# რუსეთი

| Российская Федерацияრუსეთიშ ფედერაცია რუსეთი |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| **ჰიმნი:** რუს. Государственный гимн Российской Федерации გასუდარსტვენნი გიმნ რასიისკოი ფედერაციი „რუსეთიშ ფედერაციაშ სახენწჷფო ჰიმნი“   |
| რუსეთიშ ორენი  |
| **ნანანოღა** (დო უკაბეტაშ ნოღა)
  | მოსკოვი
 |
| ოფიციალურ ნინა(ეფი) | რუსული (სახენწჷფო) დო 35 რეგიონალურ ნინა |
| **რელიგია**  | * + 64.4% ქირსიანობა
		- 61.8% რუსულ მართმადიდებელობა
		- 2.6% შხვა ქირისანულ გემაჸვენჯობა
* 21.2% ვა რელიგიური
* 9.5% ისლამი
* 1.4% შხვა
* 3.5% უგუცხადებუ
 |
| თარობა | ფედერალურ გვერდო საპრეზიდენტო რესპუბლიკა ავტორიტარულ დიქტატურაშ გიმე |
|  -  | პრეზიდენტი | ვლადიმერ პუტინი |
|  -  | პრემიერ-მინისტრი | მიხეილ მიშუსტინი |
| ფართობი |
|  -  | გვალო | 17,098,246 (ერეფოშქაშეთ აღიარაფილ ხურგეფს) კმ2 (1) |
|  -  | წყარი (%) | 13 (ჭყენჭყეფიშამო) |
| მახორობა |
|  -  | 2025 ფასებათ | * 146,028,325
* (ყირიმიშამო)
* 143,569,049
* (ყირიმიშ მოხ)

 (9-ა) |
|  -  | მეჭედალა | 8.4 ად/კმ2 (187-ა) |
| **ედპ** (ჸუპ) | 2025 ფასებათ |
|  -  | გვალო |  $7.130 ტრილიონი (4-ა) |
|  -  | ართ მახორუშე |  $48,957 (43-ა) |
| **აგი** (2022) | 0.821 (56-ა) |
| ვალუტა | რუბლი (₽) (`RUB`)  |
| ბორჯიშ ორტყაფუ | +2-შე +12-შახ  |
| ქიანაშ კოდი | RU |
| Internet TLD | * .ru
* რუს. .рф
* .su
 |
| ოტელეფონე კოდი | +7 |
| რუსეთიშ ინტერაქტიულ რუკა |

**რუსეთი**, ვარ-და **რუსეთიშ ფედერაცია**, — სახენწჷფო, ნამუთ იდვალუაფუ ბჟაეიოლ ევროპას დო ოორუე აზიას. რუსეთ რე ფართობიშ მეჯინათ მოსოფელიშ უკაბეტაშ ქიანა დო იკათუანს 11 ბორჯიშ ორტყაფუს; ოსქირონე ხურგ უღჷ 14 სახენწჷფოწკჷმა. რუსეთ რე ევროპაშ უკაბეტაშ მახორობაშ მოღვენ ქიანა დო მოსოფელს მაჩხორა რე მახორობაშ მუდანობაშ მეჯინათ. მაღალურბანიზებულ ქიანა რე, 16 ურბანულ ტერიტორიათ, სოდე ირს 1 მილიონშე უმოს ადამიერ ოხორანს. მოსკოვი, ევროპაშ არძაშე დოხორელ მეტროპოლია, რუსეთიშ ნანანოღა დო უკაბეტაშ ნოღა რე, თეწკჷმა სანქტ-პეტერბურგი რე ქიანაშ მაჟირა უკაბეტაშ ნოღა დო კულტურულ ცენტრი.

თეხანურ რუსეთიშ ტერიტორიას ადამიერიშ ხორუეფ ითარიღებუ თუდოლენ პალეოლითიშ ბორჯით. ბჟაეიოლ სლავეფქ ევროპას მუჭოთ აღიარაფილ ბუნან გიჭყეს ახალ წანეფიშეჭარუაშ III დო VIII ოშწანურეფიშ ოშქაშეთ. პირველ ბჟაეიოლურ სალვურ სახენწჷფო, კიევიშ რუსეთიქ გიჭყჷ IX ოშწანურას დო 988 წანას, ბიზანტიაშ იმპერიაშე მიღჷ მართმადიდებელურ ქირსიანობა. კიევიშ რუსეთიქ საბოლათ აკოციუ; მოსკოვიშ კაბეტ სათარო დუდენდჷ რუსულ დიხეფიშ აკოკათუაშოთ, ნამუქჷთ 1547 წანაშო გჷმიჭანუ რუსეთიშ ომაფეშ გჷმოცხადება. XVIII ოშწანურაშ დაჭყაფუშო, რუსეთ შანულამო გითმიძინანდჷ ეჭოფუეფით, ანექსიეფით დო რუს მარკვიალეფიშ მოკორინაფათ, თეშნერო გჷნირთუ რუსეთიშ იმპერიათ, ნამუთ ისტორიას სიკაბეტაშ მეჯინათ მასუმა იმპერიათ სქიდუ. მარა 1917 წანაშ რუსეთიშ რევოლუციათ, რუსეთის მონარქიაქ გეუქვუ დო საბოლათ დითირჷ რუსეთიშ სფსრ-თ — მოსოფელიშ პირველ კონსტიტუციურო სოციალისტურ სახენწჷფოთ. რუსეთიშ ომენოღალე ლჷმაშ უკული, რუსეთიშ რფსრ-ქ სუმ შხვა სხუნუურ რესპუბლიკაწკჷმა გაჭყჷ სხუნუეფიშ რსხუ, ნამუშ აკოდგინალუას თინა რდჷ უკაბეტაშ დო უთარაშ რესპუბლიკა. 1930-იან წანეფს სხუნუეფიშ რსხუქ მანჯჷ ბიწორ ინდუსტრიალიზაცია, ნამუქჷთ იოსებ სტალინიშ დუდალაშ ბორჯის გიმიჭანჷ მილიონობათ ადამიერიშ გოჭყვიდუა, თაშნეშე მოგვიანაფათ გინმაჭყვიდირე როლ ილაჸაფუ მორსხუეეფშო, ნამუთ დუდენდჷ შხუ მასშტაბურ ოპერაციეფს ბჟაეიოლ ფრონტის. რგილ ლჷმაშ დოჭყაფათ, ააშ-ს ქუდუჭყჷ ნირზ იდეოლოგიურ დომინანტობაშო დო ერეფოშქაშე გაულაშო. XX ოშწანურაშ სხუნუეფიშ პერიოდ ეიშანუაფუდჷ რუსულ ტექნოლოგიაშ შანულამ მენაჭირინუეფით, თინეფს შქას პირველ ხელუანურ ელმაშარეთ დო ადამიერიშ პირველ ექსპედიციათ კოსმოსიშა.

1991 წანას, სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმაშ შედეგო რუსეთიშ სფსრ-ქ გეგნიქიმინჷ რუსეთიშ ფედერაციათ. მიღებულქ იჸუ ახალ კონსტიტუციაქ, ნამუშ ნძალათ მიშაღალირქ იჸუ ფედერალურ გვერდო საპრეზიდენტო სისტემაქ. ახალ ოშწანურაშ დაჭყაფუშე, რუსეთიშ პოლიტიკურ სისტემას დომინირენს ვლადიმერ პუტინი, ნამუშ დუდალაშ ბორჯისჷთ ქიანაქ დემოკრატიაშე შანულამო კინიკინჷ დო გჷნირთუ ავტორიტარულ დიქტატურათ. რუსეთ ოურდუმეთ ოკათუდჷ ჸოფირ სხუნუეფიშ რესპუბლიკეფიშ დო შხვა ქიანეფიშ მუსხირენ კონფლიქტის, თინეფს შქას 2008 წანაშ საქორთუოწკჷმა ლჷმას დო 2014 წანაშე უკრაინაწკჷმა ლჷმას. თე ეკონია იკათუანს უკრაინაშ ტერიტორიეფიშ ერეფოშქაშეთ ვაღიარაფილ ანექსიეფს, თინეფს შქას 2014 წანას ყირიმიშ დო 2022 წანაშე ასეშა მიმალ მინოკათუაშ განწეობას შხვა ოთხ ოლქიშ ანექსია.

რუსეთის ეთმეჭარჷნა მუჭოთ კაბეტ ჟისახენწჷფოს, ნამუსჷთ აპალუ უშხუაშ გვირზილურ ანჯარიშ ოზირუე დო მოსოფელიშ მასუმა უკაბეტაშ ოურუდმე გასალით. ქიანას უღჷ მაღალმიშნაველამ ეკონომიკა, ნამუშით მოსოფელს 11-ა უკაბეტაშ ნომინალიშ დო 4-ა უკაბეტაშ ედპ-შ ჸიდირიშ უნარიშ პარიტეტიშ მეჯინათ მოღვენ ქიანა რე, ნამუთ მუშჸურე გეპონჷ გოლუა მინერალურ დო ენერგეტიკულ რესურსეფს; თეშნერო მოსოფელს მაჟირა აბანს იკენს ნაფთობიშ დო ორთაშობურ გაზიშ მოპალუაშით. მარა რუსეთ ძალამ დაბალ პოზიციეფს იკენს თიჯგურა ერეფოშქაშე რეიტინგეფს, მუჭომით რე: დემოკრატია, ადამიერიშ ნებეფი დო პრესაშ დუდიშულა, თაშნეშე კორუფციაშ მაღალ დონე. რუსეთიშ ფედერაცია რე გოეროშ უშქურანჯობაშ სხუნუშ იროიან მაკათური; გეჸვენჯ ერეფოშქაშე ორგანიზაციეფიშ მაკათური: G20, შწო (SCO), BRICS, აროეწ (APEC), ეუწო (OSCE), დო მვო (WTO); დო თიჯგურა პოსტსხუნუურ ორგანიზაციეფიშ მაჸვენჯ მაკათურ სახენწჷფო რე, მუჭომით რე: ზსწ (CIS), კუაო (CSTO) დო ეაერ (EAEU). რუსეთიშ ტერიტორიას იდვალუაფუ იუნესკოშ 32 მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტი.

## ჯოხოდვალა

* *ოფიციალური* - რუსეთიშ ფედერაცია
* *რუსული* - Россия, Российская Федерация.

## რუსეთიშ ერუანული რესპუბლიკეფი

| რესპუბლიკა | ნანანოღა |
| --- | --- |
| ადიღეა | მაიკოპი |
| ალტაი | გორნო-ალტაჲსკი |
| ბაშკირეთი | უფა |
| ბურჲატჲა | ულან-უდე |
| დაღესტანი | მახაჩკალა |
| ინგუშეთი | მაგასი |
| ყაბარდო-ბალყარეთი | ნალჩიკი |

## კომენტარეფი

## სქოლიო