Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ხუანხე

| ხუანხე |
| --- |
| ჩინ. - 黃河 |
|  ყვინთელი წყარმალუ - ხუანხე |
| დოხასიათაფა |
| სიგჷრძა | 5 464 კმ |
| ღანჩოშ ფართობი | 752 000 კმ² |
| ღანჩო | ყვინთელი ზუღა |
| წყარიშ ხარჯი | 2 571 მ³/წმ (ინაკათაფუ) |
| წყარიშ ნადუ |
| ოდუდე | ტიბეტიშ გვალონა |
|  • ორენი | ტიბეტი |
|  • სიმაღალა | 4 500 მ |
|  • კოორდინატეფი | 34.992606,96.06348934°59′33.38″ ოორ. გ. 96°03′48.56″ ელ. გ.﻿ / ﻿ |
| აკაკათაფუ | ყვინთელი ზუღა |
| ინაკათუ | ყვინთელ ზუღა |
|  |
| ქიანეფი |  ჩინეთი |

ხუანხე ნოღა ლანჩჟოუწკჷმა
**ხუანხე**, *კინე* **ყვინთელ წყარმალუ** (ჩინ. 黃河) — მოსოფელიშ ართ-ართი უდიდაში წყარმალუ. სიგჷრძათ მაჟირა რე ჩინეთის დო მაშკვითა მოსოფელს. წყარმალუშ სიგჷრძა 5,464 კმ რე. ოდუდეს ეთმეჭოფუნს ბჟადალ ჩინეთის, ცინხაიშ პროვინციას, ბაიან-ჰარიშ გვალეფს. თეშ უკული, გინმოჭკირუნს ჩინეთიშ 9 პროვინციას დო ინმაკათუ ბოჰაიშ ზუღას. ხუანხეშ ღანჩო ბჟაეიოლშე ბჟადალშა გჷნოზინდილი რე 1900 კმ-ს, ოორუეშე ობჟათეშა 1100 კმ-ს, წყარმალუშ ფართობი აკმადგინანს 742,443 კმ²-ს.

ხუანხეშა ჩინური ცივილიზაციაშ ონწე უჯოხონა, თიშენ ნამჷ-და, ზუსტას თიშ ღანჩოს გიჭყჷ ორდოიან ჩინეთიშ ისტორიას არძოშე გოპეულერ — ოორუე ჩინურ ცივილიზაციაქ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ხუანხეშ ასქილადაფაშ კომისია
* ყვინთელ წყარმალუ Archived 2005-12-01 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* ხუანხეშ დელტა
* მოშინაფა ოერეფოშქაშე წყარმალუეფშე

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# იერუსალიმი

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
იერუსალიმი ירושלים القُدس

|  |
| --- |
|  |

|  |
| --- |
| გერბი |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| ქიანა |  ისრაელიისრაელი |
| სტატუსი | ნანანოღა |
| ოლქი | იერუსალიმიიერუსალიმი (ოლქი)|იერუსალიმი |
| კოორდ. | 31.783333,35.23333331°47′00″ ოორ. გ. 35°14′00″ ელ. გ.﻿ / ﻿ |
| მერი | ნირ ბარკატი |
| დირსხუ | ჯვ. წ. IV ვითოშწანურა |
| ფართობი | 125,156 კმ² |
| მახორობა | 933,113 კოჩი (2012) |
| მეჭედალა | 6,183 კოჩი/კმ² |
| აგლომერაცია | 1,700,000 |
| ბორჯიშ ორტყაფუ | UTC+2, ზარხულს UTC+3 |
| ტელ. კოდი | +972 2 |
| ოფიციალური ვებ-ხასჷლა | www.jerusalem.muni.il |

|  |
| --- |
|
იერუსალიმი |

**იერუსალიმი** ვიკიოწკარუეს |

**იერუსალიმი** (ური. ירושלים - იერუშალაიმ, არაბ.: القُدس - ალ-კუდსი (ქორთ. - წმინდა); ვარდა أُورْشَلِيم - ურშალიმ - ხვალო ფორმალური, ებრაული სახენწჷფოშო ლოიალობაშ გჷმმახანტალი ჯოხო) — ისრაელიშ სახენწჷფოშ ნანანოღა, წიმინდე ნოღა სუმი მონოთეისტური რელიგიაშ - იუდაიზმიშ, ქირსიანობაშ დო ისლამიშ — გემაჸვენჯეფშო. ნოღაშ მახორობა: 695 000 (დოხოლ. 2/3 ურია, 1/3 არაბი). ნოღა იდვალუაფუ იეჰუდაშ (იუდეაშ) გვალეფიშ შქას, ზუღაშ დონეშ 800 მეტრაშ სიმაღალეს. ირთუ ჯვეშ დო ახალ (ჯვეშწკჷმა ელაზჷმაფათ დიდი) ნოღათ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* იერუსალიმიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* Jerusalemp3, უფასო ვირტუალური mp3 ფორმატიშ ტური იერუსალიმიშ მუნიციპალიტეტის.

### ხემანჯღვერობა

* ისრაელიშ კანონი: იერუსალიმი ისრაელიშ ნანანოღა

### კულტურა

* ისრაელიშ მუზეუმი
* ჰოლოკოსტიშ გჷნაჭყვადეფიშ მემორიალი Archived 2016-02-04 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.

### გონათუა

* იერუსალიმიშ ურიული უნივერსიტეტი
* იერუსალიმიშ პალესტინური უნივერსიტეტი

### რუკეფი

* ალმახანური იერუსალიმიშ რუკა
* იერუსალიმიშ ანტიკური რუკა Archived 2006-04-11 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* იერუსალიმიშ რუკეფი Archived 2016-10-24 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# მერილენდი

|  |
| --- |
| {{{სტატუსი}}} |
| **მერილენდი** |
| {{{მასქერული ჯოხო}}} |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| შილა  | გერბი |
| *მეტჯოხო: "ჯვეში ღოზიშ შტატი", "დუდუიშული შტატი", "მორჩლი ამერიკა", "ამერიკა მინიატურას"* |
| *შტატო გჷნორთაშახ ჩინებული მუჭოთ* მერილენდიშ პროვინცია |
| ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფიშ რუკა მერილენდი |

 |
| **ოფიციალური ნინა** | აკა ვარი (ინგლისური - დე ფაქტო) |
| **ნანანოღა** | ანაპოლისი |
| **უკაბეტაში ნოღა** | {{{უკაბეტაში ნოღა}}} |
| **შხვა კაბეტი ნოღა** | სილვერ-სპრინგი |
| **უკაბეტაში აგლომერაცია** | ბალტიმორ-ვაშინგტონიშ აგლომერაცია |
| **ფართობი** | 42-ა ააშ-ს |
|  • საართო | 32 160 კმ² |
|  • სიგანა | 163 კმ |
|  • სიგჷრძა | 400 კმ |
|  • წყარი % | 21 |
|  • განედი | 37° 53′ ოორ 39° 43′ ოორ |
|  • გრძედი | 75° 03′ ბჟად 79° 29′ ბჟად |
| **მახორობა** |  19-ა ააშ-ს |
|  • მახორობა გვალო | 6,006,401 (2015 წ) |
|  • მეჭედალა | 230 ადმ/კმ² მა-5-ა |
| **სიმაღალა** |   |
|  • უმაღალაში ჭურჭული | ჰოლი-კრესტი {{{უკაბეტაში სიმაღალა}}} მეტრი |
|  • ოშქაშე სიმაღალა | 110 მეტრი |
|  • უდაბალაში ჭურჭული | ატლანტიშ ოკიანე 0 მეტრი |
| **შტატო გჷნორთაშ თარიღი** | 28 პირელი 1788 (რანწკო: 7-ა) |
| **გუბერნატორი** | ლარი ჰოგანი (რ) |
| **ლეიტენანტ-გუბერნატორი** | ბოიდ რათერფორდი (რ) |
| **კანონმადვალუ ხეშუულება** |  |
|  • ჟილენი პალატა | მერილენდიშ სენატი |
|  • გიმენი პალატა | დელეგატეფიშ პალატა |
| **ააშ-იშ სენატორეფი**  | ბარბარა მიკულსკი (დ) დო ბენ კარდინი (დ) |
| **კონგრესიშ დელეგატეფი**  | დელეგატეფი |
| **ბორჯიშ ორტყაფუ** | ბჟაეიოლი: UTC −5/−4 |
| **აბრევიტურა** | MD  |
| **ვებ-ხასჷლა** | ვებ-სახჷლა |

**მერილენდი** (Maryland, Md) — შტატი ააშ-ს, იდვალუაფუ ობჟათე ატლანტიკურ რეგიონს. ჯოხოქ გიადჷ ჩარლზ I-იშ ალმასქუშ, დიაფალ ანრიეტა-მარიშ პატიოცემელო. 1634 წანას დირსხუ კოლონიაქ, 1788-შე ააშ-იშ შტატი რე.

* **ფართობი** – 32 160 კმ², წყარიშ პროცენტული მუდანობა–21%.
* **მახორობა** – 5,535 ვითოში (ჩეკანამი 70,5 %, აფროამერიკალი 24,6 %, აზიარი 2,5 %, ლათინოამერიკალი 2,3 %).
* **ნოღაშ მახორობა** – 80,3 %.
* **ნოღეფი** – ანაპოლისი (ნანანოღა), 33 234, ბალტიმორი, 675 ვითოში, დანდალკი, 66 ვითოში.
* **მუშობურობეფი** – ბალტიმორიშ ჸუჯი, ააშ-იშ ოზუღე აკადემია ანაპოლისის, ისტორიული ფორტი მაკ-ჰენრი.
* **ჩინებული ადამიერეფი** – ედგარ ალან პო, ჰარიეტ ტაბმენი, აპტონ სინკლერი, ბილი ჰოლიდეი.
# ააშ-იშ ოურდუმე-ოჰეერე ნძალეფი

შილა
სიმბოლო
**ააშ-იშ ოურდუმე-ოჰეერე ნძალეფი** (ინგლ. United States Air Force (USAF)) — ამერიკაშ აკოართიანაფილი შტატეფიშ აკოანჯაფილი ნძალეფიშ ართ-ართი გვარობა. პიჯური აკოდგინალუაშ დო ოფურინალი აპარატეფიშ მუდანობაშ მეჯინათ მოსოფელს არძაშე უშხუაში ოურდუმე-ოჰეერე ნძალა რე.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# თალესი

|  |
| --- |
| თალეს მილეტარი |
| ბერძნ. Θαλῆς ὁ Μιλήσιος |
|
თალესი (ვილჰელმ მეიერიშ პორტრეტი. პორტრეტი გერსხილი რე მაანთხა ოშწანურაშ თალესიშ ბიუსტის) |
| დაბადებაშ თარიღი: |
დოხოლაფირო ჯვ.წ. 626/623
 |
| დაბადებაშ აბანი: |
მილეტი
 |
| ღურაშ თარიღი: |
დოხოლაფირო ჯვ.წ. 548/545 (78 წანერი)
 |
| ღურაშ აბანი: |
მილეტი
 |
| ომენცარე სფერო: |
ეთიკა მეტაფიზა მათემატიკა ასტრონომია
 |
| ჯოხოშინელი მოგურაფეეფი: |
ანაქსიმანდრე
 |

**თალეს მილეტარი** (ბერძ. Θαλῆς ὁ Μιλήσιος, დ. დოხოლაფირო ჯვ.წ. 626/623, მილეტი — ღ. დოხოლაფირო ჯვ.წ. 548/545, მილეტი) — ბერძენი მათემატიკოსი, ასტრონომი დო ფილოსოფოსი, შკვითი ბერძენი ბრძენიშე ართ-ართი რე. არისტოტელეშ აზრით თალესი ჯვეში ბერძენული ფილოსოფიური ტრადიციაშ მაართა ფილოსოფოსი რდჷ. არისტოტელეს თალესი მიოჩქუდჷ ფილოსოფიაშ იონური სკოლაშ დუმარსხუაფალო.

მერჩქინელი რე ნამდა თალესი რდჷ ართ-ართი მაართა ფილოსოფოსი ნამუსჷთ მოსოფელიშ დო ოქიანუშ ეიოჭარალო დო ეიონწყჷმალო მითოლოგია ვეგმურინუაფჷ დო თინა ორთაშობური ობიექტეფიშ დო ფენომენეფიშ ენწყუმას ორთაშობური თეორიეფით დო ჰიპოთეზეფით ოცადუდჷ. თალესიშ მეჯინათ ორთაშ დო მატერიაშ დაჭყაფური სუბსტანცია წყარი რდჷ.

მათემატიკაშ დარგის თალესი ირინუანდჷ გეომეტრიაშ პრინციპეფს პირამიდეფიშ სიმაღალაშ ოზიმალო, თაშნეშე გემიშ სიშორაშ დისტანციაშ ოზიმალო წყარპიჯიშე. თალესი რდჷ ართ-ართი მაართა ფილოსოფოსი ნამუთ გიმირინუანდჷ დედუქციურ მეთოდეფს. თალესიშ ჯოხონობაშ რე თალესიშ თეორემა, მარა ნამთინე მენცარი ჸათე თეორემას პითაგორას ხოლო მითმიოჭარანს.

## ლიტერატურა

* Couprie, Dirk L. (2011). Heaven and Earth in Ancient Greek Cosmology: from Thales to Heraclides Ponticus. Springer. ISBN 9781441981158.
* O'Grady, Patricia F. (2002). Thales of Miletus: The Beginnings of Western Science and Philosophy. Western Philosophy Series. Vol. 58. Ashgate. ISBN 9780754605331.

## რესურსეფი ინტერნეტის

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
თალესი Thales of Miletus from The Internet Encyclopedia of Philosophy
* Thales of Miletus MacTutor History of Mathematics
* Thales' Theorem – Math Open Reference (with interactive animation)
* Thales biography by Charlene Douglass (with extensive bibliography)
* Thales of Miletus Life, Work and Testimonies by Giannis Stamatellos
* Thales Fragments Archived 2022-04-24 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
# მათემატიკა

ევკლიდე „ათენიშ სკოლაშ“ ფრაგმენტის, რაფაელი.

|  |  |
| --- | --- |
|  | პორტალი მათემატიკა |

**მათემატიკა** — მენცარობა, ნამუთ გერსხილი რე აბსტრაგირაფას, დედუქციურ ჯელობას დო სიმბოლურ ლოგიკას. კანკალეშა მათემატიკას ეთმეჭარუნა მუჭოთ მენცარობას რიცხუეფიშ, გეომეტრიული ფიგურეფიშ დო გჷნოქიმინუეფიშ გეშა. უმოსი ფორმალური თოლოძირეთ მათემატიკა გურაფულენს აქსიომატურო გოსხუნილ აბსტრაქტულ მათემატიკურ სტრუქტურეფს.

ართჸურე მათემატიკა აკმიქიმინუ წიმინდე თეორიული ინტერესეფიშ გეშა – წიმინდე მათემატიკა. მაჟირაჸურე მათემატიკური რკუალა ოდუდეს ეთმეჭოფუნს ორთაშომეტყველე მენცარობეფიშე, გჷმირინუაფუ ინჟინერიას, მედიცინას დო ეკონომიკას – გჷმორინაფონი მათემატიკა.

ტერმინი **მათემატიკა** ბერძენული წჷმოულობაშ რე, μάθημα (máthema) „მენცარობას, რჩქინას, გურაფას“ შანენს, μαθηματικός (mathematikós) – „გურაფაშ მოჸოროფეს“.

## გიშარჩქინელი მათემატიკოსეფი

* პითაგორა (ჯვ. წ. 582 – ჯვ. წ. 507)
* ევკლიდე (ჯვ. წ. 365 – ჯვ. წ. 300)
* ფრანსის ვიეტა (1540 – 1603)
* რენე დეკარტი (1596 – 1650)
* პიერ ფერმა (1607 – 1665)
* ბლეზ პასკალი (1623 – 1662)
* ისააკ ნიუტონი (1643 – 1727)
* გოტფრიდ ლაიბნიცი (1646 – 1716)
* იაკობ ბერნული (1655 – 1705)
* ლეონარდ ეილერი (1707 – 1783)
* ჯოსეფ-ლუი ლაგრანჟი (1736 – 1813)
* პიერ სიმონ ლაპლასი (1749 – 1827)
* კარლ ფრიდრიხ გაუსი (1777 – 1855)
* აუგუსტინ ლუი კოში (1789 – 1857)
* ნილს ჰენრიკ აბელი (1802– 1829)
* ევარისტ გალუა (1811 – 1832)
* კარლ ვაიერშტრასი (1815 – 1897)
* გეორგ ფრიდრიხ ბერნჰარდ რიმანი (1826 – 1866)
* ჟიულ კანტორი (1845 – 1918)
* სოფია კოვალევსკაია (1850 – 1891)
* ჟიულ ანრი პუანკარე (1854 – 1912)
* დავიდ ჰილბერტი (1862 – 1943)
* ფელიქს ჰაუსდორფი (1868 – 1942)

ქძ. ედომუშამი ერკებული.

## ჩინებული ადამიერეფი მათემატიკაშენ

* „მათემატიკა მენცარობეფიშ დიაფალი რე“ – კარლ ფრიდრიხ გაუსი.
* „მათემატიკა რე ანბანი, ნამუშით ღორონთიქ ეჭარუ მოსოფელი“ – გალილეო გალილეი.
* „მათემატიკა უმოსო ხელუანობაშ დარგი რე“ – სეკი ტაკაკაძუ.
* „მათემატიკაქ შილებე გითანჯას მუჭოთ მენცარობა, სოდე მითინს ვაუჩქუ მუშე რაგადანა დო ვართ თინა, თინეფიშ ნარაგადი ჭეშმარიტი რე თუ ვარინ“ – ბერტრან რასელი.

## საქორთუოშ მათემატიკური დჷნაწესებუეფი

* ა. რაზმაძეშ ჯოხოდვალაშ მათემატიკაშ ინსტიტუტი
* ი. ვეკუაშ ჯოხოდვალაშ გჷმორინაფონი მათემატიკაშ ინსტიტუტი

## თაშნეშე ქოძირით

* მათემატიკაშ ფილოსოფია
* მათემატიკური თეორემეფიშ ერკებული
* მათემატიკური სიმბოლოეფი
* ფილდსიშ მედალი

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ი.ვეკუაშ ჯოხოდვალაშ გჷმორინაფონი მათემატიკაშ ინსტიტუტი Archived 2004-12-03 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* მათემატიკაშ ინსტიტუტიშ ნახანდეფი Archived 2004-08-15 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* მათემატიკური ჟურნალეფი
* მემუარეფი დიფერენციალურ გონტოლებეფს დო მათემატიკურ ფიზიკას Archived 2005-10-19 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* ა.რაზმაძეშ ჯოხოდვალაშ მათემატიკაშ ინსტიტუტი Archived 2007-09-27 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* ქორთული მათემატიკური ჟურნალი Archived 2004-08-07 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* მათემატიკური ფორუმი

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# მურიცხეჭაჭილი

დიდი თუნთიშ მურიცხეჭაჭილი
**მურიცხეჭაჭილი** (ქორთ. თანავარსკვლავედი, ინგლ. Constellation) — ტერიტორია ცაშ სფეროს, ნამუშ კონტურეფი ბარჩხალა მურიცხეფით იდგინებუ.

ცაშ დორთუალა მურიცხეჭაჭილეფო ანტიკური პერიოდიშე მოურს. ადამიერფქ თინეფს გიოდვეს ჩხოლარეფიშ, მითიოლოგიური პერსონაჟეფიშ დო შხვა ობიექტეფიშ სახელეფი. შხვადოშხვა ქიანეფიშ დო კულტურეფიშ ხარხეფი მურიცხეჭაჭილეფს შხვადოშხვა სახელეფით მიშინუანდეს.

მურიცხეჭაჭილეფიშ პირველ ჯოხოდვალეფს შეთმოფხვადუთჷ ჯვეში ბერძენეფიშ არატეშ დო პტოლემეშ ნაჭარეფს.

1922 წანას საირქიანო ასტრონომიული რსხუქ გემშიღჷ თეხანური ერკებული, სოდეთ მიშულირიე 88 მურიცხეჭაჭილი. 1928 წანას სარ-ქ დადგინჷ მურიცხეჭაჭილეფიშ ოფიციალური სამძღოეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* IAU: The Constellations Archived 2013-06-05 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine. , including high quality maps.
* Strasbourg Astronomical Data Center Files on official IAU constellation boundaries
* Interactive Sky Charts (Java applets allowing navigation through the entire sky with variable star detail, optional constellation lines)
* Studies of Occidental Constellations and Star Names to the Classical Period: An Annotated Bibliography
* Table of Constellations
* Audio – Cain/Gay (2009) Astronomy Cast Constellations
# ლუთერანობა

ლუთერიშ ვარდი — ლუთერანული ოხვამეეფიშ ემბლემა
**ლუთერანიზმი** — ართ-ართი ქირსიანული პროტესტანტული სარწუმოება, ნამუქჷთ გიჭყჷ გერმანიას XVI ოშწანურას, რეფორმაციაშ ბორჯის. გერსხუდუ მარტინ ლუთერიშ დო თიშ გემაჸვენჯეფიშ მონძღვარობას. ლუთერანიზმის მოჩამილი რე პროტესტანტიზმიშ თარი დვალირობეფი. თინა ვარენდჷ კათოლიციზმიშ თარ დოგმას, ნამჷ-და ოხვამე დო პაპობა შქამალი რენა ადამიერიშ დო ღორონთიშ შქას. რწუმაშ აკა ავტორიტეტო დო წყუთ აცხადენდჷ საღორონთო ნაჭარას (ბიბლიას). ლუთერანიზმიქ კათოლიციზმშე გეჭოფუ ირფელი, მუთ ბონო ვააწმურედჷ ბიბლიასჷნ.

ლუთერანიზმიქ გერმანიას ოფიციალურ სარწუმოებათ (კათოლიკობაწკჷმა ართო) აღიარაფილქ იჸუ 1555 წანაშ აუგსბურგიშ რელიგიური ზეთ. ლუთერანეფი გერმანიაშ მოხ ოხორანა შვედეთის, ფინეთის, ნორვეგიას, ისლანდიას, ჩეხეთის, უნგრეთის, ესტონეთის, ლატვიას დო ააშ-ს.

## ლიტერატურა

* ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 6, ხს. 305, ქართი, 1983 წანა.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# ოპერაციული სისტემა

**ოპერაციული სისტემა** ვარდა **საოპერაციო სისტემა** — სპეციალური კომპიუტერული პროგრამა, ნამუთ მართენს ურთიართობას შხვადოშხვა ომახვარებე პროგრამულ პაკეტეფს (software), თაშნეშე კომპიუტერიშ სისტემაშ აკმადგინალ მონწყილობას (hardware) დო თე სისტემაშ მახვარებუშ შქას.

ირნერ ოპერაციული სისტემაშ ნერჩი რე გვირზილი (Kernel), software-აშ მაართა ფა, ნამუთ კომპიუტერიშ შვენას იხარგუ სისტემაშ ჩართებაშ მომენტის. გვირზილი უკული არძენს კილას შხვადოშხვა ჯინჯიერ სერვისეფს არძა დოსქილადირ სისტემეფს დო ომახვარებე პროგრამულ პაკეტეფწკჷმა.
ოპერაციული სისტემა ქინიხარგუ კომპიუტერიშ ჩართებაშ ბორჯის დო თინა მახვარებუს არძენს მოხუჯურ ინტერფეისის. ინტერფეისი შილებე ორდას პროგრამული დო ომახვარებე. პროგრამული ინტერფეისი — თენა გჷმმაკოროცხალი სისტემაშ ფარგალეფს მონწყილობეფიშ დო პროგრამეფიშ ურთიართქიმინჯალაშ უნარღელჸოფაშ საშუალებეფიშ ართობურობა რე.

ომახვარებე ინტერფეისი — კომპიუტერწკჷმა ვარდა პროგრამაწკჷმა მახვარებუშ ურთიართქიმინჯალაშ პროგრამული დო აპარატული საშუალებეფი რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ოპერაციული სისტემა Archived 2014-04-04 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.  (ინგლისური)
# ფურთუთა

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  <<  | **ფურთუთა** |  >>  |
| ორშ | სამ | ოთხ | ხუთ | პარ | შაბ | კვი |
|  |  |  |  |  |  | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| **2026** |

**ფურთუთა,ფრევალი* (ლათ. Februarius — გოწიმინდუა) — გრიგორიანული კალენდარიშ მაჟირა თუთა. ფრევალს 28 დღა რე, ნარკი წანაშ გალე, მუჟამცჷთ თის 29 დღა უღუ.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# მალავი

| მალავიშ რესპუბლიკაRepublic of Malawi Dziko la Malaŵi მალავი |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| **დევიზი:**(ინგლ. ართობა დო დუდიშულა) Unity and Freedom |
| **ჰიმნი:**Mulungu dalitsa Malaŵi *ღორონთი დოხვამი ჩქინი ქიანა მალავი*  |
| მალავიშ ორენი  |
| **ნანანოღა** | ლილონგვე
-13.95,33.713°57′ ობჟ. გ. 33°42′ ელ. გ.﻿ / ﻿ |
| უკაბეტაშ ნოღა | ლილონგვე, ბლანტაირი |
| ოფიციალურ ნინა(ეფი) | ინგლისური |
| თარობა | უნიტარული საპრეზიდენტო რესპუბლიკა |
|  -  | პრეზიდენტი | პიტერ მუთარიკა |
|  -  | ვიცე-პრეზიდენტი | საულოს ჩილიმა |
| ფართობი |
|  -  | გვალო | 118,484 კმ2 (99-ა) |
|  -  | წყარი (%) | 20.6 |
| მახორობა |
|  -  | 2013 ფასებათ | 16,407,000 (64-ა) |
|  -  |  census | 9,933,868  |
|  -  | მეჭედალა | 128.8 ად/კმ2 (86-ა) |
| **ედპ** (ჸუპ) | 2012 ფასებათ |
|  -  | გვალო | $14.265 მილიარდი  |
|  -  | ართ მახორუშე | $857  |
| **აგი** (2013) | 0.414 (დაბალი) (174-ა) |
| ვალუტა | მალავური კვაჩა (`MWK`)  |
| ბორჯიშ ორტყაფუ | (UTC +2სთ.)  |
|  -  | ზარხულიშ (DST) | (UTC +2სთ.) (UTC) |
| ქიანაშ კოდი | MWI |
| Internet TLD | .mw |
| ოტელეფონე კოდი | +265 |

**მალავი** (ინგლ. Republic of Malawi; მალავიშ რესპუბლიკა; 1964 წანაშახ ნიასალენდი ინგლ. Nyasaland) — სახენწჷფო ბჟაეიოლ აფრიკას. ქიანას ზუღაშა გიშალი ვა უღუ. ქიანა მიშმურს ერეფიშ წორომაჸალობაშა. ქიანაშ ფართობი 118 494 კმ². მახორობა - 16,407,000 ადამიერი. ქიანაშ ნანანოღა — ლილონგვე. ოფიციალური ნინეფი ჩინიანჯა (მალავიშ ნინა) დო ინგლისური. ერუანული დღახუ 6 კვირკვე — ზოხორინალაშ დღა (1964). ფარაშ ართული მალავური კვაჩა.

ქიანაშ ხურგეფიშ ედომუშამი სიგჷრძა 2,881 კმ.
მალავის ობჟათეშე დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე უხურგანს მოზამბიკიშ რესპუბლიკა (1,569 კმ), ბჟადალშე - ზამბია (837 კმ), ოორუეშე - ტანზანია (475 კმ).

მალავი რესპუბლიკა რე. კანონმადვალუ ხეშუულება უკებჷ პრეზიდენტის დო ართპალატამ პარლამენტი.
ადმინისტრაციულო მალავი ირთუ 3 პროვინციათ.
სახენწჷფოშ მადუდე რე პრეზიდენტი.

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
მალავი

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Government of the Republic of Malawi Archived 2020-04-16 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.  Official website
* *Malawi Democrat Newspaper* Archived 2011-01-31 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.  Lilongwe based
* Chief of State and Cabinet Members Archived 2010-05-28 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* Malawi

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# პრინც გუსტავ-ადოლფიშ ზუღა

| პრინც გუსტავ-ადოლფიშ ზუღა |
| --- |
| ზოგადი ინფორმაცია |
| ოკიანეშ ღანჩო | ოორუე ჸინჩამი ოკიანე |
| ტიპი | ზუღა |
| გეოგრაფიული კოორდინატეფი | 78/12/24/N/106/38/0/W |
| **ოშქაშე სიტომბა** | {{{ოშქაშე სიტომბა}}} მ |
|  |

**პრინც გუსტავ ადოლფიშ ზუღა** (ინგლ. Prince Gustav Adolf Sea) — ოორუე ჸინჩამი ოკიანეშ კოკეფშქაფონი ზუღა კანადაშ არქტიკულ არქიპელაგის. ბჟადალშე გოხურგელი რე კოკეფით ბორდენით დო მაკენზი-კინგით, ბჟაეიოლშე — ელეფ-რინგნესით, ობჟათეშე — ლაფიდიშ კოკით. ჯოხო გიოდჷ ოტო სვერდრუპქ მუში ექსპედიციაშ ბორჯის, შვედეთიშ პრინციშ — გუსტავ-ადოლფიშ (მუმალს მუჭოთ მაფა გუსტავ VI) პატიოცემელო, 1902 წანას.

## სქოლიო
# მოზამბიკიშ საროტი

მოზამბიკიშ საროტიშ აბანდვალა
**მოზამბიკიშ საროტი** – ინდოეთიშ ოკიანეშ ნორთი, ნამუთ იდვალუაფუ კოკი მადაგასკარს დო აფრიკაშ კონტინეტში ბჟაეიოლ ნორთის, უმოს კონკრეტულო, მოზამბიკის შქას. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, თე საროტი რდჷ მადაგასკარიშ ბურჯაფიშ თარი არენა. საროტიშ მაქსიმალური სიგანა რე 460 კილომეტრი. მაქსიმალური სიტომბა რე 3,292 მეტრა. საროტიშ ობჟათე ნორთის ტიბუ მალობა რე, ნამუთ უკული აკათუ აგულჰასიშ მალობას, ნამუშ სიგინძათ რე 1600 კმ დო ნამუთ ობჟათე აფრიკაშ წყარპიჯიშ მანგის მეურს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* იაპონური წყარიშთუდონი ნიშეფი დო მოზამბიკიშ საროტი Archived 2017-01-05 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
# რგილი ლჷმა

ააშ-იშ პრეზიდენტიშ რონალდ რეიგანიშ (კვარჩხანშე) დო სსრრ-შ პრეზიდენტიშ მიხეილ გორბაჩოვიშ ახვალამა 1985 წანას.
**რგილი ლჷმა** — ააშ-იშ დო თიში მორსხუეეფიშ სხუნუეფიშ რსხუწკჷმა დო თიშ მორსხუეეფწკმა გლობალური გეოპოლიტიკური, ეკონომიკური დო იდეოლოგიური აწმარენჯობა, ნამუთ XX ოშწანურაშ 1940-იანი წანეფიშ შქაშანშე 1990-იანი წანეფიშ დაჭყაფუშახ იგჷნძორებუდჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* არქივეფი, ბუდაპეშტი, უნგრეთი Archived 2011-05-11 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* ბრიტანეთიშ არქივი Archived 2008-12-22 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* CONELRAD რგილი ლჷმაშ პოპ-კულტურაშ საიტი Archived 2020-07-29 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* რგილი ლჷმაშ კულტურა 1950-1960 წანეფს
* რგილი ლჷმაშ ფაილეფი Archived 2008-09-18 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* CNN რგილი ლჷმაშ ოინფორმაციე ბანკი
# არიზონა

|  |
| --- |
| {{{სტატუსი}}} |
| **არიზონა** |
| {{{მასქერული ჯოხო}}} |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| შილა  | გერბი |
| *მეტჯოხო: დიდი კანიონიშ შტატი* |
| *დევიზი:* ლათ. Ditat Deus' |
| *შტატო გჷნორთაშახ ჩინებული მუჭოთ* არიზონაშ ტერიტორია |
| ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფიშ რუკა არიზონა |

 |
| **ოფიციალური ნინა** | ინგლისური |
| **ნანანოღა** | ფინიქსი |
| **უკაბეტაში ნოღა** | {{{უკაბეტაში ნოღა}}} |
| **შხვა კაბეტი ნოღა** | ფინიქსი |
| **უკაბეტაში აგლომერაცია** | ფინიქსიშ აგლომერაცია |
| **ფართობი** | მა-6 ააშ-ს |
|  • საართო | 295,254 კმ² |
|  • სიგანა | 500 კმ |
|  • სიგჷრძა | 645 კმ |
|  • წყარი % | 0,32 |
|  • განედი | 31°20′ ოორ - 37° ოორ |
|  • გრძედი | 109°3′ ბჟად - 114°49′ ბჟად |
| **მახორობა** |  15-ა ააშ-ს |
|  • მახორობა გვალო | 6 392 310 (2010 წ) |
|  • მეჭედალა | 21,96 ადმ/კმ² 33-ა |
| **სიმაღალა** |   |
|  • უმაღალაში ჭურჭული | ჰამპრიშ პიკი {{{უკაბეტაში სიმაღალა}}} მეტრი |
|  • ოშქაშე სიმაღალა | 1,250 მეტრი |
|  • უდაბალაში ჭურჭული | კოლორადო 22 მეტრი |
| **შტატო გჷნორთაშ თარიღი** | 14 ფურთუთა, 1912 (რანწკო: 48-ო) |
| **გუბერნატორი** | ჯანეტ ნაპოლიტანო (დ) |
| **ლეიტენანტ-გუბერნატორი** | ვარე |
| **კანონმადვალუ ხეშუულება** |  |
|  • ჟილენი პალატა |  |
|  • გიმენი პალატა |  |
| **ააშ-იშ სენატორეფი**  | ჯონ მაკკეინი (რ) ჯონ კილი (რ) |
| **კონგრესიშ დელეგატეფი**  | დელეგატეფი |
| **ბორჯიშ ორტყაფუ** | გვალაშ: UTC -7/-6 |
| **აბრევიტურა** | AZ  |
| **ვებ-ხასჷლა** | ვებ-ხასჷლა |

**არიზონა** (Arizona, Az) — შტატი ააშ-ს, იდვალუაფუ გვალამ რეგიონს. ჯოხო - ინდიარეფიშ ნინაშა „მორჩილ წყუს“ შანენს. 1715 წანაშე ახალი ესპანეთიშ ნორთი რდჷ, 1752-1824 – მექსიკაშ ნორთი. 1848 – გინაჩჷ ააშ-ს. 1912-შე შტატი.

* **ფართობი** – 294 ვითოში.
* **მახორობა** – 6,338,755 (ჩეკანამეფი 76,8 %, აფროამერიკალეფი 3 %, ლათინურამერიკალიეფ 15,6 %, ინდიარეფი 5,1 %).
* **ნოღაშ მახორობა** - 83,8 %.
* **ნოღეფი** – ფინიქსი (ნანანოღა), 1.159 ვითოში, ტუსონი, 450 ვითოში, მესა, 345 ვითოში, გლენდეილი, 182 ვითოში.
* **მუშობურობეფი** - წყარმალუ კოლორადო, დიდი კანიონი, გვალამი დო ტიოზამი ზონეფი.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| წიმოხონი: **ნიუ-მექსიკო** | **ააშ-იშ შტატო გჷნორთინაშ თარიღი** 14 ფურთუთა, 1912 (48-ა) | გეჸვენჯი: **ალიასკა** |
# 824

|  |  |
| --- | --- |
| **ვითოშწანურა:**  | ჯვ. წ. I · **I** · II |
| **ოშწანურა:**  | VIII · **IX** · X |
| **წანეფი:** | 821 · 822 · 823  **824** 825 · 826 · 827 |

**824 წანა შხვა კალენდარეფს**| გრიგორიანული კალენდარი | 824 *DCCCXXIV* |
| იულიანური კალენდარი | 823—824 (5 ღურთუთაშე) |
| იულიანური კალენდარი ბიზანტიურ ერაწკჷმა | 6332—6333 (5 ეკენიაშე) |
| ურიული კალენდარი  | 4584—4585  |
| ისლამური კალენდარი | 208—209 |
| ჯვეშქორთული კალენდარი | (21 მელახშე) |
| - *ოქიანუშ აკოქიმინუაშე* | 6427—6428 (*„ხჳკზ“*—*„ხჳკჱ“*) |
| - *ქირსეშე* | 824 (*„ყკდ“*) |
| - *ქორონიკონით* | *XII* მორთინა დო 44 (*„მდ“*) *წანა* |
| ჯვეშსომეხური კალენდარი | 3316—3317 (11 მარაშინათუთაშე) |
| სომეხური ოხვამური კალენდარი | 273 *ԹՎ* *ՄՀԳ*
 |
| ეთიოპური კალენდარი | 816—817 |
| რომიშ დორსხუაფაშე | 1576—1577 (25 პირელიშე) |
| ჯვეშინდური კალენდარი |  |
| - *ვიქრამ-სამვატი* | 880—881 |
| - *შაკა სამვატი* | 746—747 |
| - *კალი-იუგა* | 3925—3926 |
| ირანული კალენდარი | 202—203 |
| ბუდისტური კალენდარი | 1367 |
| იაპონური კალენდარი |  |
| ჩინური კალენდარი | 3520—3521 癸卯 — 甲辰 უჩა ყურდგელი — წვანე დრაკონი |

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
824824 (ბრუოშ ეჩდოოთხი) წანა** — იულიანური კალენდარიშ ნარკი წანმოწანა, ნამუშ პირველი დღა რე ობიშხა. თე წანა რე IX ოშწანურაშ მა-3 დეკადაშ მა-4 წანა.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |

[[კატეგორია:824]