Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ჩანჩუნი

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| სუბ-პროვინციული შანულობაშ ნოღა
ჩანჩუნი ჩინ. 长春

|  |
| --- |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| ქიანა |  ჩინეთიჩინეთი |
| პროვინცია | გირინიგირინი (ჩინეთი)|გირინი |
| კოორდ. | 43.896944,125.32611143°53′49″ ოორ. გ. 125°19′34″ ელ. გ.﻿ / ﻿ |
| მადუდე | სუნ ჯე |
| სუბ-პროვინციული შანულობაშ ნოღა | 1889
წანაშე |
| ფართობი | 24 734,13 კმ² |
| ცენტრიშ სიმაღალა | 222 მ |
| მახორობა | 7,674,439 კოჩი (2010) |
| ბორჯიშ ორტყაფუ | UTC+8 |
| ტელ. კოდი | +86 431 |
| ოფოსტე ინდექსი | 130000 |
| ოავტომობილე კოდი | 吉A |
| ოფიციალური ვებ-ხასჷლა | www.changchun.gov.cn |

|  |
| --- |
|
ჩანჩუნი |

**ჩანჩუნი** ვიკიოწკარუეს |

**ჩანჩუნი** (ჩინ. 长春) — სუბ-პროვინციული ნოღა ჩინეთიშ ოორუე-ბჟაეიოლშე, გირინიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. 2010 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღაშ მახორობა 7,674,439 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ნოღა იდვალუაფჷ წყარმალი იტონჰეშ წყარპიჯის. ჩანჩუნი კაბეტი ორკინაშარე ნოსქვი რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა Archived 2007-02-06 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
# ცინიშ დინასტია

| ჩინეთიშ ისტორია **ჩინეთიშ ისტორია** |
| --- |
| **ჯვეში** |
| **3 მონარქი დო 5 იმპერატორი** |
| **სიაშ დინასტია** ჯვ. წ. 2100–1600 |
| **შანიშ დინასტია** ჯვ. წ.1600–1046 |
| **ჯოუშ დინასტია** ჯვ. წ.1045–256  |
|  **ბჟადალი ჯოუ** |
|  **ბჟაეიოლი ჯოუ** |
|    აფუნიშ დო დამორჩილიშ პერიოდი |
|    მალიმორი სათაროეფიშ პერიოდი |
| **იმპერიეფი** |
| **ცინი** ჯვ. წ. 221 –206  |
| **ხანიშ დინასტია** ძვ. წ. 206 – ახ. წ. 220  |
|   **ბჟადალიშ ხანი** |
|   **სინიშ დინასტია** |
|   **ბჟაეიოლიშ ხანი** |
| **სუმმაფობა** 220–280 |
|   **ვეი**, **შუ** და **უ** |
| **ძინიშ დინასტია** 265–420 |
|   **ბჟადალი ძინი** | **16 ომაფე** 304–439 |
|   **ბჟაეიოლი ძინი** |
| **ობჟათეშ დო ოორუეშ დინასტიეფი** 420–589 |
| **სუიშ დინასტია** 581–618 |
| **ტანიშ დინასტია** 618–907 |
|   (**მაჟირა ჯოუ** 690–705) |
| **5 მონარქია დო 10 ომაფე** 907–960 | **ლიაო** 907–1125 |
| **სუნიშ დინასტია** 960–1279 |  |
|   **ოორუე სუნი** |  | **ბჟ. სია** |
|   **ობჟათე სუნი** | **ძინი** |  |
| **იუანიშ დინასტია** 1271–1368 |
| **მინიშ დინასტია** 1368–1644 |
| **ცინიშ დინასტია** 1644–1911 |
| **თეხანური ერა** |
| **ჩინეთიშ რესპუბლიკა** 1912–1949 |
| **ჩინეთიშ ოკათე რესპუბლიკა**  1949–ასეშა | **ჩინეთიშ რესპ. (ტაივანი)** 1949–ასეშა |
| **თაშნეშე ქოძირით**

ჩინეთიშ ისტორიოგრაფია
ჩინეთიშ ისტორიაშ ქრონლოგია
ჩინეთიშ დინასტიეფი
ჩინური ნინა
ჩინური ხელუანობა
ეკონომიკური ისტორია
 |
| თე დაფაშ: ძირაფა • სხუნუა • რედ. |

ცინიშ დინასტია
**ცინიშ დინასტია** — ჩინეთიშ ეკონია ოიმპერატორე დინასტია. დარსხუეს მანჯურიალეფქ, ნამუეფით რდეს ცჷნდჷრშე მანჯურიაშა დინოხორაფილი კათა. ცინიშ დინასტია ჩინეთის 1644-1911 წანეფს მართჷნდჷ.

## თარი თარიღეფი

* **1644**: მანჯურიალეფი ცინიშ დინასტიას დჷთმარსხუანა ბეიჯინგის.
* **1644-60**: მანჯურიალეფი დითმიჸუნუანა ჩინეთიშ ნორთის.
* **1661**: მინიშ დონთხაფილი დინასტიაშ ნმოხუჯეეფი ფორმოსაშ კოკეფს დითმიჸუნუანა.
* **1674-81**: ობჟათეშ ჯანყეფი.
* **1683**: მანჯურიალეფი კოკი ფორმოსას მიდმუღანა გერჯგინელი მინეფიშ მოხუჯეეფს.
* **1689**: რუსეფი ჩინურ მეკონ-მიკონშა თირანა ცჷნდჷრიშ დიხეფს.
* **1696**: მანჯურიალეფი გითმიორჯგინანა მონღოლეფს მონღოლეთის.
* **1717-20**: ლჷმა მონღოლეფწკჷმა ტიბეტშა კონტროლიშ მაპალაფარო.
* **1750**: ჩინეთიშ მიშაჭკირუა ტიბეტშა დო თურქმენეთშა.
* **1760**: ჩინეთიშ მიშაჭკირუა ბირმაშა დო ვასალური სახენწჷფოშ დორსხუაფა.

## ლიტერატურა

* „მსოფლიოს ისტორიის ენციკლოპედია“, გამომცემლობა „ელფი“, თბ., 2009. გვ. 262- 263.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# ოპერა

ლა სკალა. მილანი, იტალია — მოსოფელს ართ-ართი არძაშე ჩინ3ბული ოპერაშ თეატრი.
**ოპერა** (იტალ. opera) — თეატრალური წჷმორინაშ ხანტურულ-დრამატული ფორმა, ნამუსჷთ ქიმინუა თარო მუსიკათ (ბირათ დო აკომპანემენტით) ირსულებუ. ოპერა ლათინური ზიტყვა რე დო შანენს თხობელუას. ოპერა სინთეზური ჟანრი რე დო აკმოშაყარანს მუსიკაშ, დრამატურგიაშ, ხანტურუაშ დო ქორეოგრაფიაშ ელემენტეფს. ოპერაშ საორკესტრე დაჭყაფურს ჯოხო უვერტიურა (თინა სონატურ ფორმას ქორე ჭარილი-და). ოპერაშ ტექსტის ჯოხო ლიბრეტო, დო ოპერაშ ქიმინუეფს — აქტეფი. ოპერას ადხვადჷნა მელოდიაშე მერკებული ზიტყვური ტექსტი, ნამუსჷთ რეჩიტატივი ჯოხო, არია, ნამუშჷთ ოპერას მობირე მუში გინაფეფს გჷნმოჩანს, ბირა, კავატინა, კანცონა, ანსამბლური ნომერეფი, ბუნეფი. ოპერა შილებე ორდას უწლმუხარცქუ გოვითარაფაშ პრინციპშა ვარ-და თებული ფორმებეფიშ, ნომერებეფიშ მოლათირუათ (ოშა-გოშათ ჟირხოლოშა ართო) აკოგაფილი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Operabase – Comprehensive opera performances database
* StageAgent – synopses & character descriptions for most major operas Archived 2010-01-06 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* What’s it about? – Opera plot summaries Archived 2009-04-09 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* Vocabulaire de l’Opéra Archived 2009-02-28 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.  (ფრანგული)
* OperaGlass, a resource at Stanford University Archived 2010-02-09 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* HistoricOpera – historic operatic images
# დე ფაქტო

**დე ფაქტო** (ლათ. de facto, თახმო) — ფაქტობურო; ერეფოშქაშე სამართალს *დე ფაქტო ჩინება* შანენს სახენწჷფოშენი ახალი სახენწჷფოშ ვარ-და თარობაშ ვაედომუშამი ჩინებას. თე ტერმინი თარო გიმირინუაფუ დე იურეშ ოაწმარენჯე შანულობათ.

## ქოძირით თაშნეშე

* დე იურე

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ურცხო ზიტყვეფიშ ლექსიკონი
# ლადაქური ნინა

|  |
| --- |
| **ლადაქური ნინა** ལ་དྭགས་སྐད། [ლადაქე] |
| გოფაჩილი რე |  ინდოეთი  ჩინეთი  პაკისტანი **რეგიონი: ქაშმირი (ლადაქი დო გილგიტ-ბალტისტანი)** |
| მორაგადეეფიშ მუდანობა | 600 000 (არძა დიალექტი) [125 000 ლადაქი (1997), 130 000 პურიკი (1991), 340 000 ბალტი (1992)] |
| ლინგვისტური კლასიფიკაცია | ევრაზიული ნინეფი
ჩინურ-ტიბეტური ფანია
ტიბეტურ-ბირმული გიმენფანია
ტიბეტურ-კანაურული გიმენჸა (?)
ბოდოური ჸა
ტიბეტური ბუნა |
| ჭარალუაშ სისტემა | ტიბეტური ჭარალუა |
| ნინაშ კოდეფი | lbj |

**ლადაქური ნინა** ვარდა **ლადახური ნინა** (ტიბ. ལ་དྭགས་སྐད), თაშნეშე ჯოხო **ბოდჰი**, დო ომენცარეთ — **ბჟადალური არქაული ტიბეტური ნინა** (ნამუშა თაშნეშე მიშმურს ბალტი, ბურიგი ვარდა პურიგი (პურკი)), ორხველჷ ჩინურ-ტიბეტური ფანიაშ ნინეფს. ლადაქური ნინა გჷმირინუაფუ ინდოეთიშ ჯამუ დო ქაშმირიშ შტატიშ ლადაქიშ რეგიონს დო თაშნეშე ბალტისტანს, პაკისტანი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ლადაქური ნინა в *Ethnologue. Languages of the World*, 2015.
* ტიბეტურ ლინგვისტიკაშ ბიბლიოგრაფია

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# ჰმონგი (ნინა)

|  |
| --- |
| **ჰმონგი ნინა** Hmoob |
| გოფაჩილი რე | ჩინეთი, ვიეტნამი, ლაოსი, ტაილანდი, ააშ |
| მორაგადეეფიშ მუდანობა | 4 მილიონი |
| ჭარალუაშ სისტემა | ლათინური, პაჰაუ, პოლარდიშ ჭარალუა (მიაოშ ჭარალუა) |
| ნინაშ კოდეფი | hmn |

ნინა **მიაო** ვარდა **ჰმონგი** — დიალექტეფიშ ბუნაშ ჯოხოდვალა, ნამუშათ რაგადანს მიაოშ კათა (მეო, ჰმონგეფი) ჩინეთის (სიჩუანი, იუნანი, გუიჩჟოუ, გუანსი), ოორუე ვიეტნამს, ტაილანდის დო ლაოსის. ორხველჷ მია-იაოს (ჰმონგ-მიენი).

## რესურსეფი ინტერნეტის

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# მასაჩუსეტსიშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტი

**მასაჩუსეტსიშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტი** (ინგლ. Massachusetts Institute of Technology, აბრევიატურა Mit) — კერძო უნივერსიტეტი ნოღა კემბრიჯის, მასაჩუსეტსიშ შტატის (ააშ). „მიტი“ ართ-ართი ლიდერი ინსტიტუტი რე მენცარობაშ დო ტექნოლოგიაშ დარგეფს. დირსხუ 1916 წანას.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* შეგილებუნა ქოძირათ მედიაფაილეფი თემაშე **„მასაჩუსეტსიშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტი“** ვიკიოწკარუეს.
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# ნიუ-იორკიშ ოაქციე ოფაფური

ნიუ-იორკიშ ოაქციე ოფაფური
**ნიუ-იორკიშ ოფონდე ოფაფური** (ინგლ. The New York Stock Exchange - NYSE), მეტჯოხოთ „დიდი დაფა“ (Big Board) უდიდაში ოფონდე ოფაფური რე მოსოფელს (დოლარიშ ლებაშ ასა-გასათ) დო მაჟირა რე გუნაცხადებეფუეფიშ მუდანობათ. თის ლებას აქციეფიშ ასა-გასაქ ნასდაქის (NASDAQ) კინასქიდუ 1990-იან წანეფს, მორო ნისბ-ს მოვაჭარე კომპანიეფიშ ობაზარე კაპიტალიზაცია ხუთშა ოძინჷ ნასდაქიშის.

ნიუ-იორკიშ ოფონდე ბირჟაშ ოვაჭარე დარბაზი აშაძ უოლ სტრიტი-შ №11-ს დო აკოდირთუ ხუთი თოლშე, ნამუთ ვაჭარუაშო გჷმირინუაფუ. თარი დგჷმილი იდვალუაფუ ბროდ სტრიტიშ №18-ს, უოლ სტრიტიშ დო ექსჩეინჯ პლეისიშ კუნთხუს, თუდონ მენჰეტენს, ნიუ-იორკი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* თარი ოვაჭარე დარბაზიშ პანორამა
* NYSE ოფაფურს ინტერნეტით ვაჭარუაშ ოგურაფალი ცენტრი Archived 2011-08-21 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
# ზოთონჯი

ზოთონჯი ავსტრიას
**ზოთონჯი** თაშნეშე **ბზოთონჯი** — წანმოწანაშ ბორჯი, ნამუთ დიხაუჩაშ ოორუე გვერდოსფეროს 21, ვარა 22 ქირსეთუთაშე იჭყაფუ დო ბუნობაშახ (20 ვარა 21 მელახი) იგინძორებუ; რჩქვანელობურო ზოთონჯს უძახჷნა ქირსეთუთაშ, ღურთუთაშ დო ფურთუთაშ თუთალეფს. თე პერიოდის ობჟათე გვერდოსფეროს ზარხულიე.

ზოთონჯი წანმოწანაშ არძაშე ჩხურუამი ბორჯიე. დღალეფი მაქსიმალურო იკუნტარებუ, მარა 22 ქირსეთუთაშე უკვე ჭიე-ჭეით ძინას იჭყანს. ორდო იწკვერეტუ. ბრელ ქიანას თჷრი მოურს დო ჸინუას იჭყანს.

მეთმეჭყორდუ ჩანარეფიშ რდუალა. ჯალეფს უცენს ფურცელეფი. ზოთონჯიშ ჩხურუს ხვალე ჯალეფი ურზჷნა. მინ ჩხოლარს ბოწოწი დო მონტყორი არდუ, ჩხურუქ ვაჸუასჷნ, მინს თელ ზოთონჯს ლურს.

## ლიტერატურა

* ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 4, ხს. 479, ქართი, 1979 წანა.

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
ზოთონჯი
# კანვონიშ პროვინცია (ობჟათე კორეა)

**კანვონიშ პროვინცია강원도
江原道
Gangwon-do**|  |
| **შილა**  |
| ქიანა |  ობჟათე კორეა |
| სტატუსი | პროვინცია |
| მიშმურს | კვანდონიშ რეგიონშა (იონსო: ბჟადალი კანვონდო; იონდონი: восточная Канвондо) |
| ფორჷნს | 7 ნოღა, 11 მაზრა |
| ადმინ. ცენტრი | ჩუნჩონი |
| მადუდე | **გუბერნატორი**: ჩვე მუნსუნი |
| ოფიც. ნინა | კორეული |
| მახორობა (2016) | 1,564,615 (14-ა აბანი) |
| მეჭედალა | 90 კოჩი/კმ² |
| ფართობი | 16,875 კმ² (2-ა აბანი) |
|  |
| ბორჯიშ ორტყაფუ | UTC+9:00 |
| კოდი ISO 3166-2 | KR-42 |
| [ოფიციალური ვებ-ხასჷლა ოფიციალური ვებ-ხასჷლა] |
|  | Gangwon-do |

**კანვონიშ პროვინცია** (კორ. 강원도) — პროვინცია ობჟათე კორეაშ ოორუე-ბჟაეიოლშე, ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა ჩუნჩონი.

1945 წანაშ კორეაშ გორთუალაშახ, ობჟათე კორეაშ კანვონიშ დო ოორუე კორეაშ კანვონიშ პროვინციეფი ართი ადმინისტრაციული ართული რდჷ.

## თაშნეშე ქოძირით

* ობჟათე კორეაშ პროვინციეფი
* ობჟათე კორეაშ რეგიონეფი
* კორეული ნინაშ დიალექტეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
# ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსე

ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტიშ მარწკინდი
**ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსე** (ინგლ. United States Secretary of State) ხემანჯღვერენს ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტის, ნამუთ რე ააშ-იშ ოგალენე საქვარეფიშ უჭყაფა დორსხუაფილი 1789 წანას. ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსეშ პოსტი ანალოგიური რე ოგალენე საქვარეფიშ მინისტრიშ პოსტიშ მოსოფელიშ მიარე ქიანას. სახენწჷფო მელამოსე რე შანულობათ მაანთხა პიჯი ააშ-იშ ხეშუულობას. კანდიდატურას სახენწჷფო მელამოსეშ პოსტის ორინუანს პრეზიდენტი დო ანტკიცენს სენატი.

## ქოძირით თაშნეშე

ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსეეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის

* **ააშ-ისშ სახენწჷფო დეპარტამენტი**
# Yahoo!

Yahoo! ლოგო
**Yahoo! Inc.** (ქორთ. იაჰუ) ამერიკული ღილე ოაქციე ჯარალუობური კორპორაცია დო ინტერნეტ-სერვისიშ პროვაიდერი რე. თიშ მოინალუაშ არანი მიარე სფეროს ონჭუ, თინეფ შქასიე, ვებ პორტალი, ოგორალი სისტემა, Yahoo! დირექტორია, Yahoo! ფოსტა, ახალი ამბეფი, დო ჰოსტინგი. თიქ დირცხუ სტენფორდიშ უნივერსიტეტიშ კურსთებულეფიშ ჯერი იანგიშ დო დევიდ ფილოშით 1994 წანაშ იანარს დო კორპორაციათ იჸონდინჷ 1995 წანაშ 2 მელახის. კომპანიაშ ოდუდე ოფისი რე სანივეილს, კალიფორნია.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* **Yahoo.com Corporate milestones
* The History of Yahoo! - How It All Started ...
* Earliest known Yahoo! website from 1996

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# კაპიტალიზმი

**კაპიტალიზმი** — ეკონომიკური სისტემა, ნამუშ ბორჯისჷთ წარმებაშ მეშქაშალეფი კერზო დორხველუას რე დო ფართოთ გჷმირინუაფჷ დაქირაფილი მუშახე. კაპიტალიზმიშ თარი მახასათაფალეფი: კერზო დორხველუა, კაპიტალიშ აკუმულაცია, დაქირაფილი მუშახე, ობაზარე კონკურეციაშ პრინციპი.

კაპიტალისტური ეკონომიკიაშ პიჯალეფს კუნთხუეფი ადგინენა ფასის, ნამუშ მეჯინათ ხვადჷ აქტივეფიშ, მეკონ-მოკონიშ, ნინალაშ გინოთირუა.

პრაქტიკას აფხვადჷნა კაპიტალიზმიშ გეჸვენჯი ფორმეფი:

* laissez-faire - დერეგულირაფილი ბაზარი, დუდიშული ვაჭრუა;
* welfare capitalism - ნწყუალა, ნამუთ სოციალურ ჯგირობუას გერსხჷ (სკანდინავიაშ ქიანეფი);
* კრონი კაპიტალიზმი - ეკონომიკური მოდელი, სოდე მერკეთ ხვადჷ სახენწჷფოშ ინტერვენცია ეკონომიკაშა დო თე ეკონიაქ გჷმიხანტჷ გარკვიული რეგულაციეფიშ მოლექინაფას, თიშო, ნამჷ-და ბიზნესიშ ალახათრუაქ მოხვადასჷნ;
* კორპორატივიზმი - პოლიტიკური თეორია, სოდე მართუა რე სოციალური ბუნეფიშ დო ვართ ზოხოიანი სუბიექტეფიშ ხეს, თ.ჯ. „ქირსიანული დემოკრატია“.

კაპიტალისტური ნწყუალაშ პიჯალეფს ჯარალუა ირთჷ სოციალურ კლასეფო. ჯარალუაშ თი ნორთის, ნამუეფსჷთ ოწარმე მეშქაშალეფი უღჷნა კერზო დორხველობასჷნ ჯოხო ბურჟუაზია. თინეფი მახორობაშ მორჩილი ნორთის აკმადგინანა. კაპიტალისტურ ჯარალუას მაჟირა კლასის წჷმარინუანს პროლეტარიატი, კინ დაქირაფილი მოხანდე, ნამუსჷთ ვა უღუ დორხველობას წარმებაშ მეშქაშალეფი დო თეშ გეშა ბაზარს მუშ ომუშებე ჭყანა დო ბორჯიშ გიმოჩამა უწიენს. ინდუსტრიული რევოლუციაშ უკული პროლეტარიატიშ მუდანობა დიდი მასშტაბეფით იძინანდჷ დო ასე მახორობაშ უმენტაშობას აკმადგინანს. კაპიტალისტი შილებე დახე არძანერ სამუშას ვარსულენდასჷნ, მარა მოგებაშ დიდი ნორთი ზუსტას თიშ ხეს სქიდჷ, ნამ ბორჯისჷთ პროლეტარიატი რე წარმებაშ თარი მაყარაფალი ჭყანა დო ზუსტას თინა აკმოქიმინჷნს სორგუას.

## თაშნეშე ქოძირით

* კომუნიზმი
* სოციალიზმი

## რესურსეფი ინტერნეტის

* კაპიტალიზმი — ომენოღალე გონათუაშ ლექსიკონი
# სინძიანი

**სინძიანი
სინძიან-უიღურეფიშ ავტონომიური რაიონიუიღურ. شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى
ჩინ. 新疆维吾尔自治区**|  |
| ქიანა |  ჩინეთი |
| სტატუსი | ავტონომიური რაიონი |
| ფორჷნს | 14 მუნიციპალიტეტის |
| ადმინ. ცენტრი | ურუმჩი |
| ედპ (2015)
  | 1.1 ტრილიონი იენი  (26-ა) |
| მახორობა (2018) | 24 870 000 (25-ა აბანი) |
| მეჭედალა | 15 კოჩი/კმ² |
| ერუან. აკოდგ. | უიღურეფი 45.84% ჩინარეფი 40.48% |
| ფართობი | 1 664 897,17 კმ² (1-ა აბანი) |
| სიმაღალა ზუღაშ დონეშე  - უმაღალაშ ჭურჭული  - არძოშე დაბალი ჭურჭული |  8,611 მ  −154 მ |
|  |
| ბორჯიშ ორტყაფუ | UTC+8:00 |
| აბრევიატურა | 新疆, 新, 疆 |
| კოდი ISO 3166-2 | CN-XJ |
| ოფიციალური ვებ-ხასჷლა |
|  | Xinjiang |

**სინძიანი** (ჩინ. 新疆, Xinjiang) — უიღურეფიშ ავტონომიური რაიონი ჩინეთიშ ოორუე-ბჟადალს.

* **ფართობი** — 1,646,800 კვ.კმ, არძაშე დიდი ადმინისტრაციული ართული რე ჩინეთის.
* **ადმინისტრაციული ცენტრი** — ურუმჩი (1.120 ვითოში).

## ისტორია

სინძიანიშ ტერიტორიაქ ჩინეთიშ აკოდგინალუაშა მა-18 ოშწანურეფიშ შქა პერიოდის მიშართჷ ცინიშ მანჯურიული დინასტიაშ ბორჯის. მოგვიანაფათ ცინიშ იმპერიაშ პროვინციათ გჷნირთჷ. 1864 დო 1881 წანეფს, ტერიტორიაშ ნორთი რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალაუშა (ასე ტაჯიკეთი) მიშმეშჷ. 1955 წანას, ჩინეთიშ ოკათე რესპუბლიკაშ გჷმოხცადაფაშ უკული, გეგნიქიმინჷ ავტონომიურ რაიოო.

## დემოგრაფიული დგომარობა

სუმი უიღური ცირა

| სინძიანიშ ეთნიკური ბუნეფი. 根据2009年底人口抽查统计 |
| --- |
| ერუანობა | მახორობა | პროცენტალა |
| უიღურეფი | 10,019,758 | 46.42% |
| ჩინარეფი | 8,416,867 | 38.99% |
| ყაზახეფი | 1,514,814 | 7.02% |
| ჰუეფი | 980,359 | 4.54% |
| ყირგიზეფი | 189,309 | 0.88% |
| მონღოლეფი | 179,615 | 0.83% |
| სარიკოლეფი | 39,493 | 0.21% |
| სობოეფი | 42,790 | 0.20% |
| მანჯურიალეფი | 26,195 | 0.11% |
| ტუცზიეფი | 15,787 | 0.086% |
| უზბეკეფი | 16,669 | 0.066% |
| რუსეფი | 11,672 | 0.048% |
| ჰმონგეფი | 7,006 | 0.038% |
| ტიბეტარეფი | 6,153 | 0.033% |
| ჟუანეფი | 5,642 | 0.031% |
| თათარეფი | 4,883 | 0.024% |
| სალარეფი | 3,762 | 0.020% |

2018 წანაშ მუნაჩემეფით ავტონომიურ რაიონს 24 870 000 ადამიერი ოხორანს. თაქ ოხორანს 17 ეთნიკური უჭიჭაშალა, თინეფს შქას არძაშე მიარემუდანამი რე უიღურეფი, თურქული გამნარყიშ მუსულმანური მახორობა (10,019,758).

## ლიტერატურა

* Tyler, Christian. (2003). *Wild West China: The Untold Story of a Frontier Land*. John Murray, London. ISBN 0-7195-6341-0.
* Yap, Joseph P. (2009). ``Wars With The Xiongnu – A translation From Zizhi Tongjian`` AuthorHouse. ISBN 978-1-4490-0604-4

## რესურსეფი ინტერნეტის

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
სინძიანი სინძიანი, ტურისტული მანჯღვერე Wikivoyage-ს
* Xinjiang Government website(ჩინური)
* Economic profile for Xinjiang(ინგლ.)
* Britannica Xinjiang(ინგლ.)
* General Atlas of Xinjiang Archived 2020-11-01 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine. (ინგლ.)

## სქოლიო
# მალი

| მალიშ რესპუბლიკაRépublique du Mali(ფრანგ.) Mali ka Fasojamana(ბამბ.) მალი |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| **დევიზი:**"Un peuple, un but, une foi" „ართ ერი, ართ ღანკი, ართ რწუმა“ |
| **ჰიმნი:**"Pour l'Afrique et pour toi, Mali" „აფრიკაშო დო სქანო, მალი“  |
| მალიშ ორენი  |
| **ნანანოღა** (დო უკაბეტაშ ნოღა)
  | ბამაკო
41.716667,44.78333341°43′ ოორ. გ. 44°47′ ელ. გ.﻿ / ﻿ |
| ოფიციალურ ნინა(ეფი) | ფრანგული |
| **რელიგია**  | * 90% ისლამი
* 8% ქირსიანობა
* 1% ტრადიციულ რწუმეფი
* 1% შხვა რელიგიეფი

 (2024) |
| თარობა | უნიტარულ საპრეზიდენტო რესპუბლიკა ოურდუმე ხუნტაშ გამაგალაშ გიმე |
|  -  | მალი | ასიმი გოიტა |
|  -  | პრემიერ-მინისტრი | აბდულაიე მაიგა (ს/მ) |
| ფართობი |
|  -  | გვალო | 1 240 192 კმ2 (24-ა) |
|  -  | წყარი (%) | 1,6 |
| მახორობა |
|  -  | 2024 ფასებათ | 21,990,607 (61-ა) |
|  -  | მეჭედალა | 11.7 ად/კმ2 (215-ა) |
| **ედპ** (ჸუპ) | 2025 ფასებათ |
|  -  | გვალო | $72.74 მილიარდი (115-ა) |
|  -  | ართ მახორუშე | $2,930 (173-ა) |
| **აგი** (2023) | 0.419 (ძინა) (188-ო) |
| ვალუტა | CFA ფრანკი (`XOF`)  |
| ბორჯიშ ორტყაფუ | (UTC+0)  |
|  -  | ზარხულიშ (DST) | (UTC+0) (UTC) |
| ქიანაშ კოდი | ML |
| Internet TLD | .ml |
| ოტელეფონე კოდი | +223 |

**მალი** (ფრანგ. Mali), ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა — **მალიშ რესპუბლიკა** (ფრანგ. République du Mali) — სახენწჷფო ბჟადალ აფრიკას. ქიანას ზუღაშა გიშალი ვაუღუ. მალის ბჟადალშე უხურგანს სენეგალი, ოორუეშე — მავრიტანია დო ალჟირი, ბჟაეიოლშე — ნიგერი, ობჟათე-ბჟაეიოლშე — ბურკინა-ფასო, ობჟათეშე — კორ-დ’ივუარი დო გვინეა. მალიშ რესპუბლიკაშ ოორუე-ბჟაეიოლ ნორთის აკონტროლენა ისლამისტეფი, ნამუთ მერსხილჷ რენა „ალ-ყაიდაწკჷმა“ ბუნა „ანსარ-ად-დინწკჷმა“, კინოხ თაქ გჷმოცხადაფილი რდჷ ვაღიარაფილი ზოხორინელი სახენწჷფო აზავადი, ნამუშ თარობაქ, თე ტერიტორიაშე კონტროლიშ დინაფაშ უკული, გაცხადჷ ავტონომიურ რეგიონიშ იდეაშა გინულა.

## ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალა

მალიშ რუკა
მალი გორთილი რე 8 ოლქო დო გიშაკერზაფილი ადმინისტრაციული ართული ბამაკო (დისტრიქტი).

| № | ოლქი | ოლქი (ფრანგ.) | ადმ. ცენტრი | ფართობი, კმ² | მახორობა, ადმ. (2009) | მეჭედალა, ადმ./კმ² |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | ბამაკო | Bamako | ბამაკო | 252 | 1 809 106 | 7178,99 |
| 2 | გაო | Gao | გაო | 170 572 | 544 120 | 3,19 |
| 3 | კაესი | Kayes | კაესი | 119 743 | 1 996 812 | 16,68 |
| 4 | კიდალი | Kidal | კიდალი | 151 430 | 67 638 | 0,45 |
| 5 | კულიკორო | Koulikoro | კულიკორო | 95 848 | 2 418 305 | 25,23 |
| 6 | მოპტი | Mopti | მოპტი | 79 017 | 2 037 330 | 25,78 |
| 7 | სეგუ | Ségou | სეგუ | 64 821 | 2 336 255 | 36,04 |
| 8 | სიკასო | Sikasso | სიკასო | 70 280 | 2 625 919 | 37,36 |
| 9 | ტომბუქტუ | Tombouctou | ტომბუქტუ | 496 611 | 681 691 | 1,37 |
|  | გვალო |  |  | 1 248 574 | 14 517 176 | 11,63 |

## რესურსეფი ინტერნეტის

* The European Union mission in Mali - Hungary's involvement in the mission Archived 2015-09-24 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* War at the background of Europe: The crisis of Mali
* Mali from *UCB Libraries GovPubs*
* Mali profile from the BBC News

## სქოლიო

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |