Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# אנאטאליע

די טראדיציאנעלע דעפיניציע פון אנאטאליע אינערהאלב דער מאדערנער מדינה פון טערקיי
**אַנאַטאליע** (פון גריכיש: Ἀνατολή, *אַנאַטאלע* — "מזרח" אדער "זונאויפגאנג"), אויך באוואוסט ווי **קליין־אזיע** (פון גריכיש: *Μικρὰ Ἀσία* *Mīkrá Asía* ("קליין אזיע"); באדייט דעם האלבאינזל וואס איז דער מערבדיקסטער טייל פון אזיע, וואס באשטייט דעם גרעסטן טייל פון דער רעפובליק פון טערקיי. דער ראיאן ווערט באגרענעצט מיטן שווארצן ים אין צפון, דעם מיטלענדישן ים אין דרום, און דעם אגאישן ים אין מערב. דער ים פון מארמארא שאפט א פארבינדונג צווישן די שווארצן און אגאישן ימען דורכ די באספארוס און דארדאנעלן דורכגאסן און שיידט אנאטאליע פון טראקיע אויף דער יבשה פון אייראפע.

## וועבלינקען

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 אנאטאליע

## רעפערענצן
# 1890ער

די **1890ער** זענען געווען דער לעצטער יארצענדלינג פון דעם 19טן יארהונדערט.

אין פראנקרייך האט פאסירט דאס מלשינות קעגן דרייפוס

## וועלט פירער

* קייסער פראנץ יאזעף פון דער עסטרייך־אונגארישער אימפעריע
* די קעניגין וויקטאריע פונעם פאראייניגטן קעניגרייך
* פרעמיער מיניסטער וויליאם גלאדסטאן פונעם פאראייניגטן קעניגרייך
* פרעזידענט בענזשעמין העריסאן פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע
# ברוטא אינלענדישער פראדוקט

דער **ברוטא אינלענדישער פראדוקט** (בא"פ אדער GDP) איז א מאס מיט וואס עקאנאמיקערס מעסטן א לאנד'ס גאנצער עקאנאמישער פראדוקציע. ער איז דער ווערט אויפן מארק פון אלע ענדלעכע גוטער און דינסטן געשאפן צווישן די גרענעצן פון א לאנד אין איין יאר.
# סידני

סידני
**סידני** איז די גרעסטע און די מערסטע באפלעקערסטע אין אויסטראליע, און די שטאַט הויפטשטאט פון ניו סאוט וויילס. סידני ליגט אויפן דרום־מזרח בארטן פון אויסטראליע ביים טאסמאן ים. ביים 2006 צענזוס האט סידני געהאט 4,119,190 איינוואוינער. דער אוניווערסיטעט פון סידני איז אויסטראליע'ס עלטסטער אוניווערסיטעט.

## געאגראפיע

כאטש סידני ליידט נישט פון ציקלאנען און ערדציטערנישן, האט דער על ניניא א שטארקע השפעה אויפן וועטער אין סידני.

## יידן אין סידני

אין 1817 זענען געווען 20 יידן אין סידני און זיי האבן געגרינדעט א חברה קדישא. אין 1830 האט סידני געהאט צוויי שולן. היינט וואוינען אין סידני בערך 45,000 יידן.
# 1957

|  |
| --- |
| 1957 אין פֿארשידענע קאלענדארן |
| גרעגאריאנישער קאלענדאר | 1957 *MCMLVII* |
| יידישער לוח | ה'תשי"ז - ה'תשי"ח |
| כינעזישער קאלענדאר | 4653 – 4654 丙申 – 丁酉 4654 איז דאס יאר פֿון דער הון |
| עטיאפישער קאלענדאר | 1949 – 1950 |
| פערסישער קאלענדאר | 1335 – 1336 |
| איסלאמישער קאלענדאר | 1376 – 1377 |

‏**1957** איז דאס 57סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1957 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.

אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.

## געשעענישן

* 25סטן מערץ - געגרינדעט די אייראפעישע עקאנאמישע געמיינדע (מערב דייטשלאנד, פראנקרייך, איטאליע, בעלגיע, האלאנד, לוקסעמבורג)
* 2טן יולי - ערדציטערניש מיט שטארקייט 7.4 צפון פון טעהראן, איראן, הרגעט 2,500 מענטשן
* 31סטן אויגוסט - מאלייזיע באקומט זעלבשטענדיקייט פונעם פאראייניגטן קעניגרייך
* 4טן אקטאבער - ספוטניק 1 ווערט דער ערשטער מענטשן-געמאכטער אביעקט געשיקט צום קאסמאס.

## געבוירן

## געשטארבן

* 10טן יולי - שלום אש, יידיש-שפראך שרייבער, געבוירן אין פוילן (געב' 1880)

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 1957יארן און יארהונדערטער**

|  |
| --- |
|
19טער י"ה  • **20סטער י"ה**  • 21סטער י"ה
1952  •
1953  •
1954  •
1955  •
1956  •
**1957**  •
1958  •
1959  •
1960  •
1961  •
1962
  |
# רעגירונג

**רעגירונג** איז די אינסטיטוציע וואס באשטימט אלע דורכפירונגען אין א מדינה. די רעגירונג איז אחראי אויף די באַוואָפנטע מאַכטן ווי דער מיליטער, פאליציי א.א.וו. (וואס הייסט "די אויספירער אויטאריטעט"), און אין געוויסע דעמאקראטישע מדינות, (ווי צ.ב. מדינת ישראל) באשטימט זי אויך די געזעצן פון דער מדינה (וואס הייסט "געזעצגעבער אויטאריטעט")

אין א פארלאמענט-רעגירונג, שטייט די רעגירונג אונטער דעם פארלאמענט, אזוי אז אויב רוב פון די מיטגלידערס אינעם פארלאמענט שטעלן זיך קעגן דער רעגירונג, פאלט באלד די רעגירונג אונטער און דער פרעזידענט קלייבט אויס איינע פון די מיטגלידערס אין דעם פארלאמענט אויפשצוטעלן א נייע רעגירונג.

די רעגירונג קאנטראלירט פארשידענע טעטיקייטן, למשל האנדל, בילדונג און מעדיצין.
# 1799

|  |
| --- |
| 1799 אין פֿארשידענע קאלענדארן |
| גרעגאריאנישער קאלענדאר | 1799 *MDCCXCIX* |
| יידישער לוח | ה'תקנ"ט - ה'תק"ס |
| כינעזישער קאלענדאר | 4495 – 4496 戊午 – 己未 4496 איז דאס יאר פֿונעם שאף |
| עטיאפישער קאלענדאר | 1791 – 1792 |
| פערסישער קאלענדאר | 1177 – 1178 |
| איסלאמישער קאלענדאר | 1213 – 1214 |

‏**1799** איז דאס 99סטע יאר אינעם 18טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1799 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 11 טעג.

אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.

## געשעענישן

* 19טן פעברואר - על אריש פאלט אין די הענט פון נאפאלעאן.
* 24סטן פעברואר - נאפאלעאן נעמט איין עזה.
* 7טן מערץ - נאפאלעאן נעמט איין יפו.

## געבוירן

* 6טן יוני - אלעקסאנדער פושקין, רוסישער שרייבער (געש' 1837)

## געשטארבן

* 14טן דעצעמבער - דזשארזש וואשינגטאן, דער ערשטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן.

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 1799יארן און יארהונדערטער**

|  |
| --- |
|
17טער י"ה  • **18טער י"ה**  • 19טער י"ה
1794  •
1795  •
1796  •
1797  •
1798  •
**1799**  •
1800  •
1801  •
1802  •
1803  •
1804
  |
# שפעק

**שפּעק** איז א ווארט אויך דייטש וואס מײנט גערײכערט אָדער געקאָכט חזיר-בױך. שפּעק האָט טיפּישע פּאַסן פון פעט און פלײש. אין ענגליש רופט מען עס בײקאָן, אין פראַצױזיש לאַר און אין שפּאַניש פּאַנסעטאַ. מע פּרעגלט שפּעק אינעם אַמעריקאַנישן פרישטיק.
# צואה

צואת אנשים
 צואת בהמות (סוסים)
**צואה** אדער **גללים** אדער **רעי** איז איינע פון די אפפאל פון בעלי חיים וואס דער מאגן פארדייט און דערנאך גייט דאס ארויס אין אפגרונד.

די בויך האַלט אלץ איינגעהאלטן אין זיך דורכאויס די לאַנגע צייט, די מאָגן אַרבייט אימערמידלעך ארויסנעמען די גוטע חלקים, נארהאפטיגע כעמיקאלן פארן געזונטהייט פון קערפער, אויסגעזופט פון די אלע פעטע סכנה'דיגע מאכלים, ביז עס האט געמאכט א בירור היוצרות, און צאמגעשטיקעלט גרויסע אומנוצבארע שמוץ, די **צואה** וואס איז דער אפפאל וואס דער מאגן האט באשלאסן ער קען שוין גארנישט טאן דערמיט, דאס איז געלעגן און זיך אנגעזאמלט ביי דער עפענונג גרייט ארויסצוגיין דורך מאדערנע מעקאנישע מוסקלען וואס האבן דאס אזוי קונטסטליך ארויסגעשטופט.

## אין יידישקייט

נאכן ארויסגיין מאַכט מען אַ ברכה "אשר יצר" צו לויבן און דאנקען גאָט.

## זעט אויך

* אורין
* נאזקאטאר
* זרע
* שליים