Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# დიპლომატია

გოეროშ დგჷმილი.
Ger van Elk, *Symmetry of Diplomacy*, 1975, Groninger Museum.
**დიპლომატია** — გალენური პოლიტიკაშ ართ-ართი ინსტრუმენტი, ნამუთ შხვაშთური ქიანეფწკჷმა ურთიართობეფს სახენწჷფოშ ღანკეფიშ არსულებას ონინალუ. შხვანერო, სახენწჷფოშ დო თარობაშ მადუდეეფიშ დო გალენური ურთიართობაშ ორგანოეფიშ ოფიციალური საქვარუა გალენური-პოლიტიკური ღანკეფიშ გახორციელებერო დო სახენწჷფო ინტერესეფიშ ოთხილარო ხურგაშგალე. ტერმინი „დიპლომატია“ მოურს ბერძენული ზიტყვაშე „diplōma“ — მუკნაჭარამი ჟირკიჩამი დაფა, ნამუთ ჯვეშ საბერძნეთის რწუმებულეფიშ საბუთო მიაჩამუდჷ შხვაშთურ ქიანაშა ჯღონელჷ დესპანს; თეხანური შანულობათ გიმირინუაფუ XVIII ოშწანურაშ ბოლოშე. დიპლომატიაქ გიჭყჷ სახენწჷფოწკჷმა ართო. თიშ ღანკმეწურაფა დო მეთოდეფი უხუჯანს სახენწჷფოშ დინოხოს დო პოლიტიკურ რეჟიმს.

## დიპლომატიურ ნინალას დოწესაფილი კატეგორიეფი

* უმაღალაში დიპლომატიური რანგეფი: საგანგებო დო რსულნებამი ელჩი; საგანგებო რსულნებამი დესპანი.
* უნჩაში დიპლომატიური რანგეფი: უნჩაში ელმაჩამალი; ელმაჩამალი; უკულაში ელმაჩამალი.
* უკულაში დიპლომატიური რანგეფი: მაართა მელამოსე; მაჟირა მელამოსე; მასუმა მელამოსე, ატაშე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* შეგილებუნა ქოძირათ მედიაფაილეფი თემაშე **„დიპლომატია“** ვიკიოწკარუეს.
* დიპლომატია (ინგლისური) — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკაშე

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# კომუნიზმი

მაგანა დო ურო, კომუნიზმიშ სიმბოლო
**კომუნიზმი** — ჯარალობურ წკარუა, ნამუთ გერსხუ წარმებაშ მეშქაშობეფიშ ართამ დორხველობას ჸოფურობას. პოლიტიკურ იდეოლოგია ვარ-და ფილოსოფიურ გემაჸვენჯობა, ნამუთ უხუჯანს თეჯგურა ჯარალობურ წკარუას. თიშ იდეოლოგიურ გჷმაჭყაფალო იკოროცხუ გერმანალ ფილოსოფოს კარლ მარქსი. კომუნიზმ თაშნეშე გიმირინუაფუ კომუნისტურ იდეოლოგიაშ მაღელ პოლიტიკურ ყარაფეფშოთ.

XX ოშწანურას, დუდგჷმოცხადაფილ კომუნისტურ პოლიტიკურ ნძალეფი, ხეშუულებას რდეს მოსოფელიშ ანდა ქიანას, თინეფს შქას 1917 წანაშ რუსეთიშ რევოლუციაშ უკულ სხუნუეფიშ რსხუ, ნამუთ რგილ ლჷმაშ ბორჯის რდჷ, სოციალისტურ კარეშ მადუდე დო ამერიკაწკჷმა იკოროცხუდჷ ართ-ართ ჟისახენწჷფოთ. 1980-იან წანეფშო, მოსოფელიშ მახორობაშ დოხოლაფირო ართ ნასუმორ კომუნისტურ ჟისახენწჷფოს ოხორანდჷ. სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმაშ უკული, კომუნიზმიშ პოზიციეფქ მოსოფელს უწაიათ დედაღარჷ.

ასეშა გჷმოხანტილ კომუნისტურ გამაგალა რე ჩინეთის, ვიეტნამს, ლაოსის დო კუბას. ართ-ართ ეკონია, ნამუქჷთ კომუნისტურ მართუალაშე ვარია თქჷნ, ოორუე კორეა რდჷ, სოდე 2009 წანას, კონსტიტუციაშე ოფიციალურო გეშეღეს კომუნიზმი, მუჭოთიდეოლოგია.

მარქსიშ მჯინათ, კაპიტალისტურ სისტემაშე კომუნიზმშა გინულა იმანჯებუ წოროგეჸვენჯ, გინმალ პერიოდიშ მუკულათ. თე რზა გიშაგორილ აფჷდეს რინელ კომუნისტურ რეჟიმეფიშ უმენტაშობას, მორო კომუნისტურ ეპოქაშა მიშულა ვამანჯებე აკა თინეფშა.

კომუნისტეფქ გოთანჯილ სიჸონიერას მიოჭირინეს ბჟადალ ევროპაშ ქიანეფს. ევროკომუნიზმ რე ტერმინი, ნამუთ 1970–იან წანეფშე გჷმირინუაფუდჷ ევროპალ კომუნისტეფშოთ, ნამუეფჷთ ედომუშამო ვარ-და ნორთობურო გიშმეხურგუდეს სხუნუეფიშ რსხუშე. კომუნისტურ ყარაფ თაშნეშე ძალამ ჸონიერ რდჷ ლათინურ ამერიკას.

## სქოლიო
# ჰარი ტრუმენი

| ჰარი ტრუმენი Harry S. Truman |
| --- |
|  |
| ააშ-იშ 33-ა პრეზიდენტი |
| პოსტის რინაშ ბორჯი |
| დაკინება | 12 პირელი, 1945 |
| დოტება | 20 ღურთუთა, 1953 |
| ვიცე- პრეზიდენტი | (1945-49), ალბენ ბარკლი (1949-53) |
| წოხოლიანი | ფრანკლინ რუზველტი |
| მონძე | დუაიტ ეიზენჰაუერი |
| ააშ-იშ 34-ა ვიცე-პრეზიდენტი |
| პოსტის რინაშ ბორჯი |
| დაკინება | 20 ღურთუთა, 1945 |
| დოტება | 12 პირელი, 1945 |
| პრეზიდენტი | ფრანკლინ რუზველტი |
| წოხოლიანი | ჰენრი უოლესი |
| მონძე | ალბენ ბარკლი |
| სენატორი მისურიშე |
| პოსტის რინაშ ბორჯი |
| დაკინება | 3 ღურთუთა, 1935 |
| დოტება | 17 ღურთუთა, 1945 |
| ბიოგრაფია |
| დაბადებული | 8 მესი, 1844 ლამარი, მისური |
| ღურელი | 26 ქირსეთუთა, 1972 კანზას-სიტი, მისური |
| პოლიტიკური პარტია | დემოკრატიული პარტია |
| ალმასქუ | ბეს ტრუმენი |
| რელიგია | ბაპტისტი |
| ხეშმოჭარა |  |

**ჰარი ტრუმენი** (Harry S. Truman) (დ. 8 მელახი, 1884 ― ღ. 26 ქირსეთუთა, 1972) — ააშ-იშ რანწკით 33-ა პრეზიდენტი (1945–1953), დემოკრატიული პარტია-შე. ჰარი ტრუმენიშ პრეზიდენტობაშ ბორჯის ამერიკელეფქ ატომური ბომბეფით დობომბეს იაპონიაშ ნოღეფი: ჰიროსიმა დო ნაგასაკი. ტრუმენი რდჷ ალიანსი ნატო-შ ართ-ართი დუმარსხუაფალი. 1945 წანას რდჷ ააშ-იშ რანწკით 34 ვიცე-პრეზიდენტი, 1935 – 1945 წანეფს რდჷ სენატორი მისურიშ შტატიშე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ჰარი ტრუმენიშ ბიოგრაფია
* ჰარი ტრუმენიშ კაბინეტი Archived 2006-06-15 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* ჰარი ტრუმენიშ სამედიცინო ისტორია
* ჰარი ტრუმენიშ ბიოგრაფია (ვიდეო) Archived 2012-04-28 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# ფილიპ II ოგიუსტი

|  |
| --- |
| **ფილიპ II ოგიუსტი Philippe II Auguste** |
|  ფილიპ II ოგიუსტიშ ბეჭედი. ლათინურო გეჭარჷ: *phillipvs dei gratia francorvm rex* ("ფილიპი, ღორონთიშ ჭყოლოფათ, ფრანკეფიშ მაფა") |
| ფრანკეფიშ მაფა/საფრანგეთიშ მაფა |
| პოსტის გერინაშ ბორჯი |
| 18 ეკენია, 1180 – 14 კვირკვე, 1223 |
| წიმოხონი | ლუი VII |
| მონძე | ლუი VIII |
|

---

 |
| დუნაბადი | 21 მარაშინათუთა, 1165 გონესი, საფრანგეთი |  |
| ნაღურა | 14 კვირკვე, 1223 (57 წანერი) მანტ-ლა-ჟოლი, საფრანგეთი |
| ნთხორუ აბანი | სენ-დენიშ ბაზილიკა |
| მუმა | ლუი VII |
| ნანა | ადელა შამპანარი |
| ალმასქუ | 1. იზაბელა ენოარი 2. ინგებორგ დანიარი 3. აგნესა მერანიარი |
| სქუალეფი | ლუი VIII, რობერტი, ფილიპი, მარია, ფილიპ იურპელი, პიერ შარლო (უკანონო) |
| რელიგია | ქირსიანობა |

**ფილიპ II ოგიუსტი** (ფრანგ. Philippe II Auguste; დ. 21 მარაშინათუთა, 1165 — ღ. 14 კვირკვე, 1223) — საფრანგეთიშ მაფა 1180-1223 წანეფს, კაპეტინგეფიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალი. ფილიპიშ წიმოხონი მაფეფი მიშინუაფუდეს მუჭოთ ფრანკეფიშ მაფა. 1190 წანაშე ფილიპიქ გინირთჷ მაართა მაფაქ, ნამუთ მუში დუც საფრანგეთიშ მაფას უძახუდჷ. ფილიპ II შინელი რე ეპითეტით *"ოგიუსტი"*, ნამუთ ტიტული ავგუსტუსიშე მოჸურს დო შანენს დიდის, კაბეტის. ოგიუსტი თის გიოდჷ ფრანგი ქრონისტიქ რიგორიქ.

ფილიპი რდჷ ლუი VII-შ დო თიში მასუმა ოსურიშ ადელა შამპანარიშ უნჩაში ქომოლსქუა. მუამუშიქ წორომამართალო წჷმარინუ 1179 წანას, 14 წანერი რდუნ თეშ. ფილიპიშ კორონაციაქ იმანჯჷ თე წანაშ 1 გერგობათუთას, რეიმსის. ფილიპიქ გაფართინუ საფრანგეთიშ სანძღოეფი დო სახენწჷფო შანულამო განძალიერჷ. მონაწილენდჷ მასუმა ჯვაროსნული ლესქერობას, რიჩარდ I ნჯილოშგური დო ფრიდრიხ I ბარბაროსაწკჷმა ართო. ლესქერობაშ შედეგო ჯვაროსანეფქ ქიდეკინეს აკრა დო იაფა, მარა იერუსალიმქ ვადართინეს.

გალენური ევროპული პოლიტიკას ფილიპიშ თარი კონკურენტეფი პლანტაგენეტეფი რდეს. ინგლის-საფრანგეთიშ 1213-1214 წანეფიშ ლჷმას, ინგლისიქ დემარცხჷ. გინმაჭყვადალი ბურჯაფიქ მოხვადჷ ბუვინიშ გოხოლუას, 1214 წანაშ 27 კვირკვეს. ფილიპიქ კონწარო ორჯგინჷ ინგლისარეფს დო თინეფიშ ალმარენჯეფს. შინონიშ ხეკულუათ ჯონ უდიხაწყარექ დათმუ ანჟუ, პუატუ დო ბრეტანი. ჸოფა გასურჷ ანჟუშ იმპერიაქ, ნამუსჷთ პლანტაგენეტეფი აკონტროლენდეს მავითოჟირა ოშწანურაშ შქა პერიოდიშე. ჸათე მეჭირინაფეფქ ძალამს განძალიერჷ ფილიპიშ პოზიციეფი ევროპაშ მასშტაბით. ჯონ უდიხაწყარეს ბარონეფქ (ნამუეფსჷთ ფილიპიშ სქუა ლუი ალურდჷ) ხე ქუმაჭარაფეს დუდშულობაშ დიდი ქარტიაშა, ნამუქჷთ შანულამო დოკონჩჷ მაფაშ ნებეფი ინგლისის. უკულ, 1216 წანაშ მესის, ლუიქ გემშეჭკირჷ ინგლისიშა, სოდეთ თინა არყებული ბარონეფქ ინგლისიშ მაფათ გეგმაცხადეს.

ფილიპი კონდაკო ვამონაწილენდჷ 1209 წანას დოჭყაფილი ალბიგოური ჯვაროსნული ლესქერობას, მარა მუში ვასალეფს დო რაინდედს ჸათე ლესქერობეფს მაკათურობაშ ნებას არძენდჷ. ალბიგოური ლესქერობა მონწყილი რდჷ რელიგიური სექტა კათარიზმიშ მეხჷ, ნამუქჷთ გენძალიერჷ ობჟათე საფრანგეთის.

ფილიპ II ოგიუსტიშ მართუალათ საფრანგეთიქ მიოჭირინუ ფინანსური სტაბილურობას დო ეკონომიკური წჷმოძინეფს. ფილიპიქ დადაღარჷ გოლინიანი დიდებუანეფი, მარა შანულამი პრივილეგიეფი ქიმეჩჷ ბურჟუაზიას. თიქ 1190-1213 წანეფს ეიოგჷ კაბეტი საფორთიფიკაციო კიდა პარიზიშ მუკი.

## ლიტერატურა

* ენციკლოპედია ბრიტანიკა
# 1671

|  |  |
| --- | --- |
| **ვითოშწანურა:**  | I · **II** · III |
| **ოშწანურა:**  | XVI · **XVII** · XVIII |
| **წანეფი:** | 1668 · 1669 · 1670  **1671** 1672 · 1673 · 1674 |

**1671 წანა შხვა კალენდარეფს**| გრიგორიანული კალენდარი | 1671 *MDCLXXI* |
| იულიანური კალენდარი | 1670—1671 (11 ღურთუთაშე) |
| იულიანური კალენდარი ბიზანტიურ ერაწკჷმა | 7179—7180 (11 ეკენიაშე) |
| ურიული კალენდარი  | 5431—5432  |
| ისლამური კალენდარი | 1081—1082 |
| ჯვეშქორთული კალენდარი | (21 მელახშე) |
| - *ოქიანუშ აკოქიმინუაშე* | 7274—7275 (*„ჴსოდ“*—*„ჴსოე“*) |
| - *ქირსეშე* | 1671 (*„ჩქოა“*) |
| - *ქორონიკონით* | *XIII* მორთინა დო 359 (*„ტნთ“*) *წანა* |
| ჯვეშსომეხური კალენდარი | 4163—4164 (11 მარაშინათუთაშე) |
| სომეხური ოხვამური კალენდარი | 1120 *ԹՎ* *ՌՃԻ*
 |
| ეთიოპური კალენდარი | 1663—1664 |
| რომიშ დორსხუაფაშე | 2423—2424 (1 მესიშე) |
| ჯვეშინდური კალენდარი |  |
| - *ვიქრამ-სამვატი* | 1727—1728 |
| - *შაკა სამვატი* | 1593—1594 |
| - *კალი-იუგა* | 4772—4773 |
| ირანული კალენდარი | 1049—1050 |
| ბუდისტური კალენდარი | 2214 |
| იაპონური კალენდარი |  |
| ჩინური კალენდარი | 4367—4368 庚戌 — 辛亥 ჩე ჯოღორი — ჩე ღეჯი |

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
16711671 (ვითოშ ამშოშ სუმონეჩდოვითაართი) წანა** — გრიგორიანული კალენადრიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ პირველი დღა რე ცაშხა დო იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ პირველი დღა რე ჟაშხა. თე წანას კალენდარეფს შქას გინორთა რდჷ 10 დღა. თე წანა რე XVII ოშწანურაშ მა-8 დეკადაშ 1-ა წანა.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# მასაჩუსეტსი

**მასაჩუსეტსი** (ინგლ Massachusetts) — შტატი ააშ-ს.

ლექსინგთონ-გრინი
* **ფართობი** — 20,3 ვითოში კმ²
* **მახორობა** — 6 439 ვითოში
* **ურბანიზაცია** — 83,8 %.
* **ნოღეფი** — ბოსთონი (ნანანოღა), 558 ვითოში, უორსთერი, 166 ვითოში, სპრინგფილდი, 150 ვითოში, კემბრიჯი, 94 ვითოში
* **ჩინებული კათა** — ჯონ კენედი, სემუელ ადამსი, უინსლოუ ჰომერი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Massachusetts Archived 2015-10-26 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine. . Open Directory Project.
* Massachusetts Historical Society.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# კელტეფი

**კელტეფი** (ლათ. Celtae, ბრეტ. Kelted, უელ. Y Celtiaid, ირლ. Na Ceiltigh, გელურ. Ceilteach, მენ. NY Celtiee, კორნ. Kelt) — მოჯგირეეფ ნინათ დო მატერიალური კულტურათ ინდოევროპული მუმალობაშ ტომეფი, ანტიკურ ჟამს უკინებუდეს ძალამი ფირჩა ტერიტორია ბჟადალ დო ცენტრალურ ევროპას.

## კონტაქტეფი ანტიკურ ცივილიზაციეფწკჷმა

კელტეფი ევროპას ართ–ართი არძაშე უშქურანჯი კათა რდჷ. ტერიშ ოშქურნაფალო ლჷმაშჟამს კელტეფი დუმაჸუნგებელო ღვარანდეს დო თაშნეშიშე გოფაჩილი რდჷ სალიმური ბუკიშ მეგამათ – კარნიკსეფი, ნამუშ პიჯეფით ჩხოლარეფიშ დუდეფიშ სახეთ რდჷ კეთებული.

## კელტეფიშ წანა

ბერძენი ისტორიკოსი დიოდორე სიცილიარი ჭარჷნდჷ, ნამუდა, ტერიშ ჸვილუაჟამს, კელტი მალიმარეფი „თინეფს დუდეფს კვათჷნდეს დო უკული მუშ ცხენეფიშ კჷსერს გინაბუნუანდეს, დო ჸუდეშა მოღალაწკჷმა, მინალწკჷმა გიობუნუანდეს. თინეფი ჩუანდეს დომარცხაფილი ტერეფიშ მოკვათილ დუდეფს კენდარიშ ზეთის. დო ნამთინე დუს იცქვანდეს, დო იჩიებუდეს ნამუდა თენ წონაშ ორქოშა ხოლო ვა თირანდეს თინეფიშ დუდეფს...“ საქვარი თისიე, ნამუდა კელტეფშო დუდეფი – ორინალი შურიე. ტერშო დუდიშ კვათუა შანენდჷ, ნამუდა თიში შური გჷმორთილიე თიში ასაგასაშე დო თის ვა გჷშაკურცხინე. შილებე, ტერეფიშ მოკვათილი დუდეფი აკმადგინანდეს ვართ ხვალე გომორძგვილიშ შანულამ ტროფეას, მარა კულტიშ ნორთისით. გონთხორუეფიჟამს როკეპერტუზის (საფრანგეთი) ძირაფილქ იჸუ დაბალი პორტიკი ნიშეფით, ნამუეფით რდეს ადამიერეფიშ დუდიშ ხოკოეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Ancient Celtic music - in the *Citizendium*
* Essays on Celtiberian topics - in *e-Keltoi*, University of Wisconsin, Madison
* Map of Celtic lands Archived 2021-02-25 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* Discussion - with academician Barry Cunliffe, on BBC Radio 4's *In Our Time*, February 21, 2002. (Streaming Realplayer format)
*

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# კალაპოტი

**კალაპოტი** — ლეხერიშ ნორთი, ნამუთ წყარიშ ნადუს უკებჷ. კალაპოტი შილებე მუსხირენი მეტრაშე ვითული კმ სიგანაშ რდასჷნ. რზენიშ წყარმალუეფიშ კალაპოტი უმენტაშო დოღიროკილი ვარა ჸალერი რე, უთარაშო ლეკით, ქვიშათ დო ხრეშით მოფინილი. გვალაშ წყარმალუეფიშ კალაპოტი უმოსი ბონი, როხონამი, ჭოროამი დო წყარგელაფუამი რე.

## ლიტერატურა

* ქსე, ტ. 5, ხს. 327, ქთ., 1980 წანა
# ვესტმინსტერი

ვესტმინსტერიშ დოხორე
ვესტმინსტერიშ სააბატო
ვესტმინსტერიშ გეგმა
**ვესტმინსტერი**, თაშნეშე **უესტმინსტერი** (ინგლ. Westminster) — ლონდონიშ ისტორიული რაიონი, ვესტმინსტერიშ ადმინისტრაციული ოლქიშ ნორთი, სოდე იდვალუაფუ გოართოიანაფილი ომაფეშ პარლამენტი.

ვესტმინსტერქ დირსხუ VII ოშწანურას, თი ბორჯიშო თაქ რსებული ოხიდაშ მუკი-მუკი. ჯოხოდვალა „ვესტმინსტერი” ზიტყვაზიტყვათ ითანგუ, მუჭოთ ოხიდაშ ბჟადალი ოხვამე. დუდმაართაშე ჯოხოშ გიმე უეჭვეთ იგურიშხონარებუდჷ ვესტმინსტერიშ სააბატოშ ტერიტორია, ნამუთ დახე ვითოშ წანაშ გოჩვენას წჷმარინუანდჷ ინგლისიშ ხეშუულებაშ რეზიდენციას.

## თაშნეშე ქოძირით

* დინოხოლენი ლონდონი

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ვესტმინსტერი. (პოლკოვნიკიშ ბლოგი)
* ლონდონი,ვესტმინსტერი Archived 2016-07-29 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* ვესტმინსტერ სიტი
* ვესტმინსტერი
* მაართა ჯაშ პარლამენტი
* ვესტმინსტერი. პარლამენტიშ ისტორია Archived 2015-10-30 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* ვესტმინსტერიშ დოხორე
* ინგლისიშ ისტორიაშ ხასჷლა

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |