכענען די שטעט פון ווי טראנספארטן זענען געשיקט געווארן, און די לענדער.

אויסער פוילישע יידן, זענען דארט געברענגט געווארן יידן פון דייטשלאנד, עסטרייך, טשעכאסלאוואקיי, בולגאריע און גריכנלאנד.

אין דעם לאגער זענען אומגעברענגט געווארן דער אלעקסאנדער רבי דער עקידת יצחק, און רבי משה בצלאל אלטער א זון פון דער גערער רבי דער שפת אמת, אין אלול תש"ב
# הייל

א מערה אין אוואי געווארן פון א לאווא
הייל
א **הייל** (**מערה** אויף העברעיש) איז א נאטורלעכע אונטרערדיגע לאך וואס איז גענוג גרויס פאר א דערוואקסענער מענטש צו אריינגיין. אזעלכע וויסנשאפטלעכער נעמען אויך אויס אז כדי זאל דאס הייסן "מערה" דארף דאס זיין גענוג גרויס זאל אין א טייל פון אים נישט צוקומען קיין דרויסנדיקע ליכט פון דעם טאג. אבער פונדעסטוועגן ביים פאפולערער עולם נוצט דער טערמין אויך אויף יעדע קליין ארט וואס איז געראמט מיט פעלדשטיין.
# עלעקטרישער שטראם

**עלעקטרישער שטראם** איז א פֿלוס פון עלעקטרישער לאדונג. עלעקטרישע לאדונג פלוסט ווען ס'איז פאראן א וואלטאזש אריבער א דורכפירער. אין שטראמקרייזן ווערט די לאדונג געטראגן דורך עלעקטראנען וואס באוועגן זיך אין א דראט.

דער סטאנדארטער איינס פאר עלעקטרישן שטראם איז דער אמפער, וואס איז א פלוס פון עלעקטרישער לאדונג פון איין קולאמב א סעקונדע.

עלעקטרישע שטראמען האבן א סך באניצן, ווי באלייכטן און הייצונג. אויך קען אן עלעקטרישער שטראם שאפן א מאגנעטיש פעלד, וואס ווערט געניצט אין מאטארן און גענעראטארן.

## וועבלינקען

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 עלעקטרישער שטראם
# פייער

פייער
**פֿייער** (*מ״צ* **פֿייערן**) איז א כעמישע רעאקציע וואס גיט ארויס ליכט און היץ. אס איז איינע פון די מערסטע באקאנטע ביישפילן פון דעם כעמישן פראצעס פון אקסידאציע.

פייער איז זייער הייס.מען טאר עס קיינמאל נישט אנטאפן, ווייל עס קען פארברענען אלץ וואס איז נאענט.ווען די הויט פון א מענטש רירט אן פייער, ווערט אין דער הויט א בלאטער וואס דויערט א שטיק צייט ביז ער היילט זיך.

פייער איז אבער שטארק ניצלעך ווען מען גיט אכט ווי מען דארף. פייער איז זייער א וויכטיגע זאך, מיט דעם קען מען זיך אנווארעמען אין די קאלטע טעג, און מען קען זען ביינאכט, ווי אויך קען מען ניצן די היץ צו קאכן דערמיט.

עס זענען פאראן עטלעכע מאדערנע אנווענדונגען פון פייער. דער אינעווייניק-פארברענונג מאטאר טרייבט פארמיטלען דורך פייער. אויך א סך קראפט סטאנציעס שאפן עלעקטריע מיט פייער.
# 2020 פרעזידענט-וואלן אין די פאראייניגטע שטאטן

די **אמעריקאנער פרעזידענט-וואלן 2020** זענען געווען די 59סטע וואלן פאר פרעזידענט און וויצע פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע, וואס איז פארגעקומען דעם 3טן נאוועמבער 2020.

ווער אימער עס באקומט די מערהייט פון די עלעקטאראלע שטימען (270 עלעקטאראלע שטימען פעלן אויס צו האבן א מערהייט) וועט זיין די 45סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע.

אין דעם פארמעסט, וואס איז איינס פון די אנגעצויגנסטע פרעזידענטליכע וואלן אין די אמעריקאנער היסטאריע, פרובירן עטליכע קאנדידאטן זיך צו פארמעסטן פאר'ן פרעזידענטליכן פאזיציע קעגן דער אמטירנדער פרעזידענט, דאנאלד טראמפ און זיין וויצע-פרעזידענט מייק פענס.

די צוויי הויפט קעגנער זענען דאנאלד טראמפ, אויף די רעפובליקאנער זייט, קעגן דער געוועזענער וויצע־פרעזידענט אונטער אבאמא, דזשאו ביידען מיט זיין מיטלויפערין פאר וויצע־פרעזידענט קאמאלא העריס, פאר די דעמאקראטן.

דער געווינער איז געווען דזשאו ביידן.

## הויפט קאמפיין טעמעס

* די צוגאנג וויאזוי צו באהאנדלען דעם קאראנאווירוס
* פראטעסטן פון שווארצע קעגן פאליציי ברוטאליטעט
* די טויט פונעם סופרים קאורט ריכטער רוט בעדער, און די איינשווערונג פונעם נייעם ריכטער עמי קאוני בערעט.
* קלימאט טויש
* העלט קעיר, און בפרט די 'עפארדעבל קעיר אקט', מער באקאנט אלס אבאמא-קער.

דזשאו דזשארדזשענסאן, לויפט אויפ'ן ליבארעטיריען פארטיי ליניע

האווי האקינס, לויפט אויף דער גרין פארטיי ליניע

און נאך עטליכע קאנדידאטן וועלכע לויפן אויף קלענערע פארטייען.

## געוועזענע קאנדידאטן

* בערני סאנדערס
* מיכאל בלומבערג
* ביל די בלאזיא
# ראשי תיבות

**ראשי תיבות** אדער אין אראמיש *נוטריקון* איז א קורץ ווארט פאר א לענגערע פראזע פון אפאר ווערטער וואס מ'באנוצט זיך אסאך ביים רעדן, געוויינליך קומט דאס די ערשטע אותיות פון אלע ווערטער.

געוויינליך אין ענגליש קומט דאס מיט פינטלעך אבער אין לשון קודש און אין העברעיש קומט דאס מיט צוויי אויבערשטרעכעלעך. אזוי **"** ווי צום ביישפיל צה"ל און נישט צ.ה.ל..

אין יידיש האבן אזעלכע געשריבן אזוי ווי אין לשון-קודש למשל: **ד**אס **ה**ייסט האט מען געשריבן **ד"ה** און נישט **ד.ה.** און אזעלכע האבן געשריבן ווי אין די אנדערע שפראכן מיט פינטלעך. לויט די ייווא שרייבט מען אויך אויף יידיש אזוי ווי אויף לשון-קודש מיט אויבערשטרעכעלעך.

ראשי תיבות שטייט נאך אין אלע אמאליגע ספרים, די גמרא זאגט מניין לראשי תיבות מן התורה שנאמר ירט הדרך לנגד, ירט ראשי תיבות י'ראה ר'אתה נ'טתה. אויך זאגט די גמרא (שבת קה) אנכי ראשי תיבות אנא נפשי כתבית יהבית. און נאך פארשידענע ראשי תיבות שטייט דארט.

עס איז א ספר ראשי תיבות וואס האט צוזאמנגעומען אלע סארט ראשי תיבות וואס מען טרעפט אין ביכער און אין ספר, און שרייבט וויאזוי עס מאכט.
# הר הצופים

הר הצופים|  |
| אינפֿארמאציע |
| שטאט |
מזרח ירושלים |
| שטח |  |
| קאארדינאטן | ﻿ / ﻿  |
|  |
|   |

**הר הצופים** אין ירושלים איז קוקן פֿאַר רובֿ פון דער געגנט פון ירושלים, און אַ גרויס געגנט פון מדבר יהודה אַרייַנגערעכנט די דעד ים. הייך פון 826 מעטער אויבן ים מדרגה, וועגן 100 פֿיס אויבן די אַלטע שטאָט, און אומגעפער -1240 פֿיס אויבן די דעד ים. צו ירושלים פון די צפון געזען עס דער ערשטער מאָל דעם שטאָט און די היכל, דערפאר די נאָמען.

## גאַלעריע

* העברעאישער אוניווערסיטעט אין ירושלים - הר הצופים קאמפוס
* באטאנישער גארטן אויף הר הצופים
* ישראל פאליציי הויפטקווארטיר אין קריית הממשלה (מזרח ירושלים)
* בריגהאם יאנג אוניווערסיטעט
* בריטישע מיליטערישע בית הקברות - ירושלים
* ניקאנאר'ס מערה
* הדסה הר הצופים שפיטאל
* נאציאנאלער באטאנישער גארטן
* בצלאל אקאדעמיע לעיצוב ואומנות
* גן טבצ'ניק

## וובלינקען

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 הר הצופיםגעגנטן אין ירושלים**

א-טור | אבו טאר | אוהל משה | אהלי משה | אוהל שלמה | אבן ישראל | אונגארישע הייזער | אורנשטיין הייזער | אונסדארף | אחווה | אמעריקאנישע קאלאניע | ארזי הבירה | ארנונה | ארמון הנציב | ארמענישע פערטל | בית חנינא | בית ישראל | בית הכרם | בית וגן | בית דוד | בית צאפאפא | בקעה | בתי מילנר | בתי ראנד | גאולה | גבעת בית הכרם | גבעת המבתר | גבעת המטוס | גבעת מרדכי | גבעת משה | גבעת משואה | גבעת רם | גבעת שאול | גילה | גריכישע קאלאניע | דמשק אליעזר-בתי הוראדנא | דייטשע קאלאניע | האלילאנד | הר הבית | הר הזיתים | הר המנוחות | הר הצופים | הר הרצל | הר חוצבים | הר נוף | הר ציון | ווארשעווער הייזער | זכרון יעקב | זכרון משה | חומת שמואל-הר חומה | טאלביע | יידישע פערטל | ימין משה | יפה נוף | כרם אברהם | כרם (שכונה) | ליפתא-מי נפתוח | מאה שערים | מאטערסדארף | מגרש הרוסים | מוצא | מוסררה-מורשה | מחניים | מחנה יהודה | מחנה ישראל | מחנה אלנבי | מונקאטשער הייזער | מוסולמענישע פערטל | מלחה | ממילא | מקור ברוך | מרחביה | מעלות דפנה | משכנות שאננים | מקור חיים | ניות | נווה יעקב | נווה שאנן | נווה צבי | נחלאות | נחלת יצחק | נחלת צבי | נחלת שבעה | נחלת שמעון | נחלת יעקב (גאולה) | נחלת יעקב (נחלאות) | נחלת אחים | נייטנס הייזער | סוכת שלום (שכונה) | סילואן-כפר השילוח | סנהדריה | סנהדריה מורחבת | עץ חיים (קווארטל) | עזרת תורה | עמק הצבאים | עמק רפאים (קווארטל) | עטרות | עין כרם | פת | פסגת זאב | פראנצויזישע בערגל | צור באהר | צמרת הבירה | קאַטאַמאן | קאטאמונים | קרית בעלזא | קרית הלאום | קרית הממשלה | קרית וואלפסאן | קרית יובל | קרית מנחם | קרית משה | קרית צאנז | קרית קאמיניץ | קרית שמואל | קרית שבע קהילות | קריסטלעכע פערטל | רובע מבוא העיר | רוחמה | רוממה | רחביה | רמות אלון-רמות | רמות פולין | רמת אשכול | רמת בית הכרם | רמת דניה | רמת רחל | רמת שרת | רמת שלמה-רכס שועפאט | שייח ג'ראח | שיכון חב"ד | שיכון אוריאל | שיכון הרבנים | שמואל הנביא | שכונת הבוכרים | שערי חסד | שערי ירושלים | שערי צדק | תל ארזה | תלפיות | תלפיות מזרח-ארמון הנציב | סימבאל פון ירושלים
# ביליאן

אַ **ביליאָן** (אָדער **מיליאַרד**) איז מסתּמא דער נומער 1,000,000,000 הײַנט. אַ ביליאָן פֿלעגט באַטײַטן
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 (bi-million). אפֿילו הײַנט באַטײַט דער וואָרט מיליאַרד WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 און ביליאָן באַטײַט WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 אין עטלעכע לשונות. דעריבער, רופֿט זיך WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 אַ „קירצלעכע פֿאָרעם” צומאָל.

אַ ביליאָן איז גלײַך מיט אַ טויזנט מיליאָן ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 ).

וויסנשאַפֿטלערס שרײַבן געווינטלעך אַ ביליאָן ווי WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 אָדער WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 . למשל,
אַ ביליאָן הערץ קען מען שרײַבן ווי WIKINIUM\_MATH\_PH\_14 אָדער WIKINIUM\_MATH\_PH\_16 .
# דאקומענטארער פילם

א **דאָקומענטאַרער פֿילם** אדער **דאקומענטאַר־פֿילם** איז א פילם וואס זיין ציל איז צו דאקומענטירן דעם רעאליטעט, ס'איז אנדערש ווי א פילם וואס זיין ציל איז צו פארשטעלן דעם אויסגעטראכטן סצענאר (וואס כאטש צומאל איז דאס באזירט אויף אן אמתער מעשה און געוויסע פאקטן האבן למעשה פאסיהרט, האט דער שרייבער די פרייהייט צו ענדערן פרטים לויט ווי ער פיהלט פאר נויטיג צום סוקסעס פונעם פילם).

ס'איז כדאי אינאכט צו נעמען אז דאקומענטארע פילמען שטעלן נישט אלץ אהעהר א הונדערט פראצענטיגע אויטענטיש בילד, זינט דער רעזשיסאר קען מאנעווריהרן די מאטריאל און אויסקלויבן וואס עהר וויל פאַרן פילם. דערפאר איז זיין א דירעקטאר פון די סארט פילמען א ספעציעהלע פאך און טראהגט א באזונדערע אחריות.

## היסטאריע

## וואַריאַציעס

* א פילם צאמגעשטעלט פון ארכיוון און בילדער פילמיהרט בעשת מעשה.
* א פילם וועלכע רעפלעקטיהרט מיט א בליק אויף צוריק אויף א געוויסע היסטארישע געשעהעניש, דורך אינטערוויוס און אנאליהזן