Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# კამჩატკაშ ჩქონი

|  |
| --- |
| კამჩატკაშ ჩქონი რუს. полуостров Камчатка |
|  |
| აკვატორია | ოხოტიშ ზუღა რჩქალი ოკიანე |
| კოორდინატეფი | ﻿ / ﻿57,16057° ოორ. გ. 160° ელ. გ.﻿ / ﻿ |
| ფართობი | 270000 კმ² |
| უმაღალაში კონკა | კლიუჩევსკაია სოპკა — 4750 მ. |
| ქიანა |  რუსეთი |
| ოლქი | კამჩატკაშ აკანი |
| მახორობა (2023) | 289,033 |

**კამჩატკაშ ჩქონი** (რუს. полуостров Камчатка, pəlʊˈostrəf kɐmˈt͡ɕætkə) — 1,250 კილომეტრი სიგჷნძაშ ჩქონი რუსეთიშ შორიშ ბჟაეიოლს, 270,000 კმ2 ფართობით. ჩქონიშ წყარპიჯიშ ბჟადალშე ომძღჷ ოხოტიშ ზუღა, უშქაშეთ ჩქონიშ წყარპიჯწკჷმა დო ბერინგიშ ზუღაშ გიმეშე გინმურს 9600 მეტრიშ სიტომბას კურილია-კამჩატკაშ დურე. ჩქონს ბჟაეიოლშე ომძღჷ ბერინგიშ ზუღა, რჩქალი ოკიანეშ ნორთი.

კამჩატკაშ ჩქონი, კომანდორიშ კოეკფი დო კარაგინიშ კოკი აკმადგინანა რუსეთიშ კამჩატაკაშ აკანს. 322 079 მახორუშე უმენტაში ეთნიკურო რუსი რე, დოხოლაფირო 13 000 — კორიაკი (2014 წ.). მახორობაშ გვერდშე უმოსი ოხორანს პეტროპავლოვსკ-კამჩატსკის (179 526 ადამ. 2010 წანას) დო გოხოლუას მადვალუ ელიზოვოს (38 980 ადამ.). კამჩატკაშ ჩქონს იდვალუაფჷნა იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულშა მიშმალი კამჩატკაშ ვულკანეფი, ნამუეფჷთ მუშჸურე მიშმულა დაჩხირამი ორტყაფუშ აკოდგინალაუშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
კამჩატკაშ ჩქონი Kamchatka, ტურისტული მანჯღვერე Wikivoyage-ს
* UNESCO World Heritage Site profile
* Information about Kamchatka peninsula and traveling there

## სქოლიო
# ტონგა

| ტონგაშ ომაფე*ტონგური ნინა — Puleʻanga Fakatuʻi ʻo Tonga* *ინგლ. Kingdom of Tonga* ტონგა |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| **დევიზი:Ko e ʻOtua mo Tonga ko hoku tofiʻa* |
| **ჰიმნი:**Ko e fasi ʻo e tuʻi ʻo e ʻOtu Tonga  |
| ტონგაშ ორენი  |
| **ნანანოღა** (დო უკაბეტაშ ნოღა)
  | ნუკუალოფა
-21.133333,-175.221°08′ ობჟ. გ. 175°12′ ბჟად. გ.﻿ / ﻿ |
| ოფიციალურ ნინა(ეფი) | ტონგური, ინგლისური |
| თარობა | კონსტიტუციური მონარქია |
|  -  | მაფა | ტუპოუ VI |
|  -  | პრემიერ-მინისტრი | ტუივაკანო სიალეატაონგა |
| ფართობი |
|  -  | გვალო | 748 კმ2 (186-ა) |
|  -  | წყარი (%) | 4 |
| მახორობა |
|  -  | 2005 ფასებათ | 112 000 (194-ა) |
|  -  |  census | 103 252  |
|  -  | მეჭედალა | 153 ად/კმ2 (76-ა) |
| **ედპ** (ჸუპ) | 2005 ფასებათ |
|  -  | გვალო | $817 მილიონი (167-ა) |
|  -  | ართ მახორუშე | $7984 (76-ა) |
| **აგი** (2007) | 0.819 (მაღალი) (55-ა) |
| ვალუტა | პაანგა (`TOP`)  |
| ბორჯიშ ორტყაფუ | UTC+13  |
| ქიანაშ კოდი | TON |
| Internet TLD | .to |
| ოტელეფონე კოდი | +676 |

**ტონგა** (ტონგურო — Tonga, ინგლ. Tonga), ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა **ტონგაშ ომაფე** (ტონგური ნინა — Puleʻanga Fakatuʻi ʻo Tonga, ინგლ. Kingdom of Tonga) — სახენწჷფო-არქიპელაგი რჩქალ ოკიანეშ ობჟათე-ბჟადალ ნორთის, პოლინეზიას. ქიანა აკმოდირთუ მეხოლაფირო 170 კოკიშე, ნამუშეთ 45 უდუხორუ რე. იდვალუაფუ მჷნაკვათის, ნამუთ აკმაშქვანს ახალ ზელანდიას დო ჰავაის, ობჟათე სამოას დო ბჟაეიოლ ფიჯის. ქიანას ოორუეშე უხურგანს სამოა, ბჟაეიოლშე - ნიუე, ბჟადალშე - ფიჯიშ ტერიტორიულ წყარეფს. ქიანაშ ედომუშამი ფართობი — 748 კმ². ქიანაშ მახორობა, 2011 წანაშ ეჭარუაშ მეჯინათ, აკმადგინანს 103 252 ადამიანს. ქიანაშ ნანანოღა — ნუკუალოფა.

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
ტონგა

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ტონგაშ მონარქიშ ოფიციალური საიტი
* ტონგაშ კანონმადვალუ ასამბლეაშ საიტი*[ღურელ რსხილი]*
* ტონგაშ თარობაშ საიტი
* ტონგაშ სტატისტიკაშ ოფიციალური საიტი
* ტონგაშ ომაფეშ ოკანონმადვალე აქტეფი Archived 2009-06-07 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* ტონგაშ კონსტიტუცია*[ღურელ რსხილი]*
* ტონგაშ ტურიზმიშ ოფიციალური საიტი Archived 2011-10-07 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* ტონგაშ რადიოუჭაყფაშ კომისია Archived 2009-08-04 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.

## სქოლიო

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# სიეტლი

სიეთლი
**სიეტლი** (ინგლ. Seattle) — ნოღა ააშს, ვაშინგტონიშ შტატის. მახორობა 592,800 კოჩი (2008 წანაშ მუნაჩემეფით).

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Historylink.org, history of Seattle and Washington.
* Seattle Civil Rights and Labor History Project
* Pacific Northwest Labor History Projects
* Seattle, a National Park Service *Discover Our Shared Heritage* Travel Itinerary

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# ვანკუვერი

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| — ნოღა —
ვანკუვერი ინგლ. Vancouver

|  |
| --- |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| შილა | გერბი |
|  |  |

|  |  |
| --- | --- |
| ქიანა |  კანადაკანადა |
| პროვინცია | ბრიტანეთიშ კოლუმბიაბრიტანეთიშ კოლუმბია |
| რეგიონი | კაბეტი ვანკუვერი |
| კოორდ. | 53.302222,-134.10722253°18′08″ ოორ. გ. 134°06′26″ ბჟად. გ.﻿ / ﻿ |
| მერი | კენ სიმი |
| დირსხუ | 1870 წანა 10 მელახის |
| — ნოღა — | 1886
წანაშე |
| ფართობი | 115.18 კმ² |
| ცენტრიშ სიმაღალა | 152 მ |
| ოფიციალური ნინა | ინგლისური |
| მახორობა | 662,248 კოჩი (2021) |
| მეჭედალა | 5,749.9 კოჩი/კმ² |
| აგლომერაცია | 2,642,825 |
| ბორჯიშ ორტყაფუ | UTC-8, ზარხულს UTC-7 |
| ტელ. კოდი | +1 604, 778, 236, 672 |
| ოფოსტე ინდექსი | V5K |
| ოფიციალური ვებ-ხასჷლა | www.vancouver.ca/ |

|  |
| --- |
|
ვანკუვერი |

**ვანკუვერი** ვიკიოწკარუეს |

**ვანკუვერი** (ინგლ. Vancouver) — ნოღა კანადაშ ბჟადალ წყარპიჯის, ბრიტანეთის კოლუმბიაშ უშხუაში ნოღა, სიკაბეტათ მასუმა ნოღა ქიანას (ტორონტოშ დო მონრეალიშ უკული). 2010 წანას, ვანკუვერს იმანჯჷ XXI ზოთონჯიშ ოლიმპიურ ლაჸაფეფს. ნოღას ოხორანს 662,248 ადამიერი (2021), მარა კაბეტ ვანკუვერს (Greater Vancouver), 20 გალეგანობაშამო, ოხორანს 2,642,825 ადამიერი.

## ლიტერატურა

* Constance, Brissenden (2006). *Vancouver: A Pictorial Celebration Including Vancouver Island, Victoria, and Whistler*.  Penn Publishing Ltd. ISBN 1-4027-2386-5.
* Jollota, Pat (2007). *Downtown Vancouver*.  Arcadia. ISBN 0-7385-2959-1.
* Lance, Berelowitz (2005). *Dream City: Vancouver and the Global Imagination*.  Douglas & McIntyre. ISBN 1-55365-170-7.
* (2009) *Vancouver : a history in photographs*.  Heritage House Pub. Co. ISBN 978-1-894974-88-2.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Official website
* Travel and Tourism Information Archived 2015-08-23 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.  – ტურიზმი ვანკუვერში
* ვანკუვერი ვებ-ხასჷლას Open Directory Project
# სან-ფრანცისკო

სან-ფრანცისკო
**სან-ფრანცისკო** რე ნოღა ააშს, კალიფორნიაშ შტატის. ნოღას ოხორანს 805235 კოჩი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Official website for the City and County of San Francisco
* Bay Area Public Transit Info, Schedules and Maps
* Virtual Museum of the City of San Francisco
# ჯონს ჰოპკინსიშ უნივერსიტეტი

|  |
| --- |
| **ჯონს ჰოპკინსიშ უნივერსიტეტი ინგლ. Johns Hopkins University** |
|

---

 |
| დევიზი | Veritas vos liberabit (ლათ.) |
| დირსხუ | 1876 |
| ტიპი | კერძო |
| ფონდეფი | $ 8.8 მლრდ. (2021) |
| წორომახანდე | 27,300 |
| პრეზიდენტი | რონალდ ჯ. დენიელსი |
| პროვოსტი | სუნილ კუმარი |
| სტუდენტი | 26,402 |
| ორენი |  ბალტიმორი, მერილენდი, ააშ |
| საიტი | www.jhu.edu |
|  |

**ჯონს ჰოპკინსიშ უნივერსიტეტი** (ინგლ. Johns Hopkins University, Johns Hopkins, Hopkins, JHU) — კერძო უნივერსიტეტი ააშ-ს, მერილენდიშ შტატიშ ნოღა ბალტიმორს. უნივერსიტეტიქ დირსხუ 1876 წანას. უნივერსიტეტი ამერიკალი ბიზნესმენიშ, ინვესტორიშ დო ფილანთროპიშ ჯონს ჰოპკინსიშ ჯოხონობაშ რე. ჯონს ჰოპკინსიშ უნივერსიტეტი ამერიკაშ ართ-ართი უჯვეშაში უნივერსიტეტი რე. უნივერსიტეტიშ მაართა პრეზიდენტი რდჷ დენიელ კოიტ გილმენი. 1900 წანას ჯონს ჰოპკინსიშ უნივერსიტეტი რდჷ ამერიკული უნივერსიტეტეფიშ ასოციაციაშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი. უნივერსიტეტის უღჷ კამპუსეფი მერილენდიშ შტატის დო ნოღა ვაშინგტონს დო ადმინისტრირენს მუშ საირქიანო ცენტრეფს იტალიას დო ჩინეთის. უნივერსიტეტი იკათუანს: მენცარობეფიშ დო ხელუანობეფიშ სკოლას, ინჟინერიაშ სკოლას, მედიცინაშ სკოლას, პიბოდიშ კონსერვატორიას, გჷმორინაფონი ფიზიკაშ ლაბორატორიას, ბიზნეს სკოლას დო შხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს. 2019 წანაშ გჷმათუთაშ მუნაჩემეფით უნივერსიტეტიშ კურსნათებუეფი დო უნივერსიტეტიწკჷმა აფილირებულეფი რდეს: 39 ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი, 1 ფილდსიშ მენდალიშ ლაურეატი, ამერიკაშ გიშარჩქინელი მენცარეფი, პოლიტიკოსეფი, დიპლომატეფი, არტისტეფი, სპორტსმენეფი დო შხვეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ოფიციალური ვებსაიტი
* უნივერსიტეტიშ ისტორია ენციკლოპედია ბრიტანიკას

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# 1978

|  |  |
| --- | --- |
| **ვითოშწანურა:**  | I · **II** · III |
| **ოშწანურა:**  | XIX · **XX** · XXI |
| **წანეფი:** | 1975 · 1976 · 1977  **1978** 1979 · 1980 · 1981 |

**1978 წანა შხვა კალენდარეფს**| გრიგორიანული კალენდარი | 1978 *MCMLXXVIII* |
| იულიანური კალენდარი | 1977—1978 (14 ღურთუთაშე) |
| იულიანური კალენდარი ბიზანტიურ ერაწკჷმა | 7486—7487 (14 ეკენიაშე) |
| ურიული კალენდარი  | 5738—5739  |
| ისლამური კალენდარი | 1398—1399 |
| ჯვეშქორთული კალენდარი | (21 მელახშე) |
| - *ოქიანუშ აკოქიმინუაშე* | 7581—7582 (*„ჴფპა“*—*„ჴფპბ“*) |
| - *ქირსეშე* | 1978 (*„ჩშოჱ“*) |
| - *ქორონიკონით* | *XIV* მორთინა დო 134 (*„რლდ“*) *წანა* |
| ჯვეშსომეხური კალენდარი | 4470—4471 (11 მარაშინათუთაშე) |
| სომეხური ოხვამური კალენდარი | 1427 *ԹՎ* *ՌՆԻԷ*
 |
| ეთიოპური კალენდარი | 1970—1971 |
| რომიშ დორსხუაფაშე | 2730—2731 (4 მესიშე) |
| ჯვეშინდური კალენდარი |  |
| - *ვიქრამ-სამვატი* | 2034—2035 |
| - *შაკა სამვატი* | 1900—1901 |
| - *კალი-იუგა* | 5079—5080 |
| ირანული კალენდარი | 1356—1357 |
| ბუდისტური კალენდარი | 2521 |
| იაპონური კალენდარი | 53-ა წანა სიოვა |
| ჩინური კალენდარი | 4674—4675 丁巳 — 戊午 ჭითა გვერი — ჸვინთელი ცხენი |

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
19781978 (ვითოშ ჩხოროშ სუმონეჩდოვითობრუო) წანა** — გრიგორიანული კალენდარით ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ პირველი დღა რე ჟაშხა. თე წანა რე XX ოშწანურაშ მა-8 დეკადაშ მა-8 წანა.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# ამერიგო ვესპუჩი

ვესპუჩიშ ნოჭახნაკუ ფლორენციას.
**ამერიგო ვესპუჩი** (Amerigo Vespucci; დ. 19 მელახი, 1454 — ღ. 22 ფურთუთა, 1512) — იტალიარი ვაჭარი, მარკვიე დო კარტოგრაფი. თის უკინებუდჷ თარი როლი ჟირ რეისის, ნამუთ არკვიენდჷ ობჟათე ამერიკაშ ბჟაეიოლ ოძგაშეს 1499-1502 წანეფს. მაჟირა რეისიშ ჟამს ქიმიოგორუ, ნამუდა ობჟათე ამერიკა უმოსო იფარებუდჷ ობჟათეჸურე. ათე ფაქტიქ ქჷდარწუმჷ თინა, ნამუდა თე დიხა რდჷ ახალი კონტინენტიშ ნორთი.

ვესპუჩიშ შარალუეფი ჩინებული რდჷ ევროპაშო, მუჟამსჷთ თიშ ანგარიშეფქ გჷმიბჟინჷ 1502-1504 წანეფს. 1507 წანას მარტინ ვოლდსიმიულერქ გჷმაბჟინუ მოსოფელიშ რუკა, სოდგათ ახალ კონტინენტის თიქ „ამერიკა“ ქიგიოდჷ, ვესპუჩიშ მაართა ჯოხო. გენართეფი წიგნის ვოლდსიმიულერქ გჷმაბჟინუ ვესპუჩიშ ართ-ართი ანგარიში, ნამუქჷთ გჷშეჭანუ კრიტიკა ვესპუჩიშ მეხჷ, მუჭოთ ქრისტეფორე კოლუმბიშ დიდებაშ მუში დუდიშა მიმაჭარაფალშა. უკულიან მეგორაფეფს, მავითობრუო ოშწანურას ვესპუჩიშ შხვა ჭარილეფიშ ძირაფაწკჷმა გერკვუ, ნამუდა თეიშახ გჷმობჟინაფილი ანგარიში რდჷ ღოლამირი ვესპუჩიშით ვარინ, შხვეფიშით.

## რინა

ვესპუჩიქ დებადჷ ფლორენციას, იტალიას, დიდგვარუან ფანიას. მუამუშ რდჷ ნოტარიუსი ფარაშ გინმათირალი გილდეფიშ ფლორენციას. ამერიგო მუშენდჷ ლორენცო დი პერფრანცესკო დი'მედიჩიშ დო თიშ ჯიმა ჯოვანიწკჷმა. 1491 წანას თინეფქ მიდაშქვეს ვესპუჩი, ქუმუშებუდუკო თინეფიშ ოაგენტეს სევილიას, ესპანეთისჷნ.

1508 წანას, თიში ჟირი შარალუაშ უკულ ამერიკას, ვესპუჩიშო დირსხუ ექპერიმენტალი მაიორიშ წოდებაქ, გამამინჯალათ ოკიანეს რეისიშო ოწვართალ პილოტეფშო.

## წყუეფი

* *Amerigo and the New World* by Arciniegas, German; Alfred A. Knopf [1955]
* *Amerigo: the Man Who Gave His Name to America* by Fernández-Armesto, Felipe; Weidenfeld & Nicolson [2006] (hardcover, ISBN 0-297-84802-X).
* *Heroes of American History: Amerigo Vespucci* by Ober, Frederick A.; Harper & Brothers [1907]
* *Amerigo Vespucci: Pilot Major* by Pohl, Frederick J.; Columbia University Press [1944]
* Norbert Schulz: *Amerigo Vespucci, Mundus Novus (mit Zweittexten)*. M.M.O. VERLAG ZUR FÖRDERUNG DES MITTEL- UND NEULATEINISCHEN, Butjadingen 2007. (Neulateinische Texte für den altsprachlichen Unterricht (Vivarium (Series neolatina, Band II))) ISBN 978-3-9811144-2-3
* Markham, Clements R. (1894) *The Letters of Amerigo Vespucci, and Other Documents Illustrative of His Career*. Hakluyt Society. (Reissued by Cambridge University Press, 2010. ISBN 9781108012867)
# ბილ კლინტონი

|  |
| --- |
| **უილიამ ჯეფერსონ კლინტონი William Jefferson Clinton** |
|   |
| ააშ-შ 42-ა პრეზიდენტი |
| პოსტის გერინაშ ბორჯი |
| 20 ღურთუთა 1993 – 20 ღურთუთა 2001 |
| ვიცე-პრეზიდენტი   | ალბერტ გორი |
| წიმოხონი | ჯორჯ ჰ. ბუში |
| მონძე | ჯორჯ უ. ბუში |
|

---

არკანზასიშ 42-ა გუბერნატორი |
| პოსტის გერინაშ ბორჯი |
| 11 ღურთუთა 1983 – 12 ქირსეთუთა 1992 |
| წიმოხონი | ფრანკ ვაითი |
| მონძე | ჯიმ ტაკერი |
|

---

არკანზასიშ მა-40 გუბერნატორი |
| პოსტის გერინაშ ბორჯი |
| 9 ღურთუთა, 1979 – 19 ღურთუთა, 1981 |
| წიმოხონი | ჯო პარსელი |
| მონძე | ფრანკ ვაითი |
|

---

არკანზასიშ გენერალური პროკურორი |
| პოსტის გერინაშ ბორჯი |
| 3 ღურთუთა, 1977 – 9 ღურთუთა, 1979 |
|

---

 |
| დუნაბადი | 19 მარაშინათუთა, 1946 (1946-08-19)

 ჰოუპი, არკანზასი,  ააშ |  |
| პოლიტიკური პარტია | დემოკრატიული პარტია |
| ალმასქუ | ჰილარი კლინტონი |
| საქვარუა | ადვოკატი |
| რელიგია | ბაპტისტი |
| ხეშმოჭარუა |  |
| ვებ-საიტი | ბილ კლინტონიშ ოპრეზიდენტე ბიბლიოთეკა |

**უილიამ ჯეფერსონ „ბილ“ კლინტონი** (ინგლ. William Jefferson "Bill" Clinton, დებ. William Jefferson Blythe III ; დ. 19 მარაშინათუთა, 1946) — ააშ-შ 42-ა პრეზიდენტი (1993-2001) დემოკრატიული პარტიაშე. თინა ააშ-შ მაართა პრეზიდენტი რდჷ, ნამუქით მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკული დებადუნ. თიში ალმასქუ რე, ჰილარი კლინტონი, ააშ-შ 67-ა სახენწჷფო მელამოსე.

კლინტონქ ჯორჯტაუნიშ უნივერსიტეტი, ოქსფორდიშ ოუნივერსიტეტე კოლეჯი დო იელიშ სამართალიშ სკოლა ათუ. თინა 12 წანა მოინალენდჷ მუჭოთ არკანზასიშ 40-ა დო 42-ა გუბერნატორი. 1992 წანაშ ოპრეზიდენტე სხუნუეფს თიქ მოქიმინჯე პრეზიდენტი ჯორჯ ბუში დამარცხჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* White House biography Archived 2015-01-09 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* Clinton Presidential Materials Project Archive of press releases and transcripts of speeches from the administration.
* Clinton Presidential Library official website
* Clinton School of Public Service

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
ბილ კლინტონი
# CDMA

**CDMA** (ინგლ. Code Division Multiple Access) — კოდური დორთუალაშ პრინციპის გეპონილი მიარეშახიანი დოშქუმალაშ სისტემა. თიქ აკიქიმინჷ 1930-იან წანეფს. კონკრეტულო, 1935 წანას, იმანჯჷ ხანდეფს სსრრ-ს დმიტრი აგეევიშით.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* (რუს.) CDMA ტექნოლოგია

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# გეომეტრია

პითაგორაშ თეორემაშ ვიზუალური ბეჭედუა, ჩინეთი, ქირსეშ ბადებაშახ 500-200 წანბა
**გეომეტრია** (ბერძ. γη „დიხა“, μετρηω „ბზიმუნქ“) — მათემატიკაშ დარგი, ნამუთ ოფირჩულ გონზჷმილაფეფს დო თინეფიშ გოსხუნუას დითმიგურუანს.

პიჯობურო გეომეტრიას შილებე გიშერთას გეჸვენჯი გიმენდარგეფქ:

* ელემენტარული გეომეტრია — ჭურჭულეფიშ, წირფეეფიშ დო ობირტყეეფიშ, თაშნეშე ობირტყეეფშა ფიგურეფიშ დო ოფირჩას რსხულეფიშ გეომეტრია. იკათუანს პლანიმეტრიას დო სტერეომეტრიას.

* ანალიზური გეომეტრია — კოორდინატული მეთოდიშ გეომეტრია. შდითმიგურუანს წირფეეფს, ფიგურეფს დო გინოქიმინუეფს, ნამუეფჷთ მოჩამილი რე ალგებრული ნჩაფეფით აფინურ ვარ-და დეკარტიშ კოორდინატეფს, დო თიჯგ.

* დიფერენციალური გეომეტრია დო ტოპოლოგია დითმიგურუანს წირფეეფს დო ჟიპიჯეფს, ნამუეფჷთ მოჩამილი რე დიფერენციალური ფუნქციეფით, თაშნეშე თინეფიშ ემნახანტეფს.

* ტოპოლოგია — უმუხარცქუაშ ჩინებეფიშ დჷმაგურაფალი მენცარობა თიში ზოგად ფორგანეფს.

## ლიტერატურა

* Boyer, C. B. *A History of Mathematics*, 2nd ed. rev. by Uta C. Merzbach. New York: Wiley, 1989 ISBN 0-471-09763-2 (1991 pbk ed. ISBN 0-471-54397-7).
* Nikolai I. Lobachevsky, Pangeometry, Translator and Editor: A. Papadopoulos, Heritage of European Mathematics Series, Vol. 4, European Mathematical Society, 2010.
* Mlodinow, M.; *Euclid's window (the story of geometry from parallel lines to hyperspace)*, UK edn. Allen Lane, 1992.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* *Unusual Geometry Problems*
* *The Math Forum* — Geometry Archived 2022-01-28 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
	+ *The Math Forum* — K–12 Geometry Archived 2008-04-15 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
	+ *The Math Forum* — College Geometry Archived 2008-04-15 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
	+ *The Math Forum* — Advanced Geometry Archived 2008-04-16 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* Nature Precedings — *Pegs and Ropes Geometry at Stonehenge* Archived 2020-02-26 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* *The Mathematical Atlas* — Geometric Areas of Mathematics Archived 2006-09-06 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* "4000 Years of Geometry" Archived 2007-10-04 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine. ,
# მეშხურეშ შარა

მეშხურეშ შარა
**მეშხურეშ შარა** (ინგლ. Milky Way - ბჟამი შარა) რე გალაქტიკა, ნამუთ იკათუანს ბჟაშ სისტემას. 1920-იან წანეფშახ მენცარეფი ფიქრენდეს ნამდა მეშხურეშ შარაშ გალაქტიკა იკათუანდჷ ოქიანუშ არძა მურიცხის. 1920 წანაშ ასტრონომეფიშ ჰარლოუ შეპლიშ დო ჰებერ კერტისიშ დიდი დებატიშ დო ედუინ ჰაბლიშ მენცარული რკვიებეფიშ უკულ, დენტკიცჷნ ნამდა მეშხურეშ შარაშ გალაქტიკა შხვა ბრელი გალაქტიკაშე ართ-ართი რე დო მეშხურეშ შარაშ გარდა შხვა გალაქტიკეფი ხოლო არსებენს. მეშხურეშ შარა სპირალური გალაქტიკა რე დო თიში დიამეტრი 100,000–200,000 სინთეშ წანა რე. ეკონია პერიოდიშ რკვიებეფით რუმე მატერიაშ დისკი (ნამუთ იკათუანს შხვადოშხვა მურიცხეფს) შილებე იგინძარებუდას 2 მლნ. სინთეშ წანაშ სიგინძაშ დიამეტრიშ მაშორას. მეშხურეშ შარაშ გალაქტიკა გალაქტიკეფიშ ლოკალური ბუნაშ მაკათური რე. შხვადოშხვა მუნაჩემეფით მეშხურეშ შარაშ გალაქტიკას იდვალუაფჷ დოხოლაფირო 100-400 მილიარდი მურიცხი დო დახე თეზმა პლანეტა. გალაქტიკაშ ცენტრის იდვალუაფჷ სუპერმასიური უჩა რხვილი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
მეშხურეშ შარა Milky Way – 3D Map
* Milky Way – Entire Galaxy (Up & Down) in One Image
* Milky Way – Basic plan map – Includes spiral arms and Orion spur
* Milky Way – IRAS (infrared) survey Archived 2016-08-29 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.  – wikisky.org
* Milky Way – H-Alpha survey Archived 2017-07-29 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.  – wikisky.org
* Milky Way – MultiWavelength Archived 2009-02-17 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.  – Images and VRML models (NASA)
* Milky Way – Panorama (9 billion pixels) Archived 2017-08-06 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine. .
* Milky Way – Animated tour Archived June 12, 2013, ვებ-ხასჷლას Wayback Machine. , University of South Wales

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# თემზა

| თემზა |
| --- |
|  წყმ. თემზაშ რუკა |
| დოხასიათაფა |
| სიგჷრძა | 334 კმ |
| ღანჩოშ ფართობი | 15,3 კმ² |
| წყარიშ ნადუ |
| ოდუდე | კოტსუოლდიშ სუკი |
| ინაკათუ | ოორეშ ზუღა |
|  |
| ქიანეფი | გოართოიანაფილი ომაფე |
| ნოღეფი | ლონდონი |

თემზა
**თემზა** (ინგლ. Thames) — წყარმალუ დიდი ბრიტანეთიშ ობჟათე ნორთის. სიგინძა 334 კმ, ღანჩოშ ფართობი კმ2. ოდუდე უღჷ კოტსუოლდიშ სუკის. უთარაშო მეურს ლონდონიშ ღანჩოს. მიშაკათუ ოორუე ზუღას. მიშაკათაფუწკჷმა გუთმარჩქინანს ესტუარს (სიგინძა 16 კმ). ლონდონწკჷმა წყარმალუშ სიგინძა რე 200-250 მ. ირდუ ჭვემაშ წყარით. წყარიშ ოშქარი ხარჯი თუდონი მალობას 260 მ3/წმ, მაქსიმალური რე ზოთონჯის. იჸინუ ხვალე ძალამ რგილ ზოთონჯის.

## ლიტერატურა

* ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 9, ხს. 690, ქართი, 1985 წანა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Where Thames Smooth Waters Glide – by John Eade Archived 2012-06-16 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.  (ინგლისური)
* Floating Down the River: River Thames and Boaty Things (ინგლისური)
* Thames Path.com – Includes news features (ინგლისური)
* BBC interactive map of the River Thames (ინგლისური)
# ანგლიკანიზმი

კენტერბერიშ ოკათედრე ოხიდა
**ანგლიკანიზმი** — ქირსიანობაშ მასუმა მიარემუდანამი გემაჸვენჯობა (კათოლიციზმიშ დო მართლმადიდებელობაშ უკული), ნამუთ აკმაართიანენს 80 მილიოშახ მორწუმეს. ანგლიკანიზმიქ გიჭყჷ ინგლისის, XVI ოშწანურას, მაფა ჰენრი VIII-შ პერიოდის. მაფა ჰენრი კათოლიციზმიშ მათხილარ პოზიციას აკმოჭოფუნდჷ დო ნებას ვარძენდჷ პროტესტანტიზმის ინგლისიშ დიხეფს გოფაჩელედკონ, მარა მუჟამსჷთ მაფას დო პაპს შქას ურთიართობაქ გიღინჭჷნ, მაფა ჰენრი VIII-ქ ინგლისიშ ოხვამე ზოხორინელო გჷმაცხადჷ. თაჸურეშე იჭყაფუ ანგლიკანიზმიშ გოჭყაფა. ანგლიკანურ ოხვამეს რსებენს სუმი ფსუა: მაღალი ოხვამე (ანგლო-კათოლიციზმი - რომიშ კათოლიციზმწკჷმა გოხოლუათ დო რიტუალიშ მიარემუდანობათ გიშეგორუაფუ), დაბალი ოხვამე (კინე ევანგელიკალური ფსუა, თინეფშო დჷმახასიათაფალი რე რიტუალური მინიმალიზმი) დო ოშქაშე ოხვამე (ნამუთ ხინჯიშ დო გამარიგეშ ფუნქციას არსულენს თე ჟირ ფსუაშ შქას). ანგლიკანარეფიშ სიმიარეთ გიშეგორუაფუ ინგლისი, უელსი, ააშ, კანადა, ავსტრალია, ირლანდია. ანგლიკანური ოხვამე დუდს „ართი წიმინდე კათოლიკე დო ომოჩიქულე ოხვამეშ“ მაკათურო მირჩქინანს.

## ლიტერატურა

* საქართველოს მართლმადიდებლური ეკლესიის ენციკლოპედიური ლექსიკონი, თბილისი, 2007

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Anglican Communion official website
* What it means to be an Anglican article Archived 2011-08-30 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* Anglican History website
* Anglicans Online website
* ReligionFacts.com – Anglican articles
# გაბორონე

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
გაბორონე Gaborone

|  |
| --- |
| ფაილი:Gaborone Montage.png |

|  |  |
| --- | --- |
| ქიანა |  ბოტსვანაბოტსვანა |
| სტატუსი | ნანანოღა |
| კოორდ. | -24.656944,25.90861124°39′25″ ობჟ. გ. 25°54′31″ ელ. გ.﻿ / ﻿ |
| დირსხუ | 1964 |
| ორდოიანი ჯოხოეფი | გაბერონესი |
|  | 1969
წანაშე |
| ფართობი | 169 კმ² |
| ცენტრიშ სიმაღალა | 1100 მ |
| მახორობა | 231 626 კოჩი (2011) |
| მეჭედალა | 1370,57 კოჩი/კმ² |
| ბორჯიშ ორტყაფუ | UTC+2 |
| ტელ. კოდი | 31, 35, 39 |
| ოფოსტე ინდექსი | თე ქიანას ოფოსტე ინდექსეფი ვეგიმირინუაფუ |

|  |
| --- |
|
გაბორონე |

**გაბორონე** ვიკიოწკარუეს |

**გაბორონე** (ცვანა *Gaborone* [χabʊˈrʊnɪ], ინგლ. Gaborone [ˌɡæbəˈroʊniː]) — ბოტსვანაშ ნანანოღა. 2011 წანაშ მახორობაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ნოღას 231 626 კოჩი ოხორანდჷ. ნოღას ჯოხოქ გიადჷ XIX ოშწანურაშ აბანური მამართალიშ პატიოცემელო.

## გალერეა

* გაბორონეშ მიოჯინი ჟილეშე
* ნოღაშ ცენტრინოღაშ ცენტრი
* ბოტსვანაშ ერუანული ასამბლეა
* სერ სერეტსე ხამაშ ჯოხოდვალაშ აეროპორტი
* ზამბიაშ საელჩო

## რესურსეფი ინტერნეტის

* გაბორონეშ ონოღე ხუნაშ ვებ-ხასჷლა (ინგლ.)

## სქოლიო

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# არისტარქე სამოსარი

|  |
| --- |
| არისტარქე სამოსარი |
| ჯვ. ბერძნ. Ἀρίσταρχος ὁ Σάμιος |
| დაბადებაშ თარიღი: |
დოხოლაფირო ჯვ.წ. 310
 |
| დაბადებაშ აბანი: |
სამოსი
 |
| ღურაშ თარიღი: |
დოხოლაფირო ჯვ. წ. 230
 |
| ღურაშ აბანი: |
ალექსანდრია
 |
| ომენცარე სფერო: |
ასტრონომია მათემატიკა
 |
| ომენცარე ხემანჯღვერი: |
სტრატონ ლამფსაკოსარი
 |
| ჩინებული რე მუჭოთ: |
ჰელიოცენტრული სისტემაშ დუმარსხუაფალი
 |

**არისტარქე სამოსარი** (ჯვ.ბერძ. Ἀρίσταρχος ὁ Σάμιος; დ. დოხოლაფირო ჯვ.წ. 310, სამოსი — ღ. დოხოლაფირო ჯვ. წ. 230; ალექსანდრია) — ბერძენი ასტრონომი დო მათემატიკოსი, შინელი რე მუჭოთ ჰელიოცენტრული სისტემაშ დუმარსხუაფალი. არისტარქექ წჷმარინუ მოდელი, ნამუშ მეჯინათ ბჟა რე ცენტრის დო თის დიხაუჩა მუკი-მუკი გართანს. არისტარქეშ ჸათე იდეა გერსხილი რე ჯვეში ბერძენი ფილოსოფოსიშ ფილოლაოსიშ (470 – 385) იდეეფს. ფილოლაოსის ოქიანუშ ცენტრო დაჩხირი მიოჩქუდჷ. არისტარქექ დაჩხირო ბჟა ქიმირჩქინჷ დო პლანეტეფი, რსხულეფო, ნამუეფი ბჟას გართანდეს. არისტარქე ფიქრენდჷ ნამდა მურიცხეფი რდეს ბჟაცალ რსხულეფი, ნამუეფი ბჟაშე უმოს შორს იდვალუაფუდეს. არისტარქეშ მენცარულ იდეეფქ იგნორირებულქ იჸუ დო პოპულარობა ვეიაჭოფჷ. მუშენი და ჸათე პერიოდის უმოსო მეღებული რდჷ არისტოტელეშ დო პტოლემეშ გეოცენტრული მოდელი. არისტარქეშ იდეეფქ რენესანსიშ პერიოდიშახ გოჭყოლადირქ იჸუ. ჰელიოცენტრული მოდელიშ უკულიან გოვითარაფაშა დიდი თია მიშეღჷ შინელი ასტრონომიქ ნიკოლოზ კოპერნიკიქ. არისტარქეშ ბიოგრაფიაშე ბრელ მუთუნ ვარე რჩქინელი დო არისტარქეშ ორიგინალი ნაჭარეფი ხოლო დინაფილი რე. ასეიან ბორჯიშა მაჭირინუ არისტარქეშ ხვალე ართი მენცარული ნახანდიქ *"ბჟაშ დო თუთაშ ზომაშ დო სიშორაშ გეშა"*. ჸათე ნახანდის არისტარქე გჷმოთვალუნს ბჟაშ დო თუთაშ ზომას დო თინეფიშ სიშორას დიხაუჩაშე, დიხაუჩაშ რადიუსიშ მეჯინათ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Biography: JRASC, **75** (1981) 29
* First estimate of the Moon's distance and First estimate of the Sun's distance from educational website From Stargazers to Starships
* Aristarchus of Samos, The Ancient Copernicus (
* Online Galleries, History of Science Collections, University of Oklahoma Libraries High resolution images of works by Aristarchus of Samos in .jpg and .tiff format.