Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1877

|  |  |
| --- | --- |
| **ვითოშწანურა:**  | I · **II** · III |
| **ოშწანურა:**  | XVIII · **XIX** · XX |
| **წანეფი:** | 1874 · 1875 · 1876  **1877** 1878 · 1879 · 1880 |

**1877 წანა შხვა კალენდარეფს**| გრიგორიანული კალენდარი | 1877 *MDCCCLXXVII* |
| იულიანური კალენდარი | 1876—1877 (13 ღურთუთაშე) |
| იულიანური კალენდარი ბიზანტიურ ერაწკჷმა | 7385—7386 (13 ეკენიაშე) |
| ურიული კალენდარი  | 5637—5638  |
| ისლამური კალენდარი | 1294—1295 |
| ჯვეშქორთული კალენდარი | (21 მელახშე) |
| - *ოქიანუშ აკოქიმინუაშე* | 7480—7481 (*„ჴჳპ“*—*„ჴჳპა“*) |
| - *ქირსეშე* | 1877 (*„ჩყოზ“*) |
| - *ქორონიკონით* | *XIV* მორთინა დო 33 (*„ლგ“*) *წანა* |
| ჯვეშსომეხური კალენდარი | 4369—4370 (11 მარაშინათუთაშე) |
| სომეხური ოხვამური კალენდარი | 1326 *ԹՎ* *ՌՅԻԶ*
 |
| ეთიოპური კალენდარი | 1869—1870 |
| რომიშ დორსხუაფაშე | 2629—2630 (3 მესიშე) |
| ჯვეშინდური კალენდარი |  |
| - *ვიქრამ-სამვატი* | 1933—1934 |
| - *შაკა სამვატი* | 1799—1800 |
| - *კალი-იუგა* | 4978—4979 |
| ირანული კალენდარი | 1255—1256 |
| ბუდისტური კალენდარი | 2420 |
| იაპონური კალენდარი | 10-ა წანა მენძი |
| ჩინური კალენდარი | 4573—4574 丙子 — 丁丑 ჭითა ვირთხა — ჭითა ხოჯი |

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
18771877 (ვითოშ ბრუოშ სუმონეჩდოვითოშკვითი) წანა** — გრიგორიანული კალენადრიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ პირველი დღა რე თუთაშხა დო იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ პირველი დღა რე შურიშხა. თე წანას კალენდარეფს შქას გინორთა რდჷ 12 დღა. თე წანა რე XIX ოშწანურაშ მა-8 დეკადაშ მა-7 წანა.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# ოშწანურა

**ოშწანურა** თაშნეშე **ოკუნუუ** — ბორჯიშ ოზჷმალი ართული, ნამუთ 100 წანას ომანგჷ.

გრიგორიანულ კალენდარს ვა რე 0-უანი ოშწანურა, ოშწანურეეფიშ ეკოროცხუა იჭყაფუ I ოშწანურაშე, თიში უწმოხიანი რე ჯვ. წ. I ოშწანურა.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# ბასკეფი

ბასკეფი
ბასკეთიშ ორენი რუქას
**ბასკეფი** — იზოლირაფილი ეთნოლინგვისტური ფანიაშ თიი ესპანეთის (950 ვითოში) დო საფრანგეთის (140 ვითოში). ევროპაშ გალე რე შანულამი დიასპორეფი ობჟათე ამერიკას დო ამერიკაშ აკოართაფილ შტატეფს.

## ზოგადი ჩინებეფი

* **ჯოხოეფი**: ოდაბადური - Euskaldunak; ესპანურო - Vascos; ფრანგულო - Basques.
* **ოართე მუდანობა**: 1,25 მლნ.
* **ნინა**: ბასკური. ბასკეფი ჯინჯიერო ჟირნინამეფი რენა.
* **მორწუმეეფი**: კათოლიკეფი.

## ნინა დო კულტურა

ბასკეფქ მუნეფიშ ჯოხო Euskaldunak ეჭოფეს ზიტყვაშე Euskara - მუნეფიშ ნინაშ ჯოხოდვალა. ტრადიციული ბასკური კულტურა რეგიონიშ ურბანიზაციაშ დო ინდუსტრიალიზაციაშ რდუალაშ გეშა რკებადიე. ორეწველე ნოღეფიშ უმენტაშობას ხვალე ბასკური წეს-ადათეფი ვარინ, ბასკური ნინა ხოლო გოჭყოლიდაფას მითმიაჩამუ. ბასკური ნინაშა ჯინჯიერო იჩიებუნა მაღალგვალამ შორეულ რეგიონეფს, მარა XX ოშწანურაშ ლიას დახე არძა ბასკი რაგადანდ ესპანურო ვარა ფრანგულო.

დიდი ხანი რე რსებენს არზი, ნამდა ბასკეფი გენეტიკურო ზოხორინელი კათა რენან. გოფაჩილი რე მოარზება, ნამდა ბასკეფი ომოჯგირჷნა იბერიულ-კავკასიურ ნაციეფს, კერზოთ - ქორთუეფს. მუჭოთ ბუნას, თინეფს უღუნა არძაშე მაღალი პროპორცია რეზუს-ვარჸოფილი ზისხირიშ ევროპას (25%) დო ართ-ართი არძაშე მაღალი პროცენტი O-ტიპიშ ზისხირიშ (55%).

## ჸოფა-რინა

ტრადიციულო ბასკეფი ამუშენდეს მორჩილი ზჷმაშ მინდორეფს იზოლირებულ გვალამი რეგიონეფს, თექ სოდეთ თინეფი ასე ოხორანან. ოხორინალეფი გორანწკილიე მორჩილი ბუნეფო, ნამუეფუთ ქიმინუნა ოფუტეეფს, ვარა გოფაჩილი რენა მაღალგვალამი ზონეფს. ოხორინალი (ჸუდე, მინდორი დო ფანია) რე არძაშე შანულამი სოციალური ართური. სოციალური ორგანიზაციაშ თე ფორმა თხილერი რდჷ ტრადიციული კანონით მონძეობაშ გეშა, ნამუთ აწესრიგენდჷ ურთიერთალეფს, ნამუშ მეჯინათ ედომუშამი ღჷმალა გჷშმეშჷ ართ მონძეშა. ტრადიციული ბასკური კულტურა გერცხილი რდჷ თე ინდივიდუალურ ოხორინალეფს, ნამუეფსჷთ ჯოხოდ caserios. იზოლირაფილო რინაშ ათეშნერი წესიქ გოპიჯჷ ფანიაშური სოლიდარობაშ ნძალიერი ღიაბი, ნამუთ მუშ ჸურე გუთმოხურგანს სინძალიერეს დო შურდგუმაშუნარალას ბასკური ნინაშ, კულტურაშ დო კოლექტიური იდენტურობაშ.

## პოლიტიკური დგომარება

ბასკეფი დიდი ხანი რე აქტიურენა მუნეფიშ ნინაშობური დო კულტურული ნებეფიშ ოთხილარო, დახე რომიშ იმპერიაშ დოთებაშ პერიოდიშე. XX ოშწანურას, ჭიჭე ხანით (1936-37 წწ) ბასკურქ ქიმიოჭირინუ ოფიციალურ აღიარაფას ბასკეთიშ ავტონომიური მართუალაშ ფორმათ ესპანეთიშ ომენოღალური ლჷმაშ ბორჯის, მარა ფრანკოშ მართუალაშ პერიოდის თე ავტონომიურობაქ მედინჷ. 1975 წანას, ესპანეთის მონარქიაშ ეკონწყუალაშ შვანს, ბასკეფქ გაგინძორეს ჟინჭირა ესპანეთიშ თარობაშ დო 1978 წანას კინე ქიმიღეს ავტონომიაშ ნება, სოდეთ ესპანურქ დო ბასკურქ ოფიციალურ ნინეფო გეგმიცხადჷ.

ათექ გაგშეჭანუ უმოსი დუდიშალა დინახლენური მართუალას, მარა ვა დაბაღინუ უმოსი ექსტრემისტული მოთხუალეფიშ მაღვენჯი ორგანიზაციეფი, მაგალითო, ETA - Euzkadi Ta Azkatasuna („ბასკური ოდაბადე დო დუდიშალა“), ნამუთ ლჷმენს ბასკეთიშ მუშითმართუალაშ დო ესპანეთიშე გჷშართუალაშო. ეტა-შ ხანგინძე გოლინაშ დო საქვარუაშ გეშა რთული ურთიერთალეფქ იჸონდინჷ ბასკეფს დო ესპანარეფს შქას.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ბასკეფი, ისტორია, განწხანი
# ჯვ. წ. VI ოშწანურა

ვითწანურეფი დო წანეფი

---

|  |
| --- |
| ჯვ. წ. VII ოშწანურა - ჯვ. წ. VI ოშწანურა - ჯვ. წ. V ოშწანურა |
| ჯვ. წ. 590-იანეფი: | ჯვ. წ. 600 | ჯვ. წ. 599 | ჯვ. წ. 598 | ჯვ. წ. 597 | ჯვ. წ. 596 | ჯვ. წ. 595 | ჯვ. წ. 594 | ჯვ. წ. 593 | ჯვ. წ. 592 | ჯვ. წ. 591 |
| ჯვ. წ. 580-იანეფი: | ჯვ. წ. 590 | ჯვ. წ. 589 | ჯვ. წ. 588 | ჯვ. წ. 587 | ჯვ. წ. 586 | ჯვ. წ. 585 | ჯვ. წ. 584 | ჯვ. წ. 583 | ჯვ. წ. 582 | ჯვ. წ. 581 |
| ჯვ. წ. 570-იანეფი: | ჯვ. წ. 580 | ჯვ. წ. 579 | ჯვ. წ. 578 | ჯვ. წ. 577 | ჯვ. წ. 576 | ჯვ. წ. 575 | ჯვ. წ. 574 | ჯვ. წ. 573 | ჯვ. წ. 572 | ჯვ. წ. 571 |
| ჯვ. წ. 560-იანეფი: | ჯვ. წ. 570 | ჯვ. წ. 569 | ჯვ. წ. 568 | ჯვ. წ. 567 | ჯვ. წ. 566 | ჯვ. წ. 565 | ჯვ. წ. 564 | ჯვ. წ. 563 | ჯვ. წ. 562 | ჯვ. წ. 561 |
| ჯვ. წ. 550-იანეფი: | ჯვ. წ. 560 | ჯვ. წ. 559 | ჯვ. წ. 558 | ჯვ. წ. 557 | ჯვ. წ. 556 | ჯვ. წ. 555 | ჯვ. წ. 554 | ჯვ. წ. 553 | ჯვ. წ. 552 | ჯვ. წ. 551 |
| ჯვ. წ. 540-იანეფი: | ჯვ. წ. 550 | ჯვ. წ. 549 | ჯვ. წ. 548 | ჯვ. წ. 547 | ჯვ. წ. 546 | ჯვ. წ. 545 | ჯვ. წ. 544 | ჯვ. წ. 543 | ჯვ. წ. 542 | ჯვ. წ. 541 |
| ჯვ. წ. 530-იანეფი: | ჯვ. წ. 540 | ჯვ. წ. 539 | ჯვ. წ. 538 | ჯვ. წ. 537 | ჯვ. წ. 536 | ჯვ. წ. 535 | ჯვ. წ. 534 | ჯვ. წ. 533 | ჯვ. წ. 532 | ჯვ. წ. 531 |
| ჯვ. წ. 520-იანეფი: | ჯვ. წ. 530 | ჯვ. წ. 529 | ჯვ. წ. 528 | ჯვ. წ. 527 | ჯვ. წ. 526 | ჯვ. წ. 525 | ჯვ. წ. 524 | ჯვ. წ. 523 | ჯვ. წ. 522 | ჯვ. წ. 521 |
| ჯვ. წ. 510-იანეფი: | ჯვ. წ. 520 | ჯვ. წ. 519 | ჯვ. წ. 518 | ჯვ. წ. 517 | ჯვ. წ. 516 | ჯვ. წ. 515 | ჯვ. წ. 514 | ჯვ. წ. 513 | ჯვ. წ. 512 | ჯვ. წ. 511 |
| ჯვ. წ. 500-იანეფი: | ჯვ. წ. 510 | ჯვ. წ. 509 | ჯვ. წ. 508 | ჯვ. წ. 507 | ჯვ. წ. 506 | ჯვ. წ. 505 | ჯვ. წ. 504 | ჯვ. წ. 503 | ჯვ. წ. 502 | ჯვ. წ. 501 |

ოშწანურაშ შანულამი მოლინეფი

---

* ჯვ. წ. 501 -
* ჯვ. წ. 592 -

...

* ჯვ. წ. 598 -
* ჯვ. წ. 599 -

ოშწანურაშ შანულამი მოღალეეფი

---

* ჯვ. წ. 501 -
* ჯვ. წ. 502 -

...

* ჯვ. წ. 598 -
* ჯვ. წ. 599 -

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
ჯვ. წ. VI ოშწანურა

|  |  |
| --- | --- |
|  | **ისტორიაშ პორტალი** — გეგნაჯინით შხვა სტატიეფს ისტორიაშ გეშა. |
# ჯონ ტაილერი

ჯონ თაილერი
**ჯონ ტაილერი** (ინგლ: John Tyler) (დ. 29 მელახი, 1790 — ღ. 18 ღურთუთა, 1862) — ააშ-იშ რანწკით მავითა პრეზიდენტი 1841-1845 წანეფს. რდჷ ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტი (ვიგეფიშ პარტიაშე) 1841 წანას, დო შტატი ვირჯინიაშ გუბერნატორი 1825-27 წანეფს.

## ქოძირით თაშნეშე

* ააშ-იშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა

* Chitwood, Oliver Perry (1964) [Orig. 1939, Appleton-Century]. John Tyler, Champion of the Old South. Russell & Russell.
* Crapol, Edward P. (2006). John Tyler, the Accidental President. University of North Carolina Press. ISBN 978-0-8078-3041-3.
* Kruman, Marc W.; Brinkley, Alan (eds.) (2004). The Reader's Companion to the American Presidency: John Tyler. Houghton Mifflin Company. ISBN 978-0-395-78889-9.
* Lambert, Oscar D. (1936). Presidential Politics in the United States, 1841–1844. Durham: Duke University Press.
# მატერა

| მატერა\* |
| --- |
| იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტი |
|  ლაგუნაშ რუკა |
| **ქიანა** |  იტალია |
| **ტიპი** |  კულტურული |
| **კრიტერიუმეფი** | iii, iv, v |
| **ერკებული** |  იუნესკოშ ერკებული |
| რეგიონი\*\* | ევროპა |
| **კოორდინატეფი**  | 40°40′00″ ოორ. გ. 16°36′00″ ელ. გ. |
| კათაფაშ ისტორია |
| კათაფა  | 1993 (მა-17 სესია) |
| ნომერი  | 670 |
| \* ქძ. ინგლ. ჯოხო UNESCO-შ ერკებულც. |
| \*\* იუნესკოშით კლასიფიცირაფილი რეგიონი. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | მოსოფელიშ მონძალა UNESCO, ობიექტი № 670 რუს. • ინგლ. • ფრ. |

**მატერა** (იტალ. Matera) — ნოღა დო პროვინცია იტალიაშ ობჟათეს, ბაზილიკატაშ რეგიონს. იდვალუაფუ ჭიჭე კანიონიშ მანგის, ნამუთ წანეფიშ მალობას ჭიჭე მაფერ გრავინაქ ეშაჭკირჷ. 2008 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღაშ მახორობა აკმადგინანს 60 310 ადამიერს.

ტერირტორია, ნამუსჷთ ამდღა მატერა იდვალუაფუ, დიო ხოლო პალეოლითიშ ხანაშე რე დოხორელი. ნოღა ჯვ. წ. III ოშწანურას რომალეფქ დარსხუეს დო კონსულ ლუის კაესილიუს მეტელუსიშ პატიოშოჩამალო მეტეოლა ქიგიოდვეს. ახ. წ. 664 წანას, ნოღა ლომბარდიალეფქ გეჭოფეს დო ბენევენტოშ აკმადგინალ ნორთო გინაშქვეს. VII-VIII ოშწანურეფს, მატერაშ ფოქვეფი ბენედიქტურ დო ბერძენულ-მართლმადიდებელურ ომონსატერე ინსტიტუციეფქ ემუშეს (აითვისეს). X ოშწანურა ნოღაშ ისტორიას ლჷმეფით იხასიათებუ, ნამუთ სარაცინეფს, ბიზანტიარეფს დო საღორონთო რომიშ იმპერიას შქას მიშჷ, ნამუშ იმპერატორ ლუი II-ქ მატერა აკარღუ.

აპულიას ნორმანეფიშ დოხორალაშ უკული, 1043 წანას ნოღაქ აპულიაშ ჰერცოგიშ, უილიამ რკინისმკლავიანიშ მართუალაშა გინილჷ.

1993 წანას, იუნესკოქ ნოღა მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულშა გემშეღჷ.

## გალერეა

*
*
*
*
*

## ქოძირით თაშნეშე

* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Video Sassi di Matera and Rupestral Churches (ინგლ.)
* Video Festa della Bruna (ინგლ.)
* UNESCO site
* Matera - The Festivity of the Madonna della Bruna
* Museo Laboratorio della Civiltà Contadina
* BBC News: Italian cave city goes hi-tech

პანორამა
# 1111

|  |  |
| --- | --- |
| **ვითოშწანურა:**  | I · **II** · III |
| **ოშწანურა:**  | XI · **XII** · XIII |
| **წანეფი:** | 1108 · 1109 · 1110  **1111** 1112 · 1113 · 1114 |

**1111 წანა შხვა კალენდარეფს**| გრიგორიანული კალენდარი | 1111 *MCXI* |
| იულიანური კალენდარი | 1110—1111 (8 ღურთუთაშე) |
| იულიანური კალენდარი ბიზანტიურ ერაწკჷმა | 6619—6620 (8 ეკენიაშე) |
| ურიული კალენდარი  | 4871—4872  |
| ისლამური კალენდარი | 504—505 |
| ჯვეშქორთული კალენდარი | (21 მელახშე) |
| - *ოქიანუშ აკოქიმინუაშე* | 6714—6715 (*„ხღიდ“*—*„ხღიე“*) |
| - *ქირსეშე* | 1111 (*„ჩრია“*) |
| - *ქორონიკონით* | *XII* მორთინა დო 331 (*„ტლა“*) *წანა* |
| ჯვეშსომეხური კალენდარი | 3603—3604 (11 მარაშინათუთაშე) |
| სომეხური ოხვამური კალენდარი | 560 *ԹՎ* *ՇԿ*
 |
| ეთიოპური კალენდარი | 1103—1104 |
| რომიშ დორსხუაფაშე | 1863—1864 (28 პირელიშე) |
| ჯვეშინდური კალენდარი |  |
| - *ვიქრამ-სამვატი* | 1167—1168 |
| - *შაკა სამვატი* | 1033—1034 |
| - *კალი-იუგა* | 4212—4213 |
| ირანული კალენდარი | 489—490 |
| ბუდისტური კალენდარი | 1654 |
| იაპონური კალენდარი |  |
| ჩინური კალენდარი | 3807—3808 庚寅 — 辛卯 ჩე ჸილო — ჩე ყურდგელი |

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
11111111 (ვითოშ ოშ ვითაართი) წანა** — იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ პირველი დღა რე ჟაშხა. თე წანა რე XII ოშწანურაშ მა-2 დეკადაშ 1-ა წანა.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# ანტონ ჩეხოვი

ანტონ ჩეხოვი
**ანტონ პავლეშ სქი ჩეხოვი** (რუს. Антон Павлович Чехов) (დ. 17 ღურთუთა/29 ღურთუთა, 1860, ტაგანროგი ― ღ. 2 კვირკვე/15 კვირკვე, 1904, ბადენვაილერი, გერმანია) ― რუსი ჭარუ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ანტონ ჩეხოვიშ ბიოგრაფია დო ნაჭარეფი
* ჩეხოვიშ ცენტრი Archived 2010-10-11 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* ჩეხოვიშ ბიოგრაფია Archived 2015-11-06 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
# დუნაი

| **დუნაი** |
| --- |
|  |
| **დოხასიათაფა** |
| სიგინძა | 2.888 კმ |
| ღანჩოშ ფართობი | 817.000 კმ² |
| ოდუდე | შვარცვალდი, გერმანია |
| აკათუ | უჩა ზუღა |
| ქიანეფი |  რუმინეთი,  უნგრეთი,
 ავსტრია,  სერბეთი,
 გერმანია,  სლოვაკეთი,
 ბულგარეთი,  ხორვატია,
 უკრაინა,  მოლდოვა |
|  |

**დუნაი** — არძაშე უგინძაში წყარმალუ ევრორსხუშ ტერიტორიას დო მაჟირა თელ ევროპას ვოლგაშ უკული. მუში 270 ნადუშე 34 ონიშე რე. მუჭოთ ევროპაშ არძაშე უშხუაში ოწყარმალუე მაგისტრალი, დუნაი დიდ როლს ლაჸაფენს ხარგეფიშ გინოზინდუას. დუნაის ეგაფილი რე მუდგაზმარენი შხუ ჰესი, მარა დუნაიშ ჰიდროპოტენციალიშ უდიდაში თია დიო ხოლო უგუმურინაფუ რე.

წყარმალუშ ჯოხოდვალაშ ეტიმოლოგიაშე ჩინებული რე მუდგაზმარენი ვერსია. მაართა ვერსია მერსხუაფილი რე კელტურ ზიტყვაწკჷმა *Danuvius*, მუთ ჩქარ წყარმალუს შანენს (Danu - ჩქარი, vius - წყარი). შხვა ვერსიეფით წყარმალუშ ჯოხო მოურს ჯვეში სპარსული ზიტყვაშე — *დუ ნა* (მეურს თაქ).

#### ოდუდე

წყარმალუ ოდუდეს ეჭოფუნს გერმანიას, შვარცვალდიშ გვალაშე, ნოღა დონაუშინგენწკჷმა ხოლოს, ზუღაშ დონეშე 678 მეტრას.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Map of the Danube in English from Encarta
* Danube watershed map and information from the World Resources Institute
* Danube Panorama Project Archived 2011-07-23 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* Danube and the sport of rowing*[ღურელ რსხილი]*
* Danube river image pool on Flickr
* Danube Tourist Commission Archived 2022-02-06 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* A Trip Down the Danube Archived 2010-07-03 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* Site dedicated to Danube Archived 2013-08-14 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.

დუნაიშ პანორამა ბელგრადიშ გალეგანობას
# 1834

|  |  |
| --- | --- |
| **ვითოშწანურა:**  | I · **II** · III |
| **ოშწანურა:**  | XVIII · **XIX** · XX |
| **წანეფი:** | 1831 · 1832 · 1833  **1834** 1835 · 1836 · 1837 |

**1834 წანა შხვა კალენდარეფს**| გრიგორიანული კალენდარი | 1834 *MDCCCXXXIV* |
| იულიანური კალენდარი | 1833—1834 (13 ღურთუთაშე) |
| იულიანური კალენდარი ბიზანტიურ ერაწკჷმა | 7342—7343 (13 ეკენიაშე) |
| ურიული კალენდარი  | 5594—5595  |
| ისლამური კალენდარი | 1249—1250 |
| ჯვეშქორთული კალენდარი | (21 მელახშე) |
| - *ოქიანუშ აკოქიმინუაშე* | 7437—7438 (*„ჴჳლზ“*—*„ჴჳლჱ“*) |
| - *ქირსეშე* | 1834 (*„ჩყლდ“*) |
| - *ქორონიკონით* | *XIII* მორთინა დო 522 (*„ფკბ“*) *წანა* |
| ჯვეშსომეხური კალენდარი | 4326—4327 (11 მარაშინათუთაშე) |
| სომეხური ოხვამური კალენდარი | 1283 *ԹՎ* *ՌՄՁԳ*
 |
| ეთიოპური კალენდარი | 1826—1827 |
| რომიშ დორსხუაფაშე | 2586—2587 (3 მესიშე) |
| ჯვეშინდური კალენდარი |  |
| - *ვიქრამ-სამვატი* | 1890—1891 |
| - *შაკა სამვატი* | 1756—1757 |
| - *კალი-იუგა* | 4935—4936 |
| ირანული კალენდარი | 1212—1213 |
| ბუდისტური კალენდარი | 2377 |
| იაპონური კალენდარი | 5-ა წანა ტემპო |
| ჩინური კალენდარი | 4530—4531 癸巳 — 甲午 უჩა გვერი — წვანე ცხენი |

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
18341834 (ვითოშ ბრუოშ ეჩდოვითაანთხი) წანა** — გრიგორიანული კალენადრიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ პირველი დღა რე ჯუმაშხა დო იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ პირველი დღა რე თუთაშხა. თე წანას კალენდარეფს შქას გინორთა რდჷ 12 დღა. თე წანა რე XIX ოშწანურაშ მა-4 დეკადაშ მა-4 წანა.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# ართურ ედინგტონი

|  |
| --- |
| ართურ ედინგტონი |
| ინგლ. Arthur Eddington |
|  |
| დაბადებაშ თარიღი: |
28 ქირსეთუთა, 1882
 |
| დაბადებაშ აბანი: |
კენდალი, ვესტმორლენდი, ინგლისი
 |
| ღურაშ თარიღი: |
გერგობათუთა 22,, 1944 (61 წანერი)

 |
| ღურაშ აბანი: |
კემბრიჯი, კემბრიჯშირი, ინგლისი
 |
| მენოღალობა: |  გოართოიანაფილი ომაფე
 |
| ომენცარე სფერო: |
ასტროფიზიკა
 |
| სამუშაშ აბანი : |
ტრინიტი-კოლეჯი (კემბრიჯი)
 |
| ალმა-მატერი: |
მანჩესტერიშ უნივერსიტეტი ტრინიტი-კოლეჯი (კემბრიჯი)
 |
| ომენცარე ხემანჯღვერი: |
ედმუნდ ტეილორ უიტეკერი ალფრედ ნორთ უაიტჰედი ერნესტ უილიამ ბარნსი რობერტ ალფრედ ჰერმანი
 |
| ჯოხოშინელი მოგურაფეეფი: |
სუბრაჰმანიან ჩანდრასეკარი ჟორჟ ლემეტრი
 |
| ჯილდოეფი დო პრემიეფი: |
ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური (1914) ომაფე მენდალი (1928) სმიტიშ პრემია (1907) ასტრონომიაშ ომაფე ჯარალუაშ ორქოშ მენდალი (1924) ჰენრი დრეიპერიშ მენდალი (1924) ბრიუსიშ მენდალი (1924) რაინდი-ბაკალავრი (1930) ჟიულ ჟანსენიშ პრემია (1928)
 |

**ართურ სტენლი ედინგტონი** (ინგლ. Sir Arthur Stanley Eddington; დ. 28 ქირსეთუთა, 1882, კენდალი, ვესტმორლენდი, ინგლისი — ღ. 22 გერგობათუთა, 1944, კემბრიჯი, კემბრიჯშირი, ინგლისი) — ინგლისარი ფიზიკოსი, ასტრონომი, მათემატიკოსი, მენცარობაშ ფილოსოფოსი დო მენცარობაშ პოპულარიზატორი. გურაფულენდჷ მანჩესტერიშ უნივერსიტეტის დო კემბრიჯიშ ტრინიტი-კოლეჯის. რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი.

## ბიოგრაფია

## მენცარული რკვიებეფი

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი

* 1914. *Stellar Movements and the Structure of the Universe*. London: Macmillan.
* 1918. *Report on the relativity theory of gravitation*. London, Fleetway Press, Ltd.
* 1920. *Space, Time and Gravitation: An Outline of the General Relativity Theory*. Cambridge University Press.
* 1923. *The Mathematical Theory of Relativity*. Cambridge University Press.
* 1925. *The Domain of Physical Science*.
* 1926. *Stars and Atoms*. Oxford: British Association.
* 1926. *The Internal Constitution of Stars*. Cambridge University Press.
* 1928. *The Nature of the Physical World*. MacMillan.
* 1929. *Science and the Unseen World*. US Macmillan, UK Allen & Unwin.
* 1930. *Why I Believe in God: Science and Religion, as a Scientist Sees It*. Arrow/scrollable preview.
* 1933. *The Expanding Universe: Astronomy's 'Great Debate', 1900–1931*. Cambridge University Press.
* 1935. *New Pathways in Science*. Cambridge University Press.
* 1936. *Relativity Theory of Protons and Electrons*. Cambridge Univ. Press.
* 1939. *Philosophy of Physical Science*. Cambridge University Press.
* 1946. *Fundamental Theory*. Cambridge University Press.

## ლიტერატურა

* Vibert Douglas, A. (1956). The Life of Arthur Stanley Eddington. Thomas Nelson and Sons Ltd.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Sir Arthur Stanley Eddington — Find a Grave-ს
# იოჰანეს დიდერიკ ვან-დერ-ვაალსი

|  |
| --- |
| იოჰანეს დიდერიკ ვან-დერ-ვაალსი |
| ნიდერლ. Johannes Diderik van der Waals |
|  |
| დაბადებაშ თარიღი: |
23 გერგობათუთა, 1837
 |
| დაბადებაშ აბანი: |
ლეიდენი, ნიდერლანდეფი
 |
| ღურაშ თარიღი: |
მელახი 8,, 1923 (85 წანერი)

 |
| ღურაშ აბანი: |
ამსტერდამი, ნიდერლანდეფი
 |
| მენოღალობა: |  ნიდერლანდეფი
 |
| ომენცარე სფერო: |
თეორიული ფიზიკა, თერმოდინამიკა
 |
| სამუშაშ აბანი : |
ამსტერდამიშ უნივერსიტეტი
 |
| ალმა-მატერი: |
ლეიდენიშ უნივერსიტეტი
 |
| ჯოხოშინელი მოგურაფეეფი: |
დიდერიკ კორტევეგი ვილემ ჰენდრიკ კეეზომი
 |
| ჯილდოეფი დო პრემიეფი: |
ნობელიშ პრემია ფიზიკას (1910)
 |

**იოჰანეს დიდერიკ ვან-დერ-ვაალსი** (ნიდერლ. Johannes Diderik van der Waals; დ. 23 გერგობათუთა, 1837, ლეიდენი, ნიდერლანდეფი — ღ. 8 მელახი, 1923, ამსტერდამი, ნიდერლანდეფი) — ნიდერლანდარი ფიზიკოსი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ფიზიკაშ დარგის 1910 წანას. უმოსო ხანდენდჷ თეორიულ ფიზიკას დო თერმოდინამიკას. რდჷ ამსტერდამიშ უნივერსიტეტიშ პროფესორი.

## ბიოგრაფია

## მენცარული რკვიებეფი

## ჯილდოეფი დო პრემიეფი

## ლიტერატურა

## რესურსეფი ინტერნეტის

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
იოჰანეს დიდერიკ ვან-დერ-ვაალსი Scientists of the Dutch School Van der Waals, Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences
* Albert van Helden *Johannes Diderik van der Waals 1837 – 1923* In: K. van Berkel, A. van Helden and L. Palm ed., A History of Science in the Netherlands. Survey, Themes and Reference (Leiden: Brill, 1999) 596 – 598.
* H.A.M. Snelders, *Waals Sr., Johannes Diderik van der (1837–1923)*, in Biografisch Woordenboek van Nederland.
* Biography of *Johannes Diderik van der Waals (1837–1923)* at the National Library of the Netherlands.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# ნაციონალ-სოციალისტური გერმანული მუშეფიშ პარტია

სვასტიკა დო გერმანიაშ რაიხიშ შილა 1933/1935-1945 წ.წ.
პარტიაშ სიმბოლო: კიღურა დო სვასტიკა
**ნაციონალ-სოციალისტური გერმანული მუშეფიშ პარტია** (გერმ.: Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei), 1933-1945 წანეფს დომინანტი პარტია ნაცისტურ გერმანიას.

## შინელი მაკათურეფი

* ადოლფ ჰიტლერი (1889–1945) – ფიურერი დო რაიხსკანცლერი.
* ჰაინრიხ ჰიმლერი (1900–1945) – 1929 წანაშე რაიხსფიურერი.
* იოზეფ გებელსი (1897–1945)
* რუდოლფ ჰესი (1894–1987)
* ჰერმან გერინგი (1893–1946)

## ლიტერატურა

* Evans, R. J. (2005). The Third Reich in Power 1933–1939. London: Penguin Books.
* Heiden, Konrad (15 September 1933-09-15). "Les débuts du national-socialisme" (ფრანგ.)
* Kershaw, Ian (2008). Hitler: A Biography. New York: W. W. Norton & Company.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* მაინ კამპფიშ ტექსტი
* პროგრამა დო მანიფესტი

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# მეტეორი

პერსეიდეფიშ მეტეორეფიშ რანწკი დო ირემიშ ნასხაპა
**მეტეორი** (ბერძ μετέωρος, **ცაშური**) , "ჰავას მაფარფალე" — კოსმოსური წჷმოულიბაშ გოვარვალაფირი რსხული, ნამუთ მალას ყარენს დიხაუჩაშ ატმოსფეროს. თე მოლინას წჷმოქიმინუნს მორჩილი მეტეორული ნორსხულეფიშ ჭუალა (სამანგათ, კომეტეფიშ ვარდა ასტეროიდეფიშ ნოწილაკეფიშ). უმოსი დიდი ინტენსივობაშ ანალოგიურ მოლინას, ბოლიდი ჯოხო. თე მოლინას მეტეორიკა გურაფულენს.

მეტეორეფი შხირას მეტეორულ ბუნათ ირანწკჷნა, მუთ მეტეორეფიშ იროიან მასეფს წჷმარინუანს, ნამუეფით წანმოწანას გოთანჯილ ბორჯის, ჟიცაშ გოთანჯილ აბანს გჷთმორჩქინდჷნა.
# ვიკიციტატა

ვიკიციტატაშ ლოგო
**ვიკიციტატა** (*Wikiquote*) — ჩინებული პიჯეფიშ ციტატეფიშ დუდიშული კათელი.

თე ხასჷლა აკოქიმინელი რე ფონდ ვიკიმედიაშით ვიკი ტექნოლოგიეფიშ გჷმორინაფათ. ამუდღა ვიკიციტატა უკვე 87 ნინაშა რე აკოქიმინელი.

ვიკიციტატეფიშ, მუჭოთ ვიკიმედიაშ შხვა პროექტეფიშ, ედომუშამი მოღეეფი ხემიოჭირინაფუ რე GNU Free Documentation License-იშ ალებათ.

## ვიკიციტატაშ ღანკეფი

* აიწორალა — ვიკიციტატა მინჭუაფჷ მაქსიმალური აიწორალაშა, ანუ ციტატა ოკო ორდას მუში დუდშეიანი სახეთ.
* ირიშმაკათაფუობა — ვიკიციტატას აკმიშაყარუ მუთ შილებენ უმოსი პიჯეფიშ, ნაწარმებიშ, ფილმიშ დო პერსონაჟიშ ციტატეფი.
* შანულობა — ციტატა ოკო რდას შანულამი, ვარა ძალამი პოპულარული, ვარა შანულამი წყუ ოკო აპალუდას.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ქორთული ვიკიციტატა
* ვიკიციტატეფიშ ედომუშამი ერკებული
# 1751

|  |  |
| --- | --- |
| **ვითოშწანურა:**  | I · **II** · III |
| **ოშწანურა:**  | XVII · **XVIII** · XIX |
| **წანეფი:** | 1748 · 1749 · 1750  **1751** 1752 · 1753 · 1754 |

**1751 წანა შხვა კალენდარეფს**| გრიგორიანული კალენდარი | 1751 *MDCCLI* |
| იულიანური კალენდარი | 1750—1751 (12 ღურთუთაშე) |
| იულიანური კალენდარი ბიზანტიურ ერაწკჷმა | 7259—7260 (12 ეკენიაშე) |
| ურიული კალენდარი  | 5511—5512  |
| ისლამური კალენდარი | 1164—1165 |
| ჯვეშქორთული კალენდარი | (21 მელახშე) |
| - *ოქიანუშ აკოქიმინუაშე* | 7354—7355 (*„ჴტნდ“*—*„ჴტნე“*) |
| - *ქირსეშე* | 1751 (*„ჩღნა“*) |
| - *ქორონიკონით* | *XIII* მორთინა დო 439 (*„ჳლთ“*) *წანა* |
| ჯვეშსომეხური კალენდარი | 4243—4244 (11 მარაშინათუთაშე) |
| სომეხური ოხვამური კალენდარი | 1200 *ԹՎ* *ՌՄ*
 |
| ეთიოპური კალენდარი | 1743—1744 |
| რომიშ დორსხუაფაშე | 2503—2504 (2 მესიშე) |
| ჯვეშინდური კალენდარი |  |
| - *ვიქრამ-სამვატი* | 1807—1808 |
| - *შაკა სამვატი* | 1673—1674 |
| - *კალი-იუგა* | 4852—4853 |
| ირანული კალენდარი | 1129—1130 |
| ბუდისტური კალენდარი | 2294 |
| იაპონური კალენდარი | 1-ა წანა ხორეკი |
| ჩინური კალენდარი | 4447—4448 庚午 — 辛未 ჩე ცხენი — ჩე შხური |

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
17511751 (ვითოშ შკვითოშ ჟარნეჩდოვითაართი) წანა** — გრიგორიანული კალენადრიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ პირველი დღა რე ობიშხა დო იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ პირველი დღა რე თახაშხა. თე წანას კალენდარეფს შქას გინორთა რდჷ 11 დღა. თე წანა რე XVIII ოშწანურაშ მა-6 დეკადაშ 1-ა წანა.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |