Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# טאג

די פעריאדישקייט פון דער זון קומט פון דער ראטאציע פון דעם ערד־פלאנעט ארום זיין אַקס.
די ראטאציע פון דער ערד דורך דעם טאג
א **טאָג** אדער א **מעת-לעת** איז אן איינס פון צייט וואס איז לאנג אזוי ווי די זון גייט איין מאל ארום דער ערד. וואס די זון גייט לכאורה ארום דער ערד איז צוליב דעם וואס די ערד דריים זיך אויף איר אקס, אבער די לענג פון דעם טאג איז אויך אפהענגיק אין דעם וואס די ערד גייט ארום דער זון.

א מעת-לעת האט 24 שעה׳ן, וואס איז 1,440 מינוט, וואס איז 86,400 סעקונדעס. איין זון יאר האט (בערך) 365.2422 טעג, ד״ה 365 טעג, 5 שעה׳ן, 48 מינוט און 46.08 סעקונדעס.

א טאג איז א נאטירלעכער איינס פון צייט (אנדערש ווי א שעה, וואס איז אן אויסגעקלערטער איינס).

אויך קען א טאג אפגצייכענען די האלבער טאג קעגן די נאכט, דאן רופט מען עס **בייטאג** דאס הייסט די דאזיגע שעות וואס איז ליכטיג.

דער אידישער טאג הייבט זיך אן פון דער צאת הכוכבים.

## אין אידישקייט

* עלות השחר -
* צאת הכוכבים -
* בין השמשות -

## זעט אויך

* אוונט
* נאכט

| טעג פון דער וואך |
| --- |
| זונטיק | מאנטיק | דינסטיק | מיטוואך | דאנערשטיק | פרייטיק | שבת |
# צייט

**צייט** איז א מאס צו מעסטן דאס געדויערקייט פון געשעענישן. מען ניצט געשעענישן צו מעסטן צייט, למשל "ווען די זייגער איז געווען אויף צוועלעף", אדער "נאכ'ן וועלטס קריג". די קאלענדער מעסט צייט לויט די פאזיציעס פון הימלישע עלעמענטן, למשל "ווען די לבנה איז געווען גאנץ", אדער "פינף גאנצע לבנות צירוק". זייגערס מעסטן צייט לויט ווי לאנג עס דויערט פאר מעכאנישע, עלעקטראנישע, אדער נוקלעארע רעאקציעס צו געשען. די מאס פון זייגערס איז צוטיילט אויף סקונדעס וואס איז באזירט אויף חלקים פון א "טאג" וואס איז באזירט אויף די געשעענישן פון טונקעלקייט און ליכטיגקייט אויף אונזער פלאנעט.

## פסיכילאגישע צייט

פסיכילאגישע צייט, איז די צייט וואס מענטשן שפירן מיטן מח, דאס קען אויסקוקען ווי עס לויפט שנעלער אדער שטייטער - אפילו ווען לויטן זייגער איז עס די זעלבע לאנג. דאס איז נישט די זעלבע פארקורצערינג און פארלענגערינג פון צייט ווי די רעלאטיווע צייט פון איינשטיין'ס טעאריע, וואס מען קען מעסטן מיט צוויי זייגערס.

היינט פיל איך אז היום קצר והמלאכה מרובה, די צייט איז מיר ב"ה נישט לאנגווייליג, ווי קען מען האבן נאך, צייט איך האב דיך ליעב לויף נישט אוועק.

צייט איז א חלק פון דער בריאה, בעפאר די בריאה איז נישט געווען אזא מין מושג פון צייט[פֿעלט אַ מקור].

## איינשטיינ'ס טעאריע

 זעט דעם הויפּט אַרטיקל – **ספעציעלע טעאריע פון רעלאטיוויטעט**

איינשטיין האט אויפגעטון אז צייט און פלאץ זענען פארבונדן איינס מיט אנאנד. און אז צייט איז רעלאטיוו, דאס מיינט אז עס קען לויפן שנעלער אדער שטייטער ווי די צייט אויף א צוייטן פלאץ. לויט די טעאריע קומט אויס אז צייט לויפט שטייטער וואו עס איז דא א שטארקע קראפט פון גראוויטאציע. אויך גייט די צייט שטייטער פאר אוביעקטן וואס רירן זיך מיט א גרויסע שנעלקייט, רעלאטיוו צו אוביעקטן וואס רירן זיך שטייטער.

## אידישקייט

* **ביטול זמן** איז א גרויסע עבירה; די משנה זאגט אין אבות: *הבטלה מביא לידי שיעמום*
# פילם

די קונסט פון **פֿילם** איז געבוירן געווארן אין 1895 ווען די ברידער לומייער האבן באשאפן דעם ערשטן פילם. זיי האבן געמאכט א פילם וועגן דעם ים. (ביים ערשטן פילם-באשטראל אין 1895 האט מען געזען ווי א באן פארט אריין אין א סטאנציע, מען דערציילט אז די באזוכער זיינען ארויסגעלאפן מיט שרעק פונעם זאַל ווען זיי האבן געזען ווי די באן דערנענטערט זיך צו זיי).

אין די קומענדיקע יארן איז די קונסט געווארן מער פארגעשריטן און מען האט געשאפן אסך פילמען פאר דער הנאה פונעם עולם. אין 1927 האבן די ווארנער ברידער ארויסגעגעבן דאס ערשטע רעדנדע פילם.

עס הייסט "דער דזשעז זינגער" און מען זעט דארט ווי יאסעלע ראזנבלאט זינגט א אידישן ניגון.

א נייעם פילם ווייזט מען אין קינאס.
נאך עטלעכע וואכן אדער מאנאטן טוט מען פארשפרייטן דעם פילם דורך אנדערע מעדיע: אויף באצאל־טעלעוויזיע, קאבל-טעלעוויזיע, אדער אויף DVD דיסקן. שפעטער טוט מען ארויסגעבן דעם פילם אויף טעלעוויזיע סטאנציעס.

## וועבלינקען

* אלע אידישע פילמען נאציאנאל צענטער יידיש פילם
* א וועבזייטל צו האסטן קורצע ווידעא קליפס בחינם. יוטוב
* חרדים חסידים שמועסן אין יידיש איבער זייערע פארבאטענע פילם בליקענישן. היימישע קרעטשעמע, זאל מען שרייבן דערוועגן?
* אלע פילמען און פראפילן פון אלע אקטיארן. אינטערנעט מאָווי דאטע באזע