Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ბერნი

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ნანანოღა
ბერნი გერმ. Bern

|  |
| --- |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| შილა | გერბი |
|  |  |

|  |  |
| --- | --- |
| ქიანა |  შვეიცარიაშვეიცარია |
| კანტონი | ბერნიბერნიშ კანტონი|ბერნი |
| ოლქი | ბერნი |
| კოორდ. | 46.95,7.4546°57′00″ ოორ. გ. 7°27′00″ ელ. გ.﻿ / ﻿ |
| მერი | ალეკ ფონ გრაფერი |
| დირსხუ | 1191 |
| მაართა შინუა | XII ოშწანურა |
| ფართობი | 51.62 კმ² |
| ცენტრიშ სიმაღალა | 540 მ |
| ოფიციალური ნინა | გერმანული |
| მახორობა | 133,798 კოჩი (2017) |
| მეჭედალა | 2,600 კოჩი/კმ² |
| ბორჯიშ ორტყაფუ | UTC+1, ზარხულს UTC+2 |
| ტელ. კოდი | +41 31 |
| ოფოსტე ინდექსი | 3000–3030 |
| ოავტომობილე კოდი | BE |
| ოფიციალური ვებ-ხასჷლა | www.bern.ch |

|  |
| --- |
|
ბერნი |

**ბერნი** ვიკიოწკარუეს |

**ბერნი** (გერმ. Bern, ფრანგ. Berne, იტალ. Berne) — შვეიცარიაშ ნანანოღა. მახორობა უმოსო გერმანული ნინამი რე. მახორობაშ მუდანობათ მანთხა რე შვეიცარიას ციურიხიშ, ჟენევაშ დო ბაზელიშ უკული. ბერნიშ აგლომერაციას ოხორანს 349,000 კოჩი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* City of Bern
* GIS City of Bern
* Bern Public Transportation Website (BernMobil)
* CityHunter Bern Archived 2006-11-10 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* Gurtenfestival

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# 1918

|  |  |
| --- | --- |
| **ვითოშწანურა:**  | I · **II** · III |
| **ოშწანურა:**  | XIX · **XX** · XXI |
| **წანეფი:** | 1915 · 1916 · 1917  **1918** 1919 · 1920 · 1921 |

**1918 წანა შხვა კალენდარეფს**| გრიგორიანული კალენდარი | 1918 *MCMXVIII* |
| იულიანური კალენდარი | 1917—1918 (14 ღურთუთაშე) |
| იულიანური კალენდარი ბიზანტიურ ერაწკჷმა | 7426—7427 (14 ეკენიაშე) |
| ურიული კალენდარი  | 5678—5679  |
| ისლამური კალენდარი | 1336—1337 |
| ჯვეშქორთული კალენდარი | (21 მელახშე) |
| - *ოქიანუშ აკოქიმინუაშე* | 7521—7522 (*„ჴფკა“*—*„ჴფკბ“*) |
| - *ქირსეშე* | 1918 (*„ჩშიჱ“*) |
| - *ქორონიკონით* | *XIV* მორთინა დო 74 (*„ოდ“*) *წანა* |
| ჯვეშსომეხური კალენდარი | 4410—4411 (11 მარაშინათუთაშე) |
| სომეხური ოხვამური კალენდარი | 1367 *ԹՎ* *ՌՅԿԷ*
 |
| ეთიოპური კალენდარი | 1910—1911 |
| რომიშ დორსხუაფაშე | 2670—2671 (4 მესიშე) |
| ჯვეშინდური კალენდარი |  |
| - *ვიქრამ-სამვატი* | 1974—1975 |
| - *შაკა სამვატი* | 1840—1841 |
| - *კალი-იუგა* | 5019—5020 |
| ირანული კალენდარი | 1296—1297 |
| ბუდისტური კალენდარი | 2461 |
| იაპონური კალენდარი | 7-ა წანა ტაისიო |
| ჩინური კალენდარი | 4614—4615 丁巳 — 戊午 ჭითა გვერი — ჸვინთელი ცხენი |

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
19181918 (ვითოშ ჩხოროშ ვითობრუო) წანა** — გრიგორიანული კალენადრიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ პირველი დღა რე თუთაშხა დო იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ პირველი დღა რე თუთაშხა. თე წანას კალენდარეფს შქას გინორთა რდჷ 13 დღა. თე წანა რე XX ოშწანურაშ მა-2 დეკადაშ მა-8 წანა.

## მოლინეფი

### ღურთუთა

### ფურთუთა

### მელახი

### პირელი

### მესი

### მანგი

### კვირკვე

### მარაშინათუთა

### ეკენია

### გჷმათუთა

### გერგობათუთა

### ქირსეთუთა

## დუნაბადი

### ღურთუთა

### ფურთუთა

### მელახი

### პირელი

### მესი

### მანგი

### კვირკვე

### მარაშინათუთა

### ეკენია

### გჷმათუთა

### გერგობათუთა

### ქირსეთუთა

## ნაღურა

### ღურთუთა

### ფურთუთა

### მელახი

### პირელი

### მესი

### მანგი

### კვირკვე

### მარაშინათუთა

### ეკენია

### გჷმათუთა

### გერგობათუთა

### ქირსეთუთა

## დღახუეფი
# კონგოშ რესპუბლიკა

| კონგოშ რესპუბლიკა*République du Congo* (ფრანგ.) კონგოშ რესპუბლიკა |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| **დევიზი:**Unité, Travail, Progrès (ფრანგ.) *ართიანობა, ხანდა, პროგრესი* |
| **ჰიმნი:**La Congolaise  |
| კონგოშ რესპუბლიკაშ ორენი  |
| **ნანანოღა** (დო უკაბეტაშ ნოღა)
  | ბრაზავილი
-4.233333,15.2333334°14′ ობჟ. გ. 15°14′ ელ. გ.﻿ / ﻿ |
| ოფიციალურ ნინა(ეფი) | ფრანგული |
| თარობა | რესპუბლიკა |
|  -  | პრეზიდენტი | დენის სსაუ ნგუესსო |
| ფართობი |
|  -  | გვალო | 342,000 კმ2 (64-ა) |
|  -  | წყარი (%) | 3,3 |
| მახორობა |
|  -  | 2014 ფასებათ | 4,662,446 (125-ა) |
|  -  | მეჭედალა | 12,8 ად/კმ2 (204-ა) |
| **ედპ** (ჸუპ) | 2014 ფასებათ |
|  -  | გვალო | $21.992 მილიარდი  |
|  -  | ართ მახორუშე | $5,145  |
| **აგი** (2013) | 0.564 (ოშქაშე) (140-ა) |
| ვალუტა | აფრიკული ფრანკი (`XAF`)  |
| ბორჯიშ ორტყაფუ | WAT (UTC+1)  |
| ქიანაშ კოდი | COG |
| Internet TLD | .cg |
| ოტელეფონე კოდი | +242 |

**კონგოშ რესპუბლიკა(ფრანგ.  République du Congo; კონგოშ ნინაშა: Repubilika ya Kongo; ლინგალა: Republiki ya Kongó*, თაშნეშ უჯოხონა **კონგო ბრაზავილი** ვარდა თეშ **კონგო**) - ქიანა ცენტრალურ აფრიკას. ქიანას უხურგანს: გაბონი, კამერუნი, ცენტრალური აფრიკაშ რესპუბლიკა, კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა ანგოლარეფიშ ანკლავი კაბინდაშ პროვინციას დო გვინეაშ ჸუჯის.

რეგიონს დომინირენდჷ ბანტუშ თური, ნამუთ კინოხ წყარმალუ კონგოშ მანგას აწარმენდეს ვაჭრობას. ალმახანური რესპუბლიკა ჸოფილი ფრანგული კოლონია რე, ნამუქჷთ 1960 წანასს ზოხორინალა მიღჷ. კონგოშ ოკათე რესპუბლიკა რდჷ სხუნუეფიშ ბლოკიშ მაკათური, მარქსისტულ-ლენინისტური ართპარტიული სახენწჷფო. 1970 წანაშე 1992 წანაშახ კომუნისტურ რეჟიმი დოთირუ დემოკრატიულ გიშაგორუეფქ, მარა 1997 წანაშ ომენოღალი ლჷმაშ უკული გეგმაჸათეს გიშაგორილი პრეზიდენტი პასკალ ლისოუბა დო დირთჷ ჸოფილი დიქტატორი დენის სსაუ ნგუესსო.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* კონგოშ რესპუბლიკაშ პარლამენტიშ ვებ-ხასჷლა (ფრანგული)
* კონგოშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტიშ ვებ-ხასჷლა Archived 2010-12-22 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.  (ფრანგული)
* თარობაშ მადუდე დო მინისტრეფიშ კაბინეტი

## სქოლიო

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
კონგოშ რესპუბლიკა

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# პროტესტანტული რეფორმაცია

რეფორმაცია დო კონტრ რეფორმაცია ევროპას, ლენი ფერი შანენს პროტესტანტულ ქიანეფს
**პროტესტანტული რეფორმაცია** — მასიური რელიგიური დო პოლიტიკური ყარაფი ბჟადალ დო ცენტრალურ ევროპას XVI ოშწანურაშე XVII ოშწანურაშ დაჭყაფუშახ.

XV ოშწანურაშ შქა ხანეფშე მოჸუნაფილი, პაპეფქ ფაქტობურო საერო მამართალებო გჷნირთეს. თინეფიშ ვარჩხილიშმჸოროფობა დო ზოგადო, კათოლიკურ ოხვამეს თე ბორჯიშო გოფაჩილი მანკიერებეფი მიარე ქირსიანიშ აზმოთუას იჭანუანდჷ.

თინეფს შქას რდჷ ვიტენბერგალი ბერი დო თეოლოგიაშ პროფესორი მარტინ ლუთერი (1483–1546), კათოლიკური ოხვამეშ დო პაპობაშ სააწმარენჯოთ მალობა თი ნძალიერი ყარაფიშ მუმათარი, ნამუთ ბჟადალიშ ქირსიანობაშ საბოლოო გჷნოჯილაკუათ გეთუ. თე ყარაფიქ ისტორიაშა პროტესტანტული რევოლუციაშ ჯოხოთ გემშართჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
პროტესტანტული რეფორმაცია მერსხილი ტექსტეფიშ დო დოკუმენტეფიშ ინტერნეტ არქივი
* 16-ა ოშწანურაშ რეფომაცია Archived 2014-04-07 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
# ბასკეთი

**ბასკეთი
ბასკეფიშ ქიანაEuskadi  (ბასკური)
País Vasco  (ესპანური)**|  |
| **გერბი**  | **შილა**  |
| ქიანა |  ესპანეთი |
| ჰიმნი: | Eusko Abendaren Ereserkia  (ბასკური) „ბასკეფიშ ერუანულ ჰიმნი“  |
| სტატუსი | ავტონომიური ჯარალუა |
| ფორჷნს | 3 პროვინციას |
| ადმინ. ცენტრი | ვიტორია-გასტეისი |
| შხუ ნოღეფი | ბილბაო |
| მადუდე | ლეჰენდაკარი: იმანოლ პრადალესი |
| ედპ (2024) ედპ ართ შურ მახორუშე
  | €91.613 მილიარდი €40,862 |
| ოფიც. ნინეფი | ბასკური, ესპანური, ფრანგული |
| მახორობა (2025) | 2,242,343 (8-ო აბანი) |
| მეჭედალა | 310 კოჩი/კმ² |
| ფართობი | 7,230 კმ² (1.4 %, 14-ა აბანი) |
| სიმაღალა ზუღაშ დონეშე  - უმაღალაშ ჭურჭული
  |  1 551 მ |
| განედი | 42.50 |
| გრძედი | 2.41 |
|  |
| ბორჯიშ ორტყაფუ | UTC+1 |
| კოდი ISO 3166-2 | ES-PV |
| ოტელეფონე კოდი | +34 94- |
| ოფიციალური ვებ-ხასჷლა |

**ბასკეთი** ვარ-და **ბასკეფიშ ავტონომიურ გოართოიანაფა** (ბას. Euskal Autonomia Erkidegoa (EAE); ესპ. Comunidad Autónoma Vasca (CAV), ფრანგ. Communauté Autonome du Pays Basque (CAPV)) თეშნეშე ოფიციალურო ჯოხოიდვალუაფუ **ეუსკადი** (ბას. eus̺kadi) — ავტონომიურ გოართოიანაფა ესპანეთიშ ოორუეშე. თინა იკათუანს გეჸვენჯ ბასკურ პროვინციეფს: ალავას, ბისკაიას დო გიპუსკოას. ბასკეთიშ ტერიტორიათ რე გოხურგელ ჟირ ანკლავი, ტრევინიო დო ვალიე-დე-ვილიავერდე.

ბასკეთის ქიმიაჩჷ „ერუანობაშ“ სტატუსიქ, ნამუთ გერსხილ რე ესპანეთიშ 1978 წანაშ კონსტიტუციას. ავტონომიურ გოართოიანაფა გერსხჷ ბასკეთიშ ავტონომიაშ სტატუტის, ნამუთ რე ოსხირგჷმაჭყაფალ იურიდიულ დოკუმენტ დო აკმოქიმინუნს ინოხვენს ბასკ კათაშ წუმოძინაშო ობჟათე ბასკეთის. თეშ პარალელურო, ნავარას, ნამუქჷთ 1932 წანას მორჩილ უმენტაშობათ ივარუ ართობურ ავტონომიაშ სტატუტშენ, 1982 წანას მიაჩჷ ზოხორინელ ქარტიულ სტატუტიქ.

ასეიან ბორჯიშო ავტონომიურ გოართოიანაფას ოფიციალურ ნანანოღა ვაუღჷ, მარა ნოღა ვიტორია-გასტეისი, ნამუთ ალავაშ პროვინციას იდვალუაფუნ, რე დე-ფაქტო ნანანოღა, ანდანე თექ იდვალუაფუ ბასკეთიშ პარლამენტი, ბასკეთიშ თარობაშ შტაბ-ორენ დო ბასკეთიშ ავტონომიური გოართოიანაფაშ პრეზიდენტიშ რეზიდენცია (ახურია-ენეაშ დოხორე). ბასკეთიშ უმაღალაშ სასამართოშ შტაბ-ორენ იდვალუაფუ ნოღა ბილბაოს. მუჟანსჷთ ვიტორია-გასტეის ფართობით არძაშე უკაბეტაშ მუნიციპალიტეტ რე (277 კმ²), ბილბაო არძაშე უკაბეტაშ რე მახორობაშ მეჯინათ — თექ ოხორანს 347,342 ადამიერ დო იდვალუაფუ ბისკაიაშ პროვინციას, 875,552 მახორობამ აგლომერაციას.

ტერმინ „ბასკეფიშ ქიანა“ თეშნეშე შილებე შანენდას უმოს კაბეტ კულტურულ რეგიონშა (ბასკურო: Euskal Herria), ბასკ კათაშ ოდაბადეშა, ნამუთ მუშჸურე იკათუანს თე ავტონომიურ გოართოიანაფას ხოლო. კულტურულ ცენტრი – სან-სებასტიანი (დონოსტია) სოდეთ ირწანურო იმანჯებჷ სან-სებასტიანიშ კინო–ფესტივალი.

## გეოგრაფია

ავტონომიურ გოართოიანაფას აკმადგინანა გეჸვენჯ პროვინციეფი:

* ალავა (ბასკურო Araba), ნანანოღა ვიტორია-გასტეისი
* ბისკაია (ესპანურო Vizcaya, ბასკურო Bizkaia), ნანანოღა ბილბაო
* გიპუსკოა (ესპანურო Guipúzcoa), ნანანოღა სან-სებასტიანი

## რესურსეფ ინტერნეტის

* Basque Government
* José Aranda Aznar, “La mezcla del pueblo vasco”, en *Empiria: Revista de metodología de ciencias sociales*, ISSN 1139-5737, Nº 1, 1998, págs. 121-180.
# წაკურთხია

| წაკურთხია |
| --- |
|  |
| წაკურთხიაშ მართლმადიდებელური ხატი, კირილო-ბეროზელიშ ოხიდა, რუსეთი, 1497 წანა |
| **ტიპი** | რელიგიური დღახუ |
| **შანულობა** | ართ-ართი შანულამი დღახუ |
| **იშინუანა** | *მართლმადიდებელეფი*: 6 ღურთუთა 19 ღურთუთა *კათოლიკეეფი*: 6 ღურთუთა *კოპტური მართლმადიდებლური ოხვამე*:7 ღურთუთა *ჯვეშბჟაეიოლური ოხვამეეფი*: 6 ღურთუთა |
| **ზეიმობა** | წყარიშ კურთხუა, ალილო, ოხვამური ღორონთიშნინალა, ჸუდეშ ოსინთეეფს სანთელიშ ერზამა |
| **მერსხილი რე** | ქირსე |

**წაკურთხია** — ახალი აპიანიშ ართ-ართი თარი ნოფული დო ქირსიანული დღახუ, ნამუსჷთ იშინუანს მართმადიდებელი ოხვამე (6) 19 ღურთუთას. თე დღას, სახარებაშ მეჯინათ, იოანე ნათელმიმაჩამალქ წყარმალუ იორდანეს ნათუ იოსე ქირსე. წაკურთხიაშ დღახუს წყარიშ კურთუაშ ნინალა (კაბეტი აიაზმა) ირსულებუ დო ნაკურთხი წყარი ნთელ წანაშ გოძვენას იჩუალუაფუ.

„წაკურთხიაშ ბორჯის შურიწიმდეშ ნოფული ქიმინჯალათ ქირსიანი იოსე ქირსეშ რსხულს, ოხვამეს მიშაკათუ. ნოფული — მარდიშ უძირაფუ ქიმინჯალას დგომარენს: წყარი რსხულს გიშმაწიმინდჷნს, შურიწიმდე — გონებაშო უმუჭირინაფუო კი0ნე მუ შურს გობონს“ (კირილე იერუსალიმალი).

## თაშნეშე ქოძირით

* ქირსიანული ნოფულეფი

## ლიტერატურა

* ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 7, ხს. 299, ქართი, 1984 წანა.
# ანგოლა

| ანგოლაშ რესპუბლიკაRepública de Angola ანგოლა |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| **დევიზი: 'Latin:Virtus Unita Fortior ლათინურო:ართოიანობა* |
| **ჰიმნი:წიმი ანგოლა!* |
| ანგოლაშ ორენი  |
| **ნანანოღა** | ლუანდა
 |
| უკაბეტაშ ნოღა | ლუანდა, ბენგელა, უამბო |
| ოფიციალურ ნინა(ეფი) | პორტუგალიური |
| თარობა | ოპრეზიდენტე რესპუბლიკა |
|  -  | პრეზიდენტი | ჟოაუ ლორენსუ |
|  -  | ვიცე-პრეზიენტი |  მანუელ დომინგუშ ვისენტე |
| ფართობი |
|  -  | გვალო | 1 246 700 კმ2 (23-ა) |
|  -  | წყარი (%) | უშანულო |
| მახორობა |
|  -  | 2013 ფასებათ | 646 166 (59-ა) |
|  -  |  census | 25 789 024 (2014)  |
|  -  | მეჭედალა | 20,69 ად/კმ2 (199-ა) |
| **ედპ** (ჸუპ) | 2014 წანაშ ფასებათ |
|  -  | გვალო | $139.059 მილიარდი (61-ა) |
|  -  | ართ მახორუშე | $6,052  |
| **აგი** (2013) | 0,508 (დაბალი) (148-ო) |
| ვალუტა | კვანზა (`AOA`)  |
| ბორჯიშ ორტყაფუ | (UTC+1)  |
| ქიანაშ კოდი | AGO |
| Internet TLD | .ao |
| ოტელეფონე კოდი | 244 |

**ანგოლა** (პორტ. Angola), ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა — ანგოლაშ რესპუბლიკა (პორტ. República de Angola ʁɛˈpublikɐ dɨ ɐ̃ˈɡɔlɐ) — სახენწჷფო ობჟათე აფრიკას; ობჟათეშე ომძღჷ ნამიბიას, ოორუეშე დო ოორუე-ბჟაეიოლშე კონგოშ დემოკრატიულ რესპუბლიკას დო კონგოშ რესპუბლიკას (კაბინდაშ ექსკლავი), ბჟადალშე ომძღჷ ატლანტიშ ოკიანეთ. რინელი პორტუგალიაშ კოლონია. 1976 წანაშ 1 ქირსეთუათაშე გოეროშ მაკათური რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ანგოლაშ თარობაშ ვებ-ხასჷლა
* ანგოლაშ პროფილი BBC News-შე
* ერუანული ნინა მბუნდა

## სქოლიო

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# რეჯეფ თაიფ ერდოღანი

|  |
| --- |
| **რეჯეფ თაიფ ერდოღანი თურქ. Recep Tayyip Erdoğan**  |
|   |
|  თურქეთიშ 12-ა პრეზიდენტი  |
| პოსტის გერინაშ ბორჯი |
| 28 მარაშინათუთა, 2014 – ასეშა |
| ვიცე-პრეზიდენტი   | ფუატ ოქტაი |
| პრემიერ-მინისტრი   | აჰმედ დავუთოღლუ (2014-2016) ბინალი ილდირიმი (2016-2018) |
| წიმოხონი | აბდულა გიული |
|

---

 თურქეთიშ 36-ა პრემიერ-მინისტრი  |
| პოსტის გერინაშ ბორჯი |
| 14 მელახი, 2003 – 28 მარაშინათუთა, 2014 |
| წიმოხონი | აბდულა გიული |
| მონძე | აჰმედ დავუთოღლუ |
|

---

 სტამბოლიშ მერი |
| პოსტის გერინაშ ბორჯი |
| 27 მელახი, 1994 – 6 გერგობათუთა, 1998 |
| წიმოხონი | ნურეთინ სეზენი |
| მონძე | ალი მიუფით ღურტუნა |
|

---

 |
| დუნაბადი | 26 ფურთუთა, 1954 (1954-02-26)

 სტამბოლი, თურქეთი |  |
| მენოღალობა |  თურქეთი |
| ერუანობა | თურქი |
| პოლიტიკური პარტია | სამართალიანობაშ დო გოვითარაფაშ პარტია |
| მუმა | აჰმეთ ერდოღანი |
| ნანა | ტენზილე ერდოღანი |
| ალმასქუ | ემინე ერდოღანი |
| სქუალეფი | აჰმედ ბურაქი, ნეჯმედდინ ბილალი, ესმა დო სიუმეიე |
| გონათაფა | სტამბოლიშ ეკონომიკაშ დო კომერციულ მენცარობეფიშ აკადემია |
| პროფესია | პოლიტიკოსი |
| რელიგია | ისლამი (სუნიტი) |
| ხეშმოჭარუა |  |
| ვებ-საიტი | ოფიციალური ვებ-ხასჷლა |

**რეჯეფ თაიფ ერდოღანი** (თურქ. Recep Tayyip Erdoğan; დ. 26 ფურთუთა, 1954, სტამბოლი, თურქეთი) — თურქეთიშ პოლიტიკური დო ოურდუმე მოღალე. თურქეთიშ პრემიერ-მინისტრი 2003-2014 წანეფს, სამართალიანობაშ დო გოვითარაფაშ პარტიაშ ლიდერი. 1994-1998 წანეფს სტამბოლიშ მერი რდჷ. თურქეთიშ პრეზიდენტი, 2014 წანაშ 28 მარაშნათუთაშე. ერდოღანი თურქეთიშ ევროინტეგრაციაშ მოხუჯე რე.

## ბიოგრაფია

რეჯეფ თაიფ ერდოღანქ დებადჷ სტამბოლს, რეჯეფ თაიპ ერდოღანიშ მუმა, აჰმეთ ერდოღანი, „თაიპ ბაქათალათ“ წოდებული თაიფ ეფენდიშ ქომოლსქუა რე. 2004 წანაშ 11 მარაშინათუთას, საქორთუოს ვიზიტიშ ბორჯის რეჯეფ თაიფ ერდოღანქ გჷმაცხადჷ, ნამჷ-და „მა ხოლო ქორთუ ვორექ, ჩქინ ფანიაქ ბათუმიშე რიზეშა გეგნორთჷ ოხორინალო“. მარა, თეშ გაცხადებაშ უკული, თურქული არხიშ *NTV*-შ ეთერს 2007 წანას, თიქ ივარუ თენა დო გჷმაცხადჷ, ნამჷ-და ქორთული დო სომეხური გოჭყაფა ვაუღუნ დო თურქი რე. 2009 წანას, *Odatv*-შ ეთერს გისიმუ ვერსიაქ, ნამჷ-და თიში ბაბუ „ბაქათალა“-შ მეტჯოხოშ უღუდჷ თიშენ, ნამჷ-და თინა რე დინოხოლენი ქართლიშ ოფუტე „ბაქათაშე“. აჰმეთ ერდოღანიშ დაბადებაშ ზუსტი თარიღი უჩინებუ რე, საფულაშ ქუას 1905-1906 დინნაჭარაშ უმკუჯინალო, პირადობას უჭარჷ 1905 წანა.

ართ-ართ ინტერვიუს ერდოღანქ გჷმაცხადჷ, ნამჷ-და ბაღანობას თინა ბუბლეფს დო წყარს გჷმოჩანდჷ, თაშნეშე თიშ გეშა ზადებულჷ დოკუმენტურ ფილმს „მოხლეელშ ამბე“ (თურქ. Ustanın Hikayesi), მოჸონაფილი რე ბაღანობაშ თი პერიოდი, სოდე თინა ზარხულს ჩაის დო თხირს შაყარანს რიზეს. დაჭყაფური გონათუა მიღჷ ქასიმფაშაშ „ფიჰალეფაშაშ დაჭყაფურ სკოლას“, ნამუთ გათუ 1965 წანას, თეშ უკული — გურაფა გაგჷნძორჷ სტამბოლიშ ფატიჰიშ რაიონიშ „იმამ ჰათიპიშ უმაღალაში გონათუაშ სკოლას“, ნამუთ 1973 წანას გათუ. სტამბოლიშ „იმამ ჰათიპიშ უმაღალაში გონათუაშ სკოლას“ გურაფაშ ბორჯის ომაჸოროფეთ ლაჸაფენდჷ კუჩხბურთის.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* თურქეთიშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა (თურქული)
* რეჯეფ თაიფ ერდოღანიშ ბიოგრაფია OECD-ის (ინგლისური)

## სქოლიო
# CNN

The Cable News Network-იშ ლოგო
**CNN** – **The Cable News Network** — ამერიკული ტელეკომპანია ახალი ამბეფიშ 24 საათამი მაუჭყაფალობათ (შტაბ-ბინა ნ. ატლანტას, ევროპული ოდუდე ოფისი ნ. ლონდონც). დარსხუ ტედ ტერნერქ 1980 წანას. მოსოფელიშ თე უშხუაში ოინფორმაციე კომპანია ფორჷნს 14 შხვადოშხვა ოკაბელე დო ალმაშარული არხის, 2 რადიოგიოდგინუს, 6 ინტერნეტ–საიტის დო 40–შახ თანჯეფგალენური ბიუროს. ახალ ამბეფც სი–ენ–ენი–ი გჷნმოჩანც 38 კოსმოსური ალმაშარეშ სიგნალეფიშ მეშქაშალათ, ნამუეფიშ ძირაფა შელებუანიე 1,5 მილიარდი მაჯინეშო მოსოფელიშ 212 ქიანას დო ტერიტორიას. სი–ენ–ენ–ქ გჷშაკერძაფილი პოპულარობა მიპალუ თიში უკული, მუთ 1991 წანას კარაკან რეპორტაჟეფც გჷნმოჩანდჷ სპარსეთიშ ჸუჯის მიმალი ოლჷმარი ოპერაციეფშე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* კომპანია სი–ენ–ენ–იშ ოფიციალური საიტი
# 1757

|  |  |
| --- | --- |
| **ვითოშწანურა:**  | I · **II** · III |
| **ოშწანურა:**  | XVII · **XVIII** · XIX |
| **წანეფი:** | 1754 · 1755 · 1756  **1757** 1758 · 1759 · 1760 |

**1757 წანა შხვა კალენდარეფს**| გრიგორიანული კალენდარი | 1757 *MDCCLVII* |
| იულიანური კალენდარი | 1756—1757 (12 ღურთუთაშე) |
| იულიანური კალენდარი ბიზანტიურ ერაწკჷმა | 7265—7266 (12 ეკენიაშე) |
| ურიული კალენდარი  | 5517—5518  |
| ისლამური კალენდარი | 1170—1171 |
| ჯვეშქორთული კალენდარი | (21 მელახშე) |
| - *ოქიანუშ აკოქიმინუაშე* | 7360—7361 (*„ჴტჲ“*—*„ჴტჲა“*) |
| - *ქირსეშე* | 1757 (*„ჩღნზ“*) |
| - *ქორონიკონით* | *XIII* მორთინა დო 445 (*„ჳმე“*) *წანა* |
| ჯვეშსომეხური კალენდარი | 4249—4250 (11 მარაშინათუთაშე) |
| სომეხური ოხვამური კალენდარი | 1206 *ԹՎ* *ՌՄԶ*
 |
| ეთიოპური კალენდარი | 1749—1750 |
| რომიშ დორსხუაფაშე | 2509—2510 (2 მესიშე) |
| ჯვეშინდური კალენდარი |  |
| - *ვიქრამ-სამვატი* | 1813—1814 |
| - *შაკა სამვატი* | 1679—1680 |
| - *კალი-იუგა* | 4858—4859 |
| ირანული კალენდარი | 1135—1136 |
| ბუდისტური კალენდარი | 2300 |
| იაპონური კალენდარი | 7-ა წანა ხორეკი |
| ჩინური კალენდარი | 4453—4454 丙子 — 丁丑 ჭითა ვირთხა — ჭითა ხოჯი |

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
17571757 (ვითოშ შკვითოშ ჟარნეჩდოვითოშკვითი) წანა** — გრიგორიანული კალენადრიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ პირველი დღა რე შურიშხა დო იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ პირველი დღა რე ჯუმაშხა. თე წანას კალენდარეფს შქას გინორთა რდჷ 11 დღა. თე წანა რე XVIII ოშწანურაშ მა-6 დეკადაშ მა-7 წანა.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# 1853

|  |  |
| --- | --- |
| **ვითოშწანურა:**  | I · **II** · III |
| **ოშწანურა:**  | XVIII · **XIX** · XX |
| **წანეფი:** | 1850 · 1851 · 1852  **1853** 1854 · 1855 · 1856 |

**1853 წანა შხვა კალენდარეფს**| გრიგორიანული კალენდარი | 1853 *MDCCCLIII* |
| იულიანური კალენდარი | 1852—1853 (13 ღურთუთაშე) |
| იულიანური კალენდარი ბიზანტიურ ერაწკჷმა | 7361—7362 (13 ეკენიაშე) |
| ურიული კალენდარი  | 5613—5614  |
| ისლამური კალენდარი | 1269—1270 |
| ჯვეშქორთული კალენდარი | (21 მელახშე) |
| - *ოქიანუშ აკოქიმინუაშე* | 7456—7457 (*„ჴჳნვ“*—*„ჴჳნზ“*) |
| - *ქირსეშე* | 1853 (*„ჩყნგ“*) |
| - *ქორონიკონით* | *XIV* მორთინა დო 9 (*„თ“*) *წანა* |
| ჯვეშსომეხური კალენდარი | 4345—4346 (11 მარაშინათუთაშე) |
| სომეხური ოხვამური კალენდარი | 1302 *ԹՎ* *ՌՅԲ*
 |
| ეთიოპური კალენდარი | 1845—1846 |
| რომიშ დორსხუაფაშე | 2605—2606 (3 მესიშე) |
| ჯვეშინდური კალენდარი |  |
| - *ვიქრამ-სამვატი* | 1909—1910 |
| - *შაკა სამვატი* | 1775—1776 |
| - *კალი-იუგა* | 4954—4955 |
| ირანული კალენდარი | 1231—1232 |
| ბუდისტური კალენდარი | 2396 |
| იაპონური კალენდარი | 6-ა წანა კაეი |
| ჩინური კალენდარი | 4549—4550 壬子 — 癸丑 უჩა ვირთხა — უჩა ხოჯი |

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
18531853 (ვითოშ ბრუოშ ჟარნეჩდოვითოსუმი) წანა** — გრიგორიანული კალენადრიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ პირველი დღა რე შურიშხა დო იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ პირველი დღა რე ცაშხა. თე წანას კალენდარეფს შქას გინორთა რდჷ 12 დღა. თე წანა რე XIX ოშწანურაშ მა-6 დეკადაშ მა-3 წანა.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# ბარუხ სპინოზა

ბარუხ სპინოზაშ პორტრეტი
სპინოზაშ მონუმენტი ჰააგას
**ბარუხ (ბენედიქტ) დე სპინოზა** - (ებრ. ברוך שפינוזה, ლათ. Benedictus de Spinoza) (დ. 24 გერგობათუთა, 1632, ამსტერდამი — ღ. 21 ფურთუთა 1677, ჰააგა) - ჰოლანდიარი ფილოსოფოსი, პანთეისტი, რაციონალისტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* "Spinoza" by Steven Nadler.
* "Spinoza's Psychological Theory" by Michael LeBuffe.
* "Spinoza's Physical Theory" by Richard Manning.
* "Spinoza's Political Philosophy" by Justin Steinberg.
# ლა-მანში

ლა-მანშიშ სატელიტური სურათი
ლა-მანშიშ საროტი
**ლა-მანში**, *ინგლისიშ სვირი* (ფრანგ. La Manche, ინგ. English Channel, გერმ. Ärmelkanal) — საროტი საფრანგეთიშ დო გოართოიანაფილი ომაფეშ შქას.

პა-დე-კალე ოორუეშ ზუღას მეთმურსხუანს ატლანტიშ ოკიანეს. საროტიშ სიგჷრძა — 57,8 კმ., სიგანა - ბჟადალ ნორთის 250 კმ., ბჟაეიოლს — 32 კმ., მინიმალური სიტომბა ფერვატრის — 23,5 მ. ლა-მანშიშ გიმე (დუვრიშ დო კალეშ შქას) გოჸუნაფილი რე გვირაბი (ედომუშამი სიგჷრძა 52,5 კმ., მუნაკვათი უშქაშეთ სატორიშ გიმე 38 კმ.). საროტიშ თარი ონიშოლეფი: პორტსმუტი, საუტჰემპტონი, გავრი, შერბური.

## რესურსეფი ინტერნეტის

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
English Channel Full Channel swim lists and swimmer information Archived 2011-03-06 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* Oceanus Britannicus or British Sea
* Channel swimmers website Archived 2006-06-14 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* Archives of long distance swimming
* Sponsor David Walliam's Sport Relief swim
* Channel Swimming and Piloting Federation
* Channel Swimming Association
# პროვანსი

პროვანსიშ გერბი
**პროვანსი** (პროვანსალი/ოქსიტანური: Provença შქაოშწანურეფს ვარა Prouvènço თეხანური მისტრალიურ ვარა პროვანსალიშ დიალექტშა) — ჸოფილი რომაული პროვინცია, თეჟამს ობჟათე-ბჟაეიოლ საფრანგეთიშ რეგიონი, აშაძჷ სქირონაშქა ზუღაშ პიჯის, იტალიაშ ხურგიწკჷმა, პროვანსი-ალპეფი-ლაჟვარდამი წყარპიჯიშ ადმინისტრაციული რეგიონიშ ნორთი.

## ისტორია

პროვანსიშ ტერიტორიას ჯვ. წ. VI ოშწანურას დირცხუ საბერძნეთიშ კოლონიეფქ. ჯვ. წ. II ოშწანურას ქჷდეკინეს რომალეფქ, სოდეთ დარცხის მუნეფიშ "პროვინცია" (თაჸურეშე მოურს ჯოხოდვალა). ფრანგეფიშ იმპერიაშ დორთუალაშ უკული (843 წ.) პროვანციქ ლოტარს ქოხვადჷ. 1481 წანას ქიმიარცხუ საფრანგეთის. XVI ოშწანურას რელიგიური ლჷმეფიშ ბორჯის რდჷ ჰუგენოტეფიშ ართ-ართი ჯინჯიერი დაადგინალი (ნოღა მარსელიშ გალე). საფრანგეთიშ ბურჟუაზიული რევოლუციაშ უკული დირთუ დეპარტამენტეფო. უღუდჷ დორხველი პროვანსული ნინა.

## ლიტერატურა

* *ალექსანდრე დიუმა* - დედოფალი მარგო; "ნაკადული", თბილისი, 1973; გვ. 714

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Official Provence area Tourist Board Provence area Tourist Board
* Official PACA Tourist Board Archived 2006-08-13 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.  Provence Alpes Côte d'Azur Tourist Board
* Areas of Provence Archived 2007-05-23 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.  Aix-en-Provence Tourist Office

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# ზჷმიერი კლიმატი

|  |
| --- |
|   **ტაროსი**    |
|   |
| წანმოწანაშ ბორჯეფი |
| **ზომიერი**
აფუნი · ზარხული
დამორჩილი · ზოთონჯი |
| **ტროპიკული**
ჭოროფა · გოლოფა |
| შტორმი |
|
ტყვაცი დო გურგინი · ტორნადო
ტროპიკული ციკლონი (წალიკონი)
ექსტრატროპიკული ციკლონი
ზოთონჯიშ წალიკონი · ქარშხუფი
ჸინამი შტორმი |
| ნოლექეფი |
|
ნირსი · ცჷნაფი · ჭვემა
ჸინიშ ჭვემა · ღირღი ჸინი
კირცხი · თირი ნოლექი · სუნჯი |
| თემეფი |
|
მეტეოროლოგია
ტაროსიშ პროგნოზი
კლიმატი · ჰავაშ დონძვარება |
| **ტაროსიშ პორტალი** |
|    |

**ზჷმიერი კლიმატი** თაშნეშე **ზჷმიერი კლიმატიშ ორტყაფუეფი** — გეოგრაფიული ორტყაფუეფი ოორუე დო ობჟათე გვერდოსფეროეფიშ ზჷმიერ განედეფს (ოორ. გ. 40-65° შქას დო ობჟ. გ. 42-58° შქას). ოორუე გვერდოსფეროშ ზჷმიერ ორტყაფუს უმენტაშო სქირონა რე (დოხოლაფირო 55%), ობჟათე გვერდოსფეროშ ზჷმიერ ორტყაფუშ უდიდაშ ნორთი (დოხოლაფირო 98%) ოკიანეს უკებჷ. ზჷმიერ ორტყაფუეფს უმენტაშო გჷმიხანტუაფუ ოტიბური რეჟიმიშ სეზონურობა, ხანგჷრძე რგილი ზოთონჯი. დიხაუჩაშ ჟინპიჯი ზჷმიერ ორტყაფუს წანაშ გოძვენას ღებულენს 290-340-შე 580-670-შახ კჯ/სმ2 (70-80-შე 140-160-შახ კკალ/სმ2) ბჟაშ სიტიბას. თაქ ედომუშამი წანაშ გოძვენას გოპატჷნაფილი რე ბჟადალური გჷნოღალა, მუთ ციკლონურ ქიმინჯეფწკჷმა ართო ხეს უნწყუნს ტიბუ დო რგილი ჰავაშ მასეფიშ ინტენსიურ თირუას დო სილამეშ გინულას ოკიანეშე სქირონაშა.

## თაშნეშე ქოძირით

* ატმოსფეროშ ზოგადი ცირკულაცია

## ლიტერატურა

* *ჯანელიძე ჭ.*, ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 4, ხს. 528, ქართი, 1979 წანა.