Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# TikTok

| TikTok |
| --- |
|  |
| მაწარმე |  ByteDance |
| გიშართჷ | 22 მარაშინათუთა, 2016 |
| ბოლო გიშაშქუმალა | 28.4.5 Android-იშო,
28.4.0 iOS-იშო / 28 ფურთუთა, 2023 |
| ნინა | ინგლისური რუსული ჩინური უკრაინული დო ხოლო 35 ვებ-ვერსიას, მობილურ ვერსიას — 45… |
| სტატუსი | აქტიური |
| ჟანრი | ვიდეოჰოსტინგი |
| ლიცენზია | პროპრიეტარული |
| ვებ-ხასჷლა |  |

**TikTok** (**„ტიკტოკი“**) — კუნტა ვიდეოეფიშ გოჭყაფაშ დო ჯინაშ ნინალა, ნამუშ მინჯე რე ჩინეთის მადვალუ, პეკინური კომპანია „ByteDance". 2018 წანას გიშაშქუმალირჷ ოერეფოშქაშე ვერსია რე ჩინეთიშ კუნტა ვიდეოეფიშ მაჸვენჯი ვიდეო პლატფორმა დო შხვა ქიანეფს უმოს პოპულარულო გჷნმირთუ, დო რე ართ-ართ არძაშე ბიწორო მაძინუ დო გჷმოხარგუაფონი აპლიკაცია.

ჩინეთის ტიკტოკი ჩინებული რე მუჭოთ „დოუინ“ (ჩინ. 抖音). „TikTok“ დო „დოუინ“ რე ართნერი აპლიკაცია, მარა თინეფი მუშენა ზოხო სერვერეფს, ასეშო ჩინეთის მოქიმინჯე ცენზურული გოხურგუეფიშ მეჯინათ. „TikTok“-იშ წჷმმარინაფეფი რე: ლოს-ანჯელესის, ნიუ-იორკის, ლონდონს, პარიზის, მოსკოვს, ბერლინს, დუბაის, მუმბაის, ჯაკარტას, სეულს დო ტოკიოს.

აპლიკაციას ჸუნს 1 მილიარდშე უმოსი მახვარებუ 150 ქიანაშე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* Юлия Хилл (2019-03-02). ოშქურანჯ რე დო ვარი TikTok, Kwai დო Like ბაღანეფშო. *Лайфхакер*. კითხირიშ თარიღი: 2020-09-11.
* В США проверят сделку с участием «TikTok» на предмет угрозы безопасности // 2 ноября 2019

## სქოლიო

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# სეკულარიზმი

ჯორჯ ჰოლიაკე (1817–1906), ბრიტანალი ჭარუ, ნამუქჷთ მიშეღჷ ტერმინი "სეკულარიზმი"
**სეკულარიზმი** (ზიტყვაშე *სეკულარიზაცია*, ლათ. saecularis - საერო) თეხანურ გაგებათ შილებე ჟირნერო გითანჯას:

1. სეკულარიზმი, ართჸურე, მოუჭანუანს რწუმებაშ დუდიშალას, უმოს ზუსტას, თარობაშით კათაშა რელიგიაშ მუნიდვალაშე დუდიშულას, სახენწჷფოს, ნამუთ ნეიტრალური რე რწუმებაშ ოკითხირეფიშოთ დო ვერძენს პრივილეგიას დო თაშნეშე ფინანსურ მოხვარას ვაუწიენს ნამთინ რელიგიას.
2. სეკულარიზმი, შხვა გაგებათ, მიოწურუანს რწუმაშა, ნამჷ-და ადამიერეფიშ საქვარუა დო გინოჭყვიდირეფი, გიშაკერძაფილო პოლიტიკური, გერსხილი რე ფაქტშა დო რეალობაშა დო ვართ მუთუნნერ რელიგიურ რწუმაშა. თიმწკჷმა, მუჟამსჷთ რელიგიეფი გერსხილი რე აბსოლუტურ ჭეშმარიტაფაშა ვარდა ღორონთიშ კანონშა, სეკულარული კანონი გერსხუ გონებურ სხუნუას, ნამუქჷთ გონათუარობაშ ეპოქას გევითარჷ. სუკულარისტეფს მიოჩქჷნა, ნამჷ-და არძა სახეშ საქვარი, ნამუთ პიჯულ სფეროს დეთმეთხიებუნ, ოკო რდას სეკულარული, ანუ ვა რელიგიური.

## თაშნეშე ქოძირით

* აგნოსტიციზმი
* ათეიზმი
* ომენოღალე რელიგია
* კლერიკალიზმი
* დეიზმი
* ჰუმანიზმი

## ლიტერატურა

* Boyer, Pascal (2002). *Religion Explained: The Evolutionary Origins of Religious Thought.* ISBN 0-465-00696-5
* Dacey, Austin (2008). *The Secular Conscience: Why belief belongs in public life.* ISBN 978-1-59102-604-4
* Holyoake, G.J. (1898). *The Origin and Nature of Secularism.* London: Watts & Co., Reprint: ISBN 978-1-174-50035-0
* Jacoby, Susan (2004). *Freethinkers: a history of American secularism*. New York: Metropolitan Books. ISBN 0-8050-7442-2

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Secularism 101: Religion, Society, and Politics Archived 2009-06-15 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* SecularSites
* SSRC Blog on Secularism, Religion, and the Public Sphere
# სან-დიეგო

სან-დიეგოშ პანორამა
**სან-დიეგო** – ნოღა ააშს, კალიფორნიაშ შტატის. მახორობა 1,3 მილიონი კოჩი, ნოღაგალენეფით 2,9 მილიონი. მახორობათ რე მაბრუო ნოღა ააშ-ს დო მაჟირა კალიფორნიაშ შტატის.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* City of San Diego Official Website
* City of San Diego TV — live video Archived 2006-06-19 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* Where to go and what to see in San Diego Archived 2007-03-12 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* Official tourism site
* San Diego History Archived 2003-02-07 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* Movie of the San Diego Exposition, 1915
* Virtual San Diego
* Port of San Diego
* San Diego International Airport
# პედიატრია

პედიატრია
**პედიატრია** (ბერძნ. παιδίον — ბაღანა, ιατρεία — სქილადა) — მედიცინაშ დარგი, ნამუთ დჷთმიგურუანს ბაღანაშ ორგანიზმიშ შხვადოშხვა ხანურ პერიოდიშ ანატომიას, ფიზიოლოგიას, ბაღანეფიშ ლახარეფს, თინეფიშ სქილადას დო პროფილაქტიკას. პედიატრია იკათუანს: პრევენციულ, კლინიკურ, ომენცარე, სოციალურ დო ეკოლოგიურ პედიატრიას.

## სქოლიო

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# გაზლაითინგი

ინგრიდ ბერგმანი ფილმის „გაზიშ სინთე“ (1944 წანა)
**გაზლაითინგი** (პიესა "გაზიშ სინთეშ“ ინგლისური ჯოხოდვალაშე, ინგლ. Gas Light) — ფსიქოლოგიურ ნძალებაშ დო სოციალური პარაზიტიზმიშ ფორმა, ნამუშ თარი ეშაჩინებუ რე — ადამიერი დანძალას იწვალას, იროიანი ეიორდებელი ციგანობეფით, გეწამებეფით დო შქურინაფათ ოთაკილაფუას მუში ადეკვატურობა ელმოლიშოთ. ფსიქოლოგიური მანიპულაციეფი, ნამუშ ღანკი რე გიშარჩქინას ინდივიდი, მუჭოთ „დეფექტური“, ვანორმალური.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* *Gaslighting as a Manipulation Tactic: what it is, who does it, and why* by თარგი:Нп4, Ph.D., article on the topic of gaslighting published by Counselling Resource on November 8, 2011
* Sarah Strudwick (November 16, 2010) Dark Souls — Mind Games, Manipulation and Gaslighting based on her book *Dark Souls: Healing and Recovering from Toxic Relationships*

## სქოლიო
# ბრიტანეთიშ კოლუმბია

ბრიტანეთიშ კოლუმბიაშ აბანდვალა კანადას
**ბრიტანეთიშ კოლუმბია** (*British Columbia*, bc) — კანადაშ პროვინცია რჩქალი ოკიანეშ წყარპიჯის. „კოლუმბიაქ“ გიადუ წყარმალუშ ჯოხოშ მეჯინათ.

* **მახორობა** — 4,510,858;
* **ნინეფი** (%) — ინგლისური – 69, ფრანგული - 1;
* **ფართობი** — 948,000.
* **ნოღეფი** (ვითოში) — ვანკუვერი (534), სურეი (316), ბარნები (195), ვიქტორია (C, 83).
* **ისტორია** — კაპიტანი ჯეიმს კუკი წყარპიჯის ირკვიენდჷ 1778 წანას. კოკი ვანკუვერს გიჭყჷ ბრიტანულ კოლონიაქ 1849 წანას, ორქოშ ციებ-ცხელებაშ ბორჯის გეხორუეფქ გიფაჩჷ უმოსო. კანადაშ პროვინციათ გინირთჷ 1871 წანას.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Tourism British Columbia official website
* Provincial Archives including online photo database Archived 2009-06-12 ვებ-ხასჷლა Stanford Web ArchiveCategory:Webarchive template other archives
* Vancouver Public Library; Historical Photographs of BC & the Yukon Archived 2009-03-24 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* B.C. Multicultural Photographs from the Vancouver Public Library – searchable photo database
* BC Govt online map archive

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# სახენწჷფო

**სახენწჷფო** თაშნეშე **აშქადანი**, გჷშაკერძაფილი წესით მონწყილი პოლიტიკური ორგანიზაცია ეკონომიკურო გოპატჷნაფილი კლასიშ ედომუშამი ქიანაშ თანჯეფს უმაღალაში ღარჯილნებაშ ოხორციელებერო.

თე ენწყჷმა არგამათ მარქსისტული რე, ნამუთ მუ რაგადი ოკო, წაჸონაფა რე სახენწჷფოშ, მუჭოთ პოლიტიკურ-ჯარალუობურ მოლინაშ ესახუაშ. ალაზიმაფათ ალმახანური სამართალობურ დო პოლიტიკური სახენწჷფოშ ცნება შორსი რე მარქსისტული გაგებაშე.

**სახენწჷფო** — ჯარალუობურ-პოლიტიკური ორგანიზაციაშ ფორმა, ნამუთ გჷშაკერძაფილი აპარატიშ დო ოჯარე ხეშუულობაშ მეშქაშალათ ახორციელენს მუში სუვერენული ნებაგოქუნალას, უნარღელჸოფირენც ქიანაშ ართოიანალას დო ედომუშამობას, ორსხუანს ჯარალუობური წეს-რიგის, სამართალს არზენს ოირკოჩე ოვალდვალირე შანულობას, ნამუთ რე მენოღალეეფიშ ნებეფიშ დო დუდიშალეფიშ, კანონიერობაშ დო მანგი წეს-რიგიშ გარანტი.

## ციტატეფი

* "სახენწჷფო რე ორგანიზაცია, ნამუსჷთ გარჩქჷ გორკვიაფილ ტერიტორიას ნძალაშ გჷმორინაფაშ ლეგიტიმური ნება." - მაქს ვებერი

## ქოძირით თაშნეშე

* სახენწჷფოშ თეორია

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# შამანიზმი

შამანი ტამბურით
**შამანიზმი** (თაშნეშე **შამანალა**) — რელიგიაშ ორდოიანი ფორმა, ნამუშ ოსხირი რე შამანიშ ურთიართობაშ რწუმა შურეფწკჷმა ტრანსიშა მიშულათ. შამანიზმი მერსხილი რე მაგიაწკჷმა, ანიმიზმწკჷმა, ფეტიშიზმწკჷმა დო ტოტემიზმწკჷმა. შამანიზმიშ ელემენტეფს შილებე იკათუანდან რელიგიური სისტემეფი.

## შამანიზმიშ ერუანული დო რეგიონალური ფორმეფი

* ალთაური შამანიზმი
* ბურიატული შამანიზმი
* ბაშკირული შამანიზმი
* კორეული შამანიზმი
* ყირგიზული შამანიზმი
* მანსური შამანიზმი
* ტუვური შამანიზმი
* ხაკასიური შამანიზმი
* ჩუკოტსკური შამანიზმი
* იაკუტური შამანიზმი
* შამანიზმი პერუს
* შამანიზმი ცჷნდჷრს
* მექსიკური შამანიზმი
* ყაზახური შამანიზმი
* ოორუე შამანიზმი
* ესკიმოსური შამანიზმი

## რესურსეფი ინტერნეტის

* შამანიზმი ვებ-ხასჷლას Open Directory Project
* Башкирская энциклопедия. Ст. Шаманизм Archived 2016-08-28 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
# ოორუე აფრიკა

██ ოორ. აფრიკა (გოეროშ სუბრეგიონი)

██ გეოგრაფიული, მიშმურს ჟი შინელი რეგიონი ხოლო

**ოორუე აფრიკა** — იდვალუაფუ აფრიკაშ კონტინენტიშ არძაშე ფართო ნორთის. გეოპოლიტიკურო, გოეროშ გოთანჯუათ აფრიკაშ თე ნორთშა მიშმურს:

* ალჟირი
* ბჟადალი საჰარა
* ეგვიპტე
* ლიბია
* მავრიტანია
* მაროკო
* სუდანი
* ტუნისი

შხირას თე ნორთის მიორხველჷნა კანარიშ კოკეფს, ეთიოპიას, ერიტრეას დო მადეირას.

## ტერიტორიეფი და რეგიონეფი

| ქიანეფი დო ტერიტორიეფი | ფართობი (კმ²) | მახორობა | მეჭედალა (1 კმ²-ს) | ნანანოღა | ედპ | ედპ ართ შური მახორუშო | ვალუტა | თარობა | სახენწჷფო ნინა |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  ალჟირი | 2,381,741 |  37,100,000 | 14.5 | ალჟირი | $254.7 მილიარდი (2010 დოხოლ.) | $7,400 (2010 დოხოლ.) | ალჟირული დინარი | საპრეზიდენტო რესპუბლიკა | არაბული (ოფიციალური), ბერბერული (ერუანული) |
|  ეგვიპტე | 1,001,450 | 80,471,869 | 80.4 | კაირო | $500.9 მილიარდი (2010) | $6,200 (2010) | ეგვიპტური ფუნტი | გვერო-საპრეზიდენტო  | არაბული |
|  ლიბია | 1,759,540 | 6,461,455 | 3.7 | ტრიპოლი | $89.03 მილიარდი (2010) | $13,800 (2010) | ლიბიური დინარი | გჷნმალი სხუნუ | არაბული |
|  მაროკო | 446,550 or 710,850 (ბჟადალი საჰარაშ ოდებელი ტერიტორიაშ დინოკოროცხუათ) |  32,226,056 (2010) | 70.8 | რაბატი | $153.8 მილიარდი (2010) | $4,900 (2010) | მაროკოული დირჰამი | კონსტიტუციური მონარქია | არაბული დო ბერბერული (ჟირხოლო ოფიციალური) |
|  სუდანი | 1,886,068 | 30,894,000 | 16.4 | ხარტუმი | $98.79 მილიარდი (2010) (გორთუალაშახ) | $2,200 (2010 - გორთუალაშახ) | სუდანური ფუნტი | ფედერაციული სახენწჷფო (ავტორიტარიზმი) | არაბული დო ინგლისური (ჟირხოლო ოფიციალური) |
|  ტუნისი | 163,610 | 10,589,025 | 64.7 | ტუნისი | $100.3 მილიარდი (2010) | $9,500 (2010) | ტუნისური დინარი | უნიტარული საპრეზიდენტო რესპუბლიკა | არაბული |
|  ბჟადალი საჰარა (თარო მაროკოშ ადმინისტრაციაშ თუდო)  | 266,000 |  350,000 (უმენტაშო მაროკოშ პასპორტეფით) | 1.2 | ელ-აიუნი (მაროკოშ კონტროლიშ თუდო) | $900 მილიარდი (2007) | $2,500 (2007) | მაროკოული დირჰამი | კონსტიტუციური მონარქია | არაბული დო ბერბერული (მაროკოშ კონტროლიშ თუდო);
არაბული დო ესპანური (პოლიზარიოშ ფრონტიშ აღიარაფათ) |
| **გვალო ოორუე აფრიკა** | 7,904,959 | 195,637,341 | 24.7 |  | $1.2 ტრილიონი | $5,700 |  |  |  |
| **წყუ: ააშ ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტო (CIA), 11 ფურთუთა 2011.

 |

## რესურსეფი ინტერნეტის

* North of Africa Archived 2010-01-13 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.

## სქოლიო
# გრენადა

| გრენადაGrenada გრენადა |
| --- |
|

|  |
| --- |
|  |
|  |

 |
| **დევიზი:**Ever Conscious of God We Aspire, Build and Advance as One People |
| **ჰიმნი:**Hail Grenada  |
| გრენადაშ ორენი  |
| **ნანანოღა** (დო უკაბეტაშ ნოღა)
  | სენტ-ჯორჯესი
12.05,-61.7512°03′ ოორ. გ. 61°45′ ბჟად. გ.﻿ / ﻿ |
| ოფიციალურ ნინა(ეფი) | ინგლისური |
| თარობა | საპარლამენტო დემოკრატია დო კონსტიტუციური მონარქია |
|  -  | დიაფალი | ელისაბედ II |
|  -  | გენერალ-გუბერნატორი | სერ დანიელ უილიამსი |
|  -  | პრემიერ-მინისტრი | ტილმან ტომასი |
| ფართობი |
|  -  | გვალო | 344 კმ2 (203-ა) |
|  -  | წყარი (%) | 1,6 |
| მახორობა |
|  -  | 2005 ფასებათ | 110,000 (185-ა) |
|  -  | მეჭედალა | 259.5 ად/კმ2 (45-ა) |
| **ედპ** (ჸუპ) | 2002 ფასებათ |
|  -  | გვალო | $440 მილიონი (210-ა) |
|  -  | ართ მახორუშე | $5,000 (134-ა) |
| **აგი** (2007) | 0.777 (მაღალი) (82-ა) |
| ვალუტა | ბჟაეიოლ კარიბიშ დოლარი (`XCD`)  |
| ბორჯიშ ორტყაფუ | UTC -4სთ  |
| Internet TLD | .gd |
| ოტელეფონე კოდი | 1473 |

**გრენადა** (ინგლ. Grenada ) — კოკი სახენწჷფო კარიბიშ ზუღაშ ობჟათე-ბჟაეიოლ ნორთის. მიშმურს მორჩილ ანტილიშ კოკეფიშ აკოდგინალუაშა. ნანანოღა - სენტ-ჯორჯესი. 1498 წანას კოკის ქ. კოლუმბიქ მიოგორუ.
# არუბა

| არუბანიდერლ. Aruba არუბა |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| **ჰიმნი:**"Aruba Dushi Tera" (მარგ. "არუბა, გემურანი სქირონი")Duration: 2 minutes and 7 seconds.2:07 |
| არუბაშ ორენი  |
| **ნანანოღა** (დო უკაბეტაშ ნოღა)
  | ორანესტადი
12.516667,-70.01666712°31′ ოორ. გ. 70°01′ ბჟად. გ.﻿ / ﻿ |
| ოფიციალურ ნინა(ეფი) | ნიდერლანდური, პაპიამენტო |
| თარობა | კონსტიტუციური მონარქია |
|  -  | მონარქი | ვილემ-ალექსანდერი |
|  -  | მამართალი | ალფონსო ბოეხუდტი |
|  -  | პრემიერ-მინისტრი | ეველინ უევერ-კროუსი |
| ფართობი |
|  -  | გვალო | 130 კმ2  |
| მახორობა |
|  -  | 2019 ფასებათ | 112,309  |
|  -  | მეჭედალა | 624 ად/კმ2  |
| **ედპ** (ჸუპ) | 2019 ფასებათ |
|  -  | გვალო | $5.483 მილიარდი  |
|  -  | ართ მახორუშე | $40,160  |
| **აგი** (2014) | 0.908 (ძალამ მაღალი)  |
| ვალუტა | არუბული ფლორინი (`AWG`)  |
| ბორჯიშ ორტყაფუ | UTC-4:00  |
| ქიანაშ კოდი | AW |
| Internet TLD | .aw |
| ოტელეფონე კოდი | +297 |

**არუბა** (ნიდერლ. Aruba) — კოკი კარიბიშ ზუღას, ნამუთ ვენესუელაშ ოორუეშე იდვალუაფუ დო ნიდერლანდეფიშ ომაფეშ აკმადგინალი ქიანა რე (2010 წანაშ გჷმათუთაშე მუშითმამართალი სახენწჷფოებური წჷმნაქიმინაშ სტატუსით). არუბაშ ნანანოღა რე ორანესტადი.

## ისტორია

არუბაშ პარლამენტი
1449 წანას, არუბას ესპანარეფქ ქემიოგორეს. 1636 წანას, კოკი დანიარეფქ ქჷდიჸუნეს, 1986 წანაშე მოჸუნაფილი — ნიდერლანდეფიშ ომაფეშ ავტონომიას წჷმარინუანს.

## რელიგია

არუბაშ ოფიციალურ რელიგიათ გჷმოცხადაფილი რე კათოლიციზმი, თიში გემაჸვენჯი რე მახორობაშ 81 პროცენტი.

## კლიმატი

არუბაშო ჩხე, ტროპიკული კლიმატი რე დჷმახასიათაფალი. ედომუშამი წანაშ გოძვენას დღაში ტემპერატურა 29-40 გრადუსის იძანძჷ. ქიანაშ ვიზიტიშო საუჯგუშო ბორჯი რე ეკენიაშე ქირსეთუთაშახ. თე პერიოდის მერკე სინჩხე რე დო გალე გჷმულა სასიამნე რე. არუბას ვანაფერი მოლინა რე ჭვემა. თარო გჷმათუთას დო გერგობათუთას ჭვენს, თინა ხოლო სერით.

## ნინა

არუბას ოფიციალური ნინეფი რე ნიდერლანდური დო პაპიამენტო. თინეფიშ უკული პოპულარული რე ესპანური დო ინგლისური ნინეფი. ოგონათუე სისტემა ოფიციალურ ნინას გერსხჷ.

## თაშნეშე ქოძირით

* ნიდერლანდეფიშ ომაფე
* კარიბიშ ზუღა

## რესურსეფი ინტერნეტის

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
არუბა Government of Aruba
* Aruba.com

## სქოლიო
# გჷმორინაფონი მენცარობეფი

**გჷმორინაფონი** ჯოხო მენცარობას, ნამუთ პრაქტიკულ საქვარუას დო ტექნოლოგიურ პროცესეფიშ გოხორციალაფაბორჯის ირინუანს თეორიულ მენცარულ რჩქინას. თვით ტექნოლოგია შანენს ნიფთუანობაშ, ენერგიაშ დო ინფორმაცაშ გჷნომუშებაშ ხერხის.

გჷმორინაფონი მენცარობეფი დო ტექნოლოგიეფი დო თინეფიშ რკვიაშ თარი საგანი:

* **აგრონომია** — ოფუტურ-ომეურნული წარმებაშ ოსხირეფი;
* **არქიტექტურა** — ნოგაფუეფიშ დოგეგმარაფა დო კიდანჯუა;
* **გჷმორინაფონი მექანიკა** — ოფირჩას რსხულეფიშ გჷნოთირუაშ კანონეფი;
* **ელექტრონიკა** — ელექტრონული პროცესეფი დო ხესანწყუეფი;
* **ინფორმატიკა** — ინფორმაციაშ მანქანური დამუშება;
* **კიბერნეტიკა** — ავტომატური ორგანიზმეფი დო მექანიზმეფი;
* **კომპიუტერული ტექნოლოგია** — გჷმოკოროცხონი ტექნიკა;
* **კოსმონავტიკა** — ოპლანეტეფოშქაშე ოფირჩას ფურინუა;
* **მედიცინა** — ადამიერეფიშ ლახალეფი დო თინეფიშ კურნალუა;
* **ტრანსპორტის ტექნოლოგია** — ოტრანსპორტე მეშქაშალეფი დო ინფრასტრუქტურა.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# ლევკიპე

|  |
| --- |
| ლევკიპე |
| ბერძნ. Λεύκιππος |
|
ლევკიპე (ლუკა ჯორდანოშ ნახანტა) |
| დაბადებაშ თარიღი: |
ჯვ. წ. V ოშწანურა
 |
| დაბადებაშ აბანი: |
მილეტი ვარდა აბდერა ვარდა ელეია
 |
| ღურაშ თარიღი: |
ჯვ. წ. V ოშწანურა
 |
| ომენცარე სფერო: |
ფილოსოფია ფიზიკა
 |
| ჯოხოშინელი მოგურაფეეფი: |
დემოკრიტე
 |
| ჩინებული რე მუჭოთ: |
ატომიზმიშ თეორიაშ დუმარსხუაფალი
 |

**ლევკიპე** (ბერძნ. Λεύκιππος; დ. ჯვ. წ. V ოშწანურა, მილეტი ვარდა აბდერა ვარდა ელეია — ღ. ჯვ. წ. V ოშწანურა) — ბერძენი სოკრატეშახჷ ფილოსოფოსი, შინელი რე მუჭოთ ატომიზმიშ თეორიაშ დუმარსხუაფალი დო დემოკრიტეშ ომენცარე ხემანჯღვერი. ლევკიპეშ აზრით არსებენდჷ ხვალე ფირუტა დო ატომეფი. ატომეფიშე აკმოდირთუდჷ ირნერი მატერია დო ხვალე ვოიდი - ფირუტა ვეკათუანდჷ მუთუნს. ლევკიპეს მითმიოჭარა ჟირი ნახანდიშ ავტორობას: *"დიდი მოსოფელიშ სისტემა"* დო *"არზუანობაშ გეშა"*. ნამთინს ვამუჭირინუაფჷ თეხანური ბორჯიშა.

ლევკიპეშ ბიოგრაფიაშე ბრელი მუთუნი ვარე რჩქინელი. ართ-ართი ვერსიათ თინა დაბადებე მილეტის. ჯვ.წ. 440-430 წანეფს თის ქუდურსხუაფჷ სკოლა ნოღა აბდერას.

ლევკიპეშ ფილოსოფიურ არზეფს, შეთმოფხვადუთჷ არისტოტელეშ დო თეოფრასტეშ ნაჭარეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ლევკიპე ენციკლოპედია ბრიტანიკას
# კოსმოსური მიკრორეღმული ფონი

კოსმოსური მიკრორეღმული ფონიშ რუკა ჸეთი პერიოდიშო მუჟამს ოქიანუ 380,000 წანერი რდჷ. ფერეფი ხელუანური რე დო ოძირანს ჭიჭე ტემპერატურულ ვარიაციეფს
**კოსმოსური მიკრორეღმული ფონი**, **კმფ** (ინგლ. Cosmic microwave background) — ელექტრომაგნიტური გჷმოჩხორიაფა, ნამუთ მენცარეფიშ აზრით მერჩქინელი რე ორდოიანი პერიოდიშ ოქიანუშ ნოსქილედო. მინჩა თის "რელიქტური გჷმოჩხორიაფა"-ს ხოლო უძახჷნა. თიში რკვიებას უღუ დიდი შანულობა, მუშენდა კმფ რე უჯვეშაში გჷმოჩხორიაფა ოქიანუს. კმფ ითარიღებუ რეკომბინაციაშ პერიოდით, მუჟამსჷთ პირველი ატომეფი იფორმირებუდჷ.

ტრადიციული ოპტიკური ტელესკოპეფიშო ოფირჩა (ფონი) მურიცხეფს დო გალაქტიკეფს შქას რე რუმე. მარა უმოსო ეფექტური რადიოტელესკოპეფი ორწყე ართნერი, ფონური, მურუჟი სინთეს ნამუთ ვარე ასოცირაფილი მურიცხეფი, გალაქტიკეფი დო შხვა ასტრონომიული ობიექტეფიწკჷმა. ჸათე სინათე ნძალიერიე უმოსო რადიოსპექტრიშ მიკრორეღმულ რეგიონეფს.

ჸათე გჷმოჩხორიაფას მიოგორეს ამერიკალ რადიოასტრონომეფქ არნო ალან პენზიასიქ დო რობერტ ვუდრო ვილსონიქ, 1965 წანას. ჸათეშ გეშათ ჟირხოლო ასტრონომს გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის 1978 წანას.

მენცარეფიშ აზრით კმფ, მუჭოთ დიდი გოფათქუაშ ნოსქილედი, დიდი გოფათქუაშ თეორიაშ სერიოზული ნტკიცება რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
კოსმოსური მიკრორეღმული ფონი კოსმოსური მიკრორეღმული ფონი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* CMBR Theme on arxiv.org Archived 2015-05-03 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* Audio: Fraser Cain and Dr. Pamela Gay – Astronomy Cast. The Big Bang and Cosmic Microwave Background – October 2006
* Visualization of the CMB data from the Planck mission
* Copeland, Ed. CMBR: Cosmic Microwave Background Radiation. Brady Haran for the University of Nottingham.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# COVID-19

|
? ახალი კორონავირუსი (2019-nCoV)
  |
| --- |
| ახალი კორონავირუსი (2019-nCoV)  |
| მენცარული კლასიფიკაცია |
|

|  |  |
| --- | --- |
| ომაფე: | ვირუსეფი |
| ფანია: | **კორონავირუსეფი** |

 |
|  ლათინური ჯოხო |
| SARS-CoV-2 |
|  თხილუაშ სტატუსი |
|  |
|

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  [{{fullurl:wikispecies:{{{ვიკინერობეფი}}}|uselang=xmf}} სისტემატიკა ვიკინერობეფს]
 |  სურათეფი ვიკიოწკარუეს
 |

|  |
| --- |
| NCBI **MN908947** |

 |

 |

**კორონავირუსული ლახარა 2019 (COVID-19)** — ინფექციური ლახარა, ნამუსჷთ გჷმიჭანუანს კონწარი რესპირატორული სინდრომიშ კორონავირუსი 2 (SARS-CoV-2). 2019 წანაშ ბოლოშე მოჸუნაფილი, ვირუსიქ გლობალურო გიფაჩჷ დო გჷმიჭანჷ კორონავირუსიშ პანდემია 2019-2020. ართამ სიმპტომეფს შქას რე ტემპერატურაშ მოძინა, ხვალუა დო შურღალაშ უბაღერობა. ელაზჷმაფათ მერკეთ გჷმორჩქინელი სიმპტომეფი რე კუთეფიშ ჭუა, ნახვალა დო ჸალიშ ჭუა. შვანეფიშ უმენტაშალა ლექინი სიმპტომეფით მეურს, მარა კანკალე შვანს ივითარებჷ პნევმონია დო პოლიორგანული უბაღერობა. ინფიცირებულეფიშ შქას ღურალაშ მაძირაფალი 1-შე 5 პროცენტშახ რე, მარა იძანძჷ ხანიშ დო შხვა გემაჸვენჯი ლახარეფიშ გოთოლწონუათ.

ართი ადამიერიშე მაჟირაშა ინფექცია გინმურს რესპირატორული ჭვათეფით, ნამუეფჷთ თარო ხვალუაშ დო ჩიონუაშ ბორჯის გითმიჭყაფუ. სიმპტომეფი ინფიცირაფაშე 2-14 დღაშა გჷმორჩქინდჷ, ოშქაშეთ 5 დღაშა. დიაგნოზირაფაშ სტანდარტული მეთოდი რე ჸალ-ჩხვინდიშ ნასუმაშ ვარ-და ნახვალაშ მინუშიშ პოლიმერაზიშ ჯაჭვიშ რევერსულ-ტრანსკრიფციული რეაქცია (rRT-PCR). თაშნეშე შილებე ზისხირიშ წრუქიშ იმუნოანალიზიშ გჷმორინაფა. ინფექციაშ დიაგნოზიშ დოხუნა შილებე სიმპტომეფიშ კომბინაციათ, რისკ-ფაქტორეფით დო კომპიუტერული ტომოგრაფიაშის პნევმონიაშ მახასიათაფალეფიშ დოფიქსირაფათ.

ლახარაშ დუდშე აღებაშ რეკომენდებულ ზჷმეფს შქას რე ხელეფიშ შხირი ბონუა, შხვა ადამიერეფშე დისტანციაშ თხილუა დო დორხველ სახეშა ხელეფიშ ვემეღალა. პიჯაკათაშ გჷმორინაფა რეკომენდაფილი რე ხვალე თინეფშო, მისჷთ ვირუსიშ დჷმახასიათაფალი სათაკილო შანეფი უღჷნ; აკათაშ გჷმორინაფა ჭყანთელი ადამიერიშო ურგებელი რე. ლახარაშ მართუაშა მიშმურს სიმპტომეფის კურნალუას, მუკოლუაფას დო ექსპერიმენტულ ზჷმეფს.

2020 წანაშ 30 ღურთუთას, ჭყანთხილუაშ მოსოფელიშ ორგანიზაციაქ კორონავირუსიშ 2019-2020 წანაშ ეპიდემია ჯარალობური ჭყანთხილუაშ ოერეფოშქაშე ოშქურანჯეთ გჷმაცხადჷ, 11 მელახის პანდემიათ. აბანობური გინოდვალაქ დეფიქსირჷ ლახარაშ გოფაჩუაშ არძა რეგიონს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
COVID-19 ახალი კორონავირუსი (2019-nCoV)-იშ გოფაჩუაშ გლობალური რუკა
* ააშ-იშ ლახარეფიშ კონტროლიშ დო პრევენციაშ ცენტრი (CDC)
* ბიოტექნოლოგიაშ გეშა ინფორმაციაშ ერუანული ცენტრი (NCBI)
* ჭყანთხილუაშ მოსოფელიშ ორგანიზაცია (WHO)

## სქოლიო
# ედიტ პიაფი

| ედიტ პიაფი |
| --- |
|  ედიტ პიაფი, 1962 წანა |
| ბიოგრაფია |
| **თახმი ჯოხო** | ფრანგ. Édith Giovanna Gassion ედიტ ჯოვანა გასიონი |
| **თაშნეშე ჩინებული მუჭოთ** | La môme Piaf |
| **დებადჷ** | 19 ქირსეთუთა, 1915
 |
| **დაბადებაშ აბანი** | პარიზი, საფრანგეთიშ მასუმა რესპუბლიკა |
| **ბადებაშ აბანი** |  საფრანგეთი |
| **ღურჷ** | გჷმათუთა 10,, 1963 (47 წანერი)

 |
| **ღურაშ აბანი** | გრასი, საფრანგეთი |
| **ჟანრ(ეფ)ი** | კაბარე, შანსონი |
| **საქვარუა** | მობირე დო არტისტი |
| **ობირეში ხონარი** | კონტრალტო |
| **აქტიური** | 1935—1963 |
| **ლეიბლ(ეფ)ი** | Pathé-Marconi დო Polydor Records |

**ედიტ პიაფი** (ფრანგ. Édith Piaf; [edit pjaf]), ნანდული ჯოხო დო გვარი **ედიტ ჯოვანა გასიონი** (ფრანგ. Édith Giovanna Gassion); (დ. 19 ქირსეთუთა, 1915, პარიზი — ღ. 11 გჷმათუთა, 1963, პარიზი) — ფრანგი არტისტი დო მობირე, მოსოფელიშ ესტრადაშ მურიცხი. თიჯგურა ბირეფი არსული მუჭომით რე „Non, je ne regrette rien“, „La Vie en rose“, „Hymne à l’amour“, „Mon légionnaire“, „La Foule“, „Milord“, „Tu es partout“, „Mon Dieu“ დო „L’Accordéoniste“.

## რესურსეფი ინტერნეტის

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
ედიტ პიაფი რუსულნინამი საიტი ედიტ პიაფიშ გეშა
* Piaf mp3
* Photo
* Les Conquêtes de Piaf
# პროლეტარიატიშ დიქტატურა

| სახენწჷფო დუდალაშ ფორმეფი დო სისტემეფი  |
| --- |
| * ავტოკრატია
* ანარქია
* არისტოკრატია
* ბიუროკრატია
* გერონტოკრატია
* დემარქია
* დემოკრატია

* იმიტაციური დემოკრატია
* ლიბერალური დემოკრატია
* წჷმმარინაფონი დემოკრატია
* ბონი დემოკრატია
* ბურჟუაზიული დემოკრატია
* დესპოტიზმი
* ჯამახირია
* დიარქია
* დიქტატურა

* ოურდუმე დიქტატურა
* ფაშისტური დიქტატურა
* პროლეტარიატიშ დიქტატურა
* ნაციონალური დიქტატურა
* იდეოკრატია
* იზოკრატია
* კლეპტოკრატია
* კომუნა
* კორპორატოკრატია
* კრიტარქია
* მარიონეტული სახენწჷფო
* მატრიარქატი
* მერიტოკრატია
* მილიტოკრატია
* მონარქია

* აბსოლუტური მონარქია

* რუსული ავტოკრატია

* მოსოფელიშ მონარქია
* გჷშაგორაფონი მონარქია
* კონსტიტუციური მონარქია
	+ დუალისტური მონარქია
	+ საპარლამენტო მონარქია
* აპიჯალურ-წჷმმარინაფონი მონარქია
* ფეოდალური მონარქია

* საგვარო მონარქია
* ორდოფეოდალური მონარქია

* სახანო (კაგანატი)
* ცარიზმი
* ნოოკრატია
* ართპარტიული სისტემა
* ოლიგარქია
* ოხლოკრატია
* პატრიარქატი

* ბელადობა
* პლუტოკრატია
* რესპუბლიკა

* ოკათე რესპუბლიკა
* საპარლამენტო რესპუბლიკა
* საპრეზიდენტო რესპუბლიკა
* ესვარილი რესპუბლიკა
* სხუნური რესპუბლიკა
* თალასოკრატია
* თელუროკრატია
* თეოკრატია
* ტექნოკრატია
* ტიმოკრატია
* ტირანია
* ტოტალიტარიზმი
* ხუნტა
* ეთნოკრატია
 |
| **პორტალი:პოლიტიკა** ·  |

**პროლეტარიატიშ დიქტატურა** — მარქსიზმის პოლიტიკური ხეშუულაფაშ ფორმა, ნამუთ პროლეტარიატიშ კლასობურ ინტერესეფს გჷმოხანტუნს. მარქსიშ მეჯინათ, სოციალისტური რევოლუციაშ ბორჯიშ ხეშუულებაშო ტროგებაშ რევოლუციურ პერიოდიქ ოკო მოხვადას, მუჟამსჷთ კლასეფი დო სახენწჷფო დიო ხოლო არსებენსინ, თე სახენწჷფოს ხეშუულება პროლეტარიატის ორხველუდას ოკო, დო ხეშუულებაშ ფორმა იჸუაფუ დიქტატურა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ეტენ ბალიბარი «Диктатура пролетариата»
* ლენინი О ДЕМОКРАТИИ И ДИКТАТУРЕ
* Научный коммунизм: Словарь (1983) / Диктатура пролетариата

## სქოლიო
# სადამ ჰუსეინი

**სადამ ჰუსეინ აბდ ალ-მეჯიდ ალ-ტიკრიტი** (არაბ. صدام حسين عبد المجيد التكريتي; დ. 28 პირელი 1937, ტიკრიტი, ერაყი - ღ. 30 ქირსეთუთა 2006, ბაღდადი, ერაყი) — ერაყიშ პრეზიდენტი დო დიქტატორი 1979-2003 წანეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ფაქტეფი დო ინფორმაცია
* საარქივო დოკუმენტეფი