Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 8טן דעצעמבער

| ►►
◀◀ דעצעמבער |
| --- |
| א | ב | ג | ד | ה | ו | ש |
|  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| לוח פאר 2026 |

דער **אַכטער דעצעמבער** איז דער 342סטער טאג פון יאר (343סטער טאג אין אן עיבור־יאר). אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 23 טעג.

## היסטארישע געשעענישן

* 1941 - טויזנטער יידן געהרגעט אין דער רומבולער הריגה.

## געבוירן

* 1542 - מערי, מלכה פון סקאטלאנד (געש' 1587)
* 1865 - יאן סיבעליוס, פֿינישער קאמפאזיטאר
* 1947 - חוה אלברשטיין, ישראלדיקע זינגערין

## געשטארבן

* 1978 - גאלדע מאיר, פרעמיערע מיניסטערין פון ישראל (געב' 1898)

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 8טן דעצעמבער

---

* 7טן דעצעמבער - 9טן דעצעמבער
* דעצעמבער
# שרייבער

אנטאן טשעכאוו
א **שרייבער** איז דער וואס שרייבט שרייבונגען.

עס זיינען דא פארשידענע שרייבערס:

* א **שריפטשטעלער** איז דער וואס שרייבט ליטעראטור פאר זשורנאלן אדער ביכער.
* **רעפארטער** אדער **זשורנאליסט** איז דער וואס שרייבט אין צייטונגען.
* **דיכטער** איז דער וואס שרייבט **דיכטונגען** (פיוטים).
* **דראמאטורג** איז דער וואס שרייבט פארשטעלונגען צום טעאטער.
* **ליריקער** איז דער וואס שרייבט טעקסט פאר א קאמפאזיטאר כדי צו מאכן פאר די טעקסט מעלאדיע.
* **סצענאר שרייבער** איז דער וואס שרייבט סצענעס פאר פילמען אדער פאר טעלעוויזיע פראגראמען.
* **איבערזעצער** איז דער וואס זעצט איבער פון איין שפראך צו אן אנדערעס, דאס קען זיין ביכער, ארטיקלען, דיכטונגען, ליעדער א.א.וו.
* **פראזאיקער** איז דער וואס שרייבט פראזע.

## זעט אויך

* **ליטעראטור טעאריע**

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 שרייבער
# 1977

|  |
| --- |
| 1977 אין פֿארשידענע קאלענדארן |
| גרעגאריאנישער קאלענדאר | 1977 *MCMLXXVII* |
| יידישער לוח | ה'תשל"ז - ה'תשל"ח |
| כינעזישער קאלענדאר | 4673 – 4674 丙辰 – 丁巳 4674 איז דאס יאר פֿונעם שלאַנג |
| עטיאפישער קאלענדאר | 1969 – 1970 |
| פערסישער קאלענדאר | 1355 – 1356 |
| איסלאמישער קאלענדאר | 1397 – 1398 |

‏**1977** איז דאס 77סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1977 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.

אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
**1977** איז געווען א נארמאל יאר וואס האט אנגעהויבן שבת.

## געשעענישן

* 4טן מערץ - 1,500 געהרג'עט אין אן ערדציטערניש אין רומעניע
* 10טן מערץ - אסטראנאמען אנטדעקן צום ערשטן מאל רינגען ארום דעם פלאנעט אוראנוס
* 16טן יוני - לעאניד ברעזשנעוו ווערט הערשער פונעם סאוועטן פארבאנד
* 27סטן יוני - דזשיבוטי באקומט זעלבשטענדיקייט פון פראנקרייך

## געבוירן

* 12טן יולי - יונית לוי, ישראלדיקע נייעס פרעזענטארשע

## געשטארבן

* 14טן יאנואר - אנטאני אידן, פרעמיער מיניסטאר פונעם פאראייניגטן קעניגרייך (געב' 1897)
* 16טן מערץ - כאמיל זשומבלאט, פירער פון די דרוזן אין לבנון (געב' 1917)
* 26סטן יולי - אסקר מארגנשטערן, אמעריקאנער עקאנאמיסט, איינער פון די גרינדער פון שפיל טעאריע (געב' 1902)
* 19טן אויגוסט - גראטשא מארקס, אמעריקאנער יידישער קאמיקער (געב' 1890)
* 25סטן דעצעמבער - טשארלי טשאפלין, ענגלישער פילם אקטיאר (געב' 1889)

## נאבעל פריזן

* מעדיצין - ראזאלין יאלא, יידישע אמעריקאנער ביאפיזיקער

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 1977יארן און יארהונדערטער**

|  |
| --- |
|
19טער י"ה  • **20סטער י"ה**  • 21סטער י"ה
1972  •
1973  •
1974  •
1975  •
1976  •
**1977**  •
1978  •
1979  •
1980  •
1981  •
1982
  |
# עסנווארג

סאלאט
**עסנווארג** זיינען פארשידענע מאטעריאלן וואס ווערן אריינגענומען אין די בעלי חיים דורך דעם וואס זיי עסן זיי, דאס איז כדי זאלן זיי זיך אָנשעפן מיט ענערגיע און אנדערע וויכטיגע באדארפענישן (ווי פראטעינס, זאלץ און פארשידענע וויטאמינס). אויב די עסן זיינען גיסנדיג הייסט דאס "געטראנקען". מענטשן און א סך אנדערע בעלי חיים עסן סיי פלייש פון אנדערע בעלי חיים (ארגאניזם) (וואס זענען נישט פון איר מין), און סיי געוואוקסן.
אחונמיניאנטכמא

די פלאנצן (ברויכן צו עסן, נאר זיי קענען אויך) באקומען תלל

```
ענערגיע פון די זון.
```

## סארטן עסן

עסן איז דא פון פארשידענע סארטן, און יעדעס סארט העלפט דעם מענטש אין אן אנדערן וועג.

### די הויפט ענערגיע געבער

דגן: ווייץ, גערשטן, רייז, .....

### פראטין

* פלייש: רינדער, שוויין און פויגלען.
* פיש
* אייער
* מילכיגס

### וויטאמינען

פרוכט און ירקות..

### סתם פאר געשמאק

קיכן, צוקערלעך, אייז קרעם....

### געטראנקען

וואסער

#### אלקאהאל

## שאפן עסן

### פאנגען

פאנגען מיינט, כאפן אין די וועלדער ווילדע חיות. היינט אדעוועט מען די חיות אין פארמאכטע שטאלן און מען דארף נישט מער פאנגען.

### פלאנצען

## עסן פראצעסירונג

### קאכן

קאכן מיינט, מאכן די עסנווארג הייס אין קאכעדיקע וואסער צוליב די פאלגענע סיבות:

* א זעלכע מאכלים וואס מען קען נישט עסן רויא און מען מוז זיי ווייך מאכן כדי זיי צו קענען עסן. ווי פלייש, לינזן, א.ד.ג.
* מען קאכט פארשיידענע מאכלים צוזאמען כדי אויסצומישן א פאר טעמים צוזאמען וואס מאכט געשמאקער די עסן.

### באקן

באקן מיינט, אריינלייגן די עסנווארג אין א פארמאכטע אנגעהיצטע אויוון כדי צו פארברענען, אדער אַרט מאכן דעם מאכל. אין אלגעמיין באקט מען מעל געמישט מיט פארשיידענע עלעמענטן אויף צו מאכן ברויט, קיכל א.ד.ג.

* כדי זאל די עסנווארג נישט שנעל פארברענט ווערן און כדי צו איבערלאזן פייכקייט אין דעם מאכל נאכן באקן, לייגט מען אריין אין דעם מאכל בוימל.
* כדי זאל דער מאכל האבן א געשטעל און זאל נישט צאמפאלן, לייגט מען אריין אין איר אייער.

### פרעגלען

פרעגלען מיינט, אריינלייגן די עסנווארג אין א הייבש ביסל אויל כדי צו פארברענען, ארט מאכן און קאכן די עסנווארג. מען פרעגלט טשיפס, שניצל א.ד.ג.

### זאלצן

זאלצן מיינט, שיטן א הייבש ביסל זאלץ אויף די עסנווארג. איר צוועק איז:

* צו אפהיטן עסנווארג זאלן נישט קאליע ווערן.
* צו ארויסנעמען די בלוט פון די פלייש כדי צו כשר'ן וויבאלד עס איז פארבאטן אין די הלכה צו טרינקען בלוט.

### בראטן

בראטן מיינט, פארברענען די עסנווארג אויף עכטע פייער. דאס מאכט מען אויך כדי צו ארויס נעמען די בלוט פון די פלייש אויף צו כשר'ן די פלייש אויב מען האט דאס נישט געזאלצן ביז דריי טעג נאך'ן שעחטן.

### זויערן

זויערן מיינט, איינווייקן עסנווארג אין עסיק כדי צו אפהיטן די עסן אויף זייער א לאנגע צייט. ווי למשל אוגערקעס.

### פערמענטירן חי

## עסן ארום דער וועלט

* פאלאפל אין ארץ ישראל
* א גאנצער געבראטענער קעמל ביי די אראבער
* די סאפיסטיקירטע עסן פון די פראנצויזן
* די הימלישע געקעכצן ביי די אונגערישע
* די שארפע מעקסיקאנער עסן
* בארשט און הערינג ביי די רוסן
* טשאלנט, קוגל, און געפילטע פיש ביי אשכנייזישע אידן

## דאס האנדל אין עסן

דער מענטש עסט פֿארמאל אין אלגעמיין 3 מאל א טאג: פרישטיק, מיטאג און נאכטמאל.

## געזעצן און רעגולאציעס

## פראבלעמען מיט עסן

### איבערוואג

### די ארימע לענדער אין אזיע

## זע אויך

* עסן.
# לאטיין-אמעריקע

**לאטיין-אמעריקע**| מאפע פון לאטיין-אמעריקע |
| **שטח** | מוסטער:Convert ק"מ2 |
| **באפעלקערונג** | מוסטער:UN Population (מוסטער:UN Population est.)מוסטער:UN Population |
| **לענדער** | 20 |
| **שפראכן** | **בעיקר:** Spanish, Portuguese **אנדערע**: Quechua, Mayan languages, Guaraní, Aymara, Nahuatl, Haitian Creole, French, איטאליעניש, דייטש, English, Dutch, פויליש, רוסיש, Welsh, יידיש, גריכיש, כינעזיש, יאפאנעזיש, אנדערע |
| **צייט זאנעס** | UTC−2 ביז UTC−8 |

**לאטיין־אמעריקע** איז א גרופע לענדער און אפהענגיקע־לענדער אין דעם מערב האלבקיילעך וואו מען רעדט מערסטן ראמאנישע שפראכן ווי שפאניש, פראנצויזיש אדער פארטוגעזיש. טייל טעריטאריעס ווי קוועבעק, וואו מע רעדט פראנצויזיש, אדער שטחים פון די פאראייניגטע שטאטן וואו מע רעדט מערסטנס שפאניש זענען נישט איינגעשפארט ווייל זיי געהערן צו אנגלא-אמעריקע. דער טערמין איז ברייטער אזוינע קאטעגאריעס ווי היספאנישע אמעריקע וואס באדייט דווקא לענדער וואו מע רעדט שפאניש איבערא-אמעריקע וואס באדייט סיי שפאניש־ סיי פארטוגעזיש־רעדנטע לענדער. דער טערמין אויך נישט אזוי אלט.

## הערות

## רעפערענצן
# היוסטן

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| **היוסטאן *Houston |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| (פון רעכטס אויף לינקס): היוסטן הימל-ליניע, סאם הויסטן מאנומענט היוסטן שיף קאנאל, מיסיע קאנטראל צענטער די גאלעריא, רייס אוניווערסיטעט |
| **מדינה** / **טעריטאָריע** |  פאַראייניקטע שטאַטן |
| **גרינדונג דאַטע** | 5טן יוני 1837 |
| **קאָאָרדינאַטן** | ‏﻿ / ﻿ |
| **שטאַט** |   טעקסאס |
| **בירגערמייסטער** | סילוועסטער טערנער |
| **שטח** | 1624 קוואדראט ק"מ |
| **הייך** | 80 מעטער |
|  ‑ **אין שטאָט**  ‑ **באַפעלקערונג ענגקײט** |  2,328,419‏  (שטייענדיג 2018) 1,414 באוואוינער א ק"מ2 |
| **צײַט זאָנע** | UTC-6 |
| houstontx.gov |
|  |

 |

**היוסטן** (ענגליש: *Houston*) איז די פערטע גרעסטע שטאט אין די פאראייניקטע שטאטן און די גרעסטע שטאט אינעם שטאַט טעקסאס. היוסטן באדעקט א שטח פון 579 קוואדראט מייל (1500 קוואדראט ק"מ). ביי דער 2009 פאראייניגטע שטאטן צענזוס שאצונג, האט די שטאט געהאט א באפעלקערונג פון 2.3 מיליאן.

היוסטן איז געגרידעט געווארן דעם 30סטן אויגוסט, 1836.

## רעפערענצן
# ספרינגפילד, אילינוי

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| **ספרינגפֿילד Springfield** |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| צענטער פון ספרינגפֿילד |
| **מדינה** / **טעריטאָריע** |  פאַראייניקטע שטאַטן |
| **גרינדונג דאַטע** | 10טן אפריל 1821 |
| **קאָאָרדינאַטן** | ‏﻿ / ﻿ |
| **שטח** | 170 קוואדראט ק"מ |
| **הייך** | 170 מעטער |
|  ‑ **אין שטאָט** |  117,006‏  (שטייענדיג 2013) |
| **צײַט זאָנע** | UTC-6 |
| www.springfield.il.us |

 |

**ספרינגפילד** (ענגליש: *Springfield*) איז די הויפטשטאט פון דעם שטאַט אילינוי אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.

אין 2010, איז ספרינגפילד געווען די זעקסטע מערסט באפעלקערטע שטאט אין אילינוי, מיט א באפעלקערונג פון 116,250.

מ'האט געגרינדעט די שטאט אין 1821, מיטן נאמען קאלהון. דער היינטיקער נאמען איז געגעבן געווארן אין 1832. אין 1839 איז זי געווארן די הויפטשטאט פון אילינוי.

אברהם לינקאלן האט געוואוינט אין ספרינגפילד דורכאויס 24 יאר.

## וועבלינקען

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 ספרינגפילד, אילינוי

## רעפערענצן

 שטאטן הויפטשטעט אין די פאראייניגטע שטאטן[באַהאַלטן]

|  |  |
| --- | --- |
|

אהייא  ·
איידעהא  ·
אילינוי  ·
אינדיאנע  ·
אייאווע  ·
אקלעהאמע  ·
ארעגאן  ·
אלאבאמא  ·
אלאסקע  ·
אריזאנע  ·
ארקענסא  ·
דזיארדזיע  ·
דעלאווער  ·
דרום קאראליינע  ·
דרום דעקאטע  ·
האוואי  ·
וויסקאנסין  ·
וויאמינג  ·
ווערמאנט  ·
ווירדזשיניע  ·
וואשינגטאן  ·
וועסט ווירדזשיניע  ·
טענעסי  ·
טעקסאס  ·
יוטא  ·
לואיזיאנע  ·
מאנטענע  ·
מאסאטשוסעטס  ·
מערילאנד  ·
מישיגן  ·
מינעסאטע  ·
מיסיסיפי  ·
מיזורי  ·
מעין  ·
ניו העמפשער  ·
ניו זשערסי  ·
ניו יארק  ·
ניו מעקסיקא  ·
נעבראסקא  ·
נעוואדא  ·
פלארידע  ·
פענסילוועניע  ·
צפון דעקאטע  ·
צפון קאראליינע  ·
קאלאראדא  ·
קאליפארניע  ·
קאנזאס  ·
קאנעטיקעט  ·
קענטאקי  ·
ראוד איילענד

 |  |
# דאמיניקאנישע רעפובליק

|  |
| --- |
| **דאמיניקאנישע רעפובליק *República Dominicana |
|

|  |  |
| --- | --- |
| פאן דאמיניקאנישע רעפובליק |  |
| פֿאָן
 | הערב
 |

 |
| נאַציאָנאַלע זינגליד: דאמיניקאנישע זינגליד |
| אָרט פֿון דאמיניקאנישע רעפובליק |
| **קאָנטינענט** | אמעריקע |
| **אָפֿיציעלע שפּראַך** | שפאניש |
| **הויפּטשטאָט** | סאנטא דאמינגא  |
| **גרעסטע שטאָט** | סאנטא דאמינגא |
| **רעגירונג** | דעמאקראטיע מיט א פרעזידענט |
| **פּרעזידענטפּרעמיער מיניסטער** | לאונל פרננדס  |
| **גרינדונג דאַטום** | פון האיטי 27סטן פעברואר 1844 |
| **פלאַך מאָסוועלט גראַדונג פלאַךפּראָצענט וואַסער** | 48,730 קוואַדראַט ק"מ [[ליסטע פון לענדער לויט שטח|128 אין דער וועלט]] 1.6% |
| **באַפֿעלקערונג** - **צאָל** - **וועלט גראַדונג** - **ענגקײט** |  8,950,034 85 אין דער וועלט 183 מענטשן פאַר אַ ק"מ |
| **פּראָדוקט ווערדע** | 63,594 מיליאן $ (69סט)  |
| **וואַלוטע** | דאמיניקאנישער פעסא (DOP) |
| **צײַט זאָנע** | UTC - 4 |
| **אינטערנעט דאָמען** | do. |
| **טעלעפֿאָן קאָד** | 1-809+ |

די **דאמיניקאנישע רעפובליק** (שפּאַניש: *República Dominicana*) איז א לאנד ווו מען רעד שפאניש, וואס געפינט זיך אין דער מזרח טייל פון דעם אינדזל היספאניאלא אין די גרויסע אנטילן צווישן די מערב אינדישע אינזלען. זי האלט אומגעפער צוויי דריטל פון דעם אינזל'ס שטח (אין דער מערב טייל איז האיטי). רוב פונעם לאנד איז בערג, וואס דערגרייכן א הייך פון מער ווי 3,000 מעטער, די בערג זענען באדעקט מיט געדעכטע וועלדער. די באפעלקערונג וואוינט גאנץ ענק אין די טאלן. דער קלימאט איז טראפיש און א היץ הערשט א גאנץ יאר.

זי איז געווען די איינציגע פון 32 לענדער וואס האבן אטייל גענומען אין דער עוויאן קאנפערענץ וואס האט מסכים געווען אריינצונעמען בערך 100 טויזנט יידישע פליטים פון דייטשלאנד. ביז צום היינטיגן טאג האלט זי א פרא-ישראל פאליטיק.
# 1טן אפריל

| ►►
◀◀ אפריל |
| --- |
| א | ב | ג | ד | ה | ו | ש |
|  | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |
| לוח פאר 2026 |

**דעם 1טן אפריל** איז דער 91סטער טאג פון יאר (92סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 274 טעג.

אין די מערב לענדער איז דער טאג באקאנט אלס שפאס טאג.

## היסטארישע געשעענישן

* 1949 - נייפונדלאנד שליסט זיך איין אין קאנאדע
* 1960 - די פאראייניגטע שטאטן שיקט ארויף דעם ערשטן מעטעאראלאגישן סאטעליט
* 1976 - געגרינדעט די פירמער עפל קאמפיוטער דורך סטיוו זשאבס און סטיוו וואזניאק
* 2001 - סלאבאדאן מילאסעוויטש ארעסטירט דורך דער סערבישער רעגירונג

## געבוירן

* 1578 - וויליאם הארווי, ענגלישער דאקטער (געש' 1657)
* 1815 - אטא פאן ביסמארק, דייטשער פאליטיקער (געש' 1898)
* 1873 - סערגיי רחמאנינאוו, רוסישער קאמפאזיטאר (געש' 1943)
* 1906 - שמעון דזשיגאן, יידיש־שפראך קאמיקער און אקטיאר (נפטר 1980)
* 1906 - מרדכי צאנין, יידיש־שפראך לינגוויסט און שרייבער (נפטר 2009)
* 1908 - אברהם מאסלוי, יידישער אמעריקאנער פסיכאלאג (נפטר 1970)

## געשטארבן

זיגמונד דער ערשטער, מלך פון פוילן
* 1548 - זיגמונד דער ערשטער, מלך פון פוילן (געב' 1467)
* 1968 - לעוו לאנדא, סאוועטישער פיזיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר פיזיק (געב' 1908)

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 1טן אפריל

---

* 31סטן מערץ - 2טן אפריל
* אפריל
# באפעלקערונג

**באפעלקערונג** (ענגליש: *population*) איז די צאל מענטשן וואס וואוינען אין א געוויסע געאגראפיש פלאץ.

באפעלקערונג פון לענדער אין דער וועלט
די צאל פון אלע מענטשן אין דער ערד פלאנעט איז היינט 7.5 מיליארד מענטשן. אין די לעצטע יארן ווערט די וועלט פארמערט מיט 160 מענטשן יעדע מינוט.

---

* זעט אויך
	+ **דעמאגראפיע**
	+ **אידישע באפעלקערונג**
# ספארט

מכּבי ווילנע
**ספּאָרט** מיינט אטלעטישע אקטיוויטעטע באוועגענישען מיטן קערפער אין וואס מען קאנקורירט, ווי למשל טעניס אדער פוטבאל, אדער שפילעריי אויף באזונדערע צילן. טייל ספארטן שפילט מען אינעווייניג, טייל שפילט מען אינדרויסן.

אפטמאל ווערט ספארט געשפילט אין א סטאדיום וואו מענטשן קומען באקוקן.

* לויפן
* פוטבאָל
* אויטאָ געיעגן
* אמעריקאנער פוסבאל
* ראגבי פוטבאל
* בײסבאָל
* קױשבאָל
* טעניס
* האָקי
* בייזיק
* שפרינגען מיט א טיטשקע
# 1860

|  |
| --- |
| 1860 אין פֿארשידענע קאלענדארן |
| גרעגאריאנישער קאלענדאר | 1860 *MDCCCLX* |
| יידישער לוח | ה'תר"ך - ה'תרכ"א |
| כינעזישער קאלענדאר | 4556 – 4557 己未 – 庚申 4557 איז דאס יאר פֿון דער מאַלפע |
| עטיאפישער קאלענדאר | 1852 – 1853 |
| פערסישער קאלענדאר | 1238 – 1239 |
| איסלאמישער קאלענדאר | 1276 – 1277 |

‏**1860** איז דאס 60סטע יאר אינעם 19טן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1860 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 12 טעג.

אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.

## געשעענישן

## געבוירן

* 7טן יולי - גוסטאוו מאהלער, קאמפאזיטאר (געש' 1911)
* 5טן נאוועמבער - רבי שלום דובער שניאורסאהן, אדמו"ר הרש"ב, דער פינפטער רבי פון חב"ד-ליובאוויטש (נפטר 1920)

## געשטארבן

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 1860

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 1860יארן און יארהונדערטער**

|  |
| --- |
|
18טער י"ה  • **19טער י"ה**  • 20סטער י"ה
1855  •
1856  •
1857  •
1858  •
1859  •
**1860**  •
1861  •
1862  •
1863  •
1864  •
1865
  |
# 1982

|  |
| --- |
| 1982 אין פֿארשידענע קאלענדארן |
| גרעגאריאנישער קאלענדאר | 1982 *MCMLXXXII* |
| יידישער לוח | ה'תשמ"ב - ה'תשמ"ג |
| כינעזישער קאלענדאר | 4678 – 4679 辛酉 – 壬戌 4679 איז דאס יאר פֿונעם הונט |
| עטיאפישער קאלענדאר | 1974 – 1975 |
| פערסישער קאלענדאר | 1360 – 1361 |
| איסלאמישער קאלענדאר | 1402 – 1403 |

‏**1982** איז דאס 82סטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1982 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.

אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
**1982** איז געווען א נארמאל יאר וואס האט אנגעהויבן פרייטיק.

## געשעענישן

* 2טן אפריל - ארגענטינער קראפטן אינוואדירן די פאקלאנד אינזלען, און הייבן אן דעם פאקלאנד קריג.
* 30סטן מיי - שפאניע ווערט א מיטגליד אין נאט"אץ
* 13טן יוני - צה"ל ציט צוריק פון לבנון.
* 23סטן אויגוסט - באשיר זשומייעל געוועלט פרעזידענט פון לבנון.

## געבוירן

* 21סטן יוני - פרינץ וויליאם פון וויילס

## געשטארבן

* 23סטן אויגוסט - סטאנפארד מור, אמעריקאנער ביאכעמיקער, געווינער פון נאבעל פריז פאר כעמיע (געב' 1913)
* 10טן נאוועמבער - לעאניד ברעזשנעוו, הערשער פון סאוועטן פארבאנד (געב' 1906)

## נאבעל פריזן

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 1982יארן און יארהונדערטער**

|  |
| --- |
|
19טער י"ה  • **20סטער י"ה**  • 21סטער י"ה
1977  •
1978  •
1979  •
1980  •
1981  •
**1982**  •
1983  •
1984  •
1985  •
1986  •
1987
  |
# רעליגיע

**רעליגיע** איז אן ארגאניזירטער גלויבונג פון א גרופע מענטשן וואס גלויבן אין גייסטלעכע באגריפן, ווי אין גאט, תחיית המתים, עולם הבא, מלאכים און עולמות עליונים, און דאס אז די גייסטליכער באגריף קען רעדן צו מענטשן א.א.וו.

אין דעמאקראטישע מדינות האט יעדער בירגער אַ רעכט צו זיך באלאנגען צו א סײַ װאָסערע רעליגיע אדער זיין פֿרײַ פון רעליגיע. דאס ווערט גערעכנט איינעם פון די גרונטיקע מענטשן רעכט.
אבער אין טייל לענדער מוז מען האלטן די אפיציעלע רעליגיע און נישט קיין אנדערע.

אנדערע האלטן אז אין דער היינטיקער וועלט זענען פאראן בערך צען טויזנט פארשידענע רעליגיעס (וואס רוב פון זיי האבן זיך אנטוויקלט אין די לעצטע צוויי הונדערט יאר) און זיי האבן אומגעפער פינף מיליארד אנהענגער. די גרעסטע רעליגיעס זענען קריסטנטום מיט 2.1 מיליארד אנהענגער, איסלאם מיט 1.5 מיליארד אנהענגער‏, און הינדואיזם מיט א ביסל מער ווי א מיליארד אנהענגער. כאטש יעדע רעליגיע האלט פון אנדערע פרינציפן פון אמונה און אויפפירן, און זענען ריוואלן איינס מיט אנאנד, וואס זיי האבן געמיינזאם איז מער ווי וואס צעשיידט זיי.

א ליסטע פון רעליגיעס:

* ייִדישקײט
* בודהיזם
* קריסטנטום

## טעם

* עס געט א ציל אין לעבן.
* עס האלט זיכער דעם מענטש אין זיינע ספיקות.
* ווייל אזוי איז מען געבוירן בלייבט מען דערמיט.

## זעט אויך

* אמונה

## רעפערענצן
# רעפובליקאנער פארטיי

צו מיינט איר רעפובליק?

די רעפובליקאנע סימבאל.
**רעפובליקאנער פארטיי** איז א פאליטישער פארטיי וואס אין אמעריקע איז זי מער לטובת די רעכטע. זיי זענען אין אלגעמיין די קאנקורענט פון די דעמאקראטן דאס זענען די 2 גרויסע פארטייען אין אמעריקע.

* רעליגיע איבערהויפט די קריסטליכער רעליגיע.
* זיי זענען אלגעמיין קעגן אבורטאציע און קעגן עוועלאציע לימודים.
* אויך האט זיך אויסגעשטלט אז זיי זענען מער פרא מדינת ישראל צוליב דעם וואס די קריסטליכער טעזע לויטעט אז ארץ ישראל באלאנגט פאר אידן. דעריבער זענען אסאך פרומע אידן לטובת זיי אחוץ אין די לאקאלע פאליטיק וואס דארטן זענען די פרומע מער אנגעוויזן אויף די פארשידענע געלט שטיצע וואס די דעמאקראטן געבן מער פאר ארימע.
* זיי זענען מער פאר ביזנעס און נישט פאר די ארבייטער יוניען'ס און ארימע באפעלקערונג.
* זיי זענען בכלל קעגן שטייער. און טוען דאס יעדע שטיק צייט שניידן און מינימיזירן.

## אידישקייט

רוב אידן זענען קעגן רעפובליקאנער צוליב דעם וואס זיי זענען זייער אפאוזד צו צדקה פאנדס פון רעגירונגס קאסע. און נעמען זיך נישט אן פאר די באקריוועדעטע מיניראטעטן אזוי שטארק ווי די ליבעראלן.

אבער וויבאלד זיי זענען מער קאנסערוועטיוו און טראדיציאנאל געשטימט איז דא צווישן די פרומע אידן וואס שפירן זיך מער באקוועם אין דער רעפובליקאנער פארטיי, צוליב דעם וואס זייער פלאטפארמע פארלאנגט קעגן אבורטאציע, די פארטיי איז פאר שטרענגערע געזעצען קעגן מערדער, זיי זענען קעגן אומאראלישע געזעצען און קעגן חוקי תועבה פון משכב זכר און ציווילע אנגעהערשאפטאן. פרומע אידן זענען בדרך כלל מער פאר אנגעהערקייט פאר די פאמיליע לעבן ווי איידער לעבען א פריי לעבן אהן קיין פאמיליע.

אזעלכע רבנים ווי למשל ר' אביגדור מילער איז געווען זייער שארף פאר די וויזיע פון פרעזידענט רעיגן, ביי זיינע דרשות האט אסאך פארלאנגט אז אלע רעליגיעזע אידן זאלן שטימן בלויז פאר די רעפובליקאנער פארטיי, ער פלעגט זאגן אז לויט די געזעצען פון די תורה איז אסור צו זיין א דעמאקראט אדער א ליבעראלער.

אויך זענען דא צווישן פרומע אידן וואס זענען מער באקוועם מיט דער רעפובליקאנער פארטיי וויבאלד די דעמאקראטן און ליבעראלע זענען קעגן אלע סארט רעליגיעס, און זענען מער אפֿן צו געדאנקען פון אפיקורסות.

## בארימטע רעפובליקאנער

* דזשארדזש וו. בוש
* דאנאלד טראמפ
* קריס קריסטי

אלע פאליטישע פארטייען וואס עקזיסטירן אין די פאראייניגטע שטאטן

דעמאקראט • רעפובליקאנער • ליבעראן • קאנסערוואטיוו
ליבעטעריען
# רעננה

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| **רעננה**  |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| צענטער פון רעננה |
| **מדינה** / **טעריטאָריע** |  ישראל |
| **ראַיאָן** | תל אביב דיסטריקט |
| **בירגערמייסטער** | חיים ברוידא |
| **הייך** | 20 מעטער |
|  ‑ **אין שטאָט** |  74,000‏ |
| **צײַט זאָנע** | UTC+2 |

 |

**רעננה** איז א שטאט אין צענטער דיסטריקט פון ישראל. צו מזרח געפינט זיך די שטאט כפר סבא און צו דרום־מערב הרצליה. רעננה האט געהאט א באפעלקערונג פון 71,686 אין 2016. רוב איינוואוינער זענען געבוירן אין ישראל, אבער ס׳איז פאראן א גרויסער טייל אימיגראנטן פון אמעריקע און אייראפע.

## מערקווירדיקע איינוואוינער

* נפתלי בענעט, פאליטיקער, הויפט פון דער "ימינה" פארטיי, דער 13טער פרעמיער מיניסטער פון מדינת ישראל

## היסטאריע

**שטעט אין ישראל**

|  |  |
| --- | --- |
| אום על פאכעם | אופקים | אור יהודה | אור עקיבא | אילת | אלעד | אריאל | אשדוד | אשקלון | באקא-דזשאט | באר יעקב | באר שבע | בית שאן | בית שמש | ביתר עילית | בני ברק | בת ים | גבעת שמואל | גבעתיים | דימונה | דלית אל כרמל | הוד השרון | הרצליה | חדרה | חולון | חיפה | טבריה | טייבה | טירא | טירת כרמל | טמרה | יבנה | יהוד-מונוסון | יקנעם עילית | ירושלים | כפר יונה | כפר סבא | כפר קאסם | כרמיאל | לוד | מגדל העמק | מודיעין | מודיעין עילית | מעלה אדומים | מעלות-תרשיחא | נהריה | נוף הגליל | נס ציונה | נצרת | נשר | נתיבות | נתניה | סחנין | עיר הכרמל | עכו | עפולה | ערד | פתח תקוה | צפת | קאלאנסאווע | קרית אונו | קרית אתא | קרית ביאליק | קרית גת | קרית ים | קרית מוצקין | קרית מלאכי | קרית שמונה | ראש העין | ראשון לציון | רהט | רחובות | רמלה | רמת גן | רמת השרון | רעננה | שגור | שדרות | שפרעם | תל אביב-יפו |  |

‏
# שווארצע

קינדער פֿון נאַמיביאַ
"אפריקאנער פעלקער", אילוסטראציע פון ​​באנד 1 פון דער 4טער אויסגאבע פון ​​דער דייטשער ענציקלאפעדיע מייערס קאָנווערסאַטיאָנס-לעקסיקאָן
**שווארצע** זענען טונקל-הויטיגע מענטשן וואס דער קאליר פון זייער הויט איז שווארץ. רוב מענטשן אין די וועלט זענען שווארצע, און לויט סייענטיסטן זענען אלע ווייסע אמאל געווען שווארץ, ווייל די גאנצע ספישיס קומט פון אפריקע, נאר די קלימאט אין אייראפע האט זיי קאליע געמאכט.

זיי זענען אלע פונעם אפריקאנער קאנטינענט.

די סיבה פארוואס די אפריקאנער אפשטאמיגע זענען טונקל-הויטיג איז צוליב דער זון. וויבאלד זיי געפונען זיך ביים מיטלפונקט פונעם עקוואטאר, ווי די זון איז פול שטארקער, זענען זיי שווארץ געווארן. נישט היינט נאר טויזנטער יאר צוריק.

ביז פאר 140 יאר צוריק זענען זיי געווען קנעכט אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, זיי האבן ערשט באקומען פולע רעכט אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע אין זעכציגער יארן.

אין מדינת ישראל וואוינען ארום 150,000 שווארצע מענטשן, וואס באשטייט פון בלויז איבער 2% פון די גאנצע באפעלקערונג פון דעם פאָלק. רוב פון די, ארום 120,000, זענען עטיאפישע אידן וועלכע זענען געקומען אין די 1980ער און 1990ער יארן.

עס זענען נאך אלס דא אסאך געזעצן זיי צו באשיצן אז זיי זאלן האבן אייניגע רעכט.

## אידישקייט

### פארוואס זענען זיי קנעכט און שווארץ?

עס איז דא וואס זאגן (אן א מקור) איז דאס צוליב דעם וואס זיי זענען אייניקלעך פון חם בן נח, נאכדעם וואס חם האט געשענדעט זיין טאטע נח ווען נח האט זיך אנגעטרונקען, האט אים נח געשאלטן אז זיינע אייניקלעך זיינע זאלן זיין קנעכט. אבער ר' יעקב לייזער דער רבי פון פשעווארסק האט נאכגעזאגט פין זיינע רבי'ס, אז די זאך איז א טעות, און נאר כנען בן חם איז געשאלטן געווארן נישט די אנדערע דריי קינדער כוש, מצרים, און פוט; אזוי ווי עס שטייט אין דער תורה

די אמאליגע שווארצע פלעגט מען רופן כושים, ווי עס קלאגט דער נביא ירמיהו (ירמיה י"ג) **היהפוך כושי עורו, ונמר חברבורותיו**.

לויטן מדרש רבה אין פרשת נח זענען זיי שווארץ צוליב דעם וואס זייער זיידע חם בן נח האט געהאט געשלעכטליכע באציאונגען מיט זיין פרוי אין דער תיבה, וואס דאס איז געווען פארבאטן. אלס שטראף זענען זיינע אייניקלעך פארשווארצט געווארן. (בראשית רבה פרשה לה ז אמר רבי חייא בר אבא חם וכלב שימשו בתיבה לפיכך יצא חם מפוחם)

נישט נאר די גוים פון אפריקע זענען געווארן שווארץ, די פאלאשן אין וועמנס אדערן עס פליסן אידיש בלוט, זענען אויך פונעם זעלבן טונקלען קאליר.
אידן פון תימנ'ער אפשטאם זענען אויך טונקעל-הויטיג, כאטש וואס זיי קומען נישט פון קאנגא אדער טשאד.

### שווארצע און קנעכטשאפט

אמאל פלעגט מען ניצן קנעכט פון אלע פעלקער, נישט קיין חילוק ווייס אדער שווארץ. שפעטער האבן די ווייסע מענשטן אויפגעהערט צי ניצן קנעכט פין ווייסער באפעלקערונג, און מ'האט געניצט נאר קנעכט פון די שווארצע.