Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ჰერალდიკა

საქორთუოშ გერბი
**ჰერალდიკა** — გერბეფიშ, სიმბოლოეფიშ, დიზაინიშ მაგურაფალი მენცარობა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ჰერალდიკაშ ვებ-საიტი Archived 2012-02-10 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* ევროპაშ ჰერალდიკა

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# 25 მანგი

**ჩილათა:** ხასჷლაშ სტატუსიშ ინდიკატორი `name` ატრიბუტი ვა რდას ოკო ცაიორი.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **მანგი** | >> |
| თუთ | თახ | ჯუმ | ცაშ | ობი | შურ | ჟაშ |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |
| **2026** |

**25 მანგი (ივანობა)** რე გრიგორიანული კალენდარიშ 176-ა დღა (ნარკი წანეფს — 177-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე 189 დღა.

## დღაშ მონახვამილეფი

## თე დღას დუნაბადი კათა

* 1852: ანტონიო გაუდი — კატალონიარი არქიტექტორი

## თე დღას ნაღურა კათა

## დღახუეფი

## ხოლო ქოძირით

## გალენი რცხუეფი

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
25 მანგი {{BBC: თე დღას}}
* *The New York Times* – თე დღას ((ინგლ.))
# 22 მანგი

**ჩილათა:** ხასჷლაშ სტატუსიშ ინდიკატორი `name` ატრიბუტი ვა რდას ოკო ცაიორი.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **მანგი** | >> |
| თუთ | თახ | ჯუმ | ცაშ | ობი | შურ | ჟაშ |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |
| **2026** |

**22 მანგი (ივანობა)** რე გრიგორიანული კალენდარიშ 173-ა დღა (ნარკი წანეფს — 174-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე 192 დღა.

## დღაშ მონახვამილეფი

## თე დღას დუნაბადი კათა

## თე დღას ნაღურა კათა

## დღახუეფი

## ხოლო ქოძირით

## გალენი რცხუეფი

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
22 მანგი {{BBC: თე დღას}}
* *The New York Times* – თე დღას ((ინგლ.))
# კირ სტრამერი

|  |
| --- |
| **კირ სტარმერი ინგლ. Keir Starmer** |
|  ოფიციალური პორტრეტი, 2024 წანა |
|  გოართ. ომაფეშ პრემიერ-მინისტრი  |
| თეჟამიანი პოსტი |
| დეკინჷ | 5 კვირკვე, 2024 |
| მონარქი   | ჩარლზ III |
| წიმოხონი | რიში სუნაკი |
|

---

 ლეიბორისტული პარტიაშ ლიდერი  |
| წიმოხონი | ჯერემი კორბინი |
|

---

 ოფიციალური ოპოზიციაშ ლიდერი  |
| პოსტის გერინაშ ბორჯი |
| 4 პირელი, 2020 – 5 კვირკვე, 2024 |
| მონარქი   | ელისაბედ II (2020—2022) ჩარლზ III (2022-შე) |
| წიმოხონი | ჯერემი კორბინი |
| მონძე | რიში სუნაკი |
|

---

 |
| დუნაბადი | 2 ეკენია, 1962 (1962-09-02)

 საუტუარკი, ლონდონი, ინგლისი, გოართოიანაფილი ომაფე |  |
| პოლიტიკური პარტია | ლეიბორისტული პარტია |
| მუმა | როდნი სტარმერი |
| ნანა | ზიჟეფინა ენ ბეიკერი |
| ალმასქუ | ლედი ვიქტორია სტრამერი |
| სქუალეფი | ქომოლსქუა დო ცირასქუა |
| გონათაფა | ლიდსიშ უნივერსიტეტი სენტ-ედმუნდ-ჰოლი Reigate Grammar School |
| საქვარუა | პოლიტიკა |
| რელიგია | ათეიზმი |
| ხეშმოჭარუა |  |
| ვებ-საიტი |  |

**სერ კირ როდნი სტარმერი** (ინგლ. Sir Keir Rodney Starmer; დ. 2 ეკენია, 1962, სტაუტუარკი) — ბრიტანალი პოლიტიკოსი, გოართოიანაფილი ომაფეშ პრემიერ-მინისტრი 2024 წანაშ 5 კვირკვეშე, ლეიბორისტული პარტიაშ ლიდერი 2020 წანაშ 4 პირელიშე. ჸოფირი ომაფე ადვოკატი დო ომაფე პროკურატურაშ ნინალაშ მადუდე. კინოხ უკებუდჷ ოფიციალური ოპოზიციაშ ლიდერიშ პოსტი (2020—2024).

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ოფიციალური საიტი Archived 2024-06-27 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.

## სქოლიო
# 21 მანგი

**ჩილათა:** ხასჷლაშ სტატუსიშ ინდიკატორი `name` ატრიბუტი ვა რდას ოკო ცაიორი.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **მანგი** | >> |
| თუთ | თახ | ჯუმ | ცაშ | ობი | შურ | ჟაშ |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |
| **2026** |

**21 მანგი (ივანობა)** რე გრიგორიანული კალენდარიშ 172-ა დღა (ნარკი წანეფს — 173-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე 193 დღა.

## დღაშ მონახვამილეფი

## თე დღას დუნაბადი კათა

## თე დღას ნაღურა კათა

## დღახუეფი

## ხოლო ქოძირით

## გალენი რცხუეფი

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
21 მანგი {{BBC: თე დღას}}
* *The New York Times* – თე დღას ((ინგლ.))
# ბელგრადი

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
ბელგრადი Београд / Beograd

|  |
| --- |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| შილა | გერბი |
|  |  |

|  |  |
| --- | --- |
| ქიანა |  სერბეთისერბეთი |
| რაიონი | ბელგრადიბელგრადიშ რაიონი|ბელგრადი |
| კოორდ. | 44.820556,20.46222244°49′14″ ოორ. გ. 20°27′44″ ელ. გ.﻿ / ﻿ |
| დირსხუ | ჯვ. წ. 269 |
| ფართობი | 3,222.68 კმ² |
| ცენტრიშ სიმაღალა | 117 მ |
| ოფიციალური ნინა | სერბული |
| მახორობა | 1 711 800 კოჩი (2007) |
| მეჭედალა | 488.42 კოჩი/კმ² |
| ბორჯიშ ორტყაფუ | UTC+1, ზარხულს UTC+2 |
| ტელ. კოდი | (+381) 11 |
| ოფოსტე ინდექსი | 11000 |
| ოავტომობილე კოდი | BG |
| ოფიციალური ვებ-ხასჷლა | www.beograd.rs |

|  |
| --- |
|
ბელგრადი |

**ბელგრადი** ვიკიოწკარუეს |

**ბელგრადი** (სერბ. Београд, Beograd) — სერბეთიშ ნანანოღა (2003-ასეშა). ართ-ართი უჯვეშაში ნოღა ევროპას, დირსხუ ჯვ.წ. მა-3 ოშწანურას კელტეფიშით, სოიშახ რომაალეფიშ ოხორუეთ (Singidunum) გჷნირთუდჷნ. ნოღაშ ასეიანი ჯოხოდვალა მაართათ იშინუაფუ 878 წანაშ წყუს. ბელგრადი სერბეთიშ ნანანოღა — 1404 წანაშე, იუგოსლავიაშ — 1918-1991 წანეფს რდჷ.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# ტაგალური ნინა

|  |
| --- |
| **ტაგალური ნინა** Tagalog |
| გოფაჩილი რე |  ფილიპინეფი |
| მორაგადეეფიშ მუდანობა | 23.9 *მლნ.* |
| ლინგვისტური კლასიფიკაცია | ავსტრონეზიული ფანია
მალაიურ-პოლინეზიური ნინეფი
ფილიპინური ნინეფი
ცენტრალურ-ფილიპინური ნინეფი |
| ჭარალუაშ სისტემა | ლათინური |
| რუკა |
| ტაგალური ნინაშ გოფაჩუაშ რუკა ფილიპინეფს
ტაგალური ნინაშ გოფაჩუაშ რუკა ფილიპინეფს
 |
| ვიკიოფირჩა |
|  ვიკიოფირჩას რე ტაგალური ნინამი ვიკიპედია
 |

**ტაგალური ნინა** — კინ ტაგალოგი, ტაგალეფიშ ნინა. ორხველჷ ავსტრონეზიული ფანიაშ ინდონეზიურ ბუნას.

## ლექსიკა

**ფრაზეფი დო ზიტყვეფი გომორძგუა - Halo; Mabuhay; Kumust?
* ბედინერ ორდას თქვანი მოზოჯუა - Mabuhay; Tuloy po kayo
* მარდი - Salamat; Maraming salamat
* ქო / ვარი - Opo / Hindi po
* ქორთხინთ - Paki; Pakikuha; Pakikunin
* ჯგირო ორდათ - Adyos po; Paalom na po

**რიცხუეფი 1 - isá, 2 - dalawá, 3 - tatló, 4 - ápat, 5 - limხ, 6 - ánim, 7 - pitó, 8 - waló, 9 - siyám, 10 - sampû

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# ჩინეთიშ რესპუბლიკა

*„ტაივანი“ თე სტატიაშა გინმურს. შხვა შანულობაშ გეშა ქძ. ტაივანი (მიარეშანულამი).*

| ჩინეთიშ რესპუბლიკა中華民國 (Zhōnghuá Mínguó) ტაივანი |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| **ჰიმნი:**中華民國國歌 „ჩინეთიშ რესპუბლიკაშ ერუანულ ჰიმნი“ Duration: 1 minute and 21 seconds.1:21 |
| ჩინეთიშ რესპუბლიკაშ ორენი  |
| **ნანანოღა** | ტაიბეი
25.033333,121.53333325°02′ ოორ. გ. 121°32′ ელ. გ.﻿ / ﻿ |
| უკაბეტაშ ნოღა | ტაიბეი, გაოსიუნი, ტაიჩჟუნი |
| ოფიციალურ ნინა(ეფი) | ჩინური |
| **რელიგია**  | * 28% ბუდიზმი
* 27% ვა რელიგიური
* 24% ტაოიზმი
* 7% ქირსიანობა
* 13% შხვა

 (2023) |
| თარობა | უნიტარულ გვერდო საპრეზიდენტო რესპუბლიკა |
|  -  | პრეზიდენტი | ლაი ცინგ დე |
|  -  | ვიცე-პრეზიდენტი | სიაუ ბიხიმი |
| ფართობი |
|  -  | გვალო | 35 980 კმ2 (134) |
|  -  | წყარი (%) | 10,3 |
| მახორობა |
|  -  | 2025 ფასებათ | 23,396,049 (59) |
|  -  |  census | 23,829,897  |
|  -  | მეჭედალა | 646 ად/კმ2 (17-ა) |
| **ედპ** (ჸუპ) | 2025 ფასებათ |
|  -  | გვალო | $1.966 ტრილიონი (20-ა) |
|  -  | ართ მახორუშე | $34,426 (30-ა) |
| **აგი** (2021) | 0.926[ (მაღალი) (19) |
| ვალუტა | ახალი ტაივანური დოლარი (`NTWD`)  |
| ბორჯიშ ორტყაფუ | UTC+8  |
| ქიანაშ კოდი | TW |
| Internet TLD | .tw, .台灣, .台湾 |
| ოტელეფონე კოდი | +886 |
| Wikimedia | © OpenStreetMapჩინეთიშ რესპუბლიკაშ (ტაივანიშ) ინტერაქტიულ რუკა |

**ჩინეთიშ რესპუბლიკა**, ერეფოშქაშეთ მუშ დუდშა უჯოხო **ჩინეთიშ რესპუბიკა (ტაივანი)** ვარ-და უბრალოთ **ტაივანი** (Taiwan) (ჩინურო - 中華民國 ვარ-და 中华民国 - Zhōnghuá Mínguó - ჩჟუნხუა მინგო) — კოკ მატერიკულ ჩინეთიშ ელახ. ჯოხოდვალა ტაივან ჩინურო „ტერასებამ ჸუჯის“ შანენს. დასუროდო ვარ, ტერასეფს მოჸუნა ორზაშ პლანტაციეფი, ნამუთ ტიპიურ ტაივანურ პეიზაჟ რე. დე-ფაქტო სუვერენულ სახენწჷფო რე, მარა თის ვაღიარენს ჩინეთ დო ქიანეფიშ უმენტაშობა. 1949 წანას, თაქ დუდ მიკაფორუ ჩინეთიშ ნაციონალისტურ თარობაქ ჩან კაიშიშ ხემანჯღვერალათ, ნამუქჷთ ომენოღალე ლჷმას დემარცხჷ კომუნისტ მაო ძედუნწკჷმა.

* **ფართობი** — 35,980 კვ. კმ. უმაღალაში კონკა — იუშანი 3.997 მ; წყარმალუ — ლაო ნუნ-ჩი; კლიმატი — ტროპიკული.
* **მახორობა** — 22,1 მილიონი.
* **ნინა**: ჩინური.
* **ნოღეფი (ვთშ.)**  — ტაიბეი. ტაივანი ეკონომიკურო მაღალგოვითარაფილი ქიანა რე.
* **ერუანული მუშნალი**: *ონტირუე* — 283 მლრდ $ (მა-19 აბანი); *1 შურ მახორუშო* — 13.060 $; *სტრუქტურა* (%) — ოფუტეშ მეურნობა 3, ხერეჭუა 35, ნინალა 62;
* **ექსპორტი** — ელექტრომონწყილობეფი, მანქანათაკოგაფაშ ნაწარმი, საფეიქრე ნაწარმი.

## საინტერესო ფაქტეფი

* ტაივანი (ჩინეთიშ რესპუბლიკა) აღიარაფილი აფუ 23 სახენწჷფოს.
* ჩინეთიშ რესპუბლიკაშ (ტაივანიშ) კონტროლს გიმე მადვალუ ტერიტორიეფს, იდვალუაფუ 3 მილიონიამ-ნოღა: ტაიბეი, გაოსიუნი, ტაიჩუნი.

## კომენტარეფი

## სქოლიო
# ბანგკოკი

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
ბანგკოკი กรุงเทพมหานคร

|  |
| --- |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| შილა | გერბი |
|  |  |

|  |  |
| --- | --- |
| ქიანა |  ტაილანდიტაილანდი |
| სტატუსი | ნანანოღა |
| კოორდ. | 13.75,100.51666713°45′00″ ოორ. გ. 100°31′00″ ელ. გ.﻿ / ﻿ |
| ფართობი | 1,568.737 კმ² |
| ოფიციალური ნინა | [[ტაილანდური]] |
| მახორობა | 8 280 925 კოჩი (2010) |
| მეჭედალა | 5,258.60 კოჩი/კმ² |
| აგლომერაცია | 14,565,520 |
| ბორჯიშ ორტყაფუ | UTC+7 |
| ოფიციალური ვებ-ხასჷლა | www.bma.go.th |

|  |
| --- |
|
ბანგკოკი |

**ბანგკოკი** ვიკიოწკარუეს |

**ბანგკოკი** (ტაილ.: กรุงเทพฯ — კრუნგ თეპ; ედომუშამი ჯოხოდვალა **კრუნ თხეფ მაჰანკხონ ამონ რატტანაკოსინ მაჰიტარაიუტთხაია მაჰადილოკ ფხოპ ნოპპარატ რატხატანი ბურირომ უდომრათჩანივეტ მაჰასტან ამონ პიმან ავატან სათით საკკათხატთია ბიტსანუკამ**) — ტაილანდიშ ნანანღა დო ქიანაშ უდიდაში ნოღა; 2010 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღაშ მახორობა 8 280 925 ადამიერს აკმადგინანდჷ; კოორდინატეფი: 13°45′N 100°31′E; იდვალუაფუ წყარმალუ ჩაო ფრაიაშ ბჟაეიოლი წყარპიჯის, ტაილანდიშ ჸუჯწკჷმა.

ბანგკოკი ართ-ართი არძაშე მალასიანი მაძინე, ეკონომიკურო არძაშე დინამიური ნოღა რე ობჟათე-ბჟაეიოლ აზიას. ბოლო ბორჯის ნოღა რეგიონალური ცენტრიშ პოზიციაშე ეწმურე სინგაპურს დო ჰონგ-კონგის. მოსოფელიშ მეტეოროლგიურ ორგანიზაციაქ ჰონგკონგის მოსოფელიშ არძაშე ჩხე დიდი ნოღა გიოდუ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ნოღა მოსოფელიშ ართ-ართი არძაშე პოპულარული ტურისტული აკანი რე, ნამუშ სისკვამე შსხვა დოსკილადირწკჷმა ართო თაშნეშე ელაზმაფონი სიეფე ხოლო რე.

## თაშნეშე ქოძირით

* მეგაპოლისი

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ბანკოკიშ მეტროპოლიტენიშ ადმინისტრაცია
* Captain John Bush, 1819–1905 Archived 2014-09-14 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.  ბანკოკიშ მავითოჩხორა ოშწანურაშ ონიშოლი

## სქოლიო

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# ბრიუს ლი

ბრიუს ლიშ მონუმენტი ჰონგკონგის
ბრიუს ლიშ სასაფლა
**ბრიუს ლი** (ინგლ. Bruce Lee; დაბადებაშ ჯოხო – **ლი ჯუნ ფენი** დ. 27 გერგობათუთა, 1940, სან-ფრანცისკო, ააშ — ღ. 20 კვირკვე, 1973, ჰონგკონგი) — ჩინარი კუნგ ფუშ ორსანტი, ფილოსოფოსი, არტისტი, კინორეჟისორი, პროდიუსერი, სცენარისტი, ჯიტ კუნ დო-შ დუმარსხუაფალი. გინოღალირი რე 36 კინოს. 1970-ამ წანეფს ბრიუს ლის უღუდჷ დიდი პოპულარობა ააშ-ს. არძოშ უმოს ჩინებული ფილმეფი რე: დიდი ბოსი, დრაკონიშ შარა, დრაკონიშ გიმულა დო შხვა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Bruce Lee Foundation
* Sijo Bruce Lee
* Bruce Lee Interview Archived 2010-01-11 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* Article on Bruce Lee and bodybuilding Archived 2011-09-03 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.

## ბიბლიოგრაფია

* Bishop, James (2004). Bruce Lee: Dynamic Becoming. Dallas: Promethean Press. ISBN 0-9734054-0-6.
* Bolelli, Daniele (2008). On the Warrior's Path. Blue Snake Books. ISBN 1-58394-219-X.
* Campbell, Sid (2003). The Dragon and the Tiger: The Birth of Bruce Lee's Jeet Kune Do. 1 (illustrated ed.). Frog Books. ISBN 1-58394-089-8.
* Campbell, Sid (2006). Remembering the master (illustrated ed.). Blue Snake Books. ISBN 1-58394-148-7.
* Dennis, Felix (1974). Bruce Lee, King of Kung-Fu (illustrated ed.). Wildwood House. ISBN 0-7045-0121-X.
# კორეაშ სუმი ომაფე

| კორეაშ სუმი ომაფე |
| --- |
|  |
| კორეაშ სუმი ომაფე V ოშწანურაშ ბოლოს |
| კორეული ჯოხოდვალა |
| ტრანსკრიფცია | სამგუკი |
| ჰანგილი | 삼국 |
| ჰანჯა | 三國 |

**კორეაშ სუმი ომაფე** — ორდოფეოდალური სუმი სახენწჷფო, ნამუთ ჯვ.წ. I-შე ახ. წ. VII ოშწანურაშახ იკენდჷ კორეაშ ჩქონს დო მანჯურიას. თე ომაფეეფი რე: კოგურიო, პექჩე დო სილა. თინეფი ჩინარი დჷმაჸუნალეფიშ სააწმარენჯოთ იბურჯჷდეს. თ.გ სუმი ომაფეშ პერიოდის დო უმოსი ორდო თაქ თაშნეშე რდჷ შხვა მორჩილი ხორუეფი დო ომაფეეფი, თინეფს შქას რე: კაია, ტონიე, ოქჩო, პუიო, ოსანი, ტამნა დო შხვა.

## თაშნეშე ქოძირით

* კორეაშ გვიანი სუმი ომაფე

## რესურსეფი ინტერნეტის

* კორეა დო სუმი ომაფეშ პერიოდი
* კულტურა
# ბრონზეშ ხანა

ბრონზეშ ხანაშ ანჯარეფი დო ორნამენტეფი
**ბრონზეშ ხანა** — ჯარალუაშ გოვითარაფაშ ისტორიულ–კულტურული პერიოდი, მუჟამსჷთ ოლჷმარი დო ომუშებელი ანჯარეფიშ ოხაზირაფალი მოღე ჯინჯიერო რდჷ ბრონზე. ბრონზეშ ხანას წოხოლე აწმულუანდჷ ენეოლითი.

ბრონზეშ ხანა მოსოფელიშ შხვადოშხვა ტერიტორიას შხვადოშხვა პერიოდის ფორუნდჷ. ბრონზეშ უჯვეშაში (ჯვშ. წ. IV ანთასწ.) ნოხაზირუ გჷთოგორილიე ობჟათე ირანს, თურქეთის დო შქაწყარმალონას. ჯვშ. წ. IV ვითოშწანურას დუდშე ბრონზექ გიფაჩჷ ეგვიპტეს, III ვითოშწანურაშ ლიაშე – ინდოეთის, II ვითოშწანურაშე – ევროპას, II ვითოშწანურაშ შქახანშე – ჩინეთის. ამერიკას ბრონზეშ ხანას ზოხორინელი ისტორია უღუ; თექ მეტალურგიული ცენტრი პერუშ დო ბოლივიაშ ტერიტორიას რდჷ (VI-X ოშ. თ. გ. გვიანი ტიუანაკოშ კულტურა). ცენტრალურ აფრიკას ბრონზეშ ხაზირაფაშ ზოხორინელი კერიეფი ოკო ეშაფალედჷკო ვართ უგვიანაშ ჯვშ. წ. I ვითოშწანურას.

ბრონზეშ ხანას გჷშაკერძაფილო გჷმირჩქინჷ დუდი ისტორიული გოვითარაფაშ ვაართმანგალაქ. ხოლოშ ელახიშ ქიანეფს (შქაწყარმალონა, ელამი, ეგვიპტე, სირია) ივითარებუდჷ კლასობური ჯარალუეფი დო უჯვეშაში სახენწჷფოეფი. ჯვშ. წ. III-II ანთასწანურეფს მახაზირაფუ მეურნალაშ თე ცენტრეფიშ გოლინათ გიფაჩჷ დო გიჭყჷ ახალ ცივილიზაციეფქ: ჰარაფიშ კულტურაქ ინდოეთის, ინიშ სახენწჷფოქ ჩინეთის, ხური-მითანიშ, ხეთეფიშ დო შხვ. სახენწჷფოეფი წოხოლენი აზიას; კრეტა-მიკენიშ კულტურაქ ევროპას.

ევრაზიას უშანულამაში მეტალურგიული ცენტრი ბრონზეშ ხანას რდჷ კავკაცია. ბრონზეშ ხანა თაქ სუმ ეტაპო ირთუ: ორდოული (ჯვშ. წ. III ვითოშწ.), შქა (ჯვშ. წ. II ვოთოშწ. I გვრდ.) დო გვიანი (ჯვშ. წ. II ანთასწ. II გვრდ.). კავკაციას გჷშმერთუ ორდობონზეშ ხანაშ მუშობური მატერიალური კულტურეფი: კოლხეთიშ რზენც, ოორუე–ბჟადალ კავკაციას (თ. გ. მაიკოპიშ კულტურა) დო თ. გ. მტკვარ-არაქსიშ კულტურა, ნამუთ ჯინჯიერო გოფაჩილი რდჷ ცენტრალური დო ელახ ამიერკავკაციას, ოორუე კავკაციაშ ელახ ნორთის, ანატოლიას, ოორუე ირანს.

შქა ბრონზეშ ხანას კავკაციას მუზმარენი ზოხორინელი კულტურა იქიმინუაფუ: თრიალეთიშ, სევან-უზერლიქიშ, თაზაქენთ-ყიზილვანქიშ, ბჟადალ საქორთუოშ დო ოორუე კავკაციაშ კულტურეფი. ფირქენა, ნამუდა თე ბორჯის იქიმინუაფუდჷ ტომეფიშ დიდი რსხუეფი, ნამუეფსჷთ თე კონკრეტული კულტურეფი მეურედჷ.

გვიანბრონზეშ ხანაშ მოღეეფი კავკაციას ორგანულო არსხუაფუ მუჭოთ წჷმოხონი, თეშ უკულიანი პერიოდიშ ქილინჯეფს დო აბანობური კულტურაშ გოვითარაფაშ ართ-ართ შანულამი ოკუჩხურს წჷმარინუანს. გვიანბრონზეშ ხანას კავკაციას მოხვადჷ დიდი ომეურნულ დო სოციალურ-პოლიტიკურ ყარაფიქ. ოწარმე ნძალეფიშ დო წარმებაშ მეშქაშალაშ გოვითარაფაშ ართ–ართი ჯინჯიერი რეზულტატი რდჷ რკინაშ კჷლაგორუა დო ემუშორაფა (ჯვშ. წ. II ანთასწ. ლია), მუქუთ რევოლუციური როლი იღვენუ ჯარალუაშ გოვითარაფაშ ისტორიას. მოხვადჷ ხანდაშ მასუმა დონორთუაფაქ. ხელუანობაქ გაგმერთჷ დიხასაქვარუას. გევითარჷ ვაჭრუაქ. გიტომბარჷ მაართარინელი თემური წყობილაფაშ აკოცუმაშ პროცესიქ, მიხაზირჷ ოსხირქ კლასობური ჯარალუეფიშ ჸონდინაფაშ დო სახენწჷფოეფიშ გოჭყაფაშო.

## ლიტერატურა

* კ. ფიცხელაური, ი. გაგოშიძე, ბრონზეშ ხანა, ნუმიზმატიში დო ბონისტიშ ემანწყუმალი ლექსიკონი Archived 2010-11-29 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
# გეძინელი ბორჯი

**გეძინელი ბორჯი** (ინგლ. Extra time, Overtime) რე სპეციალურო გჷმორთილი ბორჯი სპორტიშ ნამთინე ბუნას, თი შვანც, მატჩიშ ჯინჯიერი ბორჯიდ ვა გჷმარჩქინინე გომორძგვილი-და. თინა ეიშანუაფუ ET ან AET (**გ.ბ.**) შანით.

კუჩხბურთის ტურნირიშ ართმატჩამი ფორმატიშ ბორჯის თინა იშანუაფუ მატჩიშ ფრეთ თებაშ შვანც, ოდო ჟირმატჩამ ფორმატის ქიმინჯენც სუმარო მითოღალირი გოლიშ წესი. თე წესით ვა მიხუჯუანც გომორძგვილიშ გჷმორჩქინასჷ-და, თეცალ შვანც ლაჸაფი გინმურც გეძინელ ბორჯიშა. თექჷთ ვა მიღჷ მოღალუ-და, თიწკჷმა პენალტეფიშ სერია გჷმარჩქინანც გომორძგვილც.

## ქოძირით თაშნეშე

* სუმარო მითოღალირი გოლიშ წესი
* პენალტეფიშ სერია
* კუჩხბურთიშ წესეფი
# ობჟათე-ბჟაეიოლი აზია

ობჟათე-ბჟაეიოლი აზია
**ობჟათე-ბჟაეიოლი აზია** — ორთაშობური რეგიონი აზიას, ნამუთ იკათუანს ინდოჩინეთიშ ჩქონს, მალაიშ არქიპელაგის დო გოხოლუას მადვალუ კოკეფს. ფართობი დოხოლაფირო 4,5 მლნ კვ.კმ. რელიეფი ოშქაშეგვალამი დო რზენამი რე. გოფაჩილი რე ტროპიკული ტყალეფი დო სავანეფი. ობჟათე-ბჟაიოლ აზიაშ ტერიტორიას მადვალუ სახენწფოეფი: ბრუნეი, ვიეტნამი, ინდონეზია, კამბოჯა, ლაოსი, მალაიზია, მიანმარი, სინგაპური, ტაილანდი, თაშნეშე შხირას ფილიპინეფი. კანკალეშა ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიაშ ქიანეფშა მიშმაჸუნა ობჟათე აზიაშ აკოდგინალუაშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Topography of Southeast Asia in detail Archived 2012-09-16 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* CityMayors.com article
* Southeast Asian ArchiveArchived 2009-10-22 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* Southeast Asia Digital Library
* "Documenting the Southeast Asian Refugee Experience"Archived 2011-05-01 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* Southeast Asia Visions, a collection of historical travel narratives
* SoutheastAsia.org Official website of the ASEAN Tourism Association Archived 2021-07-30 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# ოდა ნობუნაგა

|  |
| --- |
| **ოდა ნობუნაგა 織田 信長** |
|   |
| მემარძგვანე მინისტრი *(უდაიძინი)* |
| პოსტის გერინაშ ბორჯი |
| 1577 – 1578 |
| მონარქი   | ოგიმატი |
|

---

ოდაშ ფანიაშ მადუდე |
| პოსტის გერინაშ ბორჯი |
| 1551 – 1582 |
| წიმოხონი | ოდა ნობუჰიდე |
| მონძე | ოდა ჰიდენობუ |
|

---

 |
| დუნაბადი | 23 მანგი, 1534
 ნაგოია, იაპონია |  |
| ნაღურა | მანგი 21,, 1582 (47 წანერი)

 კიოტო, იაპონია |
| ღურაშ ბაძაძი | ჸვილუა |
| მუმა | ოდა ნობუჰიდე |
| ნანა | დოტა გოძენი |
| ალმასქუ | ნოჰიმე |
| სქუალეფი | ოდა ნობუტადა ოდა ნობუკაცუ ოდა ნობუტაკა ოდა ჰიდეკაცუ ოდა კაცუნაგა ოდა ტოკუჰიმე |
| ხეშმოჭარუა |  |

**ოდა ნობუნაგა** (იაპ. 織田 信長, დ. 23 მანგი, 1534 — ღ. 21 მანგი, 1582) — იაპონარ დაიმო, ოურდუმე მოღალე, სენგოკუშ დო აძუტი-მომოიამაშ პერიოდეფიშ ართ-ართ უშანულამაშ ფიგურა იაპონიაშ ისტორიას. ნობუნაგა მერჩქინელ რე იაპონიაშ მაართა აკმაკათაფალო.

ნობუნაგა რდჷ ჸონიერ ოდაშ ფანიაშ მადუდე. 1560-იან წანეფს თიქ წიმიჭყჷ ლჷმა იაპონიაშ აკაკათაფალო. ნობუნაგაქ გიორჯგინჷ სიოგუნ ასიკაგა იოსიაკი დო ქუდარხჷ ასიკაშ ფეოდალურ გამაგალა 1573 წანას. 1580 წანაშო თიქ ქჷდიჸუნუ ჰონსიუ დო ორჯგინჷ 1580-იან წანეფიშ იკო-იკიშ არჸებეფს. ნობუნაგაშ გამაგალა იხასიათებუდჷ ინოვაციურ ოურდუმე ტაქტიკათ, დუდიშულ ვაჭრუათ, იაპონიაშ ომენოღალე თარობაშ რეფორმაციათ, თაშნეშე კონწარულ დო უბადე პოლიტიკათ ოპონენტეფიშ მეხჷ.

1582 წანას ნობუნაგაშ მეხჷ ეარყჷ აკეტი მიცუჰიდექ. მუჟანსჷთ ნობუნაგას გინოსქილადაშ მუთუნნერი შანს ვაუღუდჷნ, თიქ დუდ დიჸვილჷ სეპუკუშ გჷმორინაფათ.

## ლიტერატურა

* ენციკლოპედია ბრიტანიკა
# რავალპინდი

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ნოღა
რავალპინდი ურდუ: راولپنڈی‎‎ ინგლ. Rawalpindi

|  |  |
| --- | --- |
| ქიანა |  პაკისტანიპაკისტანი |
| პროვინცია | პენჯაბიპენჯაბიშ პროვინცია|პენჯაბი |
| ოლქი | რავალპინდი |
| კოორდ. | 33.27,73.05027833°16′12″ ოორ. გ. 73°03′01″ ელ. გ.﻿ / ﻿ |
| მაართა შინუა | ჩქ. ეე-შახ 1 ვითოშწანრა |
| ფართობი | 5 826 კმ² |
| მახორობა | 1 853 190 კოჩი (2013) |
| ერუანული აკოდგინალუა | პენჯაბარეფი, პუშტუნეფი, მუჰაჯირეფი (ინდოეთშე რაჸილეფი დო თინეფიშ გამნარყეფი) |
| ორწუმობური აკოდგინალუა | მუსლიმანი |
| ბორჯიშ ორტყაფუ | UTC+5 |
| ტელ. კოდი | +92 51 |
| ოფიციალური ვებ-ხასჷლა | www.rawalpindi.gov.pk |

|  |
| --- |
|
რავალპინდი |

 |

**რავალპინდი** (ურდუ: راولپنڈی‎‎, ინგლ. Rawalpindi, ბჟდ.-პენჯ. راولپنڈی) — ნოღა პაკისტანს. 1960-იან წანეფს, ისლამაბადიშ დორსხუაფაშახ რავალპინდი ქიანაშ ნანანოღა რდჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ოფიციალური საიტი Archived 2008-03-13 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# აყ-ყოიუნლუ

|  |
| --- |
| **აყ-ყოიუნლუ**   |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←  | 1378 — 1503 |  → |

 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
|  | შილა |  |

 |
|  აყ-ყოიუნლუ ტერიტორიული ექსპანსიაშ პიკის, უზუნ-ჰასანიშ მართუალაშ ბორჯის |
| **ნანანოღა** | ბაიბურთი პალუ ერგანი დიარბაქირი (1403–1468) თავრიზი (1468-1478) |
| **ნინა** | სპარსული (ოფიციალური), აზერბაიჯანული |
| **რელიგია** | სუნიზმი |
| **ფარაშ ართური** | აკჩე აშრაფი დინარი ტანგკა |
| **დუდალაშ ფორმა** | მონარქია |
| **მამართალი** |
|  - 1378–1435 | ყარა იულუქ ოსმან-ბეი (მაართა) |
|  - 1497–1503 | სულთან-მურადი (ეკონია) |
|  |

**აყ-ყოიუნლუ**, **ჩეკირიბამი თურქმანეფი** — ოღუზი თურქეფიშ (თურქმანეფი), კულტურულო სპარსული, კონფედერაციული გოართოიანაფა. დირსხუ ისტორიული დიარ ბაქრიშ რეგიონს, ყარა იულუქ ოსმან-ბეით. 1378-1503 წანეფს ჩეკირიბამი თურქმანეფიშ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ თეხანური ბჟაეიოლი თურქეთი. ჸოფაშ ეკონია დეკადეფიშ პერიოდის, აყ-ყოიუნლუს უკინებუდჷ სომხეთი, აზერბაიჯანი, ირანიშ უმენტაში ნორთი, ერაყი, თაშნეშე ომანი. აყ-ყოიუნლუქ ტერიტორიული ექსპანსიაშ პიკის, მიოჭირინუ უზუნ-ჰასანიშ მართუალაშ ბორჯის.

აყ-ყოიუნლუს კონფლიქტური ურთიართობა უღუდჷ ყარა-ყოიუნლუწკჷმა, ნამუთ ფშხირას ოლიმუდჷ აყ-ყოიუნლუს. ყათეშ გეშათ, თის (აყ-ყოიუნლუს) დუდშე სერიოზული ტერიტორიული გოფართინაფაშა ვემიაჭირინუ. მარა სიტუაციაქ დითირჷ უზუს-ჰასანიშ მართუალათ. თიქ, 1467 წანას დამარცხჷ უჩაკირიბამეფიშ მამართალი ჯეჰან-შაჰი. უზუნ-ჰასანქ თაშნეშე დამარცხჷ ჯეჰან-შაჰიშ სქუა ჰასან-ალი დო თიში ალმარენჯი თემურიდი აბუ-სეიდი. ყათე მოლინეფიშ უკულ, უზუნ-ჰასანქ გეჭოფჷ ბაღდადი, თაშნეშე ტერიტორიეფი სპარსეთიშ ჸუჯიშახ დო ხორასანიშახ. ყათე ბორჯიშო, ოსმალეთიშ იმპერია იჭყანდჷ ექსპანსიას ბჟაეიოლს, ნამუთ სერიოზული პრობლემა რდჷ აყ-ყოიუნლუშუ. უზუნ-ჰასანი ოცადუდჷ ოურდუმე ალიანსიშ გოჭყაფას დიო კარამანიდეფიშ ბეილიქიწკჷმა დო უკულ ვენეციაწკჷმა. უზუნ-ჰასანს ვენეციარეფი ოპირუდეს და მარა თინეფიშე თის მუთუნნერი შენწუალა ვემუღებჷ. შედეგო, 1473 წანას, ოსმალეფქ, ოტლუკბელიშ ლჷმას ორჯგინეს უზუნ-ჰასანიშ ნძალეფს. მარა ჸათე მარცხით აყ-ყოიუნლუ ვამოჯალაგე.

უზუნ-ჰასანიშ ღურაშ (1478 წ.) უკულ აყ-ყოიუნლუს არეულობეფქ ქიდიჭყჷ. ფშხირი რდჷ დინასტიური ლჷმეფი. დინახალენი სტაბილურობაშ უღვენობაქ ძალამს დადაღარჷ ჩეკირიბამეფიშ სახენწჷფო. 1501-02 წანეფს სეფიანეფიშ იმპერიაშ შაჰიქ ისმაილ I-ქ დამარცხჷ აყ-ყოიუნლუ. ისმაილქ 1503 წანას ქიდეკინჷ ერაყ-აჯამი, ფარსი, ქერმანი, 1507-08 წანეფს დიარბაქირი დო 1508 წანაშ დამორჩილს მესოპოტამია. აყ-ყოიუნლუშ ეკონია მამართალი მურადი ოცადუდჷ ხეშულობაშ დირთინაფას ოსმალეფიშ მოხვარათ, მარა თინა მალას დამარცხეს ყიზილბაშეფქ.

## ლიტერატურა

* ენციკლოპედია ბრიტანიკა