Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# מערב-אייראפע

ראיאנען פון אייראפע:
██ צפון־אייראפע

██ צענטראל־אייראפע

██ מערב־אייראפע

██ דרום־אייראפע

██ מזרח־אייראפע

מערב אייראפע
**מערב־אייראפע** איז א נאמען וואס מען גיבט צו די פאלגנדע לענדער:

* פאראייניגטע קעניגרייך, אירלאנד.
* די דריי בענעלוקס לענדער: בעלגיע, האלאנד און לוקסעמבורג.
* די פינף נארדישע לענדער: שוועדן, פינלאנד, דענמארק, איסלאנד און נארוועגיע.
* פיר לענדער פון צענטראלער אייראפע: דייטשלאנד, עסטרייך, שווייץ און ליכטנשטיין
* פראנקרייך און מאנאקא
* די לענדער פון איבעריע: שפאניע, פארטוגאל און אנדארע
# אסלא

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| **אסלא Oslo** |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| אסלא |
| **מדינה** / **טעריטאָריע** |  נאָרוועגיע |
| **גרינדונג דאַטע** | 1048 |
| **קאָאָרדינאַטן** | ‏﻿ / ﻿ |
| **בירגערמייסטער** | פֿאַביאַן סטאַנג |
| **שטח** | 454.03 קוואדראט ק"מ |
| **הייך** | 23 מעטער |
|  ‑ **אין שטאָט**  ‑ **באַפעלקערונג ענגקײט** |  634,463‏  (שטייענדיג 2014) 1,400 באוואוינער א ק"מ2 |
| www.oslo.kommune.no |
|  |

 |

**אסלא** (נארוועגיש: *Oslo* *אָשלאָ/אָסלאָ') איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט אין נארוועגיע. אסלא איז א מוניציפאליטעט און א גראפנשאפט. אומגעפער אין יאר 1300 איז אסלא געווארן די הויפטשטאט. אסלא איז דער עקאנאמישער צענטער פון נארוועגיע.*

אין יאנואר 2014 האט אסלא געהאט עטלעכע 634,000 באוואוינער.

## צווילינג שטעט

|  |  |
| --- | --- |
| * קאפנהאגן, דענמאַרק
* געטעבארג, שוועדן
* שטאקהאלם, שוועדן
* רעקיאוויק, איסלאנד
* העלסינקי, פינלאנד
* ווילנע, ליטע
* ווארשע, פּוילן
* פעטערבורג, רוסלאַנד
* אנטווערפן, בעלגיע
 | * ראטערדאם, האָלאַנד
* שלעזוויג-האלשטיין, דייטשלאנד
* לאנדאן, פאראייניגטע קעניגרייך
* ארטווין, טערקיי
* שאנכיי, כינע
* וואשינגטאן די סי, פאַראייניקטע שטאַטן
* ניו יארק סיטי, פאַראייניקטע שטאַטן
* מעדיסאן, וויסקאנסין, פאַראייניקטע שטאַטן
 |

## וועבלינקען

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 אסלא אפיציעלע וועבזייטל פון אסלא
# מארסיי

**מאַרסיי** (פראַנצויזיש: *Marseille*; אויף אקסיטאן *Marselha* אדער *Marsiho מאַרסיע*), באקאנט אין די אוראלטע צייטן ווי **מאַסאַליאַ**, פון גריכיש: *Μασσαλία*), איז די צווייטע גרעסטע שטאט אין פראנקרייך נאך פאריז, און די הויפט שטאט פון דעם בוש-דו-ראן דעפארטמענט. מארסיי האט א שטח פון 240.62 קוואדראט ק"מ און א באפעלקערונג פון 852,395. מארסיי געפינט זיך אויפן דרום־מזרח בארטן פון פראנקרייך ביים מיטלענדישן ים, און איז דער גרעסטער האנדלס פארט אין פראנקרייך און אויך זיין גרעסטע שטאט אויפן מיטלענדישן בארטן.

## צווילינג שטעט

די צווילינג שטעט פון מרסיי זענען:

* אבידזשאן, בארטן פון העלפאנדביין, זײַט 1958
* אדעס, אוקראינע, זײַט 1972
* אנטווערפן, בעלגיע, זײַט 1958
* דאקאר, סענעגאל, זײַט 1968
* האמבורג, דייטשלאנד, זײַט 1958
* חיפה, ישראל, זײַט 1962
* יאנאוו, איטאַליע, זײַט 1958
* מאראקעש, מאראקא, זײַט 2004
* פיראוס, גריכנלאנד, זײַט 1984
* קאבע, יאפאן, זײַט 1961
* קאפנהאגן, דענמאַרק, זײַט 1958
* שאנכיי, כינע, זײַט 1987

﻿ / ﻿

## רעפערענצן

## וועבלינקען

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 מארסיי אפיציעלע וועבזייטל
* אפיציעלע טוריזם וועבזייטל
* געשיכטע פון דער יידישער קהילה אין מארסיי (ארכיווירט 07.02.2009 ביי דער Wayback Machine) ביי בית התפוצות
# פארענהייט

א טערמאמעטער וואס מעסט די טעמפעראטור פון א שטוב אויף פֿארענהייט
██ לענדער וואו מען ניצט פֿארענהייט

██ לענדער וואו מען ניצט סיי פֿארענהייט סיי צעלזיוס

██  לענדער וואו מען ניצט צעלזיוס

**פֿאַרענהייט** איז א טעמפעראטור באשטאנדטייל מעסטונג ווערנדיג אנגערופן נאך איר דייטשער-נידערלאנדישער פיזיקער דניאל גבריאל פארענהייט (1686 - 1736) וואס האט דאס פארגעשלאגן אין יאר 1724.

דאס ווערט סימבאליזירט און געשריבן מיטן אות F.

די שיטה איז געבויט אויף דעם שמעלצונג פונקט פון אייניגע אויסמיש פון זאלץ מיט אייז און דער טעמפעראטור פון א געזונטן קערפער פון א מענטש.

אין אנפאנג האט ער באזירט זיין מעסטונג אויף א לייטער פון 12 אפטיילונגען אבער שפעטער האט ער צוטיילט יעדע אפטיילונג אויף 8 שטיקלעך, דערמיט שאפנדיג א לייטער פון 96 טרעפ.

נאך זיין שטארבן האט מען איבערגעמאכט די מעסטונג זעענדיג אז עס האלט נישט אויס.

אין דער וואג-מעסטונג וועג, איז דער פרירפונקט פון וואסער 32 גראד פארענהייט (געשריבן “ºF ‏32”) , און די קאכן פונקט איז 212 גראד, פלאצירענדיג די בוילינג און די פריזינג פונקטן פון וואס פונקטליך 180 דעגריס פינאדערגעשיידט.

אין די צעלזיוס וואג-מעסטונג וועג, די פרירפונקט און קאכפונקט פון וואסער זענען פונקטליך 100 גראַד פֿונאדערגעשיידט, דעריבער איז איין באשטאנדטייל פון דער סיסטעם, איין גראד פארענהייט, איז א ברוכטייל 5/9 פון א גראד צעלזיוס.

די שיטה ווערט היינט אממייסטענס באנוצט אין אמעריקע.
# סעווערן

סעווערן|  |
| לאקאציע |
| לענדער |
פאראייניגטע קעניגרייך |
| אייגנשאַפֿטן |
| לענג |
354 קילאמעטער |
| הייך פון קוואל |
610 מעטער |
| דורכשניטלעכער אויסגאס |
106.62 קובישע מעטער א סעקונדע |
| דרענאזש בעקן |
11,420 קוואדראט קילאמעטער |
| לענדער אין דרענאזש בעקן |
וויילס, ענגלאנד |
|  |
|   |

דער סעווערן ביי שרויזבורי
דער **סעווערן טייך** (וועלשיש: *Afon Hafren*, לאטיין: *Sabrina*) איז דער לענגסטער טייך אין גרויסבריטאניע, לאנג 354 ק"מ. ער קומט ארויס ביי א הויך פון 610 מעטער אויף פלינלימאן אין די קאמברישע בערג פון וויילס. פון דארטן פליסט ער דורך שראפשיר, וואוסטערשיר און גלאסטערשיר. די שטעט שרויזבורי, וואוסטער, און גלאסטער ליגן אויף זיין ברעגן.

## בייטייכן

די בייטייכן פונעם סעווערן זענען:

* סטאער טייך
* ווערנואי טייך
* ווארף טייך
* טערן טייך
* וויי טייך
* אסק טייך

## רעפערענצן
# לוצערן

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| **לוצערן Luzern (דייטש)** |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| לוצערן פון דער לופט |
| **מדינה** / **טעריטאָריע** |  שווייץ |
| **קאָאָרדינאַטן** | ‏﻿ / ﻿ |
| **ראַיאָן** | לוצערנער קאנטאן |
| **בירגערמייסטער** | סטעפאן ראט |
| **אָפיציעלע שפּראַך** | דייטשיש |
| **שטח** | 29.06 קוואדראט ק"מ |
| **הייך** | 436 מעטער |
|  ‑ **אין שטאָט**  ‑ **באַפעלקערונג ענגקײט** |  80,501‏  (שטייענדיג 2013) 2,800 באוואוינער א ק"מ2 |
|  |
|  |

 |

'*לוצערן* (דײַטש: *Luzern*; פראַנצויזיש: *Lucerne*; איטאליעניש: *Lucerna*; רומאנטש: *Lucerna*) איז די הויפטשטאט פון דער לוצערנער קאנטאן אין צפון־צענטראל שווייץ אויפן בארטן פון דער לוצערנער אזערע (*Vierwaldstättersee*). לוצערן איז לאנג א צענטער פון טוריזם, טראנספארט, טעלעקאמוניקאציע און רעגירונג. לוצערן האט די גרעסטע באפעלקערונג אין צענטראל־שווייץ.

לוצערן האט היינט עטלעכע 78,100 באוואוינער, אבער ווייניג יידן

שול אין לוצרן
## לוצערנער יידנטום

די יידישע קהילה אין לוצערן איז געגרינדעט געווארן אין יאר 1867, מיט נאר צוואנציג משפחות און אן קיין ארגאניזירטע קהילה באדינונגען. נאך עטלעכע יאר איז אהין געקומען אברהם ערלאנגער וואס האט איינגעארדנט די ארטיגע יידן אין א קהילה, האט געבויט א מקווה (פון די איינציגע אין דער גארער שווייץ אין יענער תקופה). אויף סוכות האט ער געבויט א סוכה און אין יאר 1912 האט ער איניציאטירט אויפשטעלן די שטאטישע שול (וואס גייט אָן ביז היינט). ערלאנגער האט אויך געדינט ווי נשיא פון דער חברה קדישא אין לוצערן. נאך זיין פטירה האט מען געשריבן אויף אים אז ער איז געווען דער גרינדער פון דער קהילה. ביי איר שפיץ האט די קהילה געציילט עטלעכע 150 משפחות, אבער היינט וואוינען דארט נארך פערציג יידישע משפחות. די יידישע קהילה פירט א ישיבה קטנה אין דער אלטער שול אויף ברוכשטראסע און א מקוה פאר פרויען און פאר מענער.

די שטאט האט אמאל געהאט דארט א ישיבה, געגרינדעט דורך רבי משה סאלאווייטשיק, וואס איז געווארן שטארק מפורסם אונטער דעם ראשי ישיבה רבי יצחק דוב קאפלמאן, וואס איז נפטר געווארן אין תשע״א. די ישיבה האט זיך פארמאכט סוף תשע"ה (2015) צוליב חובות.

## צווילינג שטעט

* אלאמוץ, טשעכיי
* בורנמוט, פאראייניגטע קעניגרייך
* געבוויילער, פראַנקרײך
* טשעשין, פּוילן
* פאטסדאם, דייטשלאנד
* שיקאגא, אילינוי, פאַראייניקטע שטאַטן

## וועבלינקען

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 לוצערן אפיציעלע וועבזייטל פון לוצערן
# אמעריקאנער מוזיי פון נאטירלעכער היסטאריע

אמעריקאנער מוזיי פון נאטירלעכער היסטאריע
**אמעריקאנער מוזיי פון נאטירלעכער היסטאריע** איז דער גרויסער מוזיי אויפן פיפטע עוו. אין מאנהעטן ווי עס ווערן געוויזן די נאטור היסטאריע. ער איז געגרינדעט געווארן אין יאר 1869.

## אידישקייט

פארשטייט זיך אז זיי ווייזן דארט זאכן וואס האבן נישט קיין שום מקור און עס איז און איינקלאנג מיט די אידישע היסטאריע וואס גלייבט אז פאר זעקס טויזנט יאר צוריק איז נאך אלעס געווען פוסט און וויסט.

## וועבלינקען

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 אמעריקאנער מוזיי פון נאטירלעכער היסטאריע
# אומאידענטיפיצירטער פליענדער אביעקט

פאָטאָגראַפיע פון ​​אַן אומאידענטיפיצירטער אביעקט אין פאסעיק, ניו דזשערזי, יולי 31, 1952
אן **אומאידענטיפירט פליגענדער אביעקט** (אדער **פליענדיגע טעלער**‏‏‏‏ אדער **געגנשטאנד**‏ ענגליש: *UFO – Unidentified Flying Object*) איז אן אביעקט וואס ווערט געזען פליען אין הימל וואס מען ווייסט נישט וואס דאס איז. רוב פון די אביעקטן שטעלן זיך שפעטער ארויס צו זיין קאנווענציאנעלע אביעקטן.

איינרעדעניש ביי געוויסע מענטשען אז זיי זעהן געוויסע באשטאנדטיילען ארומפליען אין די לופטן אין רינדעכיגע טעלערלאך, וואס דאס זענען שדים ורוחות פון אנדערע פלאנעטן וואס זענען פיל מער פארגעשריטען פון אונז, און אין איין שיינעם טאג קענען זיי נאך אהערקומען אין די מאסען אייננעמען די וועלט מיט פארגעשריטענע טעכנעלאגיע וואס מיר באגרייפן ניטאמאל, און זיי וועלן אונז אייננעמען אדער הרג'ענען ווי פליגן.

הרב יום טוב עהרליך האט ארויסגעגבן אן אידישן ספר איבער זיינע זעהנישען פון אט די מראות, און דאס א נאמען געגעבן "קול מבשר" אלס צייכענעס אויף משיח'ס אנקום.
# אינפרארויט

בילד פון א קליינער הונט געמאכט מיט אינפרארויט ליכט, מיט א טעמפעראטור לייטער
**אינפֿראַרויט** (**IR**) ליכט איז עלעקטראמאגנעטישע שטראלונג מיט א כוואליע-לענג לענגער ווי ליכט וואס מענטשן קענען זען אבער קירצער פון מיקראכוואליעס, צווישן 740 נאנאמעטער און 1 מילימעטער. מען קען נישט זען די שטראלונג אבער מען קען זי שפירן ווי היץ. רוב היץ שטראלונג וואס זאכן לאזן ארויס ביי נארמאלע טעמפעראטורן איז אינפרארויט. א פייער לאזט ארויס מער אינפרארויטע שטראלונג ווי זעבארע שטראלונג.

דער אסטראנאם וויליאם הערשעל האט אנטפלעקט אינפרארויט שטראלונג אין 1800.

מען ניצט אינפרארויט ליכט אין אינדוסטריעלע, מעדיצינישע און וויסנשאפטלעכע אנווענדונגען.

## עטימאלאגיע

דאס ווארט אינפרארויט קומט פון לאטיין: *infra* *אינפֿראַ* (טייטש: אונטער) און דאס יידיש ווארט *רויט*, ווייל דער פרעקווענץ פון אינפרארויט איז אונטער (נידעריגער) דעם פרעקווענץ פון רויטן ליכט.

## וועבלינקען

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 אינפרארויט