# ბულგარეთი

| ბულგარეთიშ რესპუბლიკაბულგ. Република България Republika Bŭlgariya ბულგარეთი |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| შილა |  |

 |
| **დევიზი:**Съединението прави силата *Sŭedinenieto pravi silata* („ართობა გუთმაჭყანს ჭყანას“) |
| **ჰიმნი:**Мила Родино „Mila Rodino“ („ანდაღებული ოდაბადე“)  |
| ბულგარეთიშ ორენი  |
| **ნანანოღა** (დო უკაბეტაშ ნოღა)
  | სოფია
42.683333,23.31666742°41′ ოორ. გ. 23°19′ ელ. გ.﻿ / ﻿ |
| ოფიციალურ ნინა(ეფი) | ბულგარული |
| **რელიგია**  | * + 64.7% ქირსიანობა
		- 62.7% ბულგარული მართმადიდებელობა
		- 2.0% შხვა ქირსიანეფი
* 15.9% ვა რელიგიური
* 9.8% ისლამი
* 0.1% შხვა
* 9.5% უგამუ
 |
| თარობა | უნიტარული საპარლამენტო რესპუბლიკა |
|  -  | პრეზიდენტი | ილიანა იოტოვა |
|  -  | პრემიერ-მინისტრი | როსენ ჟელიაზკოვი |
| ფართობი |
|  -  | გვალო | 110,993.6 კმ2 (103-ა) |
|  -  | წყარი (%) | 2.16 |
| მახორობა |
|  -  | 2021 ფასებათ |  6,519,789 (154-ა) |
| **ედპ** (ჸუპ) | 2025 ფასებათ |
|  -  | გვალო |  $264.699 მილიარდი (73-ა) |
|  -  | ართ მახორუშე |  $41,901 (55-ა) |
| **აგი** (2023) | 0.845 (55-ა) |
| ვალუტა | ევრო (`EUR`)  |
| ბორჯიშ ორტყაფუ | UTC+2  |
|  -  | ზარხულიშ (DST) | UTC+3 (UTC) |
| ქიანაშ კოდი | BG |
| Internet TLD | * .bg
* .бг
 |
| ოტელეფონე კოდი | +359 |

**ბულგარეთი** (ბულგ. България), ოფიციალურო **ბულგარეთიშ რესპუბლიკა** (ბულგ. Република България) — სახენწჷფო ევროპაშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე. იდვალუაფუ ბალკანეთიშ ჩქონიშ ბჟაეიოლშე, წყარმალუ დუნაიშ ობჟათეშე დო უჩა ზუღაშ ბჟადალშე. ბულგარეთის ობჟათეშე უხურგანს საბერძნეთი დო თურქეთი, ბჟადალშე — სერბეთი დო ოორუე მაკედონია, ოორუეშე — რუმინეთი. ქიანაშ ტერიტორიაშ ფართობი რე 110,994კმ2 დო ევროპაშ რსხუს მავითა დო ედომუშამი ევროპას მავითაამშვა უკაბეტაში ქიანა რე. უკაბეტაში ნოღა დო ნანანოღა რე სოფია; შხვა კაბეტი ნოღეფი რე: ბურგასი, პლოვდივი დო ვარნა.

თეხანური ბულგარეთიშ ტერიტორიას ართ-ართი უჯვეშაში ჯარალუა რდჷ კარანოვოშ კულტურა (ჯვ. წ. 6,500 წანა). ჯვ. წ. VI–III ოშწანურეფს თე რეგიონს მიშჷ ბურჯაფეფი ჯვეში თრაკიალეფიშ, სპარსალეფიშ, კელტეფიშ დო მაკედონალეფს შქას; სიტუაციაქ დესტაბილურჷ, მუჟანსჷთ 45 წანას რომიშ იმპერიაქ რეგიონი ქიდიჸუნჷნ. რომიშ სახენწჷფოშ აკოცჷმაშ უკული თურული მინოკათუეფქ მიახალჷ. მეხოლაფირო VI ოშწანურას თე ტერიტორიტორიეფს ქიდიხორეს ორდოიანი სლავეფქ. ბულგარეფქ ასპარუხიშ დუდალათ, ჯვეში კაბეტი ბულგარეთიშ დიხეფშე გენშაბურსეს თეხანური ბულგარეთიშ ტერიტორიაშა დო VII ოშწანურაშ დალიაშო საბოლათ გემნაკათეს ბალკანეთიშ ჩქონს. თინეფქ გაჭყეს ბულგარეთიშ პირველი იმპერია, ნამუთ გომორძგუათ აღიარჷ ბიზანრიაშ იმპერიაქ 681 წანაშ ხეკულუათ. ბულგარეთიშ პირველი იმპერია დომინირენდჷ ბალკანეთიშ უმენტაში ნორთიშა დო შანულამი გაულა იღვენუ სლავურ კულტურეფშა კირილიცაშ ჭარალუაშ შემუშებათ. კრუმიშ დინასტიაშ გამაგალაშის ქიანაქ მიოჭირინუ ჸონიერი იმპერიაშ დო კაბეტი სახენწჷდოშ სტატუსის. ბულგარეთიშ პირველი იმპერიაქ XI ოშწანურაშ დაჭყაფუს აკოცჷ, მუჟანსჷთ ბიზანტიაშ იმპერატორი ბასილი II-ქ ქიდიჸუნუ დო აკარღჷნ. 1185 წანაშ წუმოძინელი ბულგარული ებუძოლიშ ჭყოლოფუათ გიჭყჷ ბულგარეთიშ მაჟირა იმპერიაქ, ნამუქჷთ მუში ხემანჭყუაფაშ კონკის მიოჭირინ ივან ასენ II-შ (1218–1241) ბორჯის. ანდა მუმაქიონაფალი ლჷმეფიშ დო ფეოდალური აწორინაფეფიშ უკული იმპერიაქ აკოცჷ დო 1396 წანას, დახე ხუთი ოშწანურაშ განწეხანს ოსმალეთიშ გამაგალაშ გიმე რდჷ.

1877-78 წანეფიშ რუსეთ-თურქეთიშ ლჷმაქ გჷმიჭანუ მასუმა დო თეხანური ბულგარული სახრენწჷფოშ გიმოქიმინუა, ნამუქჷთ 1908 წანას გჷმაცხადუ ზოხორინალა ოსმალეთიშ იმპერიაშე. ბრელი ეთნიკური ბულგარალქ ახალი სახენწჷფოშ ხურგეფიშ გალე ქუდოსქიდჷ, ნამუქჷთ ირედენტისტული გენწყუაფეფი გარჩქინუ დო მეძობელეფწკჷმა მუსხირენი კონფლიქტი დო გერმანიაწკჷმა ალიანსი გჷმიჭანუ ჟირხოლო მოსოფელიშ ლჷმას. 1946 წანას ბულგარეთიქ სხუნუეფიშ რსხუშით ნადუდებუ ბჟაეიოლიშ ბლოკის ქაკათჷ დო სოციალისტური სახენწჷფოთ გჷნირთუ. გამაგე კომუნისტური პარტიაქ 1989 წანაშ რევოლუციეფიშ უკული ხეშუულებაშა მონოპოლიას გამასქიდჷ დო ანდაპარტიულ გიშაგორუეფს ალობა მეჩჷ. უკული ბულგარეთიქ დემოკრატიულ სახენწჷფოთ გეგნიქიმინჷ.

1991 წანას დემოკრატიული კონსტიტუციაშ მეღებაშ უკული, ბულგარეთი წჷმარინუანს საპარლამენტო რესპუბლიკას, ნამუთ აკმოდირთუ 28 ოლქიშე, პოლიტიკური, ადმინისტრაციული დო ეკონომიკური ცენტრალიზაციაშ მაღალი ხარისხით. ქიანაშ მაღალმიშნაველამი ეკონომიკა ევროპაშ ართამი ბაზარიშ ნორთი რე დო გერსხუ ნინალას, ნამუსჷთ გეჸუნს წარმება, გვალამოპალური ხერეჭუა დო ოფუტეშ მეურნობა. ბულგარეთშა გაულას იღვენუანს თიში, მუჭოთ ორთაშობური გაზიშ დო ნაფთოულური სატრანზიტო ქიანაშ როლი, თაშნეშე თიში სტრატეგიული ორენი უჩა ზუღას. ქიანაშ გალენური ურთიართობეფს გუთმოთანჷნს თიში გეოგრაფიული ორენი დო ევროპაშ რსხუშ, შენგენიშ ზონაშ დო ნატო-შ ასეიანი მაკათურობა.

## ეტიმოლოგია

ჯოხოდვალა *ბულგარეთი* მოურს ბულგარეფშე, თურქულ გოჭყაფაშ თურშე, ნამუქჷთ დარსხუ ბულგარეთიშ პირველ იმპერია. თინეფიშ ჯოხო ბოლოშა ვა რე გაგებულ დო კაჭულ რე თიშ გოჭყაფაშ დოდგინა ჩქინ წანეფიშეჭარუაშ IV ოშწანურაშე კინოხ; მარა, შილებე მიშას პროტოთურქულ ზიტყვაშე *ბულღა* („წყორუა“, „თახუა“, „ეფაჩაფა“) დო თიშე გიშნაველ ზიტყვაშე *ბულგაკი* („ებუძოლი“, „არულობა“). შანულობაქ შილებე ხოლო უმოსო გიძინას დო იკათუას „ებუძოლს“, „არულობაშ გიმოჭანაფას“ ვარ-და „არულობაშ გოჭყაფას“ დო თეშნერო გიშულირ ზიტყვაშა „მაშონთეეფშა“. დინოხოლენი აზიას ფონოლოგიურო მოგვენ ჯოხოეფიშ მოღვენ თურულ ბუნეფ შხირას ეჭარილ რდჷ მოგვენ ტერმინეფით, მუჭოთ ბულუოჯეფი, „ხუთ ბარბაროსულ“ ბუნაშ კომპონენტი, ნამუეფჷთ IV ოშწანურას ეხანტილ რდეს მუჭოთ: „ესვარილ რასა“ დო „პრობლემეფიშ გჷმაჭყაფალეფო“.

## ისტორია

ქიანა ზოხორინელ რე თურქეთშე 1908 წანაშე. 1944 წანას სხუნუეფიშ ჯარეფქ მიშელეს ბულგარეთშა, კონსტიტუციურ მონარქია გექთახუეს დო თარობაშა ქჷმორთუ კომუნისტურ ორიენტაციაშ ოკათე თარობაქ. მაართა დემოკრატიულ ეშაგორუეფქ იმანჯჷ 1987 წანას. 1991 წანას მეღებულქ იჸუ ახალ კონსტიტუციაქ. მაართა ვა კომუნისტურ თარობაშ მადუდე რდჷ ფილიპ დიმიტროვი.

## გეოგრაფია

## პოლიტიკა

## ეკონომიკა

## დემოგრაფია

* **მახორობა**: 7.365 ვითოში (2011), თენეფშე ბულგარალეფი 85%, თურქეფი 9%, ჩაჩანეფი 5%.
* **ოფიციალური ნინა**: ბულგარული.
* **ნანანოღა**: სოფია (1.089, აგლ. 1,183 ვითოში).
* **ნოღეფი**: პლოვდივი (338 ვითოში), ვარნა (312), ბურგასი (192), რუსე (161), სტარა ზაგორა (143).

## კულტურა

## მონძალა

* სოფია - ჯგ. სოფიაშ (VI ოშწ.), ალექსანდრე ნეველიშ (XIX ოშწ.), ბოიანაშ (XIII ოშწ.) ოხვამეეფი, არქეოლოგიური მუზეუმი;
* კაზანლაკიშ დო სვეჩტარიშ თრაკიული საფულეეფი;
* მადარა ჰორსემანი
* ნესებარი - ჯვეში ნოღა (V ოშწ.);
* პირინიშ ერუანული პარკი;
* რილაშ მონასტერი (XIX ოშწ.);
* სრებარნაშ ტყაჩირი;
* ბაჩკოვო - პეტრიწონიშ მონასტერი;
* რუსულ-ბულგარული მაჸალეობაშ მონუმენტი (XIX ოშწ.).

## ჩინებული ბულგარალეფი

* *ჭარუ* - ივან ვაზოვი
* *მობირეეფი* - ლილი ივანოვა, ფილიპ კირკოროვი;
* *სპორტსმენეფი* - ხრისტო სტოიჩკოვი (კუჩხბურთი), მაგდალინა მალეევა (ჩოგბურთი);
* *პოლიტიკოსეფი* - ხრისტო ბოტევი, გიორგი დიმიტროვი, ტოდორ ჟივკოვი;

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Bulgaria

## სქოლიო