Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ინდოარიული ნინეფი

ინდოარიული ნინეფიშ მოდვალა 1978 წანას
**ინდოარიული** ანუ **ინდური ნინეფი** — ინდოარიალეფიშ მასქერული ნინეფიშ ბუნა დო ინდოეთიშ სუბკონტინენტიშ დომინანტი ნინეფიშ ფანია. ინდოარიული ნინეფი გჷთმაჭყანა ინდოირანული ნინეფიშ ფანიაშ გიმენბუნას, ნამუეფჷთ მუშჸურე ინდოევროპული ნინეფიშ ფანიაშ ართ-ართ გიმენფანიას წჷმარინუანს. ინდოარიულ ნინეფშა მორაგადეეფი, ინდოევროპული ნინეფიშ წჷმმარინაფალეფიშ დახე გვერდის აკმადგინანა.

ინდოარიულ ნინეფშე არძაშე უმოსი მორაგადე ჸუნს გეჸვენჯ ნინეფს: ჰინდუსტანი (ჰინდი-ურდუ, დოხოლაფირო 250 მლნ. მორაგადე), ბენგალური (დოხოლ. 200 მლნ.), პენჯაბური (დოხოლ. 100 მლნ.), მარათული (დოხოლ. 70 მლნ.), გუჯარათული დო რაჯასტანული (დოხოლ. 50 მლნ.), ბჰოჯპური ნინა (დოხოლ. 40 მლნ.), ორია ნინა (დოხოლ. 30 მლნ.), სინდჰური ნინა (დოხოლ. 25 მლნ.), დო სარაიკული დიალექტი (დოხოლ. 20 მლნ.). თაშნეშე ნეპალური, სინჰალური დო ასამური ნინეფი (დოხოლ. 15 მლნ. ართო). თე ნინეფშა მორაგადეეფიშ რიცხუ ართო ეჭოფილი 900 მილიონშახ ონჭჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ინდოარიული ნინეფი Archived 2014-10-29 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.  კოლინ მასიკა

## სქოლიო
# ჩეხური ნინა

1846 წანაშ ჩეხური ტექსტი
**ჩეხური ნინა** (ჩეხ. český jazyk, ან čeština) — ჩეხეფიშ ნინა, ორხველჷ ინდოევროპული ფანიაშ ბჟადალსლავური ნინეფიშ ფანიას.

## ზოგადი ჩინებეფი

* **მორაგადეეფიშ მუდანობა:** < 12 მლნ.
* **ნინაშ კოდი:** cs.
* **ჯოხოდვალა:** cs čeština; en Czech; eo Chehha .
* **ჭარალუა:** ლათინური.

უჯვეშაში ჭირილობითი მინუშეფი XIII ოშწანურათ ითარიღებუ. დიალექტეფს შქას შხვანერობა ჭიე-ჭიეთ ირკენს. შხვადოშხვა დიალექტშა მორაგადეფი ეფას უგენა ართიანს.

## სტატუსი

**ოფიციალური ნინა:**

1. ჩეხეთი
2. ევროპაშ რსხუ

**გოფაჩუაშ არეალი**:

სლოვაკეთი

## ლექსიკა

**ფრაზეფი დო სიტყვეფი: გომორძგუა - Dobrý den; Nazdar
* ბედინერი ორდას თქვანი მოზოჯუა - Vítáme vás (Vítejte)
* მარდი - Děkuju
* ქო/ვარ - Ano / Ne
* ჯგირო ორდა - Na shledanou; Zbohem

**რიცხუეფი: 1 - jeden/jedna/jedno, 2 - dva/dvě, 3 - tři, 4 - čtyři, 5 - pět, 6 - šest, 7 - sedm, 8 - osm, 9 - devět, 10 - deset

## ლიტერატურა

* იედლიჩკა, იარომირ: **ჩეხური ენა** (ჩეხური ენის სახელმძღვანელო ქართველთათვის) რედ. გ. ახვლედიანი, ელ. ერისთავი - თბილისი: თბილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1972.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Ústav pro jazyk český – Czech Language Institute, the regulatory body for the Czech language (ჩეხური)
* Reference Grammar of Czech, written by Laura Janda and Charles Townsend
* Czech National Corpus Archived 2012-07-12 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* Czech Monolingual Online Dictionary
* Czech Translation Dictionaries (Lexilogos)
* Czech Swadesh list of basic vocabulary words (from Wiktionary's Swadesh-list appendix)
* USA Foreign Service Institute (FSI) Czech basic course Archived 2012-03-20 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
# ჰუნანი

**ჰუნანიჩინ. 湖南**|  |
| ქიანა |  ჩინეთი |
| სტატუსი | პროვინცია |
| მიშმურს | ობჟათე-ცენტრალური ჩინეთიშ რეგიონშა |
| ფორჷნს | 14 მუნიციპალიტეტის |
| ადმინ. ცენტრი | ჩანშა |
| ედპ (2010)
  | 1.59 ტრილიონი იენი  (10-ა) |
| მახორობა (2010) | 65,683,722 (7-ა აბანი) |
| მეჭედალა | 316 კოჩი/კმ² |
| ერუან. აკოდგ. | ჩინარეფი 90% |
| ფართობი | 211,800 კმ² (10-ა აბანი) |
|  |
| კოდი ISO 3166-2 | CN-43 |
| ოფიციალური ვებ-ხასჷლა |

**ჰუნანი** (ჩინ. 湖南; პინ-ინი Húnán) — პროვინცია ობჟათე-ცენტრალურ ჩინეთის. ადმინისტრაციული ცენტრი დო უდიდაში ნოღა — ჩანშა. მახორობა — 65,683,722 ადამიერი (მა-7 აბანი პროვინციეფს შქას, 2010 წანაშ მუნაჩემეფით.)

## გეოგრაფია

ჰუნანიშ პროვინციაშ ფართობი — 211,800 კმ².

## ადმინისტრაციული დორთუალა

ჰუნანიშ პროვინცია ადმინისტრაციულო 14 მუნიციპალიტეტო ირთუ:

| რუკა | № | ჯოხო | ჩინურო | პინ-ინი |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |
| 1 | ჩანშა | 长沙市 | Chángshā Shì |
| 2 | ჩანდე | 常德市 | Chángdé Shì |
| 3 | ჩენჯოუ | 郴州市 | Chénzhōu Shì |
| 4 | ჰენიანი | 衡阳市 | Héngyáng Shì |
| 5 | ჰუაიჰუა | 怀化市 | Huáihuà Shì |
| 6 | ლოუდი | 娄底市 | Lóudǐ Shì |
| 7 | შაოიანი | 邵阳市 | Shàoyáng Shì |
| 8 | სიანტანი | 湘潭市 | Xiāngtán Shì |
| 9 | იიანი | 益阳市 | Yìyáng Shì |
| 10 | იუნჯოუ | 永州市 | Yǒngzhōu Shì |
| 11 | იუეიანი | 岳阳市 | Yuèyáng Shì |
| 12 | ჯანძიაძე | 张家界市 | Zhāngjiājiè Shì |
| 13 | ჯუჯოუ | 株州市 | Zhūzhōu Shì |
| 14 | სიანსი-ტუძია-მიაოშ აო | 湘西土家族苗族自治州 | Xiāngxī Tǔjiāzú Miáozú Zìzhìzhōu |

## თაშნეშე ქოძირით

* ჩინეთიშ ადმინისტრაციული დორთუალა

## რესურსეფი ინტერნეტის

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
ჰუნანი ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
# ემიგრაცია

გერმანალი ემიგრანტეფიშ ეშულა ამერიკაშა მიმალ ორქმალშა (დოხოლ. 1850).
**ემიგრაცია** — პოლიტიკური, ეკონომიკური ვარ-და პიჯული ბაძაძეფით შხვაშ თურ ქიანაშ მორჩილ ხანით ვარ-და საირონოთ ოხორუეთ ულა. პოლიტიკური ბაძაძეფით ემიგრაცია, მუჭოთ წესი, რეპრესული რეჟიმიშ ელმაჸვენჯი მოლინა რე, მუჟანსჷთ რეპრესიაშ შიში ვარ-და გოპატჷნაფილი რეჟიმიშო ლოიალობაშ გჷმოცხადაფაშ უციობა მენმოღალეს აიძულენს შხვაშ თურ ქიანას ქენკაფორას დუდინ. ეკონომიკური ბაძაძეფით ემიგრაცია საბაზარე ეკონომიკაშ ქიანეფშო რე დმახასიათაფალი. კაპიტალიზმიშ ეპოქას, თიშ უკული მუთ სამუშა ნძალაქ მეკონ- მოკონიშშ სახე მიღჷნ, კაპიტალიშ შხვა ფორმეფიშობურო, მუშახე ართი ქიანაშე მაჟირაშა ელაზჷმაფათ დუდიშულო გინიყარენს.

ემიგრანტეფიშ ართამი მუდანობა დიხაუჩაშ მახორობაშ დოხოლაფირო 3,2%-ის აკმადგინანს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ემიგრაცია - ომენოღალე გონათუაშ ლერსიკონი

## სქოლიო
# შანხაი

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ნოღა
შანხაი 上海市

|  |
| --- |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| ქიანა |  ჩინეთიჩინეთი |
| სტატუსი | ცენტრალური დოჸუნალაშ ნოღა |
| კოორდ. | 31.166667,121.46666731°10′00″ ოორ. გ. 121°28′00″ ელ. გ.﻿ / ﻿ |
| დირსხუ | 751 |
| ფართობი | 6.340,5 კმ² |
| მახორობა | 24 152 700 კოჩი (2015) |
| მეჭედალა | 3809 კოჩი/კმ² |
| ეთნოქორონიმი | შანხაიალი, შანხაიალეფი |
| ბორჯიშ ორტყაფუ | UTC+8 |
| ტელ. კოდი | +86 21 |
| ოფოსტე ინდექსი | 200000 - 202100 |
| ოავტომობილე კოდი | 沪A, B, D, E, F, G, H; 沪C (შორს მადვალი გალენუბანეფი) |
| ოფიციალური ვებ-ხასჷლა | www.shanghai.gov.cn |

|  |
| --- |
|
შანხაი |

**შანხაი** ვიკიოწკარუეს |

**შანხაი** (ჩინ.: 上海, Shànghǎi) *—* იდვალუაფუ წყარმალუ იანძის დო ჩინეთიშ უდიდაში ნოღა. შანხაი ქიანაშ უშანულამაში კულტურული, კომერციული, ფინანსური, ინდუსტრიული დო ოკომუნიკაციე ცენტრი რე. ადმინისტრაციულო შანხაი ჩინეთიშ ართ-ართი მუნიციპალიტეტი რე, ნამუსჷთ პროვინციაშ დონეშ სტატუსი უღუ. შანხაის იდვალუაფუ თაშნეშე მოსოფელიშ არძაშე დოხარგელი ოზუღე ონიშოლი სინგაპურიშ დო როტერდამიშ უკული.

დუდმაართაშე ართი მიკოჸოთამილი მეჩხომეეფიშ ოფუტე, შანხაიქ ჩინეთიშ უშანულამაშ ნოღათ გჷნირთჷ მა-20 ოშწანურაშ დაჭყაფუს. თინა რდჷ რესპუბლიკაშ პოპულარული კულტურაშ, ინტელექტუალური გოთირუაშ დო პოლიტიკური ინტრიგეფიშ ცენტრი. 1949 წანას კომუნისტეფიშ მულაშ უკული ნოღაშ რინაშ რიტმიქ ქიმკირჩქალჷ ცენტრალური თარობაშით მიშაღალირი მონკა ოგაფურეფიშ დო ბურჟუაზიული ელემენტეფიშ რაჸუაშ გეშა. 1992 წანას თარობაშით ობაზარე-ეკონომიკური გოვითარაფაშ კურსიშ ეჭოფუაშ უკული შანხაიქ უცმას გეკოროფუ სიჩქარა დო მალას უწორუ ჟენშენს დო გუანჯჟოუს დო ჩინეთიშ ეკონომიკური ძინაშ ფორპოსტო გჷნირთჷ. XXI ოშწანურაშ დაჭყაფუს შანხაიშ თარი ღანკი თიში მოსოფელიშ კლასიშ ნოღაშ სტატუსიშ დორთინაფა დო თიში მენოღალეეფიშო კომფორტული დარინალი პიჯალეფიშ აკოქიმინუა რდჷ.

*
*

## რესურსეფი ინტერნეტის

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
შანხაი ოფიციალური საიტი Archived 2008-05-02 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.

## სქოლიო

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# ბიბლიოთეკა

ჰალიფაქსიშ ცენტრალური ბიბლიოთეკა.
**ბიბლიოთეკა** (ბერძ. βιβλιοθήκη < βιβλίον — კჷრბი; ბერძ. θήκη — ოჩუაშე) — კულტურულ-ოგონათუე დო დჷმახვარე ომენცარე დჷნაწესებუ, ბეშტური ნაწარმეფიშ ჯარალობური რგებაფაშ ორგანიზატორი. სისტემატურო აკმოშაყარანს ბეშტურ ნაწარმეფს, თხილანს თინეფს, პროპაგანდას ოწიუ დო გინმოჩანს მოკითხირეეფს, თაშნეშე მანჯენს საინფორმაციო-ბიბლიოგრაფიულ მუშობას.

## ბიბლიოთეკეფიშ ისტორია საქორთუოს

საქორთუოს ბიბლიოთეკეფიშ ისტორია მერსხილი რე მონასტერეფიშ საქვარუაწკჷმა. ოხვამე-მონასტერეფიშ დორსხუაფაშეხ კჷრიბოჩუაშეშ გოჭყაფაშე იხაზირებუდეს. არძა ოხვამე-მონასტერს მუში კჷრიბოჩუაშე უღუდჷ. ბიბლიოთეკეფს თარო შეწირებული კჷრბეფი აკმადგინანდეს. X ოშწანურას უკვე წკანტილი ჩქჷ კჷრბეფიშ თხილუაშ, რგებაფაშ დო ეკოროცხუა-ეჭარუაშ საქმე. კჷრბით რგებაფა ხვალე ოჩუაშეს შილებედჷ. კაბეტ კულტურულ-ოკჷრბე ცენტრეფს, ნამუეფჷთ გრიგოლ ხანძთელიშ დუდებათ VIII-IX ოშწანურეფს ტაო-კლარჯეთის გიჭყჷნ, მუში ბიბლიოთეკა უღუდჷ.

## ლიტერატურა

* *გურგენიძე ნ., ლორია ა.*, ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 2, ხს. 358—359, ქართი, 1977 წანა.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# დისლექსია

**დისლექსია** (ბერძენ. δυσ „დის“ — დასუსტებული; λέξις „ლექსის“ — ზიტყვა) — კითხირიშ რგებაშ აკორცუაფა, უმოსი ფართო სმებათ — გურაფაშ რგებაშ აკორცუაფა, ნამუთ კითხირიშ, ჭარუაშ, ზეპირი რაგადუაშ პრობლემეფით იხასიათებუ. თე პრობლემაშ მოღვენი ადამიერეფს ვამახუჯენა ჭარილი ზიტყვაშ გურიშ გოჩამა, მარა მორჩქილაფირი ზიტყვაშა გურიშ გოცამა შეულებჷნა. დისლექსია გურაფაშ რგებაშ აკორცუაფაშ არძაშე მოდვალირი ფორმა რე. გიშმართჷნა დისლექსიაშ შხვადოშხვა ხარისხის. 2011 წანას დენტკიცჷ, ნამჷ-და დისლექსია ართამი ინტელექტიშ ინდიკატორს ვა წჷმარინუანს. თე ჰიპოთეზაშ დადასურებელო მასაჩუსეტსიშ ტექნოლოგიური ინსტიტუტიშ მენცარეფქ ნეიროფიზიოლოგიური ექსპერიმენტი მანჯეს. დისლექსიათ დალახებურ ადამიერს დისლექსიკი ჯოხო.

## სქოლიო
# ლივური ნინა

**ლივური ნინა** — ფინურ-უგრული ნინეფიშ ფანიაშ ბალტიაშპიჯურ-ფინური ბუნაშ ნინა. მა-20 ოშწანურაშ შქა წანეფს თე ნინაშა ხვალე მორჩილი ბუნა იჩიებუდუ ლატვიას, ვენტსპილსიშ რაიონიშ წყარპიჯიშ ზოლს. ნინა ქჷრაფაშ კარს გერე, ხვალე 150 კოჩშახ იჩიებუ თე ნინაშა. მონათესე ნინეფი რე ფინური დო ესტონური. ლივონური ნინა ლატვიას, ისტორიული ლივონიაშ აკანს რე გოფაჩილი.

## ლივური ანბანი

ლივური ანბანი ესტონური და ლატვიური ორთოგრაფიაშ ჰიბრიდის წჷმარინუანს.

ლივური ანბანი:

Aa, Āā, Ää, Ǟǟ, Bb, Dd, Ḑḑ,
Ee, Ēē, Ff, Gg, Hh, Ii, Īī, Jj,
Kk, Ll, Ļļ, Mm, Nn, Ņņ, Oo,
Ōō, Ȯȯ, Ȱȱ, Öö, Ȫȫ, Õõ, Ȭȭ,
Pp, Rr, Ŗŗ, Ss, Šš, Tt, Țț,
Uu, Ūū, Yy, Ȳȳ, Vv, Zz, Žž.

## ლიტერატურა

* ქსე ტ. 6, ხს. 227, ქართი, 1983 წანა

## რესურსეფი ინტერნეტის

* (ინგლ.) Ethnologue Archived 2012-09-30 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* ლატვიურ-ლივურ-ინგლისური ოჩიებე Archived 2006-04-24 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
# კოლონიალიზმი

კოლონიური იმპერიეფიშ რუკა, 1800
კოლონიური იმპერიეფიშ რუკა, 1914
კოლონიური იმპერიეფიშ რუკა, 1945
**კოლონიალიზმი** — ეკონომიკურო დაღარას გოვითარაფილი ქიანეფიშ ჩაგრებაშ დო იმპერიალისტური ქიანეფშო თინეფიშ დოჸუნალაშ პოლიტიკა. კოლონიეფი დუდმაართაშე წჷმარინუანდეს სავაჭარო, ოდიხაშოხანდე, ომეორინჯე დო ოურდუმე-ოდიხაშოხანდე ტიპიშ ოხორუეფს, ნამუთ აკმოქიმინუნდეს უთარაშო ანტიკურ ეპოქას ნამუდგაინ ქიანაშ მახორუეფიშ მასობური მიგრაციაშ შარათ. თე კოლონიეფი, მუჭოთ წესი, მეტროპოლიეფიშე ზოხორინელი რდეს, ვარდა თინეფიშ ახორობა კინე თიჯგურა დგომარობას რდჷ, მუჭოთ მეტროპოლიეფს. მუშობურ კოლონიურ პოლიტიკას ატარენდეს დიო ხოლორომი დო შხვა ჭკორმუმაპალაფარი სახენწჷფოეფი, ნამუთ ღანკო ისახუნდეს დოჸუნელი ქიანეფიშ გოხირუას დო ჭკორეფიშ ხეშა დინოჸოთამას. ფეოდალიზმიშ ეპოქას XV ოშწანურაშახ კოლონიური პოლიტიკა ვარდჷ დიდო გოვითარაფილი, თიშ გეშა, ნამჷ-და ნატურალური მეურნობა ვაკმოქიმინუნდჷ ომაგე სავაჭარო-ეკონომიკურ პიჯალეფს.

შანულამი მასშტაბიშ კოლონიური ეჭოფუეფქ დიჭყჷ დიო ხოლო კაპიტალიშ მაართაფონი შაყარუაშ ეპოქას, დიდი გეოგრაფიული მეგორაფეფიშ ბორჯის. მაართა კოლონიური იმპერიეფქ — ესპანეთიშე დო პორტუგალიაშე აკიქიმინჷ დიდი გეოგრაფიული მეგორაფეფიშ ნოქურნოქურო. XVI ოშწანურაშ ბოლოს დო XVII ოშწანურაშ დაჭყაფუშ, მუჭოთ შხუ კოლონიური სახენწჷფონ თეშ აწიკინჷ ჰოლანდიაქ, ნამუქჷთ XVII ოშწანურაშ შქა წანეფს გეჭოფჷ პორტუგალიური კოლონიეფიშ უმენტაშობა ბჟაეიოლს. ნიდერლანდიშ კოლონიურ ჰეგემონიაქ აკარღჷ ინგლისიქ ინგლის-ჰოლანდიაშ ლჷმეფიშ უკული.

XVI ოშწანურაშ ბოლოს დო XVIII ოშწანურაშ დაჭყაფუს, კოლონიური ეჭოფუეფიშ შარას ქჷგიოდირთჷ საფრანგეთიქ. კაპიტალიშ მაართაფონი შაყარუაშ ეპოქას კოლონიურ პოლიტიკას ატარენდეს სპეციალურო აკოქიმინელი შხუ სავაჭარო კომპანიეფი. კოლონიური პოლიტიკა რდჷ ქვერსემი მოგებაშ წყუ, კინე თიმ ბორჯის შხვადოშხვა გვარობაშ ჟიგოლინას იღვენუანდჷ მეტროპოლიეფშა.

მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ გორჩქინას კოლონიეფიშ დო გოლინაშ სფეროეფიშ გინორთალაშო ლჷმაშ მაართახარისხამი შანულობა უღუდჷ. გერჯგინელ გერმანიაქ ედომუშამო მიოდინუ მუში კოლონიეფი. კოლონიური სისტემაშ კრიზისიშ ახალი ეტაპიქ გინწყჷ მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ პერიოდის დო გიშაკერძაფილო ლჷმაშ უკულიან პერიოდის.

1956-1965 წანეფს, აფრიკას სახენწჷფო სუვერენიტეტი მიპალუ 33 ქიანაქ. ისტორიულო კოლონიალიზმი ევროპაშ სახენწჷფოეფიშ ჯოხოწკჷმა რე მერსხილი დო ედომუშამი დოსქილადირი მოსოფელი, აზიაშ მუსხირენი დო აფრიკაშ ჟირი (ეთიოპია დო ლიბერია) ქიანეფიშ მოხ, შხვადოშხვა ბორჯის ევროპაშ ქიანეფიშ კოლონია ედჷ.

თარი კოლონიური სახენწჷფოეფი რდეს: პორტუგალია, ესპანეთი, ნიდერლანდი, გიშაკერძაფილო - გოართოიანაფილი ომაფე დო საფრანგეთი, კოლონიეფი უღუდეს თაშნეშე ბელგიას, გერმანიას, იტალიას, ააშს დო იაპონიას. ასე შილებე ირაგადუას, ნამჷ-და კოლონიალიზმი მუჭოთ სისტემა ვაარსენებს.

## თშნეშე ქოძირით

* კოლონიური იმპერიეფი
* ნეოკოლონიალიზმი
* კოლონია

## რესურსეფი ინტერნეტის

* შეგილებუნა ქოძირათ მედიაფაილეფი თემაშე **„კოლონიალიზმი“** ვიკიოწკარუეს.
* კოლონიალიზმი – ენციკლოპედია ბრიტანიკა (ინგლისური)

## სქოლიო
# პენჯაბიშ პროვინცია

**პენჯაბიურდუ: پنجاب‎‎
ინგლ. Punjab
ბჟდ.-პენჯ. پنجاب**| **გერბი**  | **შილა**  |
| ქიანა |  პაკისტანი |
| სტატუსი | პროვინცია |
| ფორჷნს | 36 ოლქი |
| ადმინ. ცენტრი | ლაჰორი |
| დორსხუაფაშ თარიღი | 1 კვირკვე 1970 |
| მადუდე | **გუბერნატორი**: რაფიკ რაჯვანა |
| ოფიც. ნინეფი | ურდუ, ინგლისური (ოფიციალურეფი) პენჯაბური (მახორობაშ უმენტაშობაშ ნინა) სირაიკი, ჰინდკო |
| მახორობა (2010) | 81 330 531 (1 აბანი) |
| მეჭედალა | 396,07 კოჩი/კმ² |
| ფართობი | 205 344 კმ² (2 აბანი) |
| განედი | 31.33 |
| გრძედი | 74.21 |
|  |
| ბორჯიშ ორტყაფუ | UTC+5 |
| კოდი ISO 3166-2 | PK-PB |
| ოფიციალური ვებ-ხასჷლა |

**პენჯაბი**(გჷმორაგადაფა; ურდუ: پنجاب‎‎, *პენჯაბი*; ინგლ. Punjab; ბჟდ.-პენჯ. پنجاب, „ხუთწყარმალონა“) — პაკისტანიშ ოორუე-ბჟაეიოლი პროვინცია, ნამუქჷთ 1947 წანას, წჷმიქიმინჷ ბრიტანეთიშ ინდოეთიშ ინდოეთო დო პაკისტანო დორთუალაშ შედეგო.

პროვინციას უხურგანს აზად ქაშმირი (ოორუეშე), ინდოეთიშ პენჯაბიშ დო რაჯასტანიშ შტატეფი (ოორუეშე), პაკისტანიშ სინდიშ (ობჟათეშე), ბელუჯისტანიშ (ობჟათე-ბჟადალშე), ხაიბერ-პახტუნხვაშ (ბჟადალშე) პროვინციეფს დო ონანანოღე ტერიტორია ისლამაბადი (ოორუეშე). პროვინცია ადმინისტრაციულო ირთუ 36 ოლქო.

2011 წანაშ 4 ღურთუთას, ისლამაბადის პენჯაბიშ პროვინციაშ გუბერნატორი დოჸვილეს — სალმან ტასირი. თინა ჸვილეს მუში მათხილარეფქ.

პენჯაბიშ პროვინციეფიშ სიმბოლოეფი (ვაოფიციალური)| **არსება** |  |  |
| **მაფურინჯე** |  |  |
| **ჯა** |  |  |
| **პიოლი** |  |  |
| **სპორტი** |  |  |

## სქოლიო

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# პალეოლითი

გლიპტოდონშა ჯინორუაშ სცენა, დჷმახასიათაფალი რფჷ პალეოლითიშ ხანიშო.
**პალეოლითი** (ბერძენ. παλαιός პალეო... — ჯვეში დო λίθος ...ლითი — ქუა; **ჯვეში ქუაშ ხანი**) — ქუაშ ხანიშ არძაშე განწე დო ორდოიანი პერიოდი. ქუაშ ხანიშ დორთუალა პალეოლითო დო ნეოლითო ორხველჷ ინგლისარ არქეოლოგი დო ეთნოგრაფი ჯონ ლებოკის (ტერმინი მიშაღალირი რე 1865 წანას). პალეოლითიშ დაჭყაფუ რე უჯვეშაში გჷნათხორა ადამიერეფიშ (ჰომო გაბილისი, პითეკანთროპი) ჸოფაშ ხანი დო გეოლოგიურო პლეისტოცენიშ ორდოიან ოკუჩხალეს უხუჯანს. თე ბორჯიშ კლიმატურ პიჯალეფს, ჩანარულ ოფორუს დო ჩხოლარეფიშ ოქიანუს შანულამი გინორთი უღუდჷ თეხანურობაშე. პალეოლითიშ ადამიერფიშ ტარი ანჯარი რდჷ ქუაშ კვაღა. საჩეხი, წურთულია, ოხეკალი, ოჭკირალი, ხამუ დო შხვა ანჯარეფი. აკეთენდეს ქუაშ დო ყვილიშ ანჯარსჷთ. მეურნობა ესქირაფული რდჷ (ართიანს გეთმიოჭარანდეს), მეჸუნდეს შაყარუას, ჯინორუას დო ჩხომიშ ჭოფუას. შქა პალეოლითის (მუსტიეშ ეპოქა, ნეანდერტალარი ადამერი) გორჩქინდჷ რელიგიაშ წჷმორინეფქ, გიჭყჷ ხელუანური ასდრესიშ ფორმეფქ. პალეოლითიქ დიჭყჷ დოხოლაფირო 2–2,5 მლნ. წანაშ კინოხ (ოლდოვაიშ კულტურა, ბჟაეიოლი აფრიკა).

## ლიტერატურა

* *თუშაბრამიშვილი დ.,* არქეოლოგიური დაზვერვები მდ. ყვირილას ხეობაში, «ს. ჯანაშიას სახ. საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის მოამბე», 1963, ტ. 23 B;
* *ნიორაძე გ.,* პალეოლითის ადამიანი დევის-ხვრელში, ტფ., 1933 (საქართველოს მეზეუმის შრომები, ტ. 6.);
* საქართველოს არქეოლოგია, თბ., 1969,
* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 1, თბ., 1970
* *თუშაბრამიშვილი დ.*, ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 7, ხს. 647, ქართი, 1984 წანა.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# ჰარბინი

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| სუბ-პროვინციულ შანულობაშ ნოღა
ჰარბინი ჩინ. 哈尔滨

|  |
| --- |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| ქიანა |  ჩინეთიჩინეთი |
| პროვინცია | ჰეილუნძიანიჰეილუნძიანი |
| კოორდ. | 45.7575,126.64083345°45′27″ ოორ. გ. 126°38′27″ ელ. გ.﻿ / ﻿ |
| მადუდე | სუნ ჯე |
| სუბ-პროვინციულ შანულობაშ ნოღა | 1890
წანაშე |
| ფართობი | 53,068 კმ² |
| ცენტრიშ სიმაღალა | 150 მ |
| მახორობა | 10,635,971 კოჩი (2010) |
| მეჭედალა | 200 კოჩი/კმ² |
| ბორჯიშ ორტყაფუ | UTC+8 |
| ტელ. კოდი | +86 451 |
| ოფოსტე ინდექსი | 150000 |
| ოავტომობილე კოდი | 黑A, 黑L |
| ოფიციალური ვებ-ხასჷლა | www.harbin.gov.cn/english.htm |

|  |
| --- |
|
ჰარბინი |

|  |
| --- |
|
ჰარბინი |

**ჰარბინი** ვიკიოწკარუეს |

**ჰარბინი** (ჩინ. 哈尔滨) — ნოღა ჩინეთიშ ოორუე-ბჟაეიოლშე, ჰეილუნძიანიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციულ ნოღა დო უკაბეტაშ ნოღა. ჰარბინ რე ქიანაშ თე რეგიონიშ მუჭოთ პოლიტიკურ დო ეკონომიკურჷნ, თეშ კულტურულ დო ომენცარე ცენტრი. ჰარბინ ჸინიშ ნოღათ ჯოხოიდვალუაფჷ დო ჩინებულ რე ზოთონჯიშ ტურიზმით დო ირწანურ ჸინიშ სკულპტურეფიშ ფესტივალით. მახორობაშ მუდანობათ, ჰარბინ ჩინეთიშ მაბრუო ნოღა რე. თის სუბ-პროვინციულ ადმინისტრაციულ სტატუს უღჷ დო თიშ დოჸუნალაშა მიშმურს 9 მეტროპოლიურ რაიონი, 2 ნოღა დო 7 საგრაფო.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Harbin Government website Archived 2011-02-26 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
# ობჟათე ჩინეთიშ ზუღა

**ობჟათე ჩინეთიშ ზუღა** — რჩქალი ოკიანეშ მახურგე ზუღა, ნამუთ ინორე სინგაპურიშ დო მალაკიშ საროტეფშე ტაივანიშ საროტშახ, ფართობი აკმადგინანს 3 500 000 კმ²-ს. მაქსიმალური სიტომბა — 5560 მ, ოშქაშე სიტომბა - 1024 მ, წყარიშ ჟინპიჯიშ ტემპერატურა ფურთუთას — 20 °С-შე ოორუეს — 27 °С-შახ ობჟათეს, მარაშინათუთას 28-29 °С ნთელ ფართობის. წყარიშ ჯიმუამობა — 32-34 ‰. ზარხულს დო დამორჩილს შხირასიე ტაიფუნეფი.

ობჟათე ჩინეთიშ ზუღაშ უდიდაში საროტეფიე — ბაკბო (ტონკა) დო სიამი.

უდიდაში კოკი — ხაინანი.

ობჟათე ჩინეთიშ ზუღაშა დინმახჷრჩინე თარი წყარმალუეფიე - პერლი, მინი, ჯიულონგი, ჭითა, მეკონგი, რაჯანგი, პაჰანგი, პამპანგა დო პასინგი.

ზუღა დიდარიე ბიოლოგიური რესურსეფით. ორეწუე ჩხომეფი — თინუსი, ქაშაყი, სარდინეფი დო შხვა.

## ზუღაშ ორენი

*ზუღა ინორე:*

* კონტინენტური ჩინეთიშ დო კოკი ტაივანიშ ობჟათეშე.
* ფილიპინეფიშ ბჟადალშე.
* მალაიზიაშ დო ბრუნეიშ ობჟათე-ბჟადალშე.
* ინდონეზიაშ ოორუეშე.
* მალაკიშ ჩქონიშ ოორუე-ბჟაეიოლშე.
* ვიეტნამიშ ბჟაეიოლშე.

ზუღას იდვალუაფუ ვითოშობათ ჭიჭე კოკი, ნამუთ არქიპელაგეფო აკმიკათუნა. შხირას, თე კოკეფიშ გეშა, ნანდული რკინა მეურს შხვადოშხვა ქიანეფს შქას, თე კოკეფშა მუნეფიშ სუვერენიტეტიშ გაფაჩალო.

## ზუღაშ თარი პორტეფი

* ტაილანდი: ბანგკოკი
* ვიეტნამი: ხოშიმინი, ხაიფონი
* ჩინეთი: სიანგანი (ჰონკონგი), გუანჯოუ
* ფილიპინეფი: მანილა

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ობჟათე ჩინეთიშ ზუღაშ ციორი
* ობჟათე ჩინეთიშ ზუღა - Google Earth
* ინტერნეტ-რესურსეფი ობჟათე ჩინეთიშ ზუღათ დოინტერესაფილეფშო
* ობჟათე ჩინეთიშ ზუღაშ ქვინჯიშ გეოლოგიური აკონწყუალა დო თიში სასარგებელე დინოხურიში Archived 2012-03-19 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
# ტომას ალვა ედისონი

თომას ედისონი
**ტომას ალვა ედისონი** (ინგლ. Thomas Alva Edison) (დ. 11 ფურთუთა, 1847, მილანი, ოჰაიო — ღ. 18 გჷმათუთა, 1931, ვესტ ორენჯი, ნიუ-ჯერსი) — ამერიკალი მეწარმე დო გჷმმაგონარი ელექტრიფიკაციაშ ოფირჩას. ჯოხოქ გუოლჷ ფონოგრაფიშ გჷმოგონებათ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* მენლოშ პარკიშ მუზეუმი დო ედისონიშ ჯოხონობაშ ჸორში
* ტომას ედისონიშ ნაციოალური პარკი
* ედისონიშ გჷმოფინუა ფორდიშ მუზეუმს
* ედისონიშ მუზეუმი
# ნიკოლა ტესლა

|  |
| --- |
| ნიკოლა ტესლა |
| სერბ. Ни́кола Те́сла; |
|  |
| დაბადებაშ თარიღი: |
10 კვირკვე, 1856
 |
| დაბადებაშ აბანი: |
სმილიანი, გოსპიჩი, ავსტრია-უნგრეთიშ იმპერია
 |
| ღურაშ თარიღი: |
ღურთუთა 7,, 1943 (86 წანერი)

 |
| ღურაშ აბანი: |
ნიუ-იორკი, ააშ
 |
| მენოღალობა: |
ავსტრიაშ იმპერია უნგრეთიშ ომაფე ააშ
 |
| ომენცარე სფერო: |
ელექტროტექნიკა დო მანქანაშაკოგაფა
 |
| ალმა-მატერი: |
კარლოვაციშ გიმნაზია გრაციშ ტექნოლოგიური უნივერსიტეტი კარლიშ უნივერსიტეტი
 |
| ხეშმოჭარუა: |  |

**ნიკოლა ტესლა** (დ. 10 კვირკვე, 1856, ავსტრია-უნგრეთი-ღ. 7 ღურთუთა 1943, ნიუ-იორკი, ააშ) — სერბი დო ამერიკალი ფიზიკოსი, ინჟინერი დო ელექტრო გჷმმაგონებელი. ტესლას უღუ გჷმოგონებეფი ელექტრობაშ დო მაგნეტიზმიშ დარგეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის:

* ნიკოლა ტესლაშ მუზეუმი
* ნიკოლა ტესლაშ ვებ-საიტი Archived 2012-06-11 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
# Ԉ

Ԉ დო ԉ
**Ԉ, ԉ** („კომი ლიე“) — კირილური ანბანიშ ასო.

## უნიკოდეფი

Ԉ: U + 0 5 0 8

ԉ: U + 0 5 0 9

## HTML კოდეფი

Ԉ: & # 1 2 8 8 დო & # x 0 5 0 8

ԉ: & # 1 2 8 9 დო & # x 0 5 0 9

## რესურსები ინტერნეტში

* Graphemica (Ԉ)
* Graphemica (ԉ)

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# ახალი ტაივანური დოლარი

| ახალი ტაივანური დოლარი 新臺幣 / 新台幣, 新台币 Xīntáibì |
| --- |
|

|  |
| --- |
|  |
| 1 ახალი დოლარი, 1973
 |

 |
| კოდი ISO 4217 | TWD |
| ქიანა |  ტაივანი |
| აკმოდირთუ | 100 ფინშე |
| სიმბოლო | $ • NT$ • 圓 |
| ხურდეფი | $½, $1, $5, $10, $20, $50 |
| ბანკნოტეფი | $100, $200, $500, $1000, $2000 |
|  |
| ცენტრალური ბანკი | ტაივანიშ ცენტრალური ბანკი |
| ვებ-ხასჷლა | www.cbc.gov.tw |

**ახალი ტაივანური დოლარი** (ჩინ. - 新臺幣 ვარდა 新台幣, 新台币, Xīntáibì) — ტაივანიშ ფარაშ ართული. ვალუტაშ კოდი **TWD**, მერკე ჭარალუა **NT$**. 1949 წანაშე ოფიციალური ვალუტა რე. დუდშე ვალუტაშ ემისიას ახორციელენდჷ ტაივანიშ ბანკი, 2000 წანაშე — ტაივანიშ ცენტრალური ბანკი.

მიმოულას რე ხურდეფი ნომინალით $½, $1, $5, $10, $20, $50.

მიმოულას რე ბანკნოტეფი ნომინალით 2000, 1000, 500, 200 დო 100 დოლარი.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# მერიტოკრატია

| სახენწჷფო დუდალაშ ფორმეფი დო სისტემეფი  |
| --- |
| * ავტოკრატია
* ანარქია
* არისტოკრატია
* ბიუროკრატია
* გერონტოკრატია
* დემარქია
* დემოკრატია

* იმიტაციური დემოკრატია
* ლიბერალური დემოკრატია
* წჷმმარინაფონი დემოკრატია
* ბონი დემოკრატია
* ბურჟუაზიული დემოკრატია
* დესპოტიზმი
* ჯამახირია
* დიარქია
* დიქტატურა

* ოურდუმე დიქტატურა
* ფაშისტური დიქტატურა
* პროლეტარიატიშ დიქტატურა
* ნაციონალური დიქტატურა
* იდეოკრატია
* იზოკრატია
* კლეპტოკრატია
* კომუნა
* კორპორატოკრატია
* კრიტარქია
* მარიონეტული სახენწჷფო
* მატრიარქატი
* მერიტოკრატია
* მილიტოკრატია
* მონარქია

* აბსოლუტური მონარქია

* რუსული ავტოკრატია

* მოსოფელიშ მონარქია
* გჷშაგორაფონი მონარქია
* კონსტიტუციური მონარქია
	+ დუალისტური მონარქია
	+ საპარლამენტო მონარქია
* აპიჯალურ-წჷმმარინაფონი მონარქია
* ფეოდალური მონარქია

* საგვარო მონარქია
* ორდოფეოდალური მონარქია

* სახანო (კაგანატი)
* ცარიზმი
* ნოოკრატია
* ართპარტიული სისტემა
* ოლიგარქია
* ოხლოკრატია
* პატრიარქატი

* ბელადობა
* პლუტოკრატია
* რესპუბლიკა

* ოკათე რესპუბლიკა
* საპარლამენტო რესპუბლიკა
* საპრეზიდენტო რესპუბლიკა
* ესვარილი რესპუბლიკა
* სხუნური რესპუბლიკა
* თალასოკრატია
* თელუროკრატია
* თეოკრატია
* ტექნოკრატია
* ტიმოკრატია
* ტირანია
* ტოტალიტარიზმი
* ხუნტა
* ეთნოკრატია
 |
| **პორტალი:პოლიტიკა** ·  |

**მერიტოკრატია** — მართუალაშ ფორმა ვარ-და შხვა სტრუქტურა, სოდე პოსტეფი გინმაჩამუ დო გამამინჯალა მიაჩამჷნა ადამიერეფს, თინეფიშ დემონსტრირაფილ ნიჭიშა დო შილებუანალაშა (დოინალაფაშა) გეპონუათ. მერიტოკრატიაშ ბორჯის, ჯარალუა აჯილდენს (სიდინდარეთ, პოზიციათ ვარ-და სოციალური სტატუსით) თინეფს, მისჷთ დორხველ ნიჭის დო კომპეტენციას წჷმარინუანს მუში ულირი რინაშული გჷმოცადაფათ ვარ-და მუთუნნერ რკინაფას გომორძგუათ. ფასებაშ სისტემეფი, მუჭოთ რე, ართიმართო, ფორმალური გონათუა ბონას რე მერსხილჷ მერიტოკრატიულ მეჯინეფწკჷმა.

თე ირფელი, აწურე შხვა ღირებეფიშ სისტემეფს, სოდე ლეგიტიმურალა გეპონჷ სიდინდარეშ ღვენას (პლუტოკრატია), ფანიურ რსხუეფს (ნეპოტიზმი), დორხველუას (ოლიგარქია), მაჸალობას (ქრონიზმი), უნჩაშ-უკულაშარას (გერონტოკრატია), პოპულარალას (დემოკრატია) ვარ-და შხვა სოციალური სტატუსიშ დო პოლიტიკური ხემანჭუაფაშ დეტერმინანტეფს.

ტექნოკრატია რე მერიტოკრატიაშ ფორმა, სოდე პოსტის დორინაფა მუთმოხვადჷ დემონსტრირაფილი ტექნიკური ექსპერტიზაშ ოსხირშა.

## სქოლიო