Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# კარიბიშ ზუღა

კარიბიშ ზუღა
კარიბიშ ზუღაშ ოძგაშეს დვალირი მაიაშ ნოღა ტულუმი. მექსიკა, კინტანა-როო
**კარიბიშ ზუღა** — ტროპიკული ზუღა ბჟადალუ გვერდსფეროს, ატლანტიშ ოკიანეშ ნორთი, მექსიკაშ ჸუჯიშ ობჟათეშე. ობჟათეშე იხურგუ ობჟათე ამერიკაშ კონტინენტით, ბჟადალუშე ცენტრალური ამერიკაშ რეგიონით, დო ოორუეშე დო ელახშე ანტილეფით: დიდი ანტილიშ კოკეფით — კუბა, ჰაიტი, იამაიკა დო პუერტო-რიკო ოორუეშე, დო მორჩილი ანტილიშ მიარერცხუამი კოკეფით ელახშე. კარიბიშ ზუღა, ელჷ-მოლჷ კოკეფით დო ოძგაშეეფით ჩინებულიე მუჭოთ *კარიბეფი*.

კარიბიშ ზუღა ართ-ართი უდიდაშ წყითე წყარიშ ზუღა რე 2 754 000 კმ² ფართობით. ზუღაშ არძაშე ტომბა ჭურჭულიე კაიმანიშ რღამილი იამაიკა დო კუბაშ შქას (7 686 მ).

## რესურსეფი ინტერნეტის

* კარიბიშ ზუღა Archived 2018-01-04 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* კარიბიშ ზუღა - ბრიტანიკა
# პანამა (ნოღა)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ნანანოღა
პანამა ესპ. Panamá

|  |
| --- |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| შილა | გერბი |
|  |  |

|  |  |
| --- | --- |
| ქიანა |  პანამაპანამა |
| სტატუსი | ნანანოღა |
|  პროვინცია |  პანამაპანამაშ პროვინცია| პანამა |
| რაიონი | პანამა |
| კოორდ. | 8.983333,-79.5166678°59′00″ ოორ. გ. 79°31′00″ ბჟად. გ.﻿ / ﻿ |
| მერი | ხოსე ლუის ფაბრეგა |
| დირსხუ | 1519 |
| ფართობი | 275 კმ² |
| ცენტრიშ სიმაღალა | 2 მ |
| ოფიციალური ნინა | ესპანური |
| მახორობა | 880,691 კოჩი (2013) |
| მეჭედალა | 3,203 კოჩი/კმ² |
| აგლომერაცია | 1,500 000 |
| ბორჯიშ ორტყაფუ | UTC-5 |
| ტელ. კოდი | (+507) 2, 3 |
| ოფიციალური ვებ-ხასჷლა | www.municipio.gob.pa/ |

|  |
| --- |
|
პანამა |

**პანამა** ვიკიოწკარუეს |

|  |  |
| --- | --- |
|  | მოსოფელიშ მონძალა UNESCO, ობიექტი № 790 რუს. • ინგლ. • ფრ. |

**პანამა** (ესპ. Panamá) — პანამაშ ნანანოღა დო ქიანაშ უკაბეტაში ნოღა. იდვალუაფჷ პანამაშ არხიშ დაჭყაფუს, რჩქალი ოკიანეშ წყარპიჯის. 2013 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღაშ მახორობა 880,691 ადამიერს აკმადგინანს, აგლომერაციას 1 500 000-ს. ნოღა პანამა ქიანაშ პოლიტიკური, ადმინისტრაციული დო კულტურული ცენტრი რე, თეშ მუჭოთ ოერეფოშქაშე ვაჭარუაშ დო კომერციაშ ნოსქვი. ფასებული რე ბეტა რანგიშ გლობალური ნოღათ.

ნოღა, 1519 წანაშ 15 მარაშინათუთას, ესპანალ კონკისტადორქ პედრო არიას დე ავილაქ დარსხჷ. თეშ უკული, ნოღა ინკეფიშ იმპერიაშ (პერუ) ოემაჭოფე ექსპედიციეფიშ დაჭყაფურ ჭურჭულს წჷმარინუანდჷ. პანამას გინმიშჷ ამერიკაშ კონტინენტიშ ისტორიას არძაშე შანულამი ოვაჭარე რზეფი, ნამუეფიშ მუკულათ ესპანეთიშა აბანობურ ინდიალეფს ნახირა ორქო-ვარჩხილიშ უკაბეტაში ნორთი მიშჷ.

1673 წანაშ 21 ღურთუთას, ნოღა მერეთ დაჩხირქ მოჯალაგჷ, ნამუთ კორსანტი ჰენრი მორგანქ გარჩქინჷ. მარა, 2 წანაშ დუდს, 1675 წანაშ 21 ღურთუთას, პანამაქ ოფიციალურო კჷნ აკინწყჷ, დუდმაართა ხორუაშე 8 კილომეტრის მადვალუ ჩქონს. თე აბანსჷთ ნანოღუ რდჷ, ნამუშ აკნაცჷმეფი ასე ხოლო რე დოსქილადირი დო პანამა-ვიეხოშ ჯოხოთ რე ჩინებული, ნამუთ 1997 წანას იუნესკოქ მოსოფელიშ მონძალაშ ძეგლეფიშ ერკებულშა გენშიონჷ.

## ბიბლიოგრაფია

Mellander, Gustavo A.; Nelly Maldonado Mellander (1999). *Charles Edward Magoon: The Panama Years*. Río Piedras, Puerto Rico: Editorial Plaza Mayor. ISBN 1-56328-155-4. OCLC 42970390.

Mellander, Gustavo A. (1971). *The United States in Panamanian Politics: The Intriguing Formative Years*. Danville, Ill.: Interstate Publishers. OCLC 138568.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ნოღაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა Archived 2011-02-25 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* პანამაშ ტურიზმიშ ნინალაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* Sights, Smells and Sounds of Panama City Archived 2011-05-07 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.

## სქოლიო
# XVI ოშწანურა

**მავითაამშვა (XVI) ოშწანურა** — იულიანური კალენდარიშ მეჯინათ, ოშწანურა იჭყაფუ 1501 წანას დო ითებუ 1600 წანას.

ვითწანურეფი დო წანეფი

---

|  |
| --- |
| XV ოშწანურა - XVI ოშწანურა - XVII ოშწანურა |
| 1500-იანეფი: | 1501 | 1502 | 1503 | 1504 | 1505 | 1506 | 1507 | 1508 | 1509 | 1510 |
| 1510-იანეფი: | 1511 | 1512 | 1513 | 1514 | 1515 | 1516 | 1517 | 1518 | 1519 | 1520 |
| 1520-იანეფი: | 1521 | 1522 | 1523 | 1524 | 1525 | 1526 | 1527 | 1528 | 1529 | 1530 |
| 1530-იანეფი: | 1531 | 1532 | 1533 | 1534 | 1535 | 1536 | 1537 | 1538 | 1539 | 1540 |
| 1540-იანეფი: | 1541 | 1542 | 1543 | 1544 | 1545 | 1546 | 1547 | 1548 | 1549 | 1550 |
| 1550-იანეფი: | 1551 | 1552 | 1553 | 1554 | 1555 | 1556 | 1557 | 1558 | 1559 | 1560 |
| 1560-იანეფი: | 1561 | 1562 | 1563 | 1564 | 1565 | 1566 | 1567 | 1568 | 1569 | 1570 |
| 1570-იანეფი: | 1571 | 1572 | 1573 | 1574 | 1575 | 1576 | 1577 | 1578 | 1579 | 1580 |
| 1580-იანეფი: | 1581 | 1582 | 1583 | 1584 | 1585 | 1586 | 1587 | 1588 | 1589 | 1590 |
| 1590-იანეფი: | 1591 | 1592 | 1593 | 1594 | 1595 | 1596 | 1597 | 1598 | 1599 | 1600 |

ოშწანურაშ შანულამი მოლინეფი

---

* 1501 -
* 1502 -

...

* 1598 -
* 1599 -

ოშწანურაშ შანულამი მოღალეეფი

---

* 1501 -
* 1502 -

...

* 1598 -
* 1599 -

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
XVI ოშწანურა

|  |  |
| --- | --- |
|  | **ისტორიაშ პორტალი** — გეგნაჯინით შხვა სტატიეფს ისტორიაშ გეშა. |
# 1831

|  |  |
| --- | --- |
| **ვითოშწანურა:**  | I · **II** · III |
| **ოშწანურა:**  | XVIII · **XIX** · XX |
| **წანეფი:** | 1828 · 1829 · 1830  **1831** 1832 · 1833 · 1834 |

**1831 წანა შხვა კალენდარეფს**| გრიგორიანული კალენდარი | 1831 *MDCCCXXXI* |
| იულიანური კალენდარი | 1830—1831 (13 ღურთუთაშე) |
| იულიანური კალენდარი ბიზანტიურ ერაწკჷმა | 7339—7340 (13 ეკენიაშე) |
| ურიული კალენდარი  | 5591—5592  |
| ისლამური კალენდარი | 1246—1247 |
| ჯვეშქორთული კალენდარი | (21 მელახშე) |
| - *ოქიანუშ აკოქიმინუაშე* | 7434—7435 (*„ჴჳლდ“*—*„ჴჳლე“*) |
| - *ქირსეშე* | 1831 (*„ჩყლა“*) |
| - *ქორონიკონით* | *XIII* მორთინა დო 519 (*„ფით“*) *წანა* |
| ჯვეშსომეხური კალენდარი | 4323—4324 (11 მარაშინათუთაშე) |
| სომეხური ოხვამური კალენდარი | 1280 *ԹՎ* *ՌՄՁ*
 |
| ეთიოპური კალენდარი | 1823—1824 |
| რომიშ დორსხუაფაშე | 2583—2584 (3 მესიშე) |
| ჯვეშინდური კალენდარი |  |
| - *ვიქრამ-სამვატი* | 1887—1888 |
| - *შაკა სამვატი* | 1753—1754 |
| - *კალი-იუგა* | 4932—4933 |
| ირანული კალენდარი | 1209—1210 |
| ბუდისტური კალენდარი | 2374 |
| იაპონური კალენდარი | 2-ა წანა ტემპო |
| ჩინური კალენდარი | 4527—4528 庚寅 — 辛卯 ჩე ჸილო — ჩე ყურდგელი |

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
18311831 (ვითოშ ბრუოშ ეჩდოვითაართი) წანა** — გრიგორიანული კალენადრიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ პირველი დღა რე შურიშხა დო იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ პირველი დღა რე ცაშხა. თე წანას კალენდარეფს შქას გინორთა რდჷ 12 დღა. თე წანა რე XIX ოშწანურაშ მა-4 დეკადაშ 1-ა წანა.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# 1903

|  |  |
| --- | --- |
| **ვითოშწანურა:**  | I · **II** · III |
| **ოშწანურა:**  | XIX · **XX** · XXI |
| **წანეფი:** | 1900 · 1901 · 1902  **1903** 1904 · 1905 · 1906 |

**1903 წანა შხვა კალენდარეფს**| გრიგორიანული კალენდარი | 1903 *MCMIII* |
| იულიანური კალენდარი | 1902—1903 (14 ღურთუთაშე) |
| იულიანური კალენდარი ბიზანტიურ ერაწკჷმა | 7411—7412 (14 ეკენიაშე) |
| ურიული კალენდარი  | 5663—5664  |
| ისლამური კალენდარი | 1321—1322 |
| ჯვეშქორთული კალენდარი | (21 მელახშე) |
| - *ოქიანუშ აკოქიმინუაშე* | 7506—7507 (*„ჴფვ“*—*„ჴფზ“*) |
| - *ქირსეშე* | 1903 (*„ჩშგ“*) |
| - *ქორონიკონით* | *XIV* მორთინა დო 59 (*„ნთ“*) *წანა* |
| ჯვეშსომეხური კალენდარი | 4395—4396 (11 მარაშინათუთაშე) |
| სომეხური ოხვამური კალენდარი | 1352 *ԹՎ* *ՌՅԾԲ*
 |
| ეთიოპური კალენდარი | 1895—1896 |
| რომიშ დორსხუაფაშე | 2655—2656 (4 მესიშე) |
| ჯვეშინდური კალენდარი |  |
| - *ვიქრამ-სამვატი* | 1959—1960 |
| - *შაკა სამვატი* | 1825—1826 |
| - *კალი-იუგა* | 5004—5005 |
| ირანული კალენდარი | 1281—1282 |
| ბუდისტური კალენდარი | 2446 |
| იაპონური კალენდარი | 36-ა წანა მენძი |
| ჩინური კალენდარი | 4599—4600 壬寅 — 癸卯 ჩე ჸილო — უჩა ყურდგელი |

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
19031903 (ვითოშ ჩხოროშ სუმი) წანა** — გრიგორიანული კალენადრიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ პირველი დღა რე ცაშხა დო იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ პირველი დღა რე ჯუმაშხა. თე წანას კალენდარეფს შქას გინორთა რდჷ 13 დღა. თე წანა რე XX ოშწანურაშ 1-ა დეკადაშ მა-3 წანა.

## მოლინეფი

## დუნაბადი

### ღურთუთა

### ფურთუთა

### მელახი

### პირელი

### მესი

### მანგი

### კვირკვე

### მარაშინათუთა

### ეკენია

### გჷმათუთა

### გერგობათუთა

### ქირსეთუთა

## ნაღურა

### ღურთუთა

### ფურთუთა

### მელახი

### პირელი

### მესი

### მანგი

### კვირკვე

### მარაშინათუთა

### ეკენია

### გჷმათუთა

### გერგობათუთა

### ქირსეთუთა

## ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი

* ფიზიკა :
* ქიმია :
* ფიზიოლოგია დო მედიცინა :
* ლიტერატურა :
* თინჩალა :
# 1914

|  |  |
| --- | --- |
| **ვითოშწანურა:**  | I · **II** · III |
| **ოშწანურა:**  | XIX · **XX** · XXI |
| **წანეფი:** | 1911 · 1912 · 1913  **1914** 1915 · 1916 · 1917 |

**1914 წანა შხვა კალენდარეფს**| გრიგორიანული კალენდარი | 1914 *MCMXIV* |
| იულიანური კალენდარი | 1913—1914 (14 ღურთუთაშე) |
| იულიანური კალენდარი ბიზანტიურ ერაწკჷმა | 7422—7423 (14 ეკენიაშე) |
| ურიული კალენდარი  | 5674—5675  |
| ისლამური კალენდარი | 1332—1333 |
| ჯვეშქორთული კალენდარი | (21 მელახშე) |
| - *ოქიანუშ აკოქიმინუაშე* | 7517—7518 (*„ჴფიზ“*—*„ჴფიჱ“*) |
| - *ქირსეშე* | 1914 (*„ჩშიდ“*) |
| - *ქორონიკონით* | *XIV* მორთინა დო 70 (*„ო“*) *წანა* |
| ჯვეშსომეხური კალენდარი | 4406—4407 (11 მარაშინათუთაშე) |
| სომეხური ოხვამური კალენდარი | 1363 *ԹՎ* *ՌՅԿԳ*
 |
| ეთიოპური კალენდარი | 1906—1907 |
| რომიშ დორსხუაფაშე | 2666—2667 (4 მესიშე) |
| ჯვეშინდური კალენდარი |  |
| - *ვიქრამ-სამვატი* | 1970—1971 |
| - *შაკა სამვატი* | 1836—1837 |
| - *კალი-იუგა* | 5015—5016 |
| ირანული კალენდარი | 1292—1293 |
| ბუდისტური კალენდარი | 2457 |
| იაპონური კალენდარი | 3-ა წანა ტაისიო |
| ჩინური კალენდარი | 4610—4611 癸丑 — 甲寅 უჩა ხოჯი — წვანე ჸილო |

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
19141914 (ვითოშ ჩხოროშ ვითაანთხი) წანა** — გრიგორიანული კალენადრიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ პირველი დღა რე ცაშხა დო იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ პირველი დღა რე ჯუმაშხა. თე წანას კალენდარეფს შქას გინორთა რდჷ 13 დღა. თე წანა რე XX ოშწანურაშ მა-2 დეკადაშ მა-4 წანა.

## მოლინეფი

### ღურთუთა

### ფურთუთა

### მელახი

### პირელი

### მესი

### მანგი

### კვირკვე

### მარაშინათუთა

### ეკენია

### გჷმათუთა

### გერგობათუთა

### ქირსეთუთა

## დუნაბადი

### ღურთუთა

### ფურთუთა

### მელახი

### პირელი

### მესი

### მანგი

### კვირკვე

### მარაშინათუთა

### ეკენია

### გჷმათუთა

### გერგობათუთა

### ქირსეთუთა

## ნაღურა

### ღურთუთა

### ფურთუთა

### მელახი

### პირელი

### მესი

### მანგი

### კვირკვე

### მარაშინათუთა

### ეკენია

### გჷმათუთა

### გერგობათუთა

### ქირსეთუთა

## დღახუეფი
# 1979

|  |  |
| --- | --- |
| **ვითოშწანურა:**  | I · **II** · III |
| **ოშწანურა:**  | XIX · **XX** · XXI |
| **წანეფი:** | 1976 · 1977 · 1978  **1979** 1980 · 1981 · 1982 |

**1979 წანა შხვა კალენდარეფს**| გრიგორიანული კალენდარი | 1979 *MCMLXXIX* |
| იულიანური კალენდარი | 1978—1979 (14 ღურთუთაშე) |
| იულიანური კალენდარი ბიზანტიურ ერაწკჷმა | 7487—7488 (14 ეკენიაშე) |
| ურიული კალენდარი  | 5739—5740  |
| ისლამური კალენდარი | 1399—1400 |
| ჯვეშქორთული კალენდარი | (21 მელახშე) |
| - *ოქიანუშ აკოქიმინუაშე* | 7582—7583 (*„ჴფპბ“*—*„ჴფპგ“*) |
| - *ქირსეშე* | 1979 (*„ჩშოთ“*) |
| - *ქორონიკონით* | *XIV* მორთინა დო 135 (*„რლე“*) *წანა* |
| ჯვეშსომეხური კალენდარი | 4471—4472 (11 მარაშინათუთაშე) |
| სომეხური ოხვამური კალენდარი | 1428 *ԹՎ* *ՌՆԻԸ*
 |
| ეთიოპური კალენდარი | 1971—1972 |
| რომიშ დორსხუაფაშე | 2731—2732 (4 მესიშე) |
| ჯვეშინდური კალენდარი |  |
| - *ვიქრამ-სამვატი* | 2035—2036 |
| - *შაკა სამვატი* | 1901—1902 |
| - *კალი-იუგა* | 5080—5081 |
| ირანული კალენდარი | 1357—1358 |
| ბუდისტური კალენდარი | 2522 |
| იაპონური კალენდარი | 54-ა წანა სიოვა |
| ჩინური კალენდარი | 4675—4676 戊午 — 己未 ჸვინთელი ცხენი — ჸვინთელი შხური |

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
19791979 (ვითოშ ჩხოროშ სუმონეჩდოვითოჩხორო) წანა** — გრიგორიანული კალენდარით ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ პირველი დღა რე თუთაშხა. თე წანა რე XX ოშწანურაშ მა-8 დეკადაშ მა-9 წანა.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# ბუტუტიაშობურეფი

|
? ბუტუტიაშობურეფი
  |
| --- |
|   |
| მენცარული კლასიფიკაცია |
|

|  |  |
| --- | --- |
| ჟინომაფე: | ევკარიოტეფი |
| ომაფე: | ჩხოლარეფი |
| ტიპი: | კუჩხორსხუაშამეფი |
| კლასი: | **ჭანდეფი** |

 |
|  ლათინური ჯოხო |
| Formicidae |
|  თხილუაშ სტატუსი |
|  |
|

|  სისტემატიკა ვიკინერობეფს
 |  სურათეფი ვიკიოწკარუეს
 |

 |
| --- | --- | --- |

 |

**ბუტუტიაშობურეფი** თაშნეშე **ჭკიჭკიტიაშობურეფი** (ლათ. *Formicidae*) — ჭანდეფიშ ფანია წარღასუამეფიშ რანწკშე. თინეფ „ჯარალობურ ჭანდეფი“ რენა დო უმოჯგირუანა მაწირღიეფს დო მასკაიეფს. ბუტუტიეფ წჷმულირ რენა დო წიმიძინეს მაწირღიაშობურეფიშ გვარობაშ ნოგორშე შქა ცარცულ ბორჯის, 110-130 მილიონ წანაშ კინოხ, თე ჭანდეფიშ შხვადოშხვა გვარობათ დორთუალაქ მოხვადჷ დიხაუჩას პეულამ ჩანარეფიშ წუმოძინაშ უკული. ართო ეჭოფილი, 22 000 გვარობაშე ბუტუტიეფიშ 12 500-შე უმოს გვარობა რე კლასიფიცირაფილი, ნამუთ გჷმოჭანაფილ რე თინეფშო დჷმახასიათაფალ დუდს მერსხილ მოღვანკილ ოცაცაფუეფით დო რსხულიშ ნოსქვამ აკოგაფათ.

## ლიტერატურა

* *სეფერთელაძე მ.*, ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 11, ხს. 396, ქართი, 1987 წანა.

## რესურსეფ ინტერნეტის

* AntWeb from The California Academy of Sciences Archived 2014-10-27 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* AntBase – a taxonomic database with literature sources
* AntWiki – Bringing Ants to the World
* Ant Species Fact Sheets from the National Pest Management Association on Argentine, Carpenter, Pharaoh, Odorous, and other ant species
* Ant Genera of the World – distribution maps
* The super-nettles. A dermatologist's guide to ants-in-the-plants
# ფოტოგრაფია

ფართოფორმატიანი კამერაშ ლინზეფი
**ფოტოგრაფია** (ფრანგ. *photographie*, ჯვ.-ბერძენ. *φως / φωτος* (ფოს) — სინთე დო ჯვ.-ბერძენ. *γραφω* (გრაფის) — სტილუსი, ქუჩუჩი ვარ-და ჯვ.-ბერძენ. *γραφή* (გრაფე) — მენცარობაშ, ტექნიკაშ დო კულტურაშ დარგი, ნამუთ იკათუანს ფოტოგინოღალაშ ობიექტიშე გიშაქიორაფილჷ ვარ-და ესარკილჷ ოპტიკურ სიგნალეფიშ მეღებას ფოტოგრაფიული აპარატიშ სინთემაგინაფე ჟიპიჯის (სინთემაგინაფე ფას ვარ-და მატრიცას).

## რესურსეფი ინტერნეტის

* The History of Photography in Just 5 Minutes
* World History of Photography Archived 2010-10-31 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* Daguerreotype to Digital: A Brief History of the Photographic Process
* Shades of Light (Australian Photography 1839 - 1988)
# ატილა

|  |
| --- |
| **ატილა** |
|  ატილა (ილუსტრირაფილი ქრონიკა, 1358) |
| ჰუნეფიშ მამართალი |
| პოსტის გერინაშ ბორჯი |
| 434 – 453 |
| წიმოხონი | ბლედა რუგილა |
| მონძე | ელაკი დენგიზიკი ერნაკი |
|

---

 |
| დუნაბადი | უჩინებუე, დოხოლაფირო 406  |  |
| ნაღურა | დოხოლაფირო 453 (46-47 წანერი)  |
| მუმა | მუნძუკი |
| ალმასქუ | კრეკა ილდიკო |

**ატილა** (დ. დოხოლაფირო 406 — ღ. დოხ. 453) — ჰუნეფიშ მამართალი 434-453 წანეფს. მუში ხეშუულებაშ თუდო აკაართიანჷ ცენტრალური დო ბჟაეიოლი ევროპაშ შხვადოშხვა კათეფი: ჰუნეფი, ოსტგოთეფი, ალანეფი, ბულგარეფი დო შხვეფი. ატილა რდჷ ჰუნეფი მანჯღვერიშ რუგილაშ ჯიმასქუა. რუგილაშ ღურაშ უკულ, 435 წანას თიში მონძეეფო გინირთეს ატილაქ დო ატილაშ უნჩაში ჯიმა ბლედაქ.

445 წანას დოღურჷ ბლედაქ დო ატილაქ გინირთჷ ჰუნეფიშ ხვალახე მამართალო. გოთი ისტორიკოსი იორდანისიშ ნტკიცებათ ბლედა ჸვილუ ატილაქ. ჰუნეფი სერიოზული საფრთხე რდჷ ბჟადალი დო ბჟაეიოლი რომიშ იმპერიაშო. ატილაქ მუში ჯარით ჟირშა გეგნოკვათუ დუნაი, მოჯალაგუ ბალკანეთი, მარა კონსტანტინოპოლქ ვეიაჭოფუ. ბჟაეიოლი რომიშ იმპერიაშ მეხჷ წჷმოძინელი ოურდუმე ექსპედიციაშ უკულ, ატილაქ წიმიჭყჷ კამპანია ბჟადალი რომიშ იმპერიაშ მეხჷ. 451 წანას ატილაქ გეგნოკვათუ რაინი, გალიაშა გემშეჭკირჷ, ქიმერთჷ აურელიანუმიშა (თეხანური ორლეანი). 451 წანაშ 20 მანგის მოხვადჷ გინმაჭყვიდალი ლჷმაქ, სოდეთ რომალეფქ დო ვესტგოთეფქ აეციუსიშ დო თეოდორიხიშ ხემანჯღვერობათ დამარცხეს ატილა.

უკულიანი პერიოდის ატილაქ გემშეჭკირჷ იტალიაშა დო მოჯალაგუ ოორუე რეგიონეფი, მარა ვეშიალებუ რომიშ ეჭოფუაქ. ატილას ულამუდჷ ახალი ოურდუმე კამპანიეფიშ წჷმოჭყაფა რომიშ იმპერიაშ მეხჷ, მარა 453 წანას დოღურჷ. ატილაშ ღურაშ უკულ, ბჟაეიოლი გერმანული ტომეფიშ გეპიდეფიშ ხემანჯღვერქ, ატილაშ ჸოფილი მაჸალექ არდარიხიქ ეარყჷ ჰუნეფიშ მეხჷ. შედეგო ჰუნეფიშ იმპერიაქ აკოცუ.

## ლიტერატურა

* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# სან-მარინო

| სან-მარინოშ რესპუბლიკაRepubblica di San Marino სან-მარინო |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| სან-მარინოშ ორენი  |
| **ნანანოღა** | სან-მარინო
 |
| უკაბეტაშ ნოღა | სერავალე, ბორგო-მაჯორე |
| ოფიციალურ ნინა(ეფი) | იტალიური |
| **რელიგია**  | 91.5% ქირსიანობა (კათოლიციზმი) 7.5% ვარელიგიური 1.0% შხვა |
| თარობა | უნიტარული საპარლამენტო დიარქიული დირექტორიული რესპუბლიკა |
|  -  | კაპიტან-რეგენტი | * ალესანდრო როსი
* მილენა გასპერონი
 |
| ფართობი |
|  -  | გვალო | 61.19 კმ2 (191-ა) |
|  -  | წყარი (%) | 0 |
| მახორობა |
|  -  | 2024 ფასებათ | 35,436 (191-ა) |
|  -  | მეჭედალა | 579 ად/კმ2 (24-ა) |
| **ედპ** (ჸუპ) | 2023 ფასებათ |
|  -  | გვალო |  $2.872 მილიარდი (171-ა) |
|  -  | ართ მახორუშე |  $58,540 (17-ა) |
| **აგი** (2022) | 0.867 (43-ა) |
| ვალუტა | ევრო (`EUR`)  |
| ბორჯიშ ორტყაფუ | UTC+1  |
|  -  | ზარხულიშ (DST) | UTC+2 (UTC) |
| ქიანაშ კოდი | SM |
| Internet TLD | .sm |
| ოტელეფონე კოდი | 378 0549 |

**სან-მარინო** (იტალ. San Marino), ოფიციალურო — **სან-მარინოშ რესპუბლიკა** (იტალ. Repubblica di San Marino) დო თაშნეშე ჩინებული რე მუჭოთ **სან-მარინოშ უჯეგაში რესპუბლიკა** (იტალ. Serenissima Repubblica di San Marino) — მოსოფელიშ ართ-ართი არძაშე ჯუკუ სახენწჷფო აპენინიშ ჩქონს, ევროპაშ ობჟათე ნორთის. ქიანა ირდიხაშე გოხუგელი რე იტალიაშ ტერიტორიათ. სან-მარინო მუში ასეიანი ხურგეფით — ევროპაშ არძაშე უჯვეშაში სახენწჷფო რე. სან-მარინო აცხადენს, ნამჷ-და რე მოსოფელიშ უჯვეშაში სუვერენული სახენწჷფონ.

სან-მარინო ვაკათ ვართ ნატოს დო ვართ ევრორსხუს, მარა თე ეკონიაწკჷმა ღილე ხურგეფი უღჷ, თიწკჷმა საბაჟო რსხუთ დო მიშმურს ევროზონაშა დო უღჷ ევროშ ემისიაშ დო მონეტეფიშ დორხველი ვარიანტიშ მოჭკირუაშ ნება.

## ჯოხოდვალა

* **ოფიციალურო:** სან-მარინოშ რესპუბლიკა.
* **ოდაბადურო** - Repubblica di San Marino.

**ეტიმოლოგია** მოურს დალმაციარი ქუაშმათოლარი მარინუსშე, ნამუთ ქირსიანობაშ გურშენ თხოზინელი რდჷ მუშ ქიანას დო ონტებელქ აჸუ იტალიაშა. თაქ მუქ ქჷდარსხუ ოხვამე, უკულიანშო გეკჷდჷ ჯიხა. მოგვიანაფათ კათოლიკურ ოხვამექ ჯეგეთ დონათჷ მარინიშ ჯოხოთ.

## გეოგრაფია

ქიანა იდვალუაფუ აპენინიშ ჩქონს, იდვალუაფუ იტალიაშ დინოხოლე. ფართობი რე 60 კვ.კმ.

## სახენწჷფო

სახენწჷფო სისტემათ რე რესპუბლიკა. დღასანწალი რე 3 ეკენია, რესპუბლიკაშ დორსხუაფაშ დღა (301წ). სახენწჷფოშ მადუდური რე 2 კაპიტან-რეგენტი. კანონიშდუმადვალუ ორგანო რე ართპალატამი პარლამენტი (60 მაკათური). ადმინისტრაციულო ირთუ 9 კომუნათ (castello).

## დემოგრაფია

მახორობა რე 35,436 კოჩი, თენეფშე 91% სანმარიონოალეფი, 9% იტალიარეფი. ოფიციალური ნინა რე იტალიური, რელიგია - კათოლიციზმი. ნანანოღა რე სან-მარინო (4.300).

## ისტორია

1862 წანას გინირთჷ დუდიშულ ქიანათ იტალიაშ პროექტორატიშ თუდო. 1947-1986 წანეფს ქიანას დუდენდჷ მეკვარჩხანე ცენტრისტული კოალიცია, უკული კომუნისტური დო ქირსიან-დემოკრატიული.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* გალენურ საქვარეფიშ დო პოლიტიკაშ სახენწჷფო სამელამოსო
* ცთა-შ ფაქტეფიშ კჷრბი სან-მარინოშ გეშა Archived 2020-05-01 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* San Marino.  დოარქივაფილი რე ორიგინალშე 2008-06-07-ს. от *UCB Libraries GovPubs*
* სან-მარინო ვებ-ხასჷლას Open Directory Project
* **ვიკიმედია-ატლასი: სან-მარინო** — გეოგრაფიულ დო ისტორიულ რუკეფი
* Visit San Marino Archived 2011-06-29 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.  — ტურიზმიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

## სქოლიო
# 17 კვირკვე

**ჩილათა:** ხასჷლაშ სტატუსიშ ინდიკატორი `name` ატრიბუტი ვა რდას ოკო ცაიორი.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **კვირკვე** | >> |
| თუთ | თახ | ჯუმ | ცაშ | ობი | შურ | ჟაშ |
|   |   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |   |
| **2026** |

**17 კვირკვე** რე გრიგორიანული კალენდარიშ 198-ო დღა (ნარკი წანეფს — 199-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე 167 დღა.

## დღაშ მონახვამილეფი

## თე დღას დუნაბადი კათა

## თე დღას ნაღურა კათა

## დღახუეფი

## ხოლო ქოძირით

## გალენი რცხუეფი

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
17 კვირკვე {{BBC: თე დღას}}
* *The New York Times* – თე დღას ((ინგლ.))
# ცინ შიხუანდი

**ცინ შიხუანდი** (ჩინ. 秦始皇) (დ. ჯვ. წ. 259 — ღ. ჯვ. წ. 210) — ცინიშ ომაფეშ მამართალი (ჯვ. წ. 246 წანაშე), ნამუქჷთ გათუ მიარეოშწანურამი მალიმორ ომაფეეფიშ ეპოქა. ჯვ. წ. 221 წანაშო დამყარჷ მართუალა ოშქაშე ჩინეთიშ ედომუშამ ტერიტორიას დო გემშართჷ ისტორიაშა, მუჭოთ მაართა ჩინური ცენტრალიზებული სახენწჷფოშ დჷმარსხუაფალქ. თიშით აკოქიმინელჷ ცინიშ დინასტია, ნამუთ ღანკო ისახუნდჷ ჩინეთიშ ვითი ვითოში წანაშ გოძვენას მართუნს, გჷმაჸოთამილქ იჸუ მუსხირენ წანმოწანაშა თიში ღურაშე.

ცინ შიხუანდი ასეშა სქიდუ ართ-ართ დისკუსიურ ფიგურათ ჩინეთიშ ისტორიას. ჩინეთიშ გოართიანაფაშ უკული თიქ დო თიშ უახოლაშ ელმაჩამალქ ლი შიქ გატარჷ ეკონომიკური დო პოლიტიკური რეფორმეფი. თიქ წჷმიჭყჷ თიჯგურა გიგანტური პროექტეფი, მუჭომეფით რე ჩინეთიშ დიდი კიდალა, ჩინეთიშ მაართა იმპერატორიშ მავზოლეუმი, შარეფიშ სისტემა დო ტერაკოტაშ არმია. თეწკჷმა ართო თიქ დოჭუ მიარე წინგობარი დო შხვადოშხვა წინგი.

## სქოლიო

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ცინ შიხუანდიშ მავზოლეუმი Archived 2010-01-07 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
# ისტორიკოსი

ჰეროდოტე, ისტორიაშ მუმა, დო ართ-ართი არძაშე ორდოშიანი ჩინებული ისტორიკოსი..
**ისტორიკოსი** — პიჯი, ნამუთ გურაფულენს ისტორიას დო ჭარუნს თიშ გეშა ისტორიკოსეფი თარო გურაფულენა ადამიერეფიშ რასაშ მოლინეფს დო შვანეფს; თეშ მუჭოთ ჭარუაფონს, თაშნეშე უჭარელს. დო ისტორიკოსი დჷთმიგურუანს უჭარელ ისტორიას-და, თინა პრეისტორიას გურაფულენს. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ზიტყვა ისტორიკოსის გჷმირინუანა პროფესიონალ დო ვაპროფესიონალ მოჸოროფეფიშ ეიოშინალო, თე ზიტყვაშ თარი ეშანუა რე ხვალე თინა, მისჷთ უღუ აკადემიური ხარისხი.

## სქოლიო

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
ისტორიკოსი

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# ამუდარია

| ამუდარია |
| --- |
|
წყარმალუ ამუდარია
ამუდარიაშ დო სირდარიაშ აუზი დო არალიშ ზუღა |
| დოხასიათაფა |
| სიგჷრძა | 2,620 კმ. კმ |
| აუზიშ ფართი | 534 739 კმ² |
| წყარიშ ნადუ |
| ოდუდე | პამირიშ გვალეფი |
| ინაკათუ | არალიშ ზუღა |
| ქიანეფი |
| ქიანეფი |  ავღანეთი,  ტაჯიკეთი,  თურქმენეთი,  უზბეკეთი |

**ამუდარია** — წყარმალუ ცენტრალურ აზიას დო ავღანეთის. იჭყაფუ ჟირ წყარმალუშ — ვახშიშ დო პანჯიშ გოართიანაფაშ არდგილს. ინაკათუ არალიშ ზუღას. სსრრშ ბორჯის ამუდარიას გიმირინუანდეს ბამბეშ დიხეფიშ ირიგაციაშო, იკეთინუ შვადოშხვა პროექტეფქ, ამუდარიას კალაპოტ ხოლო დუთირეს დო არალიშ ზუღაქ ხოლო ჭიე-ჭიეთ გესქირუ. წყარმალუშ სიგინძა რე 2,620 კმ. აუზიშ ფართი 534,739 კვ.კმ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
ამუდარია Drying of the Aral Sea: Timelapse YouTube-ს
* The Amu Darya Basin Network Archived 2013-08-07 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
# ნანანოღა

**ნანანოღა** — სახენწჷფოშ ვარა შხვა ადმინისტრაციული ტერიტორიაშ (ოლქიშ, პროვინციაშ, ავტონომიური ართურიშ) თარი ნოღა, სოდეთ მუჭოთ წესინ დონწყილიე ხეშუულობაშ დო მმართველუაში უმაღალაში ორგანოეფი: პრეზიდენტიშ, მონარქიშ, გუბერნატორიშ რეზიდენცია, პარლამენტი, ცენტრალური სამინისტროეფი დო უჭყაფეფი, ქიანაშ უმაღალაში სასამარათლო დო შხვა.

ნანანოღა შხირას ზოხო ადმინისტრაციული ართურო რე გიმორთილი, სამანგათ ნოღა ვენას კონსტიტუციათ მესხვენილი აფუ აკანიშ სტატუსი.

ნანანოღა შილებე ვარდას ქიანაში უდიდაში ნოღა. თეშ სამანგეფი რე ანკარა თურქეთის, ვაშინგტონი ააშ-ს, კანბერა ავსტრალიას დო შხვა. უმოსჷთ ხოლო, ეკონია ვითწანურეფს კილმარჩქინდუ ტენდენციეფი ნანანოღაშ გინოღალა მორჩილი სიდიდაშ ნოღეფშა: (ასტანა ყაზახეთის, დოდომა ტანზანიას, იამუსუკრო კოტ-დ’ივუარს) ვარა რსულაშო ახალი ნანანოღეფიშ კიდუაშ: (ბრაზილია, ისლამაბადი).

ნამთინე ქიანას პრაქტიკულო აღიარაფილიე ჟირნანანოღალა: ნიდერლანდეფიშ ოფიციალური ნანანოღა რე ამსტერდამი, მარა თარალა დო უმაღალაში სასამართლო ჰააგაშა რე გინოღალირი, ანალოგიური სიტუაცია რე ბოლივიას (სუკრე - კონსტიტუციური ნანანოღა რე, ლა-პასი - ფაქტიური), კოტ-დ’ივუარს (იამუსუკრო დო აბიჯანი), შრი-ლანკას, ჩილეს, მალაიზიას, ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკას.

## ქოძირით თაშნეშეთ

* მოსოფელიშ ქიანეფიშ ნანანოღეფიშ ერკებული