Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# მექსიკაშ ჸუჯი

მექსიკაშ ჸუჯი
კანტარელი
**მექსიკაშ ჸუჯი** – (ესპ. Golfo de México, ინგლ. Gulf of Mexico, ფრანგ. Golfe de Mexique) - ატლანტიშ ოკიანეშ ნორთი, წყარიშ ღანჩო, ნამუთ აკოხურგელი რე ოორუე ამერიკაშ კონტინენტით დო კოკი კუბათ. უმოს კონკრეტულო, ოორუეშე, ოორუე-ბჟადალშე დო ოორუე-ბჟაეიოლშე აკოხურგელი რე ააშ-იშ, ობჟათეშე დო ობჟათე-ბჟადალშე - მექსიკაშ დო ობჟათე-ბჟაიოლშე კუბაშ წყარპიჯიშ ღოზით. მეჯინათ ჸუჯის ოვალიშ ფორმა უღუ. ატლანტიშ ოკიანეს მითმიარსხუ ფლორიდაშ საროტიშ მეშქაშობათ, ნამუთ კუბაშ დო ააშ-იშ შქას იდვალუაფუ, კარიბიშ ზუღას - იუკატანიშ საროტიშ მეშქაშობათ კუბაშ დო მექსიკაშ შქას. ოკიანეწკჷმა მერკე რსხუშ გეშა, ჸუჯის ეკინა-დოკინაშ დონე ძალამ მერკე რე. ჸუჯიშ ედომუშამი ფართობი 1. 6 მლნ კვადრატულ კილომეტერის აკმადგინანს. ჸუჯიშ გვერდშე უმოსი ძალამ დუდთხითხუ რე. ჸუჯიშ უტომბაში ჭურჭული – სიგსბიშ რღამილი 4. 384 მეტრა რე, ნამუშ სიგჷნძა 550 კილომეტრი რე. თე რღამილქ დოხოლაფირო 300 მილიონი წანაშ კინოხ წიმიქიმინჷ ზუღაშ ქვინჯიშ გეკინაშ გეშა.

## გეოლოგია

ამდღარშოთ, ძალამ მორჩილო რე რჩქინელი მექსიკაშ ჸუჯიშ გეოლოგიური კინოხიშენი. კანკალე მენცარიშ არზით, თე ღანჩოქ წჷმიქიმინჷ პალეოზოიუკურ ხანაშ დაჭყაფუს, მარა მარკვიეფიშ უმენტაშობას მიოჩქჷ, ნამჷ-და თექ მოხვადჷ ლაპეოზოიკური ხანაშ ეკონიას, მუჟამსჷთ ართი დიდი სუპერკონტინენტიშ, პანგეაშ აკოცჷმაქ მოხვადჷ დო კონტინენტურ ფილეფქ ართიანს არაგვესინ.

## ისტორია

მართალი რე, ამერიკაშ კონტინენტის ქრისტეფორე კოლუმბიქ მიოგორუ, მარა თიშ ხვამარდეფს მექსიკაშ ჸუჯშა ვენშურთუმუნა.

მაართა ევროპალი, ნამუქჷთ თე ჸუჯის იშარუნ, რდჷ ამერიგო ვესპუჩი (1497 წანას). თიქ ქაჸუნ ცენტრალურ ამერიკაშ წყარპიჯიშ ღოზის, უკულ ფლორიდაშ საროტით კინ უკახალე, ატლანტიშ ოკიანეშა დირთჷ. მუშ ნაჭარეფს ვესპუჩი თე შარალუას კილიშკილშა ეთმეჭარუნს. ევროპაშა დორთაშ უკული, თიში ექსპედიციაშ ართ-ართ მაკათურქ, ხუან-დე-ლა-კოსაქ აკოქიმინჷ რუკა, სოდეთ კუბა მუჭოთ კოკი თეშ ინახუნუ.

## თარი მუნაჩემეფი

მექსიკაშ ჸუჯიშ ბჟაეიოლი, ოორუე დო ოორუე-ბჟადალი წყარპიჯი, ააშ-იშ წყარპიჯიშ ღოზის წჷმარინუანს, კონკრეტულო თენეფი რე გეჸვენჯი შტატეფი: ფლორიდა, ალაბამა, მისისიპი, ლუიზიანა დო ტეხასი. ედომუშამო, მექსიკაშ ჸუჯის ააშ-იშ წყარპიჯიშ ღოზიშ სიგჷნძა აკმადგინანს 2. 700 კმ-ს. ააშ-იშ ტერიტორიაშე ჸუჯის ინმაკათუ 31 წყარმალუ.

ჸუჯიშ ობჟათე-ბჟადალი დო ობჟათე წყარპიჯი წჷმარინუანს მექსიკაშ წყარპიჯიშ ღოზის, თენეფი რე შტატეფი: ტამაულიპასი, ვერაკრუსი, ტაბასკო, კამპეჩე, იუკატანი დო კინტანა-როო. ყუჯიშ წყარპიჯიშ ღოზიშ მექსიკაშ ნორთი წჷმარინუანს 2. 243 კმ-ს.

მექსიკაშ ჸუჯის ობჟთე-ბჟაეიოლშე უხურგანს კუბა. ჸუჯი მექსიკაშ, კუბაშ დო ააშ-იშ ჩხომიშ რეწუაშ ართ-ართ შანულამი აკანი რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* მექსიკაშ ჸუჯი - ბრიტანიკა
* მექსიკაშ ჸუჯიშ თარი მუნაჩემეფი
* Resource Database for Gulf of Mexico Research
* Gulf of Mexico Integrated Science Archived 2008-06-03 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# ჰერმან ფონ ჰელმჰოლცი

|  |
| --- |
| ჰერმან ფონ ჰელმჰოლცი |
| გერმ. Hermann von Helmholtz |
|  |
| დაბადებაშ თარიღი: |
31 მარაშინათუთა, 1821
 |
| დაბადებაშ აბანი: |
პოტსდამი, ბრანდენბურგიშ პროვინცია, პრუსიაშ ომაფე
 |
| ღურაშ თარიღი: |
ეკენია 8,, 1894 (73 წანერი)

 |
| ღურაშ აბანი: |
შარლოტენბურგი, ბრანდენბურგიშ პროვინცია, პრუსიაშ ომაფე, გერმანიაშ იმპერია
 |
| მენოღალობა: |  გერმანიაშ რსხუ  გერმანიაშ იმპერია
 |
| ომენცარე სფერო: |
ფიზიკა, ფიზიოლოგია, ფსიქოლოგია
 |
| სამუშაშ აბანი : |
კენიგსბერგიშ უნივერსიტეტი ბონიშ უნივერსიტეტი ჰაიდელბერგიშ უნივერსიტეტი ბერლინიშ უნივერსიტეტი
 |
| ალმა-მატერი: |
ფრიდრიხ ვილჰელმიშ მედიკო-ქირურგიული ინსტიტუტი
 |
| ომენცარე ხემანჯღვერი: |
იოჰან პეტერ მიულერი
 |
| ჯოხოშინელი მოგურაფეეფი: |
ალბერტ აბრაჰამ მაიკელსონი ვილჰელმ ვინი მაქს პლანკი ჰაინრიხ ჰერცი გაბრიელ ლიპმანი ლორანდ ეტვეში ოტო ლიუმერი მიხაილო პუპინი არტურ გორდონ ვებსტერი ემილ ბუტრუ იოჰან ფონ კრისი ჰენრი ოგუსტუს როულანდი ვილჰელმ ვუნდტი
 |
| ჯილდოეფი დო პრემიეფი: |
ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ ურცხოალი მაკათური (1860) მატეუჩიშ მენდალი (1868) კოპლიშ მენდალი (1873) ფარადეიშ ლექციაშ პრემია (1881) საპატიო ლეგიონიშ ორდენი (1881)
ალბერტიშ მენდალი (1888)
 |
| ხეშმოჭარუა: |  |

**ჰერმან ლუდვიგ ფერდინანდ ფონ ჰელმჰოლცი** (გერმ. Hermann Ludwig Ferdinand von Helmholtz; დ. 31 მარაშინათუთა, 1821, პოტსდამი, ბრანდენბურგიშ პროვინცია, პრუსიაშ ომაფე — ღ. 8 ეკენია, 1894, შარლოტენბურგი, ბრანდენბურგიშ პროვინცია, პრუსიაშ ომაფე, გერმანიაშ იმპერია) — გერმანალი ფიზიკოსი დო მედიკოსი.

ჰელმჰოლცი მოღალენდჷ მენცარობაშ შხვადოშხვა დისციპლინეფს. ჰელმჰოლციქ გიმირკვიუ ადამიერიშ თოლი, გიმიგონჷ თოლიშ სარკე - ოფთალმოსკოპი, ინსტრუმენტი ნამუთ ასე ხოლო გიმირინუაფჷ.

ფიზიკას, ჰელმჰოლციშ რკვიებეფი ორხველუდჷ ჰიდროდინამიკურ სტაბილურობას, ენერგიაშ კონსერვაციას, ელექტროდინამიკას, ქიმიურ თერმოდინამიკას დო შხვა.

ჰერმან ფონ ჰელმჰოლცი გურაფულენდჷ ფრიდრიხ ვილჰელმიშ მედიკო-ქირურგიულ ინსტიტუტის, სოდეთ მიპალუ მედიცინაშ დოქტორიშ ხარისხი 1842 წანას. გურაფაშ თებაშ უკული ჰელმჰოლცი მუშენდჷ კენიგსბერგიშ, ბონიშ, ჰაიდელბერგიშ დო ბერლინიშ უნივერსიტეტეფს.

ჰელმჰოლციშ ჯოხონობაშ რე ომენცარე ინსტიტუტეფიშ უდიდაში გერმანული ასოციაცია.

## ლიტერატურა

* David Cahan: Helmholtz: A Life in Science, University of Chicago, 2018.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ჰერმან ფონ ჰელმჰოლცი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* ჰერმან ფონ ჰელმჰოლცი ფილოსოფიაშ სტენფორდიშ ენციკლოპედიას
* ჰერმან ფონ ჰელმჰოლცი Mathematics Genealogy Project-ის
* ჰერმან ფონ ჰელმჰოლციიშ ნახანდეფი LibriVox-ის
# საფრანგეთიშ რევოლუცია

ბასტილიაშ ეჭოფუა, 14 კვირკვე, 1789
**საფრანგეთის რევოლუცია** (ფრანგ. Révolution française) (1789–1799) — რადიკალური პოლიტიკური დო სოციალური რევოლუცია საფრანგეთის, რევოლუციათ რესპუბლიკანიზმიქ დოთირუ აბსოლიტური მონარქია.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* French Revolution" in the *Catholic Encyclopedia*
* Open University course Archived 2012-12-05 ვებ-ხასჷლას Archive.is
* Entry on Encyclopedia.com from the Columbia Encyclopedia
* Primary source documents Archived 2008-04-10 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.  from The Internet Modern History Sourcebook

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# 10 კვირკვე

**ჩილათა:** ხასჷლაშ სტატუსიშ ინდიკატორი `name` ატრიბუტი ვა რდას ოკო ცაიორი.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **კვირკვე** | >> |
| თუთ | თახ | ჯუმ | ცაშ | ობი | შურ | ჟაშ |
|   |   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |   |
| **2026** |

**10 კვირკვე** რე გრიგორიანული კალენდარიშ 191-ა დღა (ნარკი წანეფს — 192-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე 174 დღა.

## დღაშ მონახვამილეფი

## თე დღას დუნაბადი კათა

## თე დღას ნაღურა კათა

## დღახუეფი

## ხოლო ქოძირით

## გალენი რცხუეფი

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
10 კვირკვე {{BBC: თე დღას}}
* *The New York Times* – თე დღას ((ინგლ.))
# 29 კვირკვე

**ჩილათა:** ხასჷლაშ სტატუსიშ ინდიკატორი `name` ატრიბუტი ვა რდას ოკო ცაიორი.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **კვირკვე** | >> |
| თუთ | თახ | ჯუმ | ცაშ | ობი | შურ | ჟაშ |
|   |   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |   |
| **2026** |

**29 კვირკვე** რე გრიგორიანული კალენდარიშ 210-ა დღა (ნარკი წანეფს — 211-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე 155 დღა.

## დღაშ მონახვამილეფი

## თე დღას დუნაბადი კათა

* 1883 — ბენიტო მუსოლინი, იტალიაშ ფაშისტ დიქტატორ 1922-1943 წანეფს (ღ. 1945).

## თე დღას ნაღურა კათა

## დღახუეფი

## ხოლო ქოძირით

## გალენი რცხუეფი

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
29 კვირკვე {{BBC: თე დღას}}
* *The New York Times* – თე დღას ((ინგლ.))