Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# სუეციშ არხი

სუეციშ არხიშ მიოჯინი დიხაუჩაშ ორბიტაშე, გინოღალირი რე ნასაშით.
**სუეციშ არხი** (არაბ.: قناة السويس‎, Qanā as-Suways, ფრანგ.: Le Canal de Suez), სინაიშ ჩქონიშ ბჟადალშე, 163 კმ სიგჷრძაშ დო თიშ არძაშე უმოსი ინწრო ყორყელიშ, 300 მ სიგანაშ ონოშე არხი რე ეგვიპტეს. თიშ ართ ბოლოს სქირონაშქა ზუღაშ წყარპიჯწკჷმა იდვალუაფუ პორტ-საიდი, მაჟირა ბოლოს — ჭითა ზუღას - სუეცი. (ალ-სუვაის)

არხი ჟირჸურე, ოორუე დო ობჟათე ოწყარე ტრანსპორტირაფაშ საშუალებას ირზენს ევროპაშ დო აზიაშ შქას აფრიკაშ ხასჷლაშე მუკოლუაფაშ უმუშო. არხიშ 1869 წანას გონწყჷმაშახ, მეკონ-მიკონი შხირას ნიშეფშე ოსქირონე ტრანსპორტით გინმუღუდეს ოსქირონე დო ჭითა ზუღეფს შქას.

არხი ჟირი ნორთშე აკმოდირთუ - დიდი ბიტერიშ ტობაშ ოორუე დო ობჟათე ნორთეფი, ნამუეფით თე ტობას სქირონაშქა ზუღას დო სუეციშ ჸუჯწკჷმა მეთმურსხუანს ჭითა ზუღას.

## რესურსეფი ინტერნეტის

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
სუეციშ არხი სუეციშ არხიშ ოფიციალური საიტი
* სუეციშ არხიშ კონსტანტინოპოლიშ კონვენცია, 1888 წ Archived 2010-09-15 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
# არაბეთიშ ჩქონი

|  |
| --- |
| არაბეთიშ ჩქონი არაბ. شبه الجزيرة العربية‎‎ ვარდა არაბ. جزيرة العرب‎‎ |
|  |
| ორენი | აზია |
| აკვატორია | ჭითა ზუღა სპარსეთიშ ჸუჯი არაბეთიშ ზუღა ომანიშ ჸუჯი ადენიშ ჸუჯი |
| კოორდინატეფი | 23,4723° ოორ. გ. 47° ელ. გ.﻿ / ﻿ |
| ფართობი | 3250000 კმ² |
| ქიანა |  არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფი  ერაყი  იემენი  იორდანია  ისრაელი  კატარი  ლიბანი  ქუვეითი  ომანი  საუდიშ არაბეთი  სირია  ბაჰრეინი |
| მახორობა (2008) | ~78 მილიონი |

**არაბეთიშ ჩქონი** — უდიდაში ჩქონი მოსოფელს. იდვალუაფუ აზიაშ ობჟათე-ბჟადალ ნორთის. თიში ფართობი 3 მლნ. კმ²-ს ანჭუ. ფართობიშ შანულამი ნორთი, არხო ბჟაეიოლი, ასრულენს დიდი შანულობაშ გეოპოლიტიკურ როლს ნაფთობიშ დო ორთაშობური გაზიშ დიდი ოზირუეფიშ გეშა.

## გეოგრაფია

არაბეთიშ ჩქონს ელ-მოლს ომძღჷ გეჸვენჯი ზუღეფი: ბჟადალშე - ჭითა ზუღა დო აკაბიშ ჸუჯი, ოორუე-ბჟაეიოლშე - სპარსეთიშ ჸუჯი, ჰორმუზიშ საროტი დო ომანიშ ჸუჯი. ობჟათეშე - არაბეთიშ ზუღა (*ინდოეთიშ ოკიანეშ ნორთი*), ადენიშ ჸუჯი დო ჩქონიშ ობჟათე-ბჟადალშე კუნთხუს მადვალუ ბაბ-ელ-მანდებიშ საროტი, ნამუთ ართიანს მითმიორსხუანს ჭითა ზუღას დ ადენიშ ჸუჯის.

ჩქონიშ ოორუე ნორთის, იდვალუაფუ სირიაშ ტიოზი (200,000 კვადრატული მილი). ჩქონიშ არძაშე რეალური სახე ტიოზი რე, მარა ობჟათე ნორთის იდვალუაფუ გვალეფიშ სისტემა, სოდეთ ფხშირიე ჭვემეფი.

## პოლიტიკური ხურგეფი

პოლიტიკური ხურგეფი ჩქონს
არაბეთიშ ჩქონს იდვალუაფუ სახენწჷფოეფი: ბჟაეიოლშე - ბაჰრეინი, კატარი, არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფი, ობჟათე-ბჟაეიოლშე - ომანი, ომჟათეშე - იემენი, ცენტრალურ ნორთის - საუდიშ არაბეთი, ოორუეშე, სქირონაშქა ზუღას ისრაელი დო პალესტინაშ ტერიტორიეფი. ოორუეშე იდვალუაფუ სირიაშ ტიოზი, ნამუთ თაშნეშე ოორუე-ბჟადალ იორდანიას, ობჟათე-ბჟაეიოლ სირიას, ობჟათე ქუვეითის დო ბჟადალ ერაყის.

არძა ქიანა, იემენიშ მოხ, მიშმურს სპარსეთიშ ჸუჯიშ წოროხანდაშ სხუნუშა დო რჩქინელი რენა მუჭოთ სპარსეთიშ ჸუჯიშ არაბული ქიანეფი. ჩქონიშ უდიდაში ნორთის იკენს საუდიშ არაბეთიშ ომაფე. მახორობაშ უდიდაში ნორთი შაყარელიე საუდიშ არაბეთის დო იემენს. არაბეთიშ ჩქონს იდვალუაფუ მოსოფელიშ უდიდაში ნაფთობიშ საბადოეფი. რეგიონიშ ეკონომიკურო არძაშე გოვითარაფილი ქიანეფი რენა - საუდიშ არაბეთი დო არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფი. ჩქონიშ მერკე, სპარსეთიშ ჸუჯის მადვალი კატარიშ ჩქონს იდვალუაფუ სახენწჷფო - კატარი, ნამუთ ნთელ მოსოფელს რჩქინელიე არაბულ დო ინგლისურნინამი ტელეკომპანია ალ-ჯაზირათი.

## მახორობა

2008 წანაშ მუნაჩამეფით, არაბეთიშ ჩქონის მახორობა აკმადგინანს 77 983 36 ადამიერს. სპარსეთიშ ჸუჯიშ ქიანეფს, გჷშაკერძაფილო დიდიე ემიგრანტეფიშ მუდანობა. სამანგათ, საუდიშ არაბეთის თინეფი მახორობაშ 20%-ს აკმადგინანა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* არაბეთიშ ჩქონიშ ჯვეში, მაღალი გორჩაფონი რუკა Archived 2014-07-14 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* ჩქონიშ რუკა Archived 2008-12-17 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
# ჭითა ზუღა

ჭითა ზუღა
**ჭითა ზუღა** (მიორჩქუნა, ნამდა ჯოხოქ გიადუ შანულამ მუდანობათი წყარმაფალუეფიშ Frishodesmium erythraeum-იშ ჸოფაშ გეშა, ნამნეფით ნამთინეშა მოჭითე ფერს ეთმოჭოფუნა) — იდვალუაფუ ინდოეთიშ ოკიანეშ სქირონაშქა ზუღაშ, არაბეთიშ ჩქონიშ დო აფრიკაშ შქას. სუეციშ არხით მიარსხუაფუ სქირონაშქა ზუღას, ბაბ-ელ–მანდეფიშ საროტით - ადენიშ ჸუჯის დო არაბეთიშ ზუღას. ფართობი აკმადგინანს 438,000 კმ²-ს. სიგირძა მეხოლაფირო 2250 კმ- რე, ოდო სიგანეს 355 კმ. მუში მაქსიმალუირი სიტომბა რე 2211 მეტრა,ოდო ოშქაშე - 490 მეტრა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Red Sea, ტურისტული მანჯღვერე Wikivoyage-ს