Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ჯვ. წ. 720

|  |  |
| --- | --- |
| ვითოშწანურეფი: | ჯვ. წ. I ვითოშწანურა |
| ოშწანურეფი: | * ჯვ. წ. IX ოშწანურა
* **ჯვ. წ. VIII ოშწანურა ჯვ. წ. VII ოშწანურა
 |
| ვითწანურეფი: | * ჯვ. წ. 740-იანეფი
* ჯვ. წ. 730-იანეფი
* **ჯვ. წ. 720-იანეფი ჯვ. წ. 710-იანეფი
* ჯვ. წ. 700-იანეფი
 |
| წანეფი: | * ჯვ. წ. 723
* ჯვ. წ. 722
* ჯვ. წ. 721
* **ჯვ. წ. 720 ჯვ. წ. 719
* ჯვ. წ. 718
* ჯვ. წ. 717
 |

**ჯვ. წ. 720** — ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 720 წანა.

## მოლინეფი

## დუნაბადი

## ნაღურა
# ჯვ. წ. 314

|  |  |
| --- | --- |
| ვითოშწანურეფი: | ჯვ. წ. I ვითოშწანურა |
| ოშწანურეფი: | * ჯვ. წ. V ოშწანურა
* **ჯვ. წ. IV ოშწანურა ჯვ. წ. III ოშწანურა
 |
| ვითწანურეფი: | * ჯვ. წ. 330-იანეფი
* ჯვ. წ. 320-იანეფი
* **ჯვ. წ. 310-იანეფი ჯვ. წ. 300-იანეფი
* ჯვ. წ. 290-იანეფი
 |
| წანეფი: | * ჯვ. წ. 317
* ჯვ. წ. 316
* ჯვ. წ. 315
* **ჯვ. წ. 314 ჯვ. წ. 313
* ჯვ. წ. 312
* ჯვ. წ. 311
 |

**ჯვ. წ. 314** — ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 314 წანა.

## მოლინეფი

## დუნაბადი

## ნაღურა
# ლაო-ძი

**ლაო-ძი** — ჯვ.წ. VI ოშწანურაშ ართ-ართი უდიდაში ჩინარი ფილოსოფოსი, ნამუშ მინობა აიწორო დოდგინელი ვა რე. დუდო ზიტყვა „ლაო-ძი“ შანენს რჩინჲ ფილოსოფოსის, მაგურაფალს. თე ადამიერშე ანდა ლეგენდა გილურს. რაგადანა, ნამუდა შურდგჷმაშ ლიას თიქ ხოჯიშა მუნოხუნელო დიტუ ოდაბადე ჩინეთი დო გეგნოდინჷნ. თეშ უკული თიშე მუთუნი ვაგუგებჷნა. ლაო-ძიქ კოჩიშობას დოუტუ ფილოსოფიური აკნარსხი ჯოხოთ „დაო დე ძინი“. თე აკნარსხიქ ოსხირი გუჭყჷ ჩინეთიშ რელიგიურ-ფილოსოფიურ მიმალუობას დაოსიზმის. მაართაშე დაოსიზმი ხვალე ფილოსოფიური მიმალუობა რდჷ, მარა ახ.წ. მაჟირა ოშწანურას გორჩქინდჷ რელიგიაქ ნამუსჷთ თაშნეშე დაოსიზმი გიოდვეს.

## ლიტერატურა

* Fung, You-lan (1983), *A history of Chinese philosophy*, **Volume 1: The Period of the Philosophers (from the Beginnings to Circa 100 B. C.)**, Translated by Bodde, Derk, Princeton, N.J: Princeton University Press, pp. 492, ISBN 0-691-02021-3
* Kaltenmark, Max (1969), *Lao Tzu and Taoism*, Translated by Greaves, Roger, Stanford, Calif: Stanford University Press, pp. 176, ISBN 0-8047-0689-1
* Klaus, Hilmar (2008) (in German, Chinese, English), *Das Tao der Weisheit. 3 German translations, English Introduction, many English + German sources (140 pp.)*, Aachen, Germany: Hochschulverlag, p. 548, ISBN 978-3-8107-0032-2 & ISBN 978-3-8107-0041-4
* Klaus, Hilmar (2009), *The Tao of Wisdom. Laozi — Daodejing. Chinese-English-German. Aachen: Hochschulverlag)*, Aachen, Germany: Hochschulverlag, p. 600, ISBN 978-3-8107-0055-1

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ლაო-ძი - ნახანდეფი პროექტ „გუტენბერგის“
* Stanford Encyclopedia of Philosophy: Laozi
* Internet Encyclopedia of Philosophy: Laozi
* Lǎozǐ Dàodéjīng Chinese + English + German, verbatim + analogous
* China Spirituality of Seeraa: The Biography of Lao Zi Archived 2013-04-16 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* Lao-Tuz Quotes
# ჟუმონგი

|  |
| --- |
|  |
| **ჟუმონგი** |
| *კორ. 고주몽?, 高朱蒙?* |
|  |
|  |
| *მაფა ჟუმონგიშ ნაწახნაკა მაფა ჟუმონგიშ საფულას, ნოღა ფხენიანს* |
|  **კოგურიოშ 1-ა მაფა** |
| დუდალ. დაჭყაფუ: | ჯვ. წ. 37 |
| დუდალ. დათებუ: | ჯვ. წ. 19 |
| წიმოხონი: | პოსტიქ გიჭყჷ |
| მონძე: | იური |
| დაბ. თარიღი: | ჯვ. წ. 58 |
| ღურ. თარიღი: | ჯვ. წ. 19 (39 წანერი) |
| ღურ. აბანი: | იონსანი (იონგი) |
| ალმასქუ: | ლედი-იე სოსონო |
| ედომუშამი ჯოხო: | ჟუმონგ ვანი |
| დინასტია: | კოგურიო |
| მუმა: | ჰე მო-სუ |
| ნანა: | ლედი იუჰვა |

**ჟუმონგი** (კორ. 고주몽?, 高朱蒙?) თაშნეშე შინელ რე მუჭოთ დონგმიონგი, დონგმიონგსეონგვანგი — კოგურიოშ ომაფეშ დჷმარსხუაფალი.

ჯვ. წ. 37 წანას, ჟუმონგიქ დო თიშ მაჟირა ალმასქუ სოსონოქ დარსხუეს ახალ სახენწჷფო კოგურიო დო თიშ მაართა მაფათ დო დიაფალო გჷნირთეს. ჯვ. წ. 34 წანას, გათუეს მაართა ნანანოღა ჩოლბონიშ აკოგაფა. 4 წანაშ უკული, ჯვ. წ. 28 წანას, თიშ ოურდუმე ნძალეფქ ქჷდიჸუნეს ოკჩო.

ჯვ. წ. 19 წანას, ჟუმონგიქ მუშ მონძეთ გჷმაცხადუ მუშ ქომოლსქუა მაართა ალმასქუშე იური. იურიშ დო თიშ ნანაშ კოგურიოაშ დორთინაფაშ უკული, ჟუმონგიშ მაჟირა ალმასქუ სოსონოქ დო თიშ ჟირ ქომოლსქუაქ ინტეს ჩქონიშ ობჟათეშა დო ქჷდარსხუესს ახალ ომაფე პექჩე.

ჟუმონგიქ ჯვ. წ. 19 წანას დოღურჷ 40 წანაშ ხანს. სოსონოშ ულაშ უკულ ჟუმონგიქ გიორჯგინჷ ხანიშ დინასტიას. ტესოშ დო ჟუმონგიშ ნირზ ანდა წანაშ გოძვენას იგჷნძორებუდუ. ტესო ჟუმონგიშ მოთა იმპერატორ ტემუშინქ დოჸვილჷ. ჟუმონგიშ ღურაშ უკული, პუიოშ იმპერიაქ ქჷდანთხუ.

## სქოლიო
# რეგენტი

**რეგენტალა** (ლათინურ ზიტყვაშე ლათ. *regens*, *მამართალი*) — სახენწჷფოშ მადუდეშ საღალობაშ ობორჯეთ რსულება კოლეგიურო (*სარეგენტე სხუნუ*) ვარ-და ართპიჯურო (*რეგენტი*), მუჟანსჷთ მონარქი რე მორდუ, ლეხი ვარ-და ურინუ.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# 113

|  |  |
| --- | --- |
| **ვითოშწანურა:**  | ჯვ. წ. I · **I** · II |
| **ოშწანურა:**  | I · **II** · III |
| **წანეფი:** | 110 · 111 · 112  **113** 114 · 115 · 116 |

**113 წანა შხვა კალენდარეფს**| გრიგორიანული კალენდარი | 113 *CXIII* |
| იულიანური კალენდარი | 113—114 (31 ქირსეთუთაშე) |
| იულიანური კალენდარი ბიზანტიურ ერაწკჷმა | 5621—5622 (31 მარაშინათუთაშე) |
| ურიული კალენდარი  | 3873—3874  |
| ისლამური კალენდარი | 524 BH — 523 BH |
| ჯვეშქორთული კალენდარი | (21 მელახშე) |
| - *ოქიანუშ აკოქიმინუაშე* | 5716—5717 (*„ჭღივ“*—*„ჭღიზ“*) |
| - *ქირსეშე* | 113 (*„რიგ“*) |
| - *ქორონიკონით* | *X* მორთინა დო 397 (*„ტჟზ“*) *წანა* |
| ჯვეშსომეხური კალენდარი | 2605—2606 (11 მარაშინათუთაშე) |
| სომეხური ოხვამური კალენდარი | *N/A* |
| ეთიოპური კალენდარი | 105—106 |
| რომიშ დორსხუაფაშე | 865—866 (20 პირელიშე) |
| ჯვეშინდური კალენდარი |  |
| - *ვიქრამ-სამვატი* | 169—170 |
| - *შაკა სამვატი* | 35—36 |
| - *კალი-იუგა* | 3214—3215 |
| ირანული კალენდარი | 509 BP — 508 BP |
| ბუდისტური კალენდარი | 656 |
| იაპონური კალენდარი |  |
| ჩინური კალენდარი | 2809—2810 壬子 — 癸丑 უჩა ვირთხა — უჩა ხოჯი |

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
113113 (ოშ ვითოსუმი) წანა** — იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ პირველი დღა რე შურიშხა. თე წანა რე II ოშწანურაშ მა-2 დეკადაშ მა-3 წანა.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# ალკოჰოლური ოშუმალი

ბრაზილიური ოშუმალი კაშასაშ ბოთილეფი.
**ალკოჰოლური ოშუმალი** — ეთანოლიშ მაღვენი ოშუმალი. ალკოჰოლიშ გჷმოჩამა დო გჷმორინაფა ქიანეფიშ უმენტაშობას გოხურგელი რე...

ეთანოლი (CH3CH2OH) ალკოჰოლურ ოშუმალეფს დახე ირო ფერმენტაციაშ საშუალებათ მიღებუაფჷ, მუთ ჰიდროკარბონატეფიშ (მუჭოთ წესი, შანქრიშ) მეტაბოლიზმი რე საფუარი სოკოშ კანკალე ნერგვარობაშ მეშქაშობათ უჟანგბადე ელმოლს. თე პროცესის მორთაფას უძახჷნა.

ეიოშინალი რე, ნამჷ-და ქიმიას ალკოჰოლი საართო ტერმინი რე არძანერი ორგანული აკნაკათაში, ნამუსჷთ ჰიდროქსილიშ ბუნა (-OH) არსხუაფუ კარბონიუმიშ ატომს, ნამუთ მუშჸურე არსხუაფუ შხვა წყარბადიშ დო/ვარდა კარბონიუმიშ ატომეფს. შხვა ალკოჰოლეფი, მუჭომეფით რე პროპილენიშ გლიკოლი დო შანქრიშ ალკოჰოლეფი შილებე იჸუას ოჭკომალეფს დო შხვა სახეშ ოშუმალეფს, მარა თე ალკოჰოლეფი თინეფს ალკოჰოლურო ვეგნართინუანს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
ალკოჰოლური ოშუმალი ალკოჰოლური პოლიტიკაშ ერეფოშქაშე ცენტრი

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# დე იურე

**დე იურე** (კლასიკ. ლათ. de iure) — გჷმოთქვინუა, ნამუთ შანენს „კანონშე გეპონუათ“, პარალელურო არსებენს გჷმოთქვინუა დე ფაქტო — „ფაქტობურო“.

თე ტერმინეფი გჷმირინუაფუ პოლიტიკურ სიტუაციეფს. სამანგათ, მუდგა იჸინ პრაქტიკას შილებე არსებენდას *დე ფაქტო*, სოდეთ კათა/ჯარალუა მეჸუნს გორკვიაფილ პრინციპის/აპიჯალას მუჭოთ კანონს, მარა სამართალებურო თეჯგურა კანონი ვაარსებენს. მაჟია კუნთხუთ, მუდგა იჸინ პრაქტიკას შილებე არსებენდას *დე იურე*, მარა ჯარალუაშენი ჩინებული/აღიარარაფილი ვარდასინ.

## თაშნეშე ქოძირით

* დე ფაქტო
* სტატუს-კვო

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ურცხო ზიტყვეფიშ ლექსიკონი
# 264

|  |  |
| --- | --- |
| **ვითოშწანურა:**  | ჯვ. წ. I · **I** · II |
| **ოშწანურა:**  | II · **III** · IV |
| **წანეფი:** | 261 · 262 · 263  **264** 265 · 266 · 267 |

**264 წანა შხვა კალენდარეფს**| გრიგორიანული კალენდარი | 264 *CCLXIV* |
| იულიანური კალენდარი | 264 |
| იულიანური კალენდარი ბიზანტიურ ერაწკჷმა | 5772—5773 (1 ეკენიაშე) |
| ურიული კალენდარი  | 4024—4025  |
| ისლამური კალენდარი | 369 BH — 368 BH |
| ჯვეშქორთული კალენდარი | (21 მელახშე) |
| - *ოქიანუშ აკოქიმინუაშე* | 5867—5868 (*„ჭყჲზ“*—*„ჭყჲჱ“*) |
| - *ქირსეშე* | 264 (*„სჲდ“*) |
| - *ქორონიკონით* | *XI* მორთინა დო 16 (*„ივ“*) *წანა* |
| ჯვეშსომეხური კალენდარი | 2756—2757 (11 მარაშინათუთაშე) |
| სომეხური ოხვამური კალენდარი | *N/A* |
| ეთიოპური კალენდარი | 256—257 |
| რომიშ დორსხუაფაშე | 1016—1017 (21 პირელიშე) |
| ჯვეშინდური კალენდარი |  |
| - *ვიქრამ-სამვატი* | 320—321 |
| - *შაკა სამვატი* | 186—187 |
| - *კალი-იუგა* | 3365—3366 |
| ირანული კალენდარი | 358 BP — 357 BP |
| ბუდისტური კალენდარი | 807 |
| იაპონური კალენდარი |  |
| ჩინური კალენდარი | 2960—2961 癸未 — 甲申 უჩა შხური — წვანე ქია |

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
264264 (ჟიროშ სუმენეჩდოოთხი) წანა** — იულიანური კალენდარიშ ნარკი წანმოწანა, ნამუშ პირველი დღა რე ობიშხა. თე წანა რე III ოშწანურაშ მა-7 დეკადაშ მა-4 წანა.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# ალქიმია

ალქიმიკოსეფი ლაბორატორიას
**ალქიმია** (არაბ الكيمياء) — შქა ოშწანურეფს რდჷ მენცარობა, ნამუშ ღანკი შხვადოშხვა ლითონეფიშ ძვირფას ლითონეფო (ორქო, ვარჩხილი) გინორთინაფა რდჷ. ალქიმიკოსეფს ოქრო არძაშე უმოს ედომორინელი ნივთიერებათ მიოჩქჷდეს დო თინერ ნივთიერებას გორჷნდეს, ნამუთ უბრალო ლითონიშ ორქოშა გინორთინაფას დაჩქარენდჷ. თე ნივთიერებას ნამთინე „ფილოსოფიურ ქუას“, ნამთინე „ჭითა ნჯილოს“, დო შხვა „უღურალაფაშ ელექსირს“ უძახჷდჷ. ალქიმიკოსეფქ, თიშ უმკუჯინუო, ნამუდა ღანკიშა ვემიაჭირინეს, იშენით დიდი თია მიშეღეს ქიმიაშ გოვითარაფაშა. თინეფქ გაჭყეს ბრელი ქიმიური ლაბორატორია, სოდგათ აშეგურეს ნივთიერებაშ ბრელი მუშება, გიმიგონეს ბრელი ლაბორატორიული ხეჭკუდი.
ალქიმიკოსეფიშ არძაშე ჩინებული ღანკეფი ორდჷ: არძანერი მეტალიშ ორქოშა ვარა ვარჩხილშა გინორთინაფა(ქრისოპოეია) დო პანაცეაშ ანუ რინაშ ელექსირიშ ხაზჷრაფა. თენა რე წამალი ნამუთ საშუალებას ირძენს დასქილიდუას არძანერი ლახარა დო ქიმერჩას უღურალაფა.
შქა ოშწანურეფიშ დაჭყაფუს ევროპალ დო აზიარ ალქიმიკოსეფქ დიდი ჟამი დუთმეს ფილოსოფიური ქუაშ, ლეგენდარული ნივთიერებაშ გორუას, ნამუთ მიაზრებუდ უციო ინგრედიენტო ჟირხოლო ჟიდოგიმოკოროცხილი ღანკიშ მიოჭირინაფალო.
# 316

|  |  |
| --- | --- |
| **ვითოშწანურა:**  | ჯვ. წ. I · **I** · II |
| **ოშწანურა:**  | III · **IV** · V |
| **წანეფი:** | 313 · 314 · 315  **316** 317 · 318 · 319 |

**316 წანა შხვა კალენდარეფს**| გრიგორიანული კალენდარი | 316 *CCCXVI* |
| იულიანური კალენდარი | 315—316 (2 ღურთუთაშე) |
| იულიანური კალენდარი ბიზანტიურ ერაწკჷმა | 5824—5825 (2 ეკენიაშე) |
| ურიული კალენდარი  | 4076—4077  |
| ისლამური კალენდარი | 315 BH — 314 BH |
| ჯვეშქორთული კალენდარი | (21 მელახშე) |
| - *ოქიანუშ აკოქიმინუაშე* | 5919—5920 (*„ჭშით“*—*„ჭშკ“*) |
| - *ქირსეშე* | 316 (*„ტივ“*) |
| - *ქორონიკონით* | *XI* მორთინა დო 68 (*„ჲჱ“*) *წანა* |
| ჯვეშსომეხური კალენდარი | 2808—2809 (11 მარაშინათუთაშე) |
| სომეხური ოხვამური კალენდარი | *N/A* |
| ეთიოპური კალენდარი | 308—309 |
| რომიშ დორსხუაფაშე | 1068—1069 (22 პირელიშე) |
| ჯვეშინდური კალენდარი |  |
| - *ვიქრამ-სამვატი* | 372—373 |
| - *შაკა სამვატი* | 238—239 |
| - *კალი-იუგა* | 3417—3418 |
| ირანული კალენდარი | 306 BP — 305 BP |
| ბუდისტური კალენდარი | 859 |
| იაპონური კალენდარი |  |
| ჩინური კალენდარი | 3012—3013 乙亥 — 丙子 წვანე ღეჯი — ჭითა ვირთხა |

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
316316 (სუმოშ ვითაამშვი) წანა** — იულიანური კალენდარიშ ნარკი წანმოწანა, ნამუშ პირველი დღა რე ჟაშხა. თე წანა რე IV ოშწანურაშ მა-2 დეკადაშ მა-6 წანა.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# 422

|  |  |
| --- | --- |
| **ვითოშწანურა:**  | ჯვ. წ. I · **I** · II |
| **ოშწანურა:**  | IV · **V** · VI |
| **წანეფი:** | 419 · 420 · 421  **422** 423 · 424 · 425 |

**422 წანა შხვა კალენდარეფს**| გრიგორიანული კალენდარი | 422 *CDXXII* |
| იულიანური კალენდარი | 421—422 (2 ღურთუთაშე) |
| იულიანური კალენდარი ბიზანტიურ ერაწკჷმა | 5930—5931 (2 ეკენიაშე) |
| ურიული კალენდარი  | 4182—4183  |
| ისლამური კალენდარი | 206 BH — 205 BH |
| ჯვეშქორთული კალენდარი | (21 მელახშე) |
| - *ოქიანუშ აკოქიმინუაშე* | 6025—6026 (*„ხკე“*—*„ხკვ“*) |
| - *ქირსეშე* | 422 (*„ჳკბ“*) |
| - *ქორონიკონით* | *XI* მორთინა დო 174 (*„როდ“*) *წანა* |
| ჯვეშსომეხური კალენდარი | 2914—2915 (11 მარაშინათუთაშე) |
| სომეხური ოხვამური კალენდარი | *N/A* |
| ეთიოპური კალენდარი | 414—415 |
| რომიშ დორსხუაფაშე | 1174—1175 (22 პირელიშე) |
| ჯვეშინდური კალენდარი |  |
| - *ვიქრამ-სამვატი* | 478—479 |
| - *შაკა სამვატი* | 344—345 |
| - *კალი-იუგა* | 3523—3524 |
| ირანული კალენდარი | 200 BP — 199 BP |
| ბუდისტური კალენდარი | 965 |
| იაპონური კალენდარი |  |
| ჩინური კალენდარი | 3118—3119 辛酉 — 壬戌 ჩე მუმული — უჩა ჯოღორი |

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
422422 (ოთხოშ ეჩდოჟირი) წანა** — იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ პირველი დღა რე ჟაშხა. თე წანა რე V ოშწანურაშ მა-3 დეკადაშ მა-2 წანა.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# 588

|  |  |
| --- | --- |
| **ვითოშწანურა:**  | ჯვ. წ. I · **I** · II |
| **ოშწანურა:**  | V · **VI** · VII |
| **წანეფი:** | 585 · 586 · 587  **588** 589 · 590 · 591 |

**588 წანა შხვა კალენდარეფს**| გრიგორიანული კალენდარი | 588 *DLXXXVIII* |
| იულიანური კალენდარი | 587—588 (3 ღურთუთაშე) |
| იულიანური კალენდარი ბიზანტიურ ერაწკჷმა | 6096—6097 (3 ეკენიაშე) |
| ურიული კალენდარი  | 4348—4349  |
| ისლამური კალენდარი | 35 BH — 34 BH |
| ჯვეშქორთული კალენდარი | (21 მელახშე) |
| - *ოქიანუშ აკოქიმინუაშე* | 6191—6192 (*„ხრჟა“*—*„ხრჟბ“*) |
| - *ქირსეშე* | 588 (*„ფპჱ“*) |
| - *ქორონიკონით* | *XI* მორთინა დო 340 (*„ტმ“*) *წანა* |
| ჯვეშსომეხური კალენდარი | 3080—3081 (11 მარაშინათუთაშე) |
| სომეხური ოხვამური კალენდარი | 37 *ԹՎ* *ԼԷ*
 |
| ეთიოპური კალენდარი | 580—581 |
| რომიშ დორსხუაფაშე | 1340—1341 (23 პირელიშე) |
| ჯვეშინდური კალენდარი |  |
| - *ვიქრამ-სამვატი* | 644—645 |
| - *შაკა სამვატი* | 510—511 |
| - *კალი-იუგა* | 3689—3690 |
| ირანული კალენდარი | 34 BP — 33 BP |
| ბუდისტური კალენდარი | 1131 |
| იაპონური კალენდარი |  |
| ჩინური კალენდარი | 3284—3285 丁未 — 戊申 ჭითა შხური — ჸვინთელი ქია |

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
588588 (ხუთოშ ოთხონეჩდობრუო) წანა** — იულიანური კალენდარიშ ნარკი წანმოწანა, ნამუშ პირველი დღა რე ცაშხა. თე წანა რე VI ოშწანურაშ მა-9 დეკადაშ მა-8 წანა.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# 447

|  |  |
| --- | --- |
| **ვითოშწანურა:**  | ჯვ. წ. I · **I** · II |
| **ოშწანურა:**  | IV · **V** · VI |
| **წანეფი:** | 444 · 445 · 446  **447** 448 · 449 · 450 |

**447 წანა შხვა კალენდარეფს**| გრიგორიანული კალენდარი | 447 *CDXLVII* |
| იულიანური კალენდარი | 446—447 (2 ღურთუთაშე) |
| იულიანური კალენდარი ბიზანტიურ ერაწკჷმა | 5955—5956 (2 ეკენიაშე) |
| ურიული კალენდარი  | 4207—4208  |
| ისლამური კალენდარი | 180 BH — 179 BH |
| ჯვეშქორთული კალენდარი | (21 მელახშე) |
| - *ოქიანუშ აკოქიმინუაშე* | 6050—6051 (*„ხნ“*—*„ხნა“*) |
| - *ქირსეშე* | 447 (*„ჳმზ“*) |
| - *ქორონიკონით* | *XI* მორთინა დო 199 (*„რჟთ“*) *წანა* |
| ჯვეშსომეხური კალენდარი | 2939—2940 (11 მარაშინათუთაშე) |
| სომეხური ოხვამური კალენდარი | *N/A* |
| ეთიოპური კალენდარი | 439—440 |
| რომიშ დორსხუაფაშე | 1199—1200 (22 პირელიშე) |
| ჯვეშინდური კალენდარი |  |
| - *ვიქრამ-სამვატი* | 503—504 |
| - *შაკა სამვატი* | 369—370 |
| - *კალი-იუგა* | 3548—3549 |
| ირანული კალენდარი | 175 BP — 174 BP |
| ბუდისტური კალენდარი | 990 |
| იაპონური კალენდარი |  |
| ჩინური კალენდარი | 3143—3144 丙戌 — 丁亥 ჭითა ჯოღორი — ჭითა ღეჯი |

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
447447 (ოთხოშ ჟარნეჩდოშკვითი) წანა** — იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ პირველი დღა რე ჯუმაშხა. თე წანა რე V ოშწანურაშ მა-5 დეკადაშ მა-7 წანა.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# 549

|  |  |
| --- | --- |
| **ვითოშწანურა:**  | ჯვ. წ. I · **I** · II |
| **ოშწანურა:**  | V · **VI** · VII |
| **წანეფი:** | 546 · 547 · 548  **549** 550 · 551 · 552 |

**549 წანა შხვა კალენდარეფს**| გრიგორიანული კალენდარი | 549 *DXLIX* |
| იულიანური კალენდარი | 548—549 (3 ღურთუთაშე) |
| იულიანური კალენდარი ბიზანტიურ ერაწკჷმა | 6057—6058 (3 ეკენიაშე) |
| ურიული კალენდარი  | 4309—4310  |
| ისლამური კალენდარი | 75 BH — 74 BH |
| ჯვეშქორთული კალენდარი | (21 მელახშე) |
| - *ოქიანუშ აკოქიმინუაშე* | 6152—6153 (*„ხრნბ“*—*„ხრნგ“*) |
| - *ქირსეშე* | 549 (*„ფმთ“*) |
| - *ქორონიკონით* | *XI* მორთინა დო 301 (*„ტა“*) *წანა* |
| ჯვეშსომეხური კალენდარი | 3041—3042 (11 მარაშინათუთაშე) |
| სომეხური ოხვამური კალენდარი | *N/A* |
| ეთიოპური კალენდარი | 541—542 |
| რომიშ დორსხუაფაშე | 1301—1302 (23 პირელიშე) |
| ჯვეშინდური კალენდარი |  |
| - *ვიქრამ-სამვატი* | 605—606 |
| - *შაკა სამვატი* | 471—472 |
| - *კალი-იუგა* | 3650—3651 |
| ირანული კალენდარი | 73 BP — 72 BP |
| ბუდისტური კალენდარი | 1092 |
| იაპონური კალენდარი |  |
| ჩინური კალენდარი | 3245—3246 戊辰 — 己巳 ჸვინთელი დრაკონი — ჸვინთელი დრაკონი |

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
549549 (ხუთოშ ჟარნეჩდოჩხორო) წანა** — იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ პირველი დღა რე ობიშხა. თე წანა რე VI ოშწანურაშ მა-5 დეკადაშ მა-9 წანა.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# ტერიტორია

**ტერიტორია** (ლათ. *territorium*) — სქირონაშ ჟიდოხიშ ნორთი გოთანჯილი ხურგეფით.

არძაშე უმაართაშო ტერიტორიათ ჯოხოიდვალუაფუ დიხაშ ოფირჩა, ნამუშათ სახენწჷფოშ ვარდა თიშა მიშმალი ტერიტორიული ართულიშ (ტერიტორიული აკნაქიმინაშ) იურისდიქცია იფაჩუნ.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# 500

|  |  |
| --- | --- |
| **ვითოშწანურა:**  | ჯვ. წ. I · **I** · II |
| **ოშწანურა:**  | IV · **V** · VI |
| **წანეფი:** | 497 · 498 · 499  **500** 501 · 502 · 503 |

**500 წანა შხვა კალენდარეფს**| გრიგორიანული კალენდარი | 500 *D* |
| იულიანური კალენდარი | 499—500 (2 ღურთუთაშე) |
| იულიანური კალენდარი ბიზანტიურ ერაწკჷმა | 6008—6009 (3 ეკენიაშე) |
| ურიული კალენდარი  | 4260—4261  |
| ისლამური კალენდარი | 125 BH — 124 BH |
| ჯვეშქორთული კალენდარი | (21 მელახშე) |
| - *ოქიანუშ აკოქიმინუაშე* | 6103—6104 (*„ხრგ“*—*„ხრდ“*) |
| - *ქირსეშე* | 500 (*„ფ“*) |
| - *ქორონიკონით* | *XI* მორთინა დო 252 (*„სნბ“*) *წანა* |
| ჯვეშსომეხური კალენდარი | 2992—2993 (11 მარაშინათუთაშე) |
| სომეხური ოხვამური კალენდარი | *N/A* |
| ეთიოპური კალენდარი | 492—493 |
| რომიშ დორსხუაფაშე | 1252—1253 (23 პირელიშე) |
| ჯვეშინდური კალენდარი |  |
| - *ვიქრამ-სამვატი* | 556—557 |
| - *შაკა სამვატი* | 422—423 |
| - *კალი-იუგა* | 3601—3602 |
| ირანული კალენდარი | 122 BP — 121 BP |
| ბუდისტური კალენდარი | 1043 |
| იაპონური კალენდარი |  |
| ჩინური კალენდარი | 3196—3197 己卯 — 庚辰 ჸვინთელი ყურდგელი — ჩე დრაკონი |

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
500500 (ხუთოში) წანა** — იულიანური კალენდარიშ ნარკი წანმოწანა, ნამუშ პირველი დღა რე ჟაშხა. თე წანა რე V ოშწანურაშ მა-10 დეკადაშ მა-10 წანა.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# სიდჰართა გაუტამა

ბუდაშ ბრინჯაოშ ნაწახნაკუ ლაოსიშე
**სიდჰართა გაუტამა** (სანსკრიტი सिद्धार्थ गौतम, პალი Siddhattha Gotama; დოხოლ. ჯვ. წ. 563 - ჯვ. წ. 483) — ჯვეში ინდოალი შურიელი მონძღვარი დო ბუდიზმიშ დჷმარსხუაფალი. თაშნეშე ჩინებული რე მუჭოთ **შაკიამუნი**, ანუ ჭკვერი შაკიეფიშ გვარიშე. ბუდაშ ბიოგრაფია უჩინებუ რე, ანდანე გაუტამაშ რინაშ ეჭარუეფი თიში ულაშ უკული დოხოლაფირო 300 წანაშ უკული იჭარჷ.

ბუდა შაკიამუნიშ პირველი რინაშ ეჭარუა მოჩამილი რე სუტრა Majjhima Nikaya-ს, პალიშა, ნამუთ მიშმურს ტრიპიტაკაშა. მარა ტე სურტაშე ვეშილებე ბუდაშ რინაშე მუდგაქინი წჷმორინაშ მეღება, თინა ძალამ დოწეწილ ჩინებეფს ირზენს. პირველი ელაზჷმაფათ რსული ბიოგრაფიეფქ იჭარჷ ჯვ. წ. II ოშწანურას...

## ბიოგრაფია

### ბადება დო მაფასქირობა

ჯვეში ბუდისტური წყუეფიშ მეჯინათ, მუმალი ბუდაქ დებადჷ ნოღა ლუმბინის, თეხანური ნეპალიშ ტერიტორიას, კშატრულ ტომ შაკიეფიშ მაფაშ ფანიას. ლეგენდაშ მეჯინთ, სიდჰართაშ ბადებაშახ, დიამუშის უღუდჷ სპილოშ მოძირაფა, ნამუშ მიოწურუანს ბუდაშ გიშაკერზაფაშა. სიდჰარტაქ დებადჷ მესიშ თუთას, გოფშა თუტაშ ბორჯის, ბუდისტურ ოქიანუს თიში ბადებაშ დრა ფართოთ იშინუაფუ. ლეგენდაშ მეჯინათ, დიამუშიქ ბუდაშ ბადებაშის დოღურჷ.

მარა უმოსი ორდოაინი ისტორიული წყუეფიშ მეჯინათ, შაკიამუნიქ დებადჷ ომაფე ვარინ, არისტოკრატიულ ფანიას, მალიმორეფიშ კასტაშე, მორჩილი რესპუბლიკა შაკას. მუამუშის ჯოხოდჷ შუდკჰოდანა, დიამუშიშ ჯოხოქ უმოსი გვიანიშ წყუეფს მუკორჩქინდჷ - მაიადევი (მაჰამაია).

ახალბადებულ სიდჰარტას ანაგის გურჩქინდჷ კაბეტი ადამიერიშ 32 მაძირაფალქ. ოწმახმორაგადე ასიტა ურაგადუდჷ თეშ გეშა მაფას, ნამჷ-და მორჩილი ვარ-და კაბეტი მაფა, ვარ-და კაბეტი ჯეგეთ გნირთუდუნ. მუამუშის ონებუდჷ, ნამჷ-და სქუა კაბეტი მაფათ გჷნორთედუკონ დო ომანგეთ რდუნდჷ. სიდჰარტას ეთმუღანდეს ირფელს, ნამუსჷთ შეულებუდჷ თიში განაწყენება.

სიდჰარტაშ ბაღანობა დო ომორდუალობა უნარღელი რდჷ. თინა 16 წანერი რდჷ, მუჟანსჷთ მუამუშიქ ოსურო ქეკუხუნჷ იასოდჰარა. მალას თინეფს ქომოლსქუა რაჰულქ ქაშუეს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
სიდჰარტა გაუტამა
# 542

|  |  |
| --- | --- |
| **ვითოშწანურა:**  | ჯვ. წ. I · **I** · II |
| **ოშწანურა:**  | V · **VI** · VII |
| **წანეფი:** | 539 · 540 · 541  **542** 543 · 544 · 545 |

**542 წანა შხვა კალენდარეფს**| გრიგორიანული კალენდარი | 542 *DXLII* |
| იულიანური კალენდარი | 541—542 (3 ღურთუთაშე) |
| იულიანური კალენდარი ბიზანტიურ ერაწკჷმა | 6050—6051 (3 ეკენიაშე) |
| ურიული კალენდარი  | 4302—4303  |
| ისლამური კალენდარი | 82 BH — 81 BH |
| ჯვეშქორთული კალენდარი | (21 მელახშე) |
| - *ოქიანუშ აკოქიმინუაშე* | 6145—6146 (*„ხრმე“*—*„ხრმვ“*) |
| - *ქირსეშე* | 542 (*„ფმბ“*) |
| - *ქორონიკონით* | *XI* მორთინა დო 294 (*„სჟდ“*) *წანა* |
| ჯვეშსომეხური კალენდარი | 3034—3035 (11 მარაშინათუთაშე) |
| სომეხური ოხვამური კალენდარი | *N/A* |
| ეთიოპური კალენდარი | 534—535 |
| რომიშ დორსხუაფაშე | 1294—1295 (23 პირელიშე) |
| ჯვეშინდური კალენდარი |  |
| - *ვიქრამ-სამვატი* | 598—599 |
| - *შაკა სამვატი* | 464—465 |
| - *კალი-იუგა* | 3643—3644 |
| ირანული კალენდარი | 80 BP — 79 BP |
| ბუდისტური კალენდარი | 1085 |
| იაპონური კალენდარი |  |
| ჩინური კალენდარი | 3238—3239 辛酉 — 壬戌 ჩე მუმული — უჩა ჯოღორი |

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
542542 (ხუთოშ ჟარნეჩდოჟირი) წანა** — იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ პირველი დღა რე ჯუმაშხა. თე წანა რე VI ოშწანურაშ მა-5 დეკადაშ მა-2 წანა.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# 565

|  |  |
| --- | --- |
| **ვითოშწანურა:**  | ჯვ. წ. I · **I** · II |
| **ოშწანურა:**  | V · **VI** · VII |
| **წანეფი:** | 562 · 563 · 564  **565** 566 · 567 · 568 |

**565 წანა შხვა კალენდარეფს**| გრიგორიანული კალენდარი | 565 *DLXV* |
| იულიანური კალენდარი | 564—565 (3 ღურთუთაშე) |
| იულიანური კალენდარი ბიზანტიურ ერაწკჷმა | 6073—6074 (3 ეკენიაშე) |
| ურიული კალენდარი  | 4325—4326  |
| ისლამური კალენდარი | 58 BH — 57 BH |
| ჯვეშქორთული კალენდარი | (21 მელახშე) |
| - *ოქიანუშ აკოქიმინუაშე* | 6168—6169 (*„ხრჲჱ“*—*„ხრჲთ“*) |
| - *ქირსეშე* | 565 (*„ფჲე“*) |
| - *ქორონიკონით* | *XI* მორთინა დო 317 (*„ტიზ“*) *წანა* |
| ჯვეშსომეხური კალენდარი | 3057—3058 (11 მარაშინათუთაშე) |
| სომეხური ოხვამური კალენდარი | 14 *ԹՎ* *ԺԴ*
 |
| ეთიოპური კალენდარი | 557—558 |
| რომიშ დორსხუაფაშე | 1317—1318 (23 პირელიშე) |
| ჯვეშინდური კალენდარი |  |
| - *ვიქრამ-სამვატი* | 621—622 |
| - *შაკა სამვატი* | 487—488 |
| - *კალი-იუგა* | 3666—3667 |
| ირანული კალენდარი | 57 BP — 56 BP |
| ბუდისტური კალენდარი | 1108 |
| იაპონური კალენდარი |  |
| ჩინური კალენდარი | 3261—3262 甲申 — 乙酉 წვანე ქია — წვანე მუმული |

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
565565 (ხუთოშ სუმენეჩდოხუთი) წანა** — იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ პირველი დღა რე ცაშხა. თე წანა რე VI ოშწანურაშ მა-7 დეკადაშ მა-5 წანა.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |