Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# צייכן

צי מיינט איר צייכענונג? צי מיינט איר אות?

א **צייכן** (אין לשון קודש איז דאס א אות) איז א זאך וואס ברענגט ארויס און ווייזט אויף א צווייטער זאך. עס קען זיין א סימבאל אדער א שילד. א נאטורליכע צייכן האט געוויינליך א לויזע קירבות צו אן אנדער נאטורליכע צייכן, - ווי למשל א דונער איז א צייכן אויף א שטורעם. א פולער אפשטעל ווייזט אויף א ענדע פונעם זאץ. (אין קאנטראסט צו א סימבאל אויף א שילד וואס ווייזט אויף א *אנדער* זאך, ווי למשל א פאן ווייזט אויף א לאנד).

**אויסצייכענונג** איז איינער וואס איז אויסגעוועלט פון אנדערע אלס צייכן פון וואס ער איז אנדערשט און מער חשוב ווי די אנדערע.

**סימן** מיינט אז דער צייכן זאגט אז דאס געהער פאר א בעל הבית א פארלוירענע זאך און לויט די אידיש געזעץ דארף מען אים דאס צוריקגעבן.

## זעט אויך

* שילד
* סימבאל
* מופת
# געאגראפישע קאארדינאטן

מאפע פון דער וועלט וואס ווייזט די לענגען און ברייטן
**געאָגראַפֿישע קאָאָרדינאַטן** זענען א קאארדינאטן סיסטעם צו באשטימען גענוי יעדע ארט אויפן פלאך פון דער ערד, לויט די ברייט און לענג, אין איינצן פון גראד.

געוויינטלעך שרייבט מען די קאארדינאטן פון אן ארט מיט גראד, מינוטן און סעקונדעס, קודם די ברייט, דערנאך די לענג, צום ביישפיל: 31°47′0″N 35°13′0″E ד"ה 31 גראד, 47 מינוט, 0 סעקונדעס צפון, 35 גראד, 13 מינוט, 0 סעקונדעס מזרח.

* די ברייט (latitude) ווערט געמאסטן פונעם עקוואטאר, וואס איז דער נול פון ברייט.

## זעט אויך

* GPS

## וועבלינקען

* וויאזוי צו טרעפן די קאארדינאטן, ביי די ענגלישע וויקיפעדיע
# לאטיין

**לאַטײַן** (*Lingua latīna לינגואַ לאַטינאַ*) איז א פארצייטישע שפראך, פון וואס שטאמען די אלע ראמאנשע שפראכן (איטאליעניש, פראנצויזיש, שפאניש, פארטוגעזיש, רומעניש און קאטאלאניש) וואס מען רעדט היינט.

## היסטאריע פון לאטיין

אינעם "לאטיום" פראווינץ ארום רוים איז געבוירן די לאטיינישע שפראך, אירע דיאלעקטן, אויספשריכן און קולטור.

דער לאטיינישער אלפאבעט איז אויך באזירט אויף דעם אלפאבעט פון אלט-איטאליק, וועלכע האבן אפגענויגט פון דעם גריכישן.

## לאטיין דער צענטער פון וויסנשאפט און קולטור

אין לאטיין איז געבוירן די לאטיינישע ציפערן (לאטייניש: *Numeri Romani*).
די העכערע קלאס מענטשן, דאקטוירים, פראפעסארן, אינטעלעקטואלן, דענקער און דיכטער האבן נאר געשריבן אין לאטייניש. דאס איז געווען און האט געהייסן די שפראך פון די געלערנטע.

## לאטיין היינט צו טאג

די לאטיינישע שפראך איז היינט כמעט ווי אונטערגעגאנגען. גאר ווינציג מענטשן רעדן אדער שרייבן ריינעם לאטייניש. אויך ווערט עס געלערנט אין אינווירזיטעטן דורך שוהלער וואס זוכן צו קענען לייענען די אלטע ביכער געשריבן אויף לאטייניש. טראצדעם וואס אסאך ווערטער און אויסשפריכן זענען געבליבן איז אבער די שפראך כמעט ווי אינטערגעגאנגען. און גאר ווינציג לערנען זי

נאך היינט צוטאגס פארן מינדליכן באנוץ צוליב די חכמה און אינטערעסע דערין.

דער איינציגסטער ארט וואו לאטיין ווערט נאך באנוצט איז אינעם וואטיקאן אין רוים, אין וועלכן לאטיין איז די אפיציעלע שפראך פאר די גייסטלעכע, ווי אויך דער פויבסט רעדט נאר אויף לאטייניש ווען ער אדרעסירט די מאסן, אדער ווען ער פרעפעלט אין קירכע. עס איז פאראן א נייערער נסח פון לאטיין וואס מען האט באניצט צווישן בערך 1375 און בערך 1900 פאר וויסנשאפטליכע ליטעראטור. דער דאזיגער נסח הייסט ניילאטיין האט פארשידענע אותיות וועלכע דער קלאסישער נישט האט למשל "J/j" ("דזש"). אין קלאסישן לאטיין האט מען נאר "i/I" ("י-/יִ") אנשטאט באניצט. דאס הייסט אין ניילאטיין האט מען געשריבן צום ביישפיל "Jupiter" אבער אין קלאסישן לאטיין האט מען געשריבן "Iupiter".
# לאנד

לאנד
אין פאליטישער געאגראפיע און אינטערנאציאנאלער פאליטיק איז א **לאנד** א געאגראפיש ארט וואס איז די טעריטאריע פון א **מדינה** אדער א שטאַט.

אחוץ אנטארקטיקע איז די גאנצע יבשה פון דער ערד צעטיילט אויף לענדער.

לאנד איז קען זיין א קליין שטיק לאנד ביז א לאנד וואס דעפינירט א רעגירונג וואס פארפיגט אויף א לאנד, ווי די דאס לאנד קאנאדע. א לאנד קען אויך זיין וואס האט אמאל געהאט אן אייגענע רעגירונג אבער איז אצינד א טייל פון א גרעסערער מדינה, ווי ענגלאנד, סקאטלאנד און וויילס.

איז א פאליטישע געמיינדע וואס באוואינט אַ געאגראפישע אָרט, און באזיצט אינערליכע און אויסערליכע סאַווערענץ, און איז למעשה דער וואס קען ניצן די שטארקייט.

עס איז מעגליך עס זאל אדער זאל נישט האבן אן ארגאניזירטע רעגירונג צו בכלל עקזיסטירן. עס איז שוין געווען מדינות וואס מער ווי איין גרופע האט זיך פארמאסטן צו זיין די רעגירונג. אבער זייער סטאטוס אלס מדינה/שטאַט איז נישט געטוישט געווארן. ווי למשל די רעפובליק פון כינע אין 1912.

א רעגירונג איז נישט א זאך וואס מוז זיין אז די מדינה/שטאַט זאל זיין א שטאַט, אויב און ווילאנג די אינטערנאציאנאלער געמיינדע אנערקענט איר עקזיסטענץ אלס א מדינה.

אבער די אנערקענונג פון אנדערע שטאַטן/מדינות איבער די סאַווערענץ פון א שטאַט/מדינה איז וויכטיג כדי צו קענען מאכן אפמאכן מיט די אנדערע שטאַטן/מדינות. נאכמער עס מוז האבן א רעגירונג פאר די אינערליכע ווירטשאפט.

א מדינה איז א גרויסער געאגראפישער ארט מיט אירע אינסטיטוציעס פון רעגירונג וואס פירן די ווירטשאפט, אנדערשט ווי א שטאָט אדער שטעטל אדער דארף, ווערט דאס באטיולט דורך איר פירערשאפט, ווי למשל ניו יארק סטעיט איז זייער גרויס און ווערט געפירט דורך אלבאני אבער יעדע שטעטל און ניו יארק סיטי ווערט אנגערופן באזונדער, זיי האבן א באזונדערע אבער נישט אינגאנצען א לעגאלער כח, און באוואינטקייט/פאפולאציע.

## אנדערע ווערטער

* שטאַט ווערט אויך גינוצט אויף די ציטיילטע שטאַטן אין א פעדעראלער רעגירונג ווי די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.

### לאנד

באדייט די געאגראפישע געגנט.

### בירגער

באדייט די מענטשן פון דער מדינה.

### שטאַט אדער מדינה

באדייט די פאליטישע רעגירונג און די מדינה ווי אזוי עס איז אנגענומען אין דער אינטערנאציאנאלער געמיינדע. די פאראייניקטע פעלקער האט 192 מדינות אלס מיטגלידער.

## זעט אויך

* **שטאָט **פאלק **בירגער **רעגירונג **זעלבסטהערשאפטע מדינה רשימה:לענדער פון דער וועלט
# שטאטן פון די פאראייניגטע שטאטן

די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע זענען צעטיילט אויף 50 **שטאַטן** וואס יעדער איינער פון זיי האט זיין אייגענע רעגירונג, אחוץ דער פעדעראלער רעגירונג.

א מאפע פון די פאראייניקטע שטאַטן פון אמעריקע

| זען • רעדן • ענדערן  די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע   |
| --- |
| אהאיא • אייאווע • איידעהא • אילינוי • אינדיאנע • אלאבאמא • אלאסקע • אקלעהאמע • אריזאנע • ארעגאן • ארקענסא • דזשארדזשיע • דעלעווער • דרום דעקאטע • דרום קאראליינע • האוואי • וואשינגטאן • וויאמינג • ווירדזשיניע • וועסט ווירדזשיניע • וויסקאנסין • ווערמאנט • טענעסי • טעקסאס • יוטא • לואיזיאנא • מאנטענע • מאסאטשוסעטס • מישיגן • מינעסאטע • מיסיסיפי • מיזורי • מעין • מערילאנד • ניו העמפשער • ניו זשערסי • ניו יארק • ניו מעקסיקא • נעבראסקא • נעוואדא • פלארידע • פענסילוועניע • צפון דעקאטע • צפון קאראליינע • קאלאראדא • קאליפארניע • קאנעטיקעט • קענזעס • קענטאקי • ראוד איילענד |
# דעמאקראטישע פארטיי

צו מיינט איר דעמאקראטיע?

**דעמאקראטישע פארטיי** איז א פאליטישער פארטיי אין אמעריקע זענען זיי מער ליבעראל געשטימט, און זענען די קאנקורענט פון רעפובליקענס. דאס זענען די 2 גרויסע פארטייען אין אמעריקע.

# שיטות

* לטובת די ארימע/מינאראטן מיט פארשידענע פראגראמען זיי צו האלטן ביים לעבן און אויפארבייטן עקאנאמיש.
* לטובת די ציווילע רעכט פון די באקריוועדע ציוויליטעטן ווי די שווארצע באפעלקערונג.
* אויך זייער ליבעראל צו שטיצן אלע מאראלישע שווערע טאבוס ווי געיס און אבורטאציע. א.א.וו.
* זיי העכערן די שטייער, צו פינאנצירן די סאציאלע פראגראמען וואס העלפט די געזעלשאפט.

אלע פאליטישע פארטייען וואס עקזיסטירן אין די פאראייניגטע שטאטן

דעמאקראט • רעפובליקאנער • ליבעראן • קאנסערוואטיוו
ליבעטעריען
# ליסטע פון שטעט אין די פאראייניגטע שטאטן לויט באפעלקערונג

פאלגנד איז א **ליסטע פון די מערסטע באפעלקערטע שטעט און שטעטלעך אין די פאראייניגטע שטאטן**.

די שטאָט באפעלקערונג איז אזוי ווי געשאצט דורכן פ"ש צענזוס־ביוראָ דעם 1טן יולי 2013.

1 – ניו יארק, ניו יארק
2 – לאס אנזשעלעס, קאליפארניע
3 – שיקאגא, אילינוי
4 – היוסטן, טעקסאס
5 – פילאדעלפיע, פענסילוועניע
6 – פיניקס, אריזאנע
7 – סאן אנטאניא, טעקסעס
8 – סאן דיעגא, קאליפארניע
9 – דאלאס, טעקסאס

| ראנג | שטאָט | שטאַט | באפעלקערונג 2013 געשאצט |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | ניו יארק | ניו יארק | &&&&&&&&08405837.&&&&&08,405,837 |
| 2 | לאס אנזשעלעס | קאליפארניע | &&&&&&&&03884307.&&&&&03,884,307 |
| 3 | שיקאגא | אילינוי | &&&&&&&&02718782.&&&&&02,718,782 |
| 4 | היוסטן | טעקסעס | &&&&&&&&02195914.&&&&&02,195,914 |
| 5 | פילאדעלפיע | פענסילוועניע  | &&&&&&&&01553165.&&&&&01,553,165 |
| 6 | **פיניקס** | אריזאנע | &&&&&&&&01513367.&&&&&01,513,367 |
| 7 | סאן אנטאניא | טעקסעס | &&&&&&&&01409019.&&&&&01,409,019 |
| 8 | סאן דיעגא | קאליפארניע | &&&&&&&&01355896.&&&&&01,355,896 |
| 9 | דאלאס | טעקסעס | &&&&&&&&01257676.&&&&&01,257,676 |
| 10 | סאן האזע | קאליפארניע | &&&&&&&&&0998537.&&&&&0998,537 |
| 11 | **אסטין** | טעקסעס | &&&&&&&&&0885400.&&&&&0885,400 |
| 12 | **אינדיאנאפאליס** | אינדיאנע | &&&&&&&&&0843393.&&&&&0843,393 |
| 13 | דזשעקסנוויל | פלארידע | &&&&&&&&&0842583.&&&&&0842,583 |
| 14 | סאן פראנסיסקא | קאליפארניע | &&&&&&&&&0837442.&&&&&0837,442 |
| 15 | **קאלומבוס** | אהייא | &&&&&&&&&0822553.&&&&&0822,553 |
| 16 | שארלאט | צפון קאראליינע | &&&&&&&&&0792862.&&&&&0792,862 |
| 17 | פארט ווערט | טעקסעס | &&&&&&&&&0792727.&&&&&0792,727 |
| 18 | דעטרויט | מישיגן | &&&&&&&&&0688701.&&&&&0688,701 |
| 19 | על פאסא | טעקסעס | &&&&&&&&&0674433.&&&&&0674,433 |
| 20 | מעמפיס | טענעסי | &&&&&&&&&0653450.&&&&&0653,450 |
| 21 | סיאטל | וואשינגטאן | &&&&&&&&&0652405.&&&&&0652,405 |
| 22 |
| 24 | באסטאן | מאסאטשוסעטס | &&&&&&&&&0617594.&&&&&0617,594 |
| 26 | באלטימאר | מערילענד | &&&&&&&&&0620961.&&&&&0620,961 |
# מעטראפאליטען שטח

מעטראפאליטען (ענגליש: Metropolitan) באדייט א צענטער פון מערערע שטעט מיט א הויכע מאס איינפלוס און פאפולאציע. עפ"י רוב ווערט די נאמען פונעם מעטראפאליטען שטח אנגערופן אויף די גרעסטע שטאט צווישן אירע שטעט.

די אפטייטש פונעם ווארט איז: מוטער שטאט, און שטאמט פון גריכיש: מעטרא מיינט מוטער, פאליטין-פאליס מיינט שטאט.

די פילע שטעט אינעם מעטראפליטען מוזן זיין פיזיש צוזאמען. רוב מאל זענען די גרעניצן פונעם שטח נישט פונקטליך, ווייל זעלבסטפארשטענדליך אז דאס פאפולעריטעט פונעם שטח ענדיגט זיך נישט גענוי מיט א גרעניץ.
# צייט זאנע

**צייט זאנע** איז דער ארגאניזירטער אופן ווי מענטשן איבער דער וועלט זען און פארשטיין זייגער צייט אין פארשידענע ערטער. יעדע צייט זאנע איז א טייל פון דער וועלט וואס מען האט א זעלבע זייגער צייט, וואס דיפערענץ פון דער אוניווערסעלער צייט (UTC, קאָאארדינירטער אוניווערסעלער צייט).

## ווי מען באשטימט עס

מען טיילט דער וועלט אין טיילן, און יעדע טייל געהערט צו א באזונדערע צייט־זאנע. דער זייגער צייט ווערט אויסגעדרוקט ווי א דיפערענץ פון דער וועלט־צייט.
מענטשן נוצן דאס צו לייענען זייגער, צו ארבייטן.

## געשיכטע

דער געדאנק צו האבן צייט זאנעס איז געבוירן ווען דער וועלט האט אנגעפאנגעןצו ניצען באנען, אין די 1800ער יארן.

* אין 1884 האט מען געהאלטן א וועלט־קאנגרעס פון לאטיטודעס צו באשטימען אינטערנאציאנאלער רעפערענץ־צייט.
* דער רעזולטאט איז געווען UTC ווי דער קאָאארדינירטער אינטערנאציאנאלער צייט, און דערנאך האבן לענדער גענוצט צייט־זאנעס צו מאכן צייט גלייך איבער גרויסע שטעט.

## זומער־צייט

אין פיל פלעצער ריקט מען די זייגער פאראויס זומער־צייט (DST) אין די ווארעמע חדשים, כדי צו ניצן מער טאָג־ליכט. דאס איז ווי א באזונדערע געדאנק פון חכמה אין סדר פון דער נאַטור.

## ספּעציעלע פענאמענן

* לענדער ווי אייסלאנד נוצן נישט זומער־צייט.
* לענדער מיט גרויס טריטאריעס, ווי רוסלאנד און קאנאדע, האבן מער ווי איין צייט־זאנע.
* פאר לופט־רייזע און ים־רייזע איז יעכדיק צו רעכענען דעם דיפערענץ פון קלאק.

## באקאנטע צייט־זאנעס

* UTC – קאָאארדינירטער אוניווערסעלער צייט
* GMT – גרינוועטש מיטל צייט
* CET – מיטל־אייראָפּע צייט
* EST – מזרח־אמעריקע צייט
* PST – פאציפישער שטאט צייט

## זעט אויך

* דיילייט סאווינג טיים
* וועלט־זייגער
* זמני־תפילה – ווי מענטשן נוצען זייגער פאר בתפילה.
# זיפ קאד

**זיפ קאד** איז די סיסטעם פון פאסט קאדן געניצט אין די פאראייניגטע שטאטן. יעדע געגנט וואס די פאסט מארק מוז אנטהאלטן כדי עס זאל אנקומען דעליווערט אהין.

דאס איז די בוכשטאבן פון ז'אנע א'ימפראוומענט פ'לען. וואס דאס איז א סיסטעם צו פארגרינגערן און פארשנעלערן איינצוטיילן די געגענטער לויט נומערס אין עקסטערע זאוןס צו צעטיילן די פאסט יעדע זיפ עקסטער.

## דרויסנדיגע לינקס

* פון די פאסט אפיס זוכט אויף א זיפקאד.
# קענטאקי

**קענטאקי** (ענגליש: *Kentucky*) איז געווען דער פופצנטער שטאט זיך אנצושליסן אין די פאראייניגטע שטאטן. זיין הויפט שטאט איז פראנקפורט.

די באפעלקערונג פונעם שטאַט לויטן 2020 צענזוס איז 4,505,836

| זען • רעדן • ענדערן  די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע   |
| --- |
| אהאיא • אייאווע • איידעהא • אילינוי • אינדיאנע • אלאבאמא • אלאסקע • אקלעהאמע • אריזאנע • ארעגאן • ארקענסא • דזשארדזשיע • דעלעווער • דרום דעקאטע • דרום קאראליינע • האוואי • וואשינגטאן • וויאמינג • ווירדזשיניע • וועסט ווירדזשיניע • וויסקאנסין • ווערמאנט • טענעסי • טעקסאס • יוטא • לואיזיאנא • מאנטענע • מאסאטשוסעטס • מישיגן • מינעסאטע • מיסיסיפי • מיזורי • מעין • מערילאנד • ניו העמפשער • ניו זשערסי • ניו יארק • ניו מעקסיקא • נעבראסקא • נעוואדא • פלארידע • פענסילוועניע • צפון דעקאטע • צפון קאראליינע • קאלאראדא • קאליפארניע • קאנעטיקעט • קענזעס • קענטאקי • ראוד איילענד |
# קאלומבוס, אהייא

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| **קאלומבוס Columbus** |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|  |
| **מדינה** / **טעריטאָריע** |  פאַראייניקטע שטאַטן |
| **גרינדונג דאַטע** | 1812 |
| **קאָאָרדינאַטן** | ‏﻿ / ﻿ |
| **בירגערמייסטער** | מייקל ב קאלמאן |
| **שטח** | 577.85 קוואדראט ק"מ |
| **הייך** | 275 מעטער |
|  ‑ **אין שטאָט**  ‑ **באַפעלקערונג ענגקײט** |  822,553‏  (שטייענדיג 2013) 1,399 באוואוינער א ק"מ2 |
| **צײַט זאָנע** | UTC-5 |
| www.columbus.gov |

 |

**קאלומבוס** (ענגליש: *Columbus*) איז די הויפטשטאט און גרעסטע שטאָט פון דעם שטאַט אהייא אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.

אין 2010, איז קאלומבוס געווען די פופצנטע מערסטע באפעלקערשטע שטאט אין די פאראייניגטע שטאטן מיט א באפעלקערונג פון 787,033.

מ'האט געגרינדעט די שטאט אין 1812, און זי געגעבן א נאמען נאכן אויספארשער קריסטאפער קאלאמבוס. אין 1816 איז זי געווארן די הויפטשטאט פון אהייא.

אין קאלומבוס געפינט זיך די אהייא שטאטלעכער אוניווערסיטעט (Ohio State University), געגרינדעט אין 1870 און גערעכנט איינער פון די גרעסטע פובליקע אוניווערסיטעטן אין די פאראייניגטע שטאטן.

## צווילינג שטעט

קאלומבוס האט אכט צווילינג שטעט:

* אכמעדאבאד, אינדיע
* דרעזדן, דייטשלאנד
* יאנאווע, איטאַליע
* העפעי, כינע
* הרצליה, ישראל
* אדענסע, דענמאַרק
* סעווילא, שפּאַניע
* טיינאן שטאט, טייוואן

## וועבלינקען

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 קאלומבוס, אהייא

## רעפערענצן

 שטאטן הויפטשטעט אין די פאראייניגטע שטאטן

|  |  |
| --- | --- |
|

אהייא  ·
איידעהא  ·
אילינוי  ·
אינדיאנע  ·
אייאווע  ·
אקלעהאמע  ·
ארעגאן  ·
אלאבאמא  ·
אלאסקע  ·
אריזאנע  ·
ארקענסא  ·
דזיארדזיע  ·
דעלאווער  ·
דרום קאראליינע  ·
דרום דעקאטע  ·
האוואי  ·
וויסקאנסין  ·
וויאמינג  ·
ווערמאנט  ·
ווירדזשיניע  ·
וואשינגטאן  ·
וועסט ווירדזשיניע  ·
טענעסי  ·
טעקסאס  ·
יוטא  ·
לואיזיאנע  ·
מאנטענע  ·
מאסאטשוסעטס  ·
מערילאנד  ·
מישיגן  ·
מינעסאטע  ·
מיסיסיפי  ·
מיזורי  ·
מעין  ·
ניו העמפשער  ·
ניו זשערסי  ·
ניו יארק  ·
ניו מעקסיקא  ·
נעבראסקא  ·
נעוואדא  ·
פלארידע  ·
פענסילוועניע  ·
צפון דעקאטע  ·
צפון קאראליינע  ·
קאלאראדא  ·
קאליפארניע  ·
קאנזאס  ·
קאנעטיקעט  ·
קענטאקי  ·
ראוד איילענד

 |  |
# קליוולאנד

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| **קליוולאנד Cleveland** |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| א קוק אויף קליוולאנד |
| **מדינה** / **טעריטאָריע** |  פאַראייניקטע שטאַטן |
| **גרינדונג דאַטע** | 1796 |
| **קאָאָרדינאַטן** | ‏﻿ / ﻿ |
| **בירגערמייסטער** | פרענק זשעקסן |
| **שטח** | 213.4 קוואדראט ק"מ |
| **הייך** | 199 מעטער |
|  ‑ **אין שטאָט**  ‑ **באַפעלקערונג ענגקײט** |  393,806‏  (שטייענדיג 2011) 1,974 באוואוינער א ק"מ2 |
| **צײַט זאָנע** | UTC-5 |

 |

**קליװלאַנד** איז א שטאט אין צפון אהאיא, פאראייניקטע שטאטן. עס איז באַפֿעלקערט מיט ארום 400 טויזנט מענטשן. דער נאמען קליוולאנד איז באשטימט געווארן נאכן גענעראל מאזעס קליוולענד אין 1796
# סאנט לואיס

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| **סאנט לואיס Saint Louis** |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| באקוקן אויף דער שטאט סאנט לואיס, אינמיטן איז דער טויער בויגן |
| **מדינה** / **טעריטאָריע** |  פאַראייניקטע שטאַטן |
| **גרינדונג דאַטע** | 15טן פעברואר 1764 |
| **קאָאָרדינאַטן** | ‏﻿ / ﻿ |
| **שטאַט** | מיזורי |
| **בירגערמייסטער** | לידא קרוסאן |
| **שטח** | 171.30 קוואדראט ק"מ |
| **הייך** | 142 מעטער |
|  ‑ **אין שטאט**  ‑ **באַפעלקערונג ענגקײט** |  353,837‏  (שטייענדיג 2007) 2,207.10 באוואוינער א ק"מ2 |
| **צײַט זאָנע** | UTC-6 |
| stlouis.missouri.org |
|  |

 |

**סאַנט לואיס** (ענגליש: *St. Louis* אדער *Saint Louis*) איז א שטאט אין דעם שטאַט מיזורי אין די פאראייניגטע שטאטן וואס ליגט אויפן ברעג פון דעם טייך מיסיסיפי. די שטאט געפינט זיך אויף דער מזרח זייט פונעם שטאַט אויפן גרענעץ מיט אילינוי, אויף דער מערב זייט פון דעם מיסיסיפי. סאנט לואיס איז דער צווייט גרעסטע שטאט אין מיזורי נאך קאנזאס סיטי און האט די צענט גרעסטע באפעלקערונג אין דעם מיטל-מערב פון די פאראייניגטע שטאטן.

## באפעלקערונג

| באפעלקערונג פון דער שטאט  |
| --- |
| יאר | באפעלקערונג |
|  |
| 1830 | 4,977 |
| 1840 | 16,469 |
| 1850 | 77,860 |
| 1860 | 160,773 |
| 1870 | 310,864 |
| 1880 | 350,518 |
| 1890 | 451,770 |
| 1900 | 575,238 |
| 1910 | 687,029 |
| 1920 | 772,897 |
| 1930 | 821,960 |
| 1940 | 816,048 |
| 1950 | 856,796 |
| 1960 | 750,026 |
| 1970 | 622,236 |
| 1980 | 453,085 |
| 1990 | 396,685 |
| 2000 | 348,189 |
| 2005 | 352,572 |

### יידן

* די ערשטע שול איז געבויט געווארן אין 1855 ביים ראג זעקסטע גאס און סערע (Sixth and Cerre).
* די ערשטע יידישע צייטונג אין סאנט לואיס איז געווען דער דזשואיש סענטינל (*דער יידישער וועכטער*), א וועכנטלעכע צייטונג וואס האט ערשט דערשינען אין יוני 1868.
* דער ערשטע יידישע געמיינדע צענטער אין סאנט לואיס איז געבויט געווארן אין 1880.

## צווילינג שטעט

סאנט לואיס האט 16 צווילינג שטעט איבער דער וועלט:
# ניו ארלינס

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| **ניו ארלינס New Orleans** |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| **מדינה** / **טעריטאָריע** |  פאַראייניקטע שטאַטן |
| **קאָאָרדינאַטן** | ‏﻿ / ﻿ |
|  ‑ **אין שטאט** |  343,829‏  (שטייענדיג 2010) |

 |

**ניו ארלינס** (ענגליש: *New Orleans*; פראַנצויזיש: *La Nouvelle-Orléans* *לאַ נואוועלארלעאן*) איז א הויפט פארט אין די פאראייניגטע שטאטן און די גרעסטע שטאט אין דעם שטאַט לואיזיאנא. די שטאט האט באפעלקערונג פון 343,829 לויטן 2010 צענזוס. ניו ארלינס געפינט זיך אויף ביידע ברעגן פונעם מיסיסיפי טייך.

## וועבלינקען

* כראניק פון הוראגאן קאטרינא
# פילאדעלפיע

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| **פֿילאַדעלפֿיע Philadelphia** |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| הימל־ליניע |
| **מדינה** / **טעריטאָריע** |  פאַראייניקטע שטאַטן |
| **גרינדונג דאַטע** | 27סטן אקטאבער 16782 |
| **קאָאָרדינאַטן** | ‏﻿ / ﻿ |
| **בירגערמייסטער** | מייקל נאטער |
| **שטח** | 326 קוואדראט ק"מ |
| **הייך** | 12 מעטער |
|  ‑ **אין שטאָט** |  1,526,006‏  (שטייענדיג 2010) |
| **צײַט זאָנע** | UTC-5 |
|  |

 |

**פֿילאַדעלפֿיע** (ענגליש: *Philadelphia*) איז די גרעסטע שטאט אין פענסילוועניע און די זעקסטע מערסטע באפעלקערשטע שטאט אין די פאראייניגטע שטאטן.

אין 2010, איז די באפעלקערונג פון דער שטאט געווען איבער 1.52 מיליאן.

פון 1790 ביז 1800 איז פילאדעלפיע געווען די הויפטשטאט פון די פאראייניגטע שטאטן.

## רעפערענצן

ֿ
# טראמוויי

אַ **טראַמװײ** (**טראַם**) איז אַ סארט פארמיטל װאָס פאָרט אויף שינעס אין די גאַסן. די ערשטע טראמווייען זענען געווען געפירט מיט פערד. שפעטער האט מען געניצט אנדערע ערליי קראפט. פון מיטן 19טן יארהונדערט ביז מיטן 20סטן יארהונדערט זענען טראמווייען געווארן פארשפרייט איבער דער וועלט, בעיקר ניצנדיג עלעקטרישן קראפט. נאכהער זענען רוב טראמווייען בטל געווארן. לעצטנס האט מען אנגעהויבן באנייען טראמוויי טראנספארט.

אין בעלגיע, די שטעט אנטווערפן, בריסל און גענט האבן טראמוויי סיסטעמען וואס מען טוט היינט פארגרעסערן. אמסטערדאם אין האלאנד האט א פארשפרייטע טראמוויי סיסטעם מיט 16 ליניעס.

ציריך, שווייץ, האט עטלעכע טראם ליניעס.

די טראמווייען שטעלן זיך אפ ביי באשטימטע טראם סטאנציעס, וואס קענען זיין אזוי ווי אויטאבוס סטאנציעס אדער מיט הויכע פעראנען ווי באן סטאנציעס.

## זעט אויך

* ירושלים לייכטע באנען
# מינכען

מאַריִנפּלאַץ אין צענטער מינכן

**מינכן** איז די הויפטשטאט פון דעם דייטשן שטאַט בייערן. זי איז די דריטע גרעסטע שטאט אין דייטשלאנד, און די 13טע גרעסטע שטאט אינעם אייראפעישן פארבאנד, מיט א באפעלקערונג פון 1.34 מיליאן.