Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 4 პირელი

**ჩილათა:** ხასჷლაშ სტატუსიშ ინდიკატორი `name` ატრიბუტი ვა რდას ოკო ცაიორი.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **პირელი** | >> |
| თუთ | თახ | ჯუმ | ცაშ | ობი | შურ | ჟაშ |
|   |   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 |   |   |   |
| **2026** |

**4 პირელი (აპრილი)** რე გრიგორიანული კალენდარიშ 94-ა დღა (ნარკი წანეფს — 95-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე 271 დღა.

## დღაშ მონახვამილეფი

## თე დღას დუნაბადი კათა

## თე დღას ნაღურა კათა

## დღახუეფი

## ხოლო ქოძირით

## გალენი რცხუეფი

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
4 პირელი {{BBC: თე დღას}}
* *The New York Times* – თე დღას ((ინგლ.))
# ბერმუდაშ კოკეფი

ბერმუდაშ კოკეფი
**ბერმუდი** (ინგლ. Bermuda; ედომუშამო **ბერმუდაშ კოკეფი**) — დიდი ბრიტანეთიშ ზუღაშმელენი ტერიტორია, ნამუთ იდვალუაფუ ატლანტიშ ოკიანეს. ბერმუდაშ კოკეფი იდვალუ ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფიშ ბჟაეიოლშე, უხოლაში ჭურჭული კონტინენტიშე იდვალუაფუ 1 030 კილომეტრიშ დოშორაფათ, თენა რე ჰარტერესიშ კოდმე, ნამუთ იდვალუაფუ ოორუე კაროლინაშ შტატის. ოორუეშე 1 770 კილომეტრიშ დოშორაფათ იდვალუაფუ კანადაშ ნოღა ჰალიფაქსი. ბერმუდაშ კოკეფიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა ჰამილტონი. კოკეფს გოვითარაფილიე ეკონომიკა დო ტურიზმი. თიში ტერიტორია ირთუ ჩხორო მუნიციპალიტეტო.

ბერმუდი რე არძაშე ჯვეში ტერიტორია, ნამუთ დიდი ბრიტანეთიშ აკოდგინალუაშა ამდღანერშახ სქიდუ. 1612 წანას თაქ დირსხუ მაართა ინგლისური კოლონიაქ ამერიკაშ კონტინენტის.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Bermuda Government – official government website
* Department of Community and Cultural Affairs, Bermuda - Official Website of the Department of Community and Cultural Affairs
* Bermuda Connections: Online Resource Guide Archived 2012-10-15 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.  - Free Cultural Resources on the community culture and history of Bermuda
* UK Foreign & Commonwealth Office Profile of Bermuda
* Bermuda Archived 2011-05-16 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.  from *UCB Libraries GovPubs*
*
* Bermuda Stock Exchange*[ღურელ რსხილი]*
# დუბაი

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ნოღა
დუბაი دبيّ

|  |
| --- |
| შილა |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| ქიანა |  არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფიარაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფი |
| ამირი | მოჰამედ იბნ რაშიდ ალ-მაკტუმი |
| დირსხუ | 1833 |
| ფართობი | 1114 კმ² |
| ცენტრიშ სიმაღალა | 5 მ |
| მახორობა | 2 705 340 კოჩი (2017) |
| ეთნოქორონიმი | დუბაიარი, დუბაიარეფი |
| ტელ. კოდი | 4 |

**დუბაი** ვიკიოწკარუეს |

**დუბაი** (არაბ. دبيّ‎‎) — არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფიშ უშხუაში ნოღა, დუბაიშ საამიროშ ადმინისტრაციული ცენტრი, ქიანაშ დო ედომუშამი არხო ბჟაეიოლიშ შანულამი ოვაჭარე დო ფინანსური ცენტრი . ნოღა სპარსეთიშ ჸუჯიშ წყარპიჯის იდვალუაფუ. ტომბაწყარამი დუბაიშ ონიშოლი, ჯღონუეფიშ დაბალი ოგაფურშენი, რეგიონს მაჸვენჯი აბანი უკებჷ შხვადოშხვა მეკონ-მოკონეფიშ რეექსპორტის, თინეფს შქას რე ორქო ხოლო. დუბაის იმანჯებუ შხვადოშხვა საირქიანო კონფერენციეფი, ფესტივალეფი, გჷმოფინუეფი დო თ.უ.

## სქოლიო

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# ჰენრიკ პონტოპიდანი

|  |
| --- |
| ჰენრიკ პონტოპიდანი |
|
ჰენრიკ პონტოპიდანი 1913 წანას |
| დაბადებაშ თარიღი: |
24 კვირკვე, 1857
 |
| დაბადებაშ აბანი: |
ფრედერისია, დანია
 |
| ღურაშ თარიღი: |
მარაშინათუთა 21,, 1943 (86 წანერი)

 |
| ღურაშ აბანი: |
შარლოტენლუნდი, კოპენჰაგენი, დანია
 |
| ერუანობა: |
დანიარი
 |
| საქვარუა: |
ჭარუ, ნოველისტი
 |
| Magnum opus: | *Det forjættede Land* *Lykke-Per* *De dødes Rige* |
| ნინა: |
დანიური ნინა
 |
| ჯილდოეფი: |
ნობელიშ პრემია ლიტერატურას (1917)
 |
|  |

**ჰენრიკ პონტოპიდანი** (დან. Henrik Pontoppidan; დ. 24 კვირკვე, 1857, ფრედერისია, დანია — ღ. 21 მარაშინათუთა, 1943, შარლოტენლუნდი, კოპენჰაგენი, დანია) — დანიარი ჭარუ დო ნოველისტი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ლიტერატურაშ დარგის, 1917 წანას (კარლ ადოლფ გელერუპიწკჷმა ართო).

## ლიტერატურა

* P. M. Mitchell: *Henrik Pontoppidan*. Boston, 1979.

## რესურსეფი ინტერნეტის

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
ჰენრიკ პონტოპიდანი ჰენრიკ პონტოპიდანი - ნახანდეფი პროექტ „გუტენბერგის“
* ნაჭარეფიშ ერკებული

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# თრილერი

ართამი თემა თრილერეფს რე უდუშებუ ნაკიბირეფიშ გეშა აწორინალეფი, თეშ, მუჭოთ თენა ხვადჷ ალფრედ ჰიჩკოკიშ ფილმს „რებეკა“, სოდე მისის დენვერსი ოცადჷ მისის დე ვინტერი ღურაშ კარს ქეგიორინუასჷნ.
**თრილერი** — ფართო ჟანრი ლიტერატურას, კინოს დო სატელევიზიე სფეროს. თის თარი ელემენტეფიშ სახეთ გჷმირინუაფუ ლება, ჯვირინი დო შურატოტაფა. თრილერი მაჯინეშ ვარ-და მაკითხირუშ გენწყუაფას ასტიმულირენს, ნამუშჷთ თის მუდგაინიშ ლებაშ გინაფა უღჷ, დო ნამუსჷთ მიაძინჷ მაშონთაფე ლება, ჩიბურდუა, სიურპრიზიშ გინაფა, შონთაფი დო/ვარ-და ტერორი. თრილერიშ ჟანრიშ ფილმეფს ახასიათენს ადრენალიშ მოძინა, ჯარდუა, ეფურაფა დო ქიმინუეფიშ ბიწორი ტემპით მალობა.

## სქოლიო
# ვაშინგტონი (ნოღა)

**ვაშინგტონი**, კოლუმბიაშ ოლქი (ინგლ. Washington, District of Columbia, D.C.) — ააშ-იშ ნანანოღა. ჯოხოქ გიადჷ ჯორჯ ვაშინგტონიშ საპატიცემოთ. ფედერალური ოლქი ააშ-ს, იდვალუაფუ ობჟათე ატლანტიკაშ რეგიონს. 1790 წანას მერილენდიშ შტატიშე გჷშართილქ იჸუ ნანანოღაშ ეიოკიდალო. 1791-შე ნანანოღა რე. ნოღა იდვალუაფუ წყარმალუ პოტომაკის, ენწყილ რე პიერ-შარლ ლანფანიშ გეგმაშ ოსხუნუთ, თარი მონუმენტეფი რე: კაპიტოლიუმი, ვაშინგტონიშ მონუმენტი.

* ფართობი – 177 კვ.კმ.
* მახორობა – 1802 – 3.087, 1877 – 150 ვითოში, 1997 – 529 ვითოში, 571 ვითოში.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# ლატური

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ნოღა
ლატური ინგლ. Latur მარათჰ. लातूर

|  |  |
| --- | --- |
| ქიანა |  ინდოეთიინდოეთი |
| შტატი | მაჰარაშტრამაჰარაშტრა |
| ოლქი | ლატურიშ ოლქი |
| კოორდ. | 18.4,76.58333318°24′00″ ოორ. გ. 76°35′00″ ელ. გ.﻿ / ﻿ |
| ცენტრიშ სიმაღალა | 630 მ |
| ოფიციალური ნინა | [[მარათჰი]] |
| მახორობა | 299 828 კოჩი (2001) |
| ბორჯიშ ორტყაფუ | UTC+5:30 |
| ტელ. კოდი | 2382 |
| ოფოსტე ინდექსი | 413512 |

|  |
| --- |
|
ლატური |

|  |
| --- |
|
ლატური |

**ლატური** ვიკიოწკარუეს |

**ლატური** (ინგლ. Latur) — ნოღა ინდოეთის, მაჰარაშტრაშ შტატის, ლატურიშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღა იდვალუაფუ შტატიშ ობჟათეშე, კარნატაკაშ შტატიშ ხურგაშ არხოს.
# ტიბეტიშ ლაკადა

| ტიბეტიშ ლაკადა ჩინ. 青藏高原 |
| --- |
| ტიბეტიშ ლაკადა |
| კოორდინატეფი:
33,8833°00′00″ ოორ. გ. 88°00′00″ ელ. გ.﻿ / ﻿ |
| ორენი  |  ჩინეთი
* ტიბეტის ავტონომიური რეგიონი
* ცინხაი (ჩინეთი)

 ინდოეთი
* ჯამუ დო ქაშმირი
 |
| ფართობი | 2 500 000 კვ² |
| სიმაღალა | 6000 |
| სიგჷრძა | 2500 კმ |
| სიგანა | 1000 კმ |
|
 |

**ტიბეტიშ ლაკადა** (ჩინ. 青藏高原) — ლაკადა ცენტრალურ აზიას, უმენტაშო ჩინეთის. ფართობი დოხოლაფირო 2 500 000 კმ². ოშქაშე სიმაღალა — 4000-5 000 მ. ბჟადალშე უხურგანს ყარაყორუმი, ოორუეშე — კუნლუნი, ბჟაეიოლშე — ჩინეთ-ტიბეტიშ გვალეფი (მინშა თე გვალეფიშ სისტემასჷთ ტიბეტიშ ლაკადას მიორხველანა), ობჟათეშე — ჰიმალაიშ გვალეფი. ტიბეტიშ ლაკადაშ ოორუე დო ცენტრალურ ნორთის (აბანობური ჯოხოდვალა ჩანგტანი) 4600-5200 მ სიმაღალას მადვალუ დაღარას ზუგუამი დო ბირტყა რზენეფს თირანს განედური დო სუბგანედური მალობაშ მორჩილი ქჷნდჷრეფი (სიმაღალა 6000 მ-შახ). დიდი სიმაღალაშ უმკუჯინალო, ჩანგტანს ოშქაშე ლაკადაშ მეჯინა უღუ. ზოხოიანი კონკეფი ერანთელი რე თირიშ ხურგიშე უმოს მაღალას, სოდე იდვალუაფჷ რელიეფიშ ალპური ფორმეფი დო ჯიშთეფი. ტროგული ლეხერეფი, მორენეფი დო კარრეფი 4500 მ სიმაღალაშახ დინმურს. ტიბეტიშ ლაკადაშ კირდეეფს პერიფერიული ქჷნდჷრეფიშ კართეფი ახრა რე დო ლეხერეფით აკოწეწილი რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ტიბეტიშ ლაკადა (ინგლისური) — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკაშე
* ტიბეტიშ ლაკადა (რუს.) — სტატია დიდი სხუნუეფიშ ენციკლოპედიაშე

## ლიტერატურა

* ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 9, ხს. 714-715, ქართი, 1985 წანა.
* Физическая география Китая, М., 1964.
# რადიაცია

## რადიაცია

### რადიაციული ფონი

თენა რე გუმოჩხორიება, ნამუთ მეურს კოსმოსურ დო დიხაურ გორჩქინაშ ორთაშობურ წყუეფშე დო ხოლო ხელუანურ რადიონუკლედეფშე, ნამუთ გოფაჩილი რე ორთას ადამიერიშ საქვარუაშ შედეგო.

**რადიაციულ ფონს ორთჷ**

1. ორთაშობური რადიაციული ფონი
2. ტექნოგენურო თირელი რადიაციულ ფონი
3. ხელუანური რადიაციული ფონი

**ორთაშობური რადიაციული ფონი** აკმოდირთუ გალენ დო დინახალენ დუმაჩხორიაფალი წყუეფშე.

გალეიან დოჩხორიაფაშ კომპონენტეფი რე:

1. კოსმოსური გუმოჩხორიაფა
2. ნერჩიშ გუმოჩხორიაფა
3. ატმოსფეროშ გუმოჩხორიაფა

დინახალენ გუმოჩხორიაფაშ კომპონენტეფი რე ადამიერიშ ორგანიზმიშა მიშმაულარი რადიონუკლეინეფი. თენეფი რე:

1. U-შ დო Th-შ ფანიაშ მაკათურეფი
2. რადიონუკლეინეფი, ნამუეფსჷთ ფანია ვაუღნან — K, Rb
3. ორთაშე ,,ხელუანურო *ღოლამირი რადიონუკლეინეფი — C, H*

**ტექნოგენურო თირელი რადიაციული ფონი**:

1. დინოხურიშ ეშაღალა
2. შხვადოშხვა ოჭვალიშ ჭუალა
3. სასუქიშ გიმორინაფა
4. დგჷმილეფიშ დოდგჷმა
5. ფურინუა დიდ სიმაღალას
6. ჸოფარინაშ დოჩხორუა (მასინთაფუ საათეფი, ტელევიზორი, კომპიუტერი, მობილურ ტელეფონი დო თ. უ.)

**ხელუანური რადიაციული ფონი**

1. ატომური ანჯარიშ აფეთქაფა
2. ოკათე მეურნობას ხელუანური რადიონუკლეინეფიშ გიმორინაფა
3. ატომური ელექტროობუძოლუშ გიმორინაფა
4. ატომური ენერგიაშ გიმორინაფა შხვადოშხვა სფეროს
5. ავარიეფი ბირთვულ-ენერგეტიკულ დუნოდგჷმეფს

XIX ოშწანურიშ დათებუს დო XX ოშწანურიშ შქა წანეფს მოხვადჷ გუმოჩხორიაფაშ სფეროს თარი მეგორაფეფქ.

1895 წანას გერმანალ მენცარქ ვილჰემ კონდარ რენტგენქ მიოგორუ X ჩხორიეფს, ნამუეფით გიმირინუაფუ მედიცინას რენტგენოდიაგნოსტიკას დო ჩხორიულ თერაპიას. 1896 წანას ფრანგ მენცარ ანრი ბეკერელქ მიოგორუ ორთაშობურ რადიოაქტივობას. 1934 წანას ჩილ დო ქომონჯ ირენ დო ფრედერიკ ჟოლია-კიურიქ მიოგორეს ხელუანურ რადიოაქტივობას. რადიაციული ჰიგიენა მუჭოთ მენცარობა დირსხუ XX ოშწანურს. თიშ ართ-ართი დუმარსხუაფალო აღიარებულ რე რადიობიოლოგიაშ დუმარსხუაფალი ივანე თარხნიშვილი. 1904 წანას თიშე მაართაშა რუსეთის, ცარსკოე სელოს, მიშაგურაფილ იჸუ ჰავაშ რადიოაქტივობა.

**რადიოაქტიური გუმოჩხორიაფა** რე მაიონებელი გუმოჩხორიაფა, ნამუთ წჷმიქიმინუ რადიოაქტიური ნიბთიერებეფშე

თენა ატომიშ აკორღვაფათ ხვადუ. ბორჯის ართულს აკორღვაფილ ატომეფიშ მუდანობას **რადიოაქტიური აქტივობა** ჯოხო. თიში ართილი რე  — Ci. ორთაშობური რადიოაქტივობაშ მეგორაფაშ უკული, გერკვიუ, ნამჷ-და რადიუმიშ გვირზილს მაულარ გინოქიმინუაშ შედეგო გიშნაჸოთემი გუმოჩხორიაფა უართგვარე რე დო აკოდირთუ — **α**, **β** დო **γ** ჩხორიეფშე. **α** ნორთი ჟირსხი დადებითი მუხტიშ მაღვენჯი ჰელიუმიშ გვირზილი რე, ნიბთიერებაშა მიშულაშ უნარი ვაურღ. **β** ჩხორიეფი ელექტრონეფიშ ნადუ რე. თიში ქანცაფი ნიბთიერებეფს ტახილი რე. შილეფს ჭიჭე უმოს მიშულათ იხასიათებუ (მუსხირენ მილიმეტრით). **γ** ჩხორიეფი ელექტრომაგნიტური ჩხორიეფი რე. იხასიათებუ ნიბთიერებეფს მაღალი მიშულაშ უნარით. თიში ედომუშამ აკოკინება ხვადუ 15სმ-იან ტყვიაშ ეკრანით. რენტგენიშ **Rö** ჩხორიეფი, ნამუთ ელექტრომაგნიტური გუმოჩხორიაფას წჷმარინუანს, მარა **γ**-შე გინორთით **Rö** წუმიქიმინუ ელექტრონეფიშ გეჩხერეზუაშ შედეგო. თიში მიშულა ნიბთიერებეფშა ძალამი მაღალი რე. რე ხოლო  **ნეიტრონული გუმოჩხორიაფა**, ნამუთ ნეიტრონეფიშ ნადუს წჷმარინუანს, თის დიდი ბიოლოგიური მოქიმინჯალა უღჷ, თიშენ ნამდა ელექტრონეიტრალობაშ გეშა იხასიათებუ შილეფს გუხურგუ მიკოშქუმალაშ უნარით. თინეფშე ოთხილარო გიმირინუაფჷ წყარბადკათინელი ნიბთიერებეფი - წყარი, პარაფინი, გრაფიტი.
# ძონგხა

|  |
| --- |
| **ძონგხა**  |
| გოფაჩილი რე |  ბჰუტანი სიკიმი ( ინდოეთი) |
| მორაგადეეფიშ მუდანობა | 640,000 (2013) |
| ოფიციალური სტატუსი |  ბჰუტანი |
| ლინგვისტური კლასიფიკაცია | ჩინურ-ტიბეტური ნინეფი
ტიბეტურ-ბირმული ნინეფი
ტიბეტურ-კინაური ნინეფი
ბოდური ნინეფი
ტიბეტური ნინეფი
**ძონგხა** |
| ჭარალუაშ სისტემა | ტიბეტური |
| ნინაშ კოდეფი | ISO1: **dz** ISO2: **dzo** ISO3: **dzo** - ძონგხა **adp** – ადაპი |
| რუკა |
| ბჰუტანიშ ოლქეფი, სოდე ძონგხა მახორობაშ მასქერული ნინა რე
ბჰუტანიშ ოლქეფი, სოდე ძონგხა მახორობაშ მასქერული ნინა რე
 |
| ვიკიოფირჩა |
|  ვიკიოფირჩას რე ძონგხამი ვიკიპედია
 |

**ძონგხა** თაშნეშე **ძონგკხა**, **ძონკქა** (རྫོང་ཁ་; ვაილი: *რძონგ-ქა*), მინშა გჷმირინუაფუ თაშნეშე: *ნგალოპქა,* — ბჰუტანიშ ერუანული ნინა. ზიტყვა „ძონგ'ქა“ შანენს ნინას (ქ*ა*), ნამუშა რაგადანა ძონგ'ის (*ძონგი*). ძონგი რე ჯიხაზურგა გიშაგორილი არქიტექტურა, ნამუთ ბჰუტანს შაბდრუნგიქ XVII ოშწანურას გავითარჷნ.

ძონგხაშ ჭარალუაშო გჷმირინუაფუ ტიბეტური ჭარალუა.

## ლიტერატურა

* Mazaudon, Martine & Boyd Michailovsky. 1988. “Lost syllables and tone contour in Dzongkha (Bhutan).” David Bradley, Eugénie J.A. Henderson & Martine Mazaudon (eds.). Prosodic analysis and Asian linguistics: to honour R.K. Sprigg. (Pacific Linguistics, Series C-104). 115-36
* Mazaudon, Martine & Boyd Michailovsky. 1989. “Syllabicity and suprasegmentals: the Dzongkha monosyllabic noun.” D. Bradley et al. (eds.). Prosodic analysis and Asian linguistics: to honour R.K. Sprigg. Canberra. (Pacific Linguistics). 115-36
* Michailovsky, Boyd. 1989. “Notes on Dzongkha orthography.” D. Bradley et al. (eds.). Prosodic analysis and Asian linguistics: to honour R.K. Sprigg. Canberra. (Pacific Linguistics). 297-301
* Tournadre, Nicolas. 1996. “Comparaison des systèmes médiatifs de quatre dialectes tibétains (tibétain central, ladakhi, dzongkha et amdo).” Z. Guentchéva (ed.). L’énonciation médiatisée. Louvain\_Paris: Peeters (Bibliothèque de l’Information Grammaticale, 34). 195-214
* Watters, Stephen A. 1996. A preliminary study of prosody in Dzongkha. Arlington: UT at Arlington, Masters Thesis

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Ethnologue entry on Dzongkha
* ძონგხა-ინგლისური ლერსიკონი
* Dzongkha podcast Archived 2011-08-07 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* Dzongkha Romanization for Geographical Names
* დუდიშული ფრაზეფი დო ლერსიკონეფი

## სქოლიო