Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# סלאווישע שפראכן

פארשפרייט פון די סלאווישע שפראכן
די **סלאווישע שפראכן** זענען א גרופע פון נאנט פארבינדענע שפראכן פון די סלאווישע פעלקער און אן אונטער-גרופע פון די אינדא-אייראפעישע שפראכן וואס מ'רעדט אין רוב פון מזרח אייראפע, אין די באלקאנען, אין טייל פון צענטראל אייראפע און אין צפון אזיע.

## צווייגן

די סלאווישע שפראכן ווערן צעטיילט אויף דריי עיקר צווייגן:

* **אסט-סלאוויש**, וואס איז כולל רוסיש, אוקראיניש, בעלארוסיש, רוסיניש.
* **וועסט-סלאוויש**, וואס צווייגט זיך אפ ווייטער אלס:
	+ טשעכיש און סלאוואקיש,
	+ אויבער סארביש און אונטער סארביש (מינאריטעט שפראכן אין דייטשלאנד),
	+ **לעכישע שפראכן**: פויליש, פאמעראניש/קאשוביש, שלעזיש און פאלאביש (א טויטע שפראך),
	+ כנעניש (א טויטע שפראך).
* **דרום-סלאוויש**, וואס צווייגט זיך אפ ווייטער אלס:
	+ מערב טייל: סערביש, סלאוועניש, קראאטיש און באסניש, (געשריבן אין לאטיינישן שריפט, אחוץ סערביש אין צירילישן שריפט),
	+ מזרח טייל: בולגאריש אוין מאקעדאניש (אין צירילישן שריפט).
		- די עלטסטע סלאווישע ליטערארישע שפראך איז געווען אלט קירכע סלאוואניש.

אחוץ דעם דרייפאכיגן שפאלט איז אויך פאראן דיאלעקטן פון יעדער שפראך.

כאטש די סלאווישע שפראכן האבן זיך געשפאלטן פון איין קדמונישער שפראך אסאך שפעטער פון אלע אנדערע אייראפעישע שפראכן, די חילוקים צווישן זיי איז גענוג גרויס אז עס קען זיין שווער פאר א רעדער פון איין סלאווישע שפראך צו פארשטיין א צווייטן.
# טשעכיש

**טשעכיש** איז אַ סלאַװישע שפּראַך װאָס געהערט צו דער גרופּע פֿון די מערבֿ סלאַװישע שפּראַכען, צוזאַמען מיט פויליש, סלאוואקיש און סאָרביש. די טשעכישע שפּראַך שרײַבט מען מיט גלחישע (לאטיינישע) אותיות.

טשעכיש איז די הויפּט שפּראַך פֿון טשעכיי. צוועלף מיליאן מענטשן רעדן טשעכיש. טשעכיש איז גאנץ ענלעך צו סלאוואקיש, און די רעדערס פון די צוויי שפראך קענען איינער אנאנד פארשטיין.

## נאמען

על פי היסטאריע, דער נאמען "čeština" (טשעכיש) שטאמט פון דער נאמען פון א סלאווישער שבט מיטן נאמען "Čech" (טשעך) וואס האט באוואוינט אין בעהמען צענטראל און האט פאראייניקט ארומיקע סלאווישע און דייטשע שבטים אונטער דעם קעניגרייך פון די פרעמיסליד דינאסטיע. על פי טשעכישע מסורה, דער נאמען שטאמט פון דער עלטער-פאטער Čech (טשעך), ווער האט געבראכט זיין שבט צו זייער לאנד אין טשעכיי.

## ביישפיל

**טשעכיש**: Všichni lidé se rodí svobodní a sobě rovní co do důstojnosti a práv. Jsou nadáni rozumem a svědomím a mají spolu jednat v duchu bratrství

**אידיש**: יעדער מענטש ווערט געבוירן פריי און גלייך אין כבוד און רעכט. יעדער ווערט באשאנקן מיט פארשטאנד און געוויסן; יעדער זאל זיך פירן מיט א צווייטן אין א געמיט פון ברודערשאפט.

גענומען פון דעם אלוועלטלעכע דעקלאראציע פון מענטשרעכט.

|  |  |
| --- | --- |
| Wikipedia | **וויקיפּעדיע אויף טשעכיש** |

| זען • רעדן • ענדערןאפיציעלע שפראכן פונעם אייראפעישן פארבאנד   |
| --- |
| אונגעריש · איטאליעניש · איריש · בולגאריש · גריכיש · דייטש · דעניש · האלענדיש · טשעכיש · ליטוויש · לעטיש · מאלטעזיש · סלאוואקיש · סלאוועניש · ענגליש · עסטיש · פארטוגעזיש · פויליש · פיניש · פראנצויזיש · קראָאַטיש · רומעניש · שפאניש · שוועדיש |
# עמיגראציע

אַפיש פּראַמאָוטינג עמיגרירן צו דרום אַמעריקע
**עמיגראַציע** ווערט אנגערופן דאס אויסוואנדערן פון איין לאנד צום צווייטן מיטן פלאן זיך דארט צו באזעצן. די סיבות דערפאר קענען זיין

* מלחמה
* רדיפות
* פעלט פרנסה
* זוכן א בעסרן קלימאט
* גיין חתונה האבן מיט אן איינוואוינער פון אן אנדער לאנד
# שאנכיי

שאנכיי|  |
| shanghai.gov.cn |

**שאנכיי** (כינעזיש: 上海) איז די מערסטע באפעלקערטע שטאט אין כינע און איינע פון די גרעסטע מעטראפאליטאנע שטחים אין דער וועלט, מיט העכער פון 20 מיליאן מענטשן. שאנכיי געפינט זיך אויף כינע'ס מזרח בארטן ביים מויל פונעם יאנגצע טייך. זי ווערט אדמיניסטריט אלס א מוניציפאליטעט פון דער מענטשנ'ס רעפובליק פון כינע מיט פראווינצן סטאטוס.

ארגינעל א פֿישעריי און טעקסטיל שטאט, איז שאנכיי געוואקסן צו חשיבות אין דעם 19טן יארהונדערט צוליב איר גינסטיקער פארט פלאץ און ווי איינע פון די שטעט געעפנט צו פֿרעמדן האַנדל דורך דעם 1842 אפמאך פון נאנקין. די שטאט האט געבליט אלס א צענטער פאר מסחר צווישן מזרח און מערס, און איז געווארן א פֿיל־נאציאנאלער מיטלפונקט פון פינאנץ און באשעפֿטיגונג ביז די 1930ער. פֿונדעסטוועגן, שאנכיי'ס וואוילטאג איז געווארן אפגעהאקט נאכן 1949 כינעזישן ברידערקריג און דאס אויפֿהערן פון פרעמדע אינוועסטירונג. די עקאנאמישע רעפארמען אין 1990 האבן גורם געווען אינטענסיווע אנטוויקלונג און פינאנצירונג אין שאנכיי, איז די שטאט געווארן אין 2005 דער וועלט'ס מערסטער באשעפטיגסטער פֿראכט פארט.

ביי חרדי'שע אידן איז דאס אממערסטנס באקאנט צוליב דעם וואס דער וועלט בארימטער מירער ישיבה האט זיך דארטן אויפגעהאלטן אין פארלויף פון דער צווייטער וועלט מלחמה יארן ווען די וועלט האט געפלאקערט און אזוי ארום זענען זיי געראטעוועט געווארן פון א (כמעט) זיכערן טויט.

היינט איז שאנכיי דער גרעסטער צענטער פון האנדל און פינאנץ אין דער כינעזישער יבשה, , און איז געשילדערט געווארן אלס "פארשטעלונג" פון דער וועלט'ס גיכסטערע וואקסנדיגע עקאנאמיע.

## היסטאריע

אין דער תקופה פון דער סונג דינאסטיע (960 - 1279) האט זיך שאנכיי אנטוויקלט פון א דארף אין א האנדל שטעטל מיט א פארט, דורך פליטים וואס זענען געקומען פון צפון כינע. אין 1172 האט מען געבויט אין דער שטאט א מויער ביים בארטן ים. אין דער תקופה פון דער יואן דינאסטיע איז שאנכיי געווארן אין 1292 דער אדמיניסטראטיווער צענטער פונעם ראיאן. אין 1297 איז שאנכיי געווארן אפיציעל א שטאט.

אין די צייטן פון דער מינג דינאסטיע האטט די שטאט שטארק אנטוויקלט. אין 1554 האט מען ארומגענומען די שטאט מיט א מויער צו שיצן זי פון יאפאנעזער פיראטן, וואס האט געשטיצט די אנטוויקלונג פון דער שטאט. אבער אין 1525 האט די מינג דינאסטיע געאסר'ט שיפן ארויספארן אין ים פון שאנכיי.

ביי דער טשינג דינאסטיע איז שאנכיי געווארן איינע פון די חשובסטע פארט שטעט אין דער יאנגצע דעלטע. צוויי ענדערונגען אין דער פאליטיק האבן געווירקט צו העכערן דעם סטאטוס פון דער שטאט. ערשטנס, אין 1684 האט דער קייסער קאנגשי (1662 - 1723) אנולירט דעם פארבאט אויף שיפן ארויספארן אין ים פון שאנכיי פארט. צווייטנס, אין 1732 האט דער קייסער יונצאנג (1678 - 1735) אריבערגעפירט דאס צענטראלע צאל הויז פון סונדזיאנג קיין שאנכיי, אזוי גיבנדיק צו דער שטאט שליטה אויפן אויסערן האנדל פונעם גאנצן ראיאן.

## רעפערענצן

 גרעסטע שטעט אין דער וועלט: גרויסשטעט מיט מינדערסטן פינף מיליאן איינוואוינער

|  |
| --- |
|
אכמעדאבאד • באגאטא • באגדאד • באנגאלאר • באנגקאק • בייזשינג • גוואנגזשו • דאנגואן • דאקא • דזשאקארטא • דעלהי • הא טשי מין שטאט • האנג קאנג • האנוי • היידעראבאד • וואוהאן • טאקיא • טיאנדזשין • טעהראן • טשעניי • יאנגאן • לאגאס • לאהאר • לאנדאן • לואנדע • לימא • מאסקווע • מומביי • מעקסיקע שטאט • ניו יארק סיטי • סאא פאולא • סאנטיאגא • סטאמבול • סינגאפור • סעאל • פאשאן • פייזאלאבאד • פעטערבורג • קאראטשי • קיירא • קינשאזע • ריא דע זשאנערא • ריאד • שאנטו • שאנכיי • שענזשען |
# ביבליאטעק

ביבליאטעק
א **ביבליאָטעק** אַנטהאַלט אַ זאַמלונג פֿון ביכער, ספֿרים, צײַטשריפֿטן, סי.די.'ס און די.ווי.די'ס. און אױך אַלטע היסטאָרישע פֿאָטאָקאָפּיס אויף פילם, אײַנגעטײלט אין א סיסטעם אַז די לײענער און באַזוכער זאָלן זיך קענען גרינג אױסטרעפן זײער באַגער. די גרעסטע ביבליאָטעק אױף דער ײִדישער װעלט איז די נאַציאָנאַלע ביבליאָטעק אין ירושלים װאָס האָט העכער 5,000,000 בענדער. פֿון זײ אַרום 150 אינקונאַבולען און 90% פֿון אַלע ביכער װאָס זײַנען געשריבן אױף ײִדיש פֿון דער גאַנצער װעלט.

## זעט אויך

* וויקיביבליאטעק

## וועבלינקען

* דער אידישער ווירטואלער ביבליאטעק
* אינדעקס צו דער יידישער פעריאדיק (ארכיווירט 02.01.2021 ביי דער Wayback Machine)
* צייטונגען אין דער נאַציאָנאַלער ביבליאָטעק פון ישראל (ארכיווירט 18.02.2022 ביי דער Wayback Machine)
# דיסלעקסיע

**דיסלעקסיע** איז א לערנונג דעפעקטיווקייט, א האַלטונג וואס מאכט שווער לערנען און פארשטיין זאכן אין די זעלבע וועגן ווי אנדערע מענטשן. זי איז א זייער גאנגבארע פראבלעם און האט אן אויסווירק אויפן וועג אין וועלכע דעם מוח פארשטייט ווערטער. די מערסט גאנגבארע צייכנס פון דיסלעקסיע זענען פראבלעמען מיט ליינען און שרייבן. די מיינונג איז אז אין די פאראייניקטע שטאטן, צווישן 5 און 9% קינדער אין שולעס ליידן פון דיסלעקסיע, אבער שאצונגען קענען אויך גרייכן 50%.

## כאראקטעריזאציע

א פערזאן קען ליידן פון דיסלעקסיע אפילו אויב זיי ווערן זייער קלוג אדער געלערנט. לעצטע שטודיעס באווייזן אז עס זענען דא א סך קליינע געשעפטן אייגנטימער וואס ליידן פון דיסלעקסיע; צווישן 35 און 50% אמעריקאנער און בריטישע ענטרעפרענוערן זענען באווירקט. נאכפארשערס מיינען אז א סך דיסלעקסישע ענטרעפרענוערן זענען מצליחדיק ווייל זיי קענען דעלעגירן פליכטן (שרייבן בריוון) אבער נאָך רעדן גוט.

ביים סוף פונעם 19טער י"ה האבן וויסנשאפטלער שווער אויסגעפארשן דיסלעקסיע און געפונען א טייל די סיבות פארוואס מענטשן ליידן פון זי. א פראפעסאר וואס האט אויסגעפארשן זי אין אי 1980ער און 1990ער האט געקוקט אויף מוחות פון געשטארבענע דיסלעקסישע מענטשן. ער האט געפונען אז עטלעכע טיילן אין די מוחות זענען נישט געווען זייער גוט פארבונדן, און אז עס איז געשען אין דער פערטער מאנאט פון שוואנגערשאפט. דעם פראבלעם האט א שווערע אויסווירק אויפן לינקער האלב פונעם מוח. לויט די לעצטע אויספארשונג זענען דריי גענעס די סיבה פאר דיסלעקסיע.

איין זאך וואס מאכט דיסלעקסיע איז א פראבלעם מיטן צענטראלער הערונג נערוו. מען קען נישט געפינען דעם פראבלעם מיט א נארמאלער הערונג טעסט, און דערום דאַרף א ספעציעלער דאקטער פירן ספעציעלע טעסטן צו געפינען זי. דאס הייסט אז מענטשן מיט שווערע דיסלעקסיע זענען פיליק צו הויכע טומלען, קענען האבן פראבלעמען מיט רעדונג און אפשר מיט קאנצענטראציע. אויך קען עס מאכן פראבלעמען מיט ריטם און מעלאדיע פון מוזיק.

א סך מענטשן וואס ליידן פון דיסלעקסיע אויך האבן אנדערע מענטאלע מח-קרענק, בפרט ווייניקע אויסהערונג און היפעראקטיוויטעט שטערונג .

## דיאגנאזיע

צו לערנען אויב א קינד ליידט פון דיסלעקסיע דאַרפן זיי ווערן אויסגעפארשן דורך א דאקטער. מען קען רופן א קינד דיסלעקסיש אויב זיי קענען נישט ליינען אדער שרייבן גוט און ס'איז נישט דא קיין אנדערע סיבה פארן פראבלעם. דאקטערן פרובירן צו מאכן פריסטע טעסטן צו העלפן געפינען דיסלעקסיע אין א קינד איידער אז זיי ווערן גענוג אלט צו לערנען אין שולעס. אויב עס ערשיינט קען א קינד ווערן באהאנדלט זייער פֿרי און קענען האבן ווייניקע פראבלעמען אין שולע. א סך באקאנטע מענטשן ליידן פון דיסלעקסיע, אזוי ווי: סטיווען האקינג, דזשיימי אליווער, וואופּי גאלדבערג, אָזי אסבארן, דזשיי לענא, דזשאן דע לענסי, קיראַ נייטלי, סוזאַן העמפּשיר, ארלענדא בלום, קיאַנו ריווס, ריטשאַרד ברענסאן, הענרי ווינקלער, פּעטריק דעמפּסי, אַלבערט איינשטיין און טאם קרוז. אבער, די דאזיקע מענטשן טרייבן נאך מיט זייערע ארבעטן.

## טעראפיע

קינדער מיט דיסלעקסיע קענען ווערן אויסגעהאלפן. איין וועג אין וועלכע לערערס העלפן דיסלעקסישע סטודענטן איז צעשפליטערן ווערטער צו פארשידענע קלאַנגען. די סטודענטן דאַרפן לערנען ווי צו שרייבן די קלאַנגען און מאכן ווערטער. דאס העלפט זיי מיט ליינען און שרייבן. א טייל מענטשן מיינען אז דיסלעקסישע קינדער קענען ליינען און שרייבן בעסער אויב זיי לייגן פאפיר טיילן אין פארשידענע קאלירן איבער וואס זיי ליינען.

## זעט אויך

* דיסקאלקוליע
# קאלאניאליזם

**קאלאניאליזם** איז וואס איין לאנד וויל הערשן איבער אנדערע לענדער און באזעצן זיינע איינוואוינער דארט.

די דערשיינונג פון קאלאניאליזם וואס איז געווען צווישן די 16טע י"ה צו די 19טע י"ה, וואס פעלקער פון די וועסטליכער קולטור (ווי אייראפע) זיינען אריין הערשן אויף די פרימיטיווישע לענדער (ווי אפריקע, ווייט מזרח, דרום אמעריקע). די וועסטליכע פעלקער האבן געצווונגען די פרימיטיווער זאלן מקבל זיין די וועסטליכע קולטור מיט די נייע טעכנאלאגיע.

דער היסטאריקער פֿיליפ האפֿמאן האט גערעכענט אז ביז 1800, נאך פאר דער אינדוסטריעלער רעוואלוציע, האבן אייראפעער שוין געהערשט איבער מער ווי 35% פון דער וועלט, און ביז 1914 , האבן זיי געהאט קאנטראל איבער 84% פון דער וועלט.

## רעפערענצן
# קילאמעטער

דער **קילאמעטער** (סימבאל ק"מ **km**) איז אן איינס פון לענג אין דער מעטרישער סיסטעם, גלייך צו איין טויזנט מעטער. מען ניצט דעם קילאמעטער צו באשרייבן דיסטאנצן צווישן געאגראפישע ערטער אין כמעט דער גאנצער וועלט. אבער אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע און דעם פאראייניגטן קעניגרייך ניצט מען דעם מייל.

## רעפערענצן
# אינדוסטריעלע רעוואלוציע

א וואט דאמפטאטאר, דער דאמפטאטאר וואס האט געברענט קוילן, און האט געטריבן די אינדוסטריעלע רעוואלוציע אינעם בריטן און דער וועלט.
די **אינדוסטריעלע רעוואלוציע** איז דער נאמען פון דער צייט אין היסטאריע ווען גרויסע אין גיכע ענדערונגען האבן פאסירט אין דעם אופן ווי זאכן ווערן געמאכט. אנשטאט מאכן אלץ ביי האנט אין קליינע ווארשטאטן, האט מען זיי פאבריצירט מיט מאשינען אסאך ביליגער אין גרויסע קוואנטיטעטן אין פאבריקן.

די אינדוסטריעלע רעוואלוציע האט אנגעהויבן אין גרויסבריטאניע אין דעם 18טן יארהונדערט, און האט זיך פארשפרייט צו אייראפע און אמעריקע ביזן אנהייב 19טן יארהונדערט.

נייע ערפינדונגען זענען אויך געווארן אויפגענומען אין מינעריי, מעטאל ארבעט און טראנספארט פון גוטער. אויך אין לאנדווירטשאפט האט מען איינגעפירט נייע מעטאדן וואס האט איבערגעלאזט פארם ארבעטער אן ארבעט. האבן זיי זיך געצויגן אין די שטעט צו ארבעטן אין די פאבריקן.

די אינדוסטריעלע רעוואלוציע איז געווען א וויכטיקע פאזע אין דער היסטאריע פון טעכנאלאגיע.

## דער דאמפמאטאר

די חשובסטע נייע ערפינדונג פון דער אינדוסטריעלער רעוואלוציע איז געווען דער דאמפמאטאר. אין 1776 האט דזשיימס וואט ערפינדן דעם דאמפמאטאר צו שאפן קראפט פאר די פאבריקן און אויספאמפען די טיפערע מינעס. מ'האט אויך געניצט דעם דאמפמאטאר אין באן מאטארן. דער עיקר מקור פון קראפט איז געווארן היץ פון פארברענען קוילן.

## גראבן

קוילן־גראבן האט אנגעהויבן גאר פיר אין בריטאניע, ספעציעל אין דרום וויילס.

אויסגראבן קוילן איז געווען זייער געפערלעך צוליב פייערגאז אין די שאכטעס. סיר האמפרי דייווי און, באזונדער, דזשארדזש סטיוונסאן האבן דערפינדן אין 1816 דעם זיכערהייט לאמפ וואס האט געמאכט בעסער אין א געוויסן מאס.

## רעזולטאטן פון דער אינדוסטריעלער רעוואלוציע

* דער דאמפמאטאר האט פארנומען דאס ארט פון מענטשלעכער ארבעט און פערד.
* אייזן און שטאל זענען געווארן ביליג, און מ'האט אנגעהויבן ניצן שטאל אנשטאט האלץ אין קאנסטרוקציע.
* מ'האט אויפגעשטעלט באנען איבעראל אין ענגלאנד, און סיי מענטשן סיי פראכט האבן ארומגעפארן גאנץ גיך.
* מיט דער קראפט וועבשטול האט מען געקענט מאסן-פראדוצירן שטאף און קליידער.
# ליסטע פון לענדער

אן אלפאבעטישע ליסטע פון לענדער פון דער וועלט.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| א
 אוגאַנדע
 אוזבעקיסטאַן
 אויסטראליע
 אונגאַרן
 אוקראינע
 אורוגוויי
 אזערביידזשאן
 איטאַליע
 אינדאנעזיע
 אינדיע
 איסלאנד
 איראן
 איראק
 אירלאנד
 אַלבאַניע
 אַלזשיר
 אָמאַן
 אַנדאָראַ
 אנגאלא
 אַנטיגוע און באַרבודע
 אפגאניסטאן
 ארגענטינע
 ארמעניע
ב
 באַהאַמאַס
 באכריין
 באליוויע
 באנגלאדעש
 באסניע און הערצעגאווינע
 באצוואַנע
 באַרבאַדאס
 בארטן פון העלפאנדביין
 בהוטאַן
 בולגאריע
 בורונדי
 בורקינע פֿאַסאָ
 בירמע
 בעלאַרוס
 בעלגיע
 בעליז
 בענין
 בראַזיל
 ברוניי | ג
 גאבאן
 די גאמביע
 גהאנע
 גוואטעמאלע
 גייאנע
 גיבראלטאר
 גינע
 גינע-ביסאו
 גרוזיע
 גריכנלאנד
  גרענאדע
ד
 דאמיניקא
 דאמיניקאנישע רעפובליק
 דזשאמייקע
 דזשיבוטי
 דייטשלאנד
 דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא
 דענמאַרק
 דרום אפריקע
 דרום קארעע
 דרום סודאן
ה
 האיטי
 האָלאַנד
  האָנדוראַס
וו
 וואטיקאן
 וואנואטו
 וויעטנאם
 װענעזועלע
ז
  זאמביע
 זימבאַבװע

  | ט
 טאגא
 טאָנגע
 טאנזאניע
 טאדזשיקיסטאן
 טואוואלו
 טוניסיע
 טורקמעניסטאן
 טייוואן
 טיילאנד
 טערקיי
 טרינידאד און טאבאגא
 טשאד
 טשילע
 טשעכיי
י
 יאפאן
 יארדאניע
 ישראל
כ
 כינע
ל
 לאאס
 לבנון
 לוקסעמבורג
 ליביע
 ליבעריע
 ליטע
 ליכטנשטיין
  לעטלאַנד
  לעסאטא
מ
 מאדאגאסקאר
 מאזאמביק
 מאלאווי
 מאלדאװע
 מאלדיוון
 מאלטא
 מאלי
 מאלייזיע
 מאנאקא
 מאנגאליי
 מאנטענעגרא
 צפון-מאקעדאניע
 מאראקא
 מאריטאניע
  מאריציוס
  מאַרשאַל אינזלען
 מזרח טימאר
  מיקראנעזיע
 מעקסיקא | נ
מוסטער:פאן נאורו
  נאמיביע
 נאָרוועגיע
 ניגעריע
 ניזשער
 ניו זילאַנד
 ניקאראגוא
 נעפאל
ס
 סאמאא
  סאא טאמע און פרינסיפע
 סאודי אראביע
 סאלאמאן אינזלען
 סאָמאַליע
 סאן מארינא
 סודאן
 סוואזילאנד
 סורינאם
 סיישעל
 סינגאפור
 סיערע לעאנע
 סיריע
 סלאוואקיי
 סלאָװעניע
  סאנט לושע
 סאנט קיטס און נעוויס
 סענעגאל
 סערביע
 סרי לאנקא
ע
 עגיפטן
 עטיאפיע
 על סאַלוואַדאָר
 עסטלאַנד
 עסטרייך
 עקוואדאר
 עקוואטארישע גינע
 עריטרעאַ
פ
  פאלאו
 פאנאמא
 פאפוא ניי גינע
 פאקיסטאן
 פאראגוויי
 פארטאָ ריקאָ
 פארטוגאל
 פּוילן
 פערו

  | פֿ
 פאראייניגטע אראבישע עמיראטן
 פאראייניגטע קעניגרייך
 פאַראייניקטע שטאַטן
 פידזשי
 פיליפינען
 פֿינלאַנד
 פראַנקרײך
צ
  ציפערן
  צענטראל-אפריקאנישע רעפובליק
 צפון קארעע
ק
  קאַזאַכסטאַן
 קאטאר
 קאלאמביע
  קאמאראס
 קאמבאדיע
 קאַמערון
 קאַנאַדע
 קאסטא ריקא
 קאפווערדישע אינזלען
 קואווייט
 קובאַ
 קירגיזסטאַן
  קיריבאטי
 קעניע
 קראָאַטיע
ר
 רוואנדע
 רומעניע
 רוסלאַנד
ש
 שווייץ
 שוועדן
 שפּאַניע
ת
 תימן
 |
# דרום כינע ים

מוסטער:גוף מים

גרענעצן פון דרום כינע ים
**דער דרום כינע ים** איז א גרענעץ-ים, דער צווייטער גרעסטער ים אין דער וועלט נאך דעם אראבישן ים, מיט א שטח פון בערך 3,500,000 קוואַדראַט קילאמעטער. זיין מאקסימום טיפֿקייט איז 5,016 מעטער, און עס זענען דא העכער 250 אינזלען אין זיין געגנט. דער דרום כינע ים געפינט זיך דרום פון כינע, און געאגראפיש איז ער א גרענעץ-ים פון דעם פאציפישן אקעאן. דער ים גרענעצט די לענדער וויעטנאם און כינע צו צפון, אינדאנעזיע, סינגאפור, מאלייזיע און ברוניי צו דרום, די פיליפינען און טייוואן צו מזרח, און טיילאנד און קאמבאדיע צו מערב.

דער דרום כינע ים האט א גרויסע עקאנאמישע וויכטיקייט, ווייל א דריטל פון דער וועלט'ס ים-לאסט גייט אדורך אים; גרויסע אפזעצונגען פון גאז און אויל קענען געפונען ווערן אונטער זיין ים-גרונט,‏ און עס איז דא א ברייטע קאמערציעלע פישעריי. דער שטח פון דעם ים אליין, ווי אויך עטלעכע פון די אומבאַוואוינטע אינזלען, זענען דיספוטירט דורך עטלעכע לענדער וואָס פאָדערן סואווערעניטעט איבער זיי.

דער דורכגאַנג פון מאַלאַקאַ, צווישן דעם מאַלייאישן האַלבאינדזל און דעם אינזל סומאַטראַ אין אינדאָנעזיע, פֿאַרבינדט דעם אינדישן אָקעאַן און דעם דרום כינעזער ים.

## רעפערענצן
# סואווערענער שטאט

א **סואווערענער שטאַט** איז א פאליטישע ארגאניזאציע מיט א צענטראליזירטער רעגירונג וואס הערשט אומאפהענגיק אויף א געאגראפישן שטח. די רעגירונג איז נישט געבונדן צו פאלגן קיין שום אנדער שטאט. היינט אין דער וועלט זענען פאראן מער ווי צוויי הונדערט סואווערענע שטאטן.