Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# נאגער

**נאָגערס** זענען א טאלק פון וועגעטאריע זויגערס. זיי זענען די גרעסטע טאלק אין דער קלאס פון זויגערס, מיט 40 פאמיליעס, 350 מינים און מער ווי 2200 זגאלן.

נאגערס האבן באזונדערע ציינער. אינעם אויבערשטן קינבאק זענען צוויי לאנגע שניידציין. קעגנאיבער אינעם אונטרעשטן קינבאק וואקסן און אויפהער צוויי ציין. דער נאגער מוז כסדר בייסן און ניצן די ציין כדי זיי זאלן נישט וואקסן צו לאנג. מיט די אונטערשטע ציין קען דער נאגער אויך גראבן.

נאגערס האבן נישט קיין וואלפציין.

נאגערס געפינען זיך אין אלע קאנטינענטן אחוץ אנטארקטיקע.

ביישפילן פון נאגערס זענען מייז, שטשורעס, וועווערקעס, האמסטערס און ביבערס.

אומגעפער העלפט פון די זגאלן פון זויגערס זענען נאגערס.
# ביאלאגישע קלאסיפיקאציע

**ביאלאגישע קלאסיפיקאציע** איז א סיסטעם וואס ביאלאגן ניצן כדי קלאסיפירן די פארשידענע ארגאניזמען. די סיסטעם איז א טייל פון **טאקסאנאמיע**.

די נאטירלעכע וועלט איז רייך אין ארגאניזמען, דעריבער איז נייטיק צו קלאסיפירן זיי, אבער ס'איז נישט אלעמאל קלאר וויאזוי מ'זאל דאס טון. יעדער איינער פארשטייט די אונטערשייד צוויצן די פארשידענע באשעפענישן ווי פיש זענען אנדערש פון עופות, אבער א לעמפערט און א לייב זענען ענלעך. אבער אן אלגעמיינע קלאסיפיקאציע פון אלע באשעפענישן האט געפעלט.

אין דער מיטל אלטער פלעג מען קלאסיפירן די נאטירלעכע וועלט אין פיר קעניגרייכן: דומם, צומח, חי און מְדַבּר (מענטשן).

| יידיש | לאטיין | ענגליש |
| --- | --- | --- |
| קעניגרייך | Regnum | Kingdom |
| שטאַם | Phylum | Phylum |
| קלאַס | Classis | Class |
| סדר | Ordo | Order |
| פאמיליע | Familia | Family |
| מין | Genus | Genus |
| זגאל | Species | Species |

| זען • רעדן • ענדערן אַלגעמיינע אונטער-פעלדער אין ביאלאגיע |
| --- |
| אנאטאמיע | אנטוויקלונס ביאלאגיע | באטאניק | באקטעריאלאגיע | ביאאינפארמאטיק | ביאטעכנאלאגיע | ביאכעמיע | גענאמיק | גענעטיק | זאאלאגיע | טאקסאנאמיע | ים ביאלאגיע | מענטשלעכע ביאלאגיע | מיקראביאלאגיע | מאלעקולארע ביאלאגיע | מקור פון לעבן | עקאלאגיע | עוואלוציעס ביאלאגיע | פאטאלאגיע | פאלעאנטאלאגיע | פאראזיטאלאגיע | פיזיאלאגיע | צעל-ביאלאגיע |
# בעלי חיים

פאַרשידענע מינים פון חיות
**בעלי חיים** זענען די גרופע פון לעבעדיגע ארגאניזמען וואס אנטהאלט מענטשן און חיות, ווי אויך בהמות אינסעקטן און כל מיני פייגל א.א.וו. אין אלגעמיין זענען זיי פון מולטיצעלולאר. זיי עסן דאס פלייש פון אנדערע באשעפענישן, פון א אנדער מין אדער פון זעלבן מין, אדער פלאנצן, אזוי האבן זיי כח צו לעבן. דער צד השווה פון אלע בעלי חיים איז אז
זיי זיינען פעהיג זיך באוועגן פון איין ארט צו א צווייטן.

עס זענען פאראן מיליאנען זגאלן פון בעלי חיים. טייל זענען גרויס, טייל זענען קליין. אנדערע לעבן אין וואסער, אנדערע לעבן אויף דער ערד, און אנדערע פליען אין דער לופט.

טייל בעלי חיים זענען פלאנצנפרעסערס, טייל זענען פליישפרעסערס, און טייל עסן סיי פלאנצן סיי פלייש.

אחוץ פון עטלעכע גרופעס פון זיציקע פארעמס (למשל, שוואמען און קאראלן), קענען ס׳רוב בעלי חיים באוועגן זיך פון איין ארט צו א צווייטן.

* ווידעא װעגן חיות (אױף אידיש)

---

זעט אויך די רשימה פון אלע בעלי חיים
# כארדאטן

| כארדאטן |
| --- |
|   |
| וויסנשאַפֿטלעכע קלאַסיפֿיקאַציע |
|

|  |  |
| --- | --- |
| קעניגרייך: | בעלי חיים  |
| אָפטייל: | **כארדאַטן**  |

 |

**כארדאַטן**, אדער **סטרונעוועטע בעלי חיים**, איז א גרופע בעלי חיים מיט א הוילער רוקן סטרונע, די גרופע איז כולל אלע בעלי חיים פון דעם רוקנביין מין.

אריינגערעכנט צווישן די כארדאטן זענען מענטשן, זויגערס, רעפטיליעס, פויגלען און אמפיביעס.

ביי טייל כארדאטן גייט דער צענטראלער נערוו אדורך דער רוקן סטרונע. כארדאטן האבן א וויידל וואס קומט אראפ פונעם פעלוויס, אבער ביי א סך מינים זעט מען דאס נאר אינעם עמבריאן.

עס זענען פאראן 75,000 זגאלן פון כארדאטן, העלפט פון זיי זענען ביינערדיקע פיש. דער גרעסטער בעל חי אויף דער וועלט, דער בלויער וואלפיש, איז א כארדאט.

## וועבלינקען

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 כארדאטן
# ווערטעבראט

ווערטעבראטן
**ווערטעבראַטן** זענען כולל אלע באשעפענישן וואס האבן א רוקן ביין מיט ווארבלען. (ווערטעבראט איז חוליה פון שדרה)

די פאלגנדע מינים בעלי חיים זענען אין דער קאטעגאריע:

* פיש
* פויגלען
* מענטשן
* חיות
* בהמות
# זויגער

די **זויגערס** (ענגליש: *Mammals*) זענען א גרופע פון די זעלבע "סארט" פון אלע בעלי חיים וואס איז כאראקטעריזירט מיט דעם וואס זיי האבן האר, דריי הערן-ביינער און זייערע נקבות געבן ארויס מילך פון זייער ברוסט-דריז. דער גרעסטער בעל חי אויף דער ערד, דער בלויער וואלפיש, איז א זויגער.

זיי זענען געוויינליך האריג, און ווארעם בלוטיג. אויך האבן זיי שווייס דריזן.

אלגעמיינע זויגערס האבן פיר פיס און לעבן אויף דער ערד, אבער טייל לעבן אין דעם ים, אין דער לופט, אין ביימער אדער אונטער דער ערד, און טייל האבן צוויי פיס.

די גרעסטע גרופע פון זויגערס זענען די פלאצענטאלן, וואס ביי זיי האבן די טראגעדיקע נקיבות א פלאצענטא דורך וועלכן זיי דערנערן דעם עמבריאן.

## זעט אויך

* ים-זויגער
# פאמיליע (ביאלאגיע)

**פֿאַמיליע** (לאטיין: *familia*) איז איינע פון די גרונטלעכע גרופעס פון דער טאקסאנאמיע אין ביאלאגישער קלאסיפיקאציע. טיילמאל ניצט מען אויך די צווייטראנגיקע גרופעס: **אייבער-פאמיליע** און **אונטער-פאמיליע**.

אין ביאלאגישער טאקסאנאמיע איז **פאמיליע** די דריטע נידעריגסטע קלאסיפיקאציע. א פאמיליע שליסט איין עטלעכעט מינים, און יעדער מין ווערט צעטיילט אויף זגאלן. עטלעכע פאמיליעס געהערן צו איין סדר.

דער וויסנשאפטלעכער נאמען פון א פאמיליע ווערט געשאפן דורך זאאלאגן און באטאניקער. אין זאאלאגיע שאפט מען דעם פאמיליע נאמען פון דעם נאמען פון א כאראקטעריסטישן מין, מיט דעם סופיקס -idae; אין באטאניק שאפט מען דעם פאמיליע נאמען פון דעם נאמען פון א כאראקטעריסטישן מין, מיט דעם סופיקס -aceae.

למשל, אין זאאלאגיע, די פאמיליע נאמען Canidae (הינט) איז געשאפן פון דעם אנהייב -Can פונעם מין *Canis* (הונט) און דעם סופיקס idae- .

אין באטאניק, די פאמיליע נאמען Liliaceae (ליליעס) איז געשאפן פון דעם אנהייב -Lili פונעם מין *Lilium* (ליליענבלום) און דעם סופיקס aceae-.
# מין (ביאלאגיע)

אין ביאלאגישער טאקסאנאמיע איז **מין** די צווייטע נידעריגסטע קלאסיפיקאציע. עטלעכעט מינים געהערן צו איין פאמיליע, און יעדער מין ווערט צעטיילט אויף זגאלן. למשל, וואס מענטשן רופן א הערש אדער א דעמב איז טאקע א מין; די ביאלאגן אנערקענען אסאך זגאלן פון הערשן און דעמבן.
# זגאל

אין ביאלאגיע, איז א **זגאל** די גרונטלעכע איינצלהייט פון ביאלאגישער קלאסיפיקאציע און טאקסאנאמיע. אפט טוט מען דעפינירן א זגאל אלס א גרופע פון ארגאניזמען וואס קענען פלאדיען זיך צוזאמען צו שאפן נייע דורות. למשל, א פערד מיט אן אייזל זענען צוויי באזונדערע זגאלן, כאטש א מוילאייזל ווערט געבוירן פון זיי צוזאמען, ווייל דער מוילאייזל וועט קיין מאל נישט פלאדיען.

די געוויינטלעכע נעמען פון פלאנצן און בעלי חיים אפטמאל זענען די נעמען פון זגאלן, למשל לייב און ים-פערד באדייטן זגאלן. פון דער אנדערע זייט איז הערש דער נאמען פון א פאמיליע פון 34 זגאלן, כולל רויטער הערש און לאס.

יעדער זגאל געהערט צו א מין. דאס איז א השערה פון ביאלאגן אז די זגאלן פון איין מין זענען מער פארבונדן מיט די זגאלן פונעם זעלבן מין ווי די זגאלן פון אנדערע מינים. יעדע זגאל ווערט געגעבן א צווייפאכיגן נאמען, געשאפן פון דעם מין נאמען מיטן זגאל נאמען, לויט דער שיטה פון קארל פאן לינע. למשל די לאנגבלעטערדיקע סאסנע ווערט גערופן *Pinus palustris*.

## צווייפאכיגע קאנווענץ

דער צווייפאכיגער נאמען וואס די וויסנשאפטלער ניצן איז לאטייניש (אדער געמאכטע לאטייניש, ווייל מען ניצט ווערטער וואס שטאמען פון אנדערע שפראכן ווי אויך נעמען פון מענטשן און ערטער). צו ערשט שרייבט מען דעם מין (מיט דעם ערשטן אות גרויסהאפטיק), דערנאך נאך א טערמין: למשל דער גראער וואלף געהערט צום זגאל *Canis lupus*, דער גאלדענער זשאקאל צום זגאל *Canis aureus* א.א.וו., אלע די געהערן צום מין *Canis*. דער נאמען פונעם זגאל איז די צוויי ווערטער צוזאמען (נישט דאס צווייטע ווארט אליין).
# 1904

|  |
| --- |
| 1904 אין פֿארשידענע קאלענדארן |
| גרעגאריאנישער קאלענדאר | 1904 *MCMIV* |
| יידישער לוח | ה'תרס"ד - ה'תרס"ה |
| כינעזישער קאלענדאר | 4600 – 4601 癸卯 – 甲辰 4601 איז דאס יאר פֿונעם דראַקאן |
| עטיאפישער קאלענדאר | 1896 – 1897 |
| פערסישער קאלענדאר | 1282 – 1283 |
| איסלאמישער קאלענדאר | 1321 – 1322 |

‏**1904** איז דאס פֿערטע יאר אינעם 20סטן יארהונדערט. אן עיבור יאר, וואס איז לאנג 366 טעג. דעם 1טן יאנואר 1904 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 13 טעג.

אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.

## געשעענישן

## געבוירן

* 11טן מיי - סאלוואדאר דאלי, שפאנישער מאלער (געש' 1989)

## געשטארבן

* 1טן מיי - אנטאנין דווארזשאק, טשעכישער קאמפאזיטאר (געב' 1841)
* 3טן יולי - בנימין זאב הערצל
* 15טן יולי - אנטאן פאוולאוויטש טשעכאוו, רוסישער שרייבער און דראמאטורג (געב' 1850)

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
 1904יארן און יארהונדערטער**

|  |
| --- |
|
19טער י"ה  • **20סטער י"ה**  • 21סטער י"ה
1899  •
1900  •
1901  •
1902  •
1903  •
**1904**  •
1905  •
1906  •
1907  •
1908  •
1909
  |
# דזשיבוטי

**דזשיבוטי** (אַראַביש: *جيبوتي דזשיבוטי*, פראַנצויזיש: *Djibouti*, סאמאלי: Jabuuti, אַפֿאַר: *Gabuuti*), אפיציעל **רעפובליק פון דזשיבוטי** (אַראַביש: *جمهورية جيبوتي דזשומהוריאַט דזשיבוטי*, פראַנצויזיש: *République de Djibouti*, סאמאלי: *Jamhuuriyadda Jabuuti*, אַפֿאַר: *Gabuutih Ummuuno*), איז א לאנד אינעם הארן פון אפריקע. ער גרענעצט עריטרעע צו צפון, עטיאפיע צו מערב און דרום, און סאמאליע צו דרום־מזרח. צו מזרח געפינט זיך דער ים סוף און דעם איינגאס פון אדען. דזשיבוטי, מיט א באפעלקערונג פון 818,159 ביים 2009 צענזוס, איז איינע פון די וועניגסטע באפעלקערטע לענדער אין אפריקע. 94% פון דער באפעלקערונג זענען מוסולמענער, און די איבעריגע 6% זענען קריסטן. דאס לאנד איז געווארן אומאפהענגיק פון פראנקרייך אין 1977. דזשיבוטי איז געווארן א מיטגליד פון די פאראייניגטע פעלקער דעם 20סטן סעפטעמבער, 1977. דזשיבוטי האלט שטארקע קשרים מיט פראנקרייך, פון וועמען ער באקומט פארשידענע מיליטערישער און עקאנאמישער הילף.

## רעפערענצן

| זען • רעדן • ענדערן **לענדער אין דער אַראַבישער ליגע**   |
| --- |
| איראק - אלזשיר - אָמאן - באכריין - דזשיבוטי - טוניסיע - יארדאניע - לבֿנון - ליביע - מאריטאניע - מאראקא -סאודי אראביע - סאמאליע - סודאן - סיריע - עגיפטן - פאראייניגטע אראבישע עמיראטן - פאלעסטינע (פל"א) - קאטאר - קאמאראס - קואווייט - תימן |

 לענדער ארום דעם ים סוף[באַהאַלטן]

|  |
| --- |
|  דזשיבוטי ·  יארדאניע ·  ישראל ·  עגיפטן  עריטרעע ·  סאודי אראביע ·  סאָמאַליע ·  סודאן ·  תימן |
# עריטרעא

**עריטרעאַ** איז אַ לאַנד אין צפון-מזרח אַפֿריקע. זײַן הױפּטשטאָט איז אַסמאַראַ. עריטרעא גרענעצט סודאן צו מערב, עטיאפיע צו דרום און דזשיבוטי צו דרום-מזרח. זי האט א לאנגען בארטן אויפן ים סוף צו מזרח און צפון-מזרח, קעגן איבער סאודי אראביע און תימן.

די חשובע שטעט אין עריטרעע זענען די הויפטשטאט אסמארא, די פארט שטעט אסעב אין דרום־מזרח און מאסאווע אין מזרח, און קערען אין צפון.