Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ჰარი პოტერი დო ფულირი ოთახუ (ფილმი)

|  |
| --- |
| „ჰარი პოტერი დო ფულირი ოთახუ“ |
| რეჟისორი: |
კრის კოლამბუსი
 |
| პროდიუსერი: |
დევიდ ჰეიმენი
 |
| სცენარიშ ავტორი: |
სტივ კლოვესი
 |
| ნახანდი: |
ჰარი პოტერი დო ფულირი ოთახუ
 |
| თარ როლეფს: |
დენიელ რედკლიფი რუპერტ გრინტი ემა უოტსონი ტომ ფელტონი
 |
| კომპოზიტორი: |
ჯონ უილიამსი
 |
| მონტაჟი: |
პიტერ ონესი
 |
| კინოსტუდია: |
Heyday Films 1492 Pictures
 |
| გჷშულაშ თარიღი: |
2002 3 გერგობათუთა ლონდონი 200215 გერგობათუთა ბრიტანეთი დო ააშ
 |
| ხანგჷნძარალა: |
160 წნ
 |
| ქიანა |
გოართიანაფილი ომაფე ააშ
 |
| ნინა: |
ინგლისური
 |
| მუშნალი: |
$ 878,979,634 მლნ
 |

ჰარი პოტერი დო ფულირი ოთახუ (ინგლ. Harry Potter and the Chamber of Secrets) — რეჟისორ კრის კოლამბუსიშ ფილმი, ნამჷთ გინოღალირი რე ჯოან როულინგიშ გეშა ჭარილი ჰარი პოტერიშ დუდსგინნაველეფიშ მაჟირა წინგიშ მეჯინათ.

ათე ფილმის ჰარი დო თიში მაჸალეეფი ირთუნა ჰოგვორტსის. თექ ჩინებული იჸი, ნამდა მაგურაფალეფს გიანთხუ უჩინებუ სქილედი. რჩქინდუ ეჭვი, ნამდა თინა იტყობუ ფულირი ოთახუს, ნამუთ ართ დღას ირიათო კილერქ იჸუნ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* ჰარი პოტერი დო ფულირი ოთახუ — კინოფილმეფიშ ინტერნეტ მუნაჩემეფიშ ბაზას (ინგლისური)
* *ჰარი პოტერი დო ფულირი ოთახუ* — Allmovie-ს
* *ჰარი პოტერი დო ფულირი ოთახუ* — Rotten Tomatoes-ს
* *ჰარი პოტერი დო ფულირი ოთახუ* — Box Office Mojo-ს

## სქოლიო
# Universal Studios

| **Universal Studios** |
| --- |
| **ტიპი**:
  | NBC Universal-იშ გუმნართი |
| **დირსხუ**:
  | ლოს-ანჯელესი, კალიფორნია, ააშ (8 მანგი 1912) |
| **დჷმარსხუაფალი**:
  | კარლ ლემლე |
| **ორენი**:
  | Universal City, კალიფორნია, ააშ |
| **მინჯე**:
  | კარლ ლემლე |
| **დარგი**:
  | კინოწარმება |
| **ვებ-ხასჷლა**:
  |  |

**Universal Studios** (თაშნეშე ჩინებული მუჭოთ **Universal Pictures**) — ასე არსებული ჰოლივუდიშ კინოსტუდიეფშე უჯვეშაში რე. დჷმარსხუაფალი რე კარლ ლემე, 1912 წანას. 1915-1925 წწ. — ააშ-იშ კინოკომპანიეფიშ შქას უშხუაში რდჷ. 2004 წანაშე — კომპანია NBC Universal-იშ საწარმე გუმნართი რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Universal Studios-შ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* საიტი Universal Pictures რუსეთი Archived 2009-06-03 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
# XV ოშწანურა

**მავითოხუთა (XV) ოშწანურა** — იულიანური კალენდარიშ მეჯინათ, ოშწანურა იჭყაფუ 1401 წანას დო ითებუ 1500 წანას.

'**ვითწანურეფი დო წანეფი**

---

|  |
| --- |
| XIV ოშწანურა - XV ოშწანურა - XVI ოშწანურა |
| 1400-იანეფი: | 1401 | 1402 | 1403 | 1404 | 1405 | 1406 | 1407 | 1408 | 1409 | 1410 |
| 1410-იანეფი: | 1411 | 1412 | 1413 | 1414 | 1415 | 1416 | 1417 | 1418 | 1419 | 1420 |
| 1420-იანეფი: | 1421 | 1422 | 1423 | 1424 | 1425 | 1426 | 1427 | 1428 | 1429 | 1430 |
| 1430-იანეფი: | 1431 | 1432 | 1433 | 1434 | 1435 | 1436 | 1437 | 1438 | 1439 | 1440 |
| 1440-იანეფი: | 1441 | 1442 | 1443 | 1444 | 1445 | 1446 | 1447 | 1448 | 1449 | 1450 |
| 1450-იანეფი: | 1451 | 1452 | 1453 | 1454 | 1455 | 1456 | 1457 | 1458 | 1459 | 1460 |
| 1460-იანეფი: | 1461 | 1462 | 1463 | 1464 | 1465 | 1466 | 1467 | 1468 | 1469 | 1470 |
| 1470-იანეფი: | 1471 | 1472 | 1473 | 1474 | 1475 | 1476 | 1477 | 1478 | 1479 | 1480 |
| 1480-იანეფი: | 1481 | 1482 | 1483 | 1484 | 1485 | 1486 | 1487 | 1488 | 1489 | 1490 |
| 1490-იანეფი: | 1491 | 1492 | 1493 | 1494 | 1495 | 1496 | 1497 | 1498 | 1499 | 1500 |

ოშწანურაშ შანულამი მოლინეფი

---

* 1401 -
* 1402 -

...

* 1498 -
* 1499 -

ოშწანურაშ შანულამი მოღალეეფი

---

* 1401 -
* 1402 -

...

* 1498 -
* 1499 -

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
XV ოშწანურა

|  |  |
| --- | --- |
|  | **ისტორიაშ პორტალი** — გეგნაჯინით შხვა სტატიეფს ისტორიაშ გეშა. |
# ბერლინალე

2007 წანაშ ბერლინალე
**ბერლინიშ ერეფოშქაშე კინოფესტივალი** ვარდა **ბერლინალე**, მოსოფელს კინოშ ართ-ართი უდუღორებუ ფესტივალი რე. მეურს ირ წანაშ ფურთუთას.

ბერალინალე უდუღორებუ ჸოფიერება რე კინემატოგრაფიას დო მასმედიას. ირწანურო თიშ გეშა აჭიშუანს 76 ქიანაშ გამა კოჩის, 15 000 სპეციალისტი, თინეფ შქას 3 500 ჟურნალისტი. სეანსეფს აჭიშაფა ფასიანი რე.
ბერლინიშ ფესტივალქ დირსხუ 1951 წანას. დუდშე თინა ზარხულს მეჸუნდეს, 1978 წლანაშე ფურთუთაშა გინიღეს. მაართა ბერლინალეშ გონწყუმაქ იჸუ 1951 წანაშ 6 მანგის ალფრედ ჰიჩკოკი-შ ფილმით *რებეკა*.

ბერლინიშ კინოფესტივალს ფილმეფი ირდიხაშე მოურს დო თინეფიშ სხუნუა ერეფოშქაშე ხასიათიშ რე. საუჯგუშო ფილმეფი იჯილდოებჷ ორქოშ თუნთით, საუჯგუშო რეჟისურაშ, საუჯგუშო ოსურიშ როლიშ დო საუჯგუშო ქომოლკოჩიშ როლიშო მერჩქინელი რე ვარჩხილიშ თუნთი, შინელი ორქოშ თუნთი გინაჩამუ კინოშ სფეროს მოღალე პროფესიონალეფს კინემატოგრაფიას მიშაღალირი თიაშო.

* Kino International
* Cubix Kino
* Delphi Filmpalast
* ვიმ ვენდერსი
* შერონ სტოუნი
* დენზელ ვაშინგტონი

## რესურსეფი ინტერნეტის

* (გერმანული), (ინგლ.) ბერლინალეშ ოფიციალური ხასჷლა
* (ფრანგული) ბერლინალეშ ლაურეატეფიშ ერკებული Archived 2006-12-07 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
# იოჰანესბურგი

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ნოღა
იოჰანესბურგი ინგლ. Johannesburg ზულუ eGoli

|  |
| --- |
| [[ფაილი:იოჰანესბურგიშ ცენტრალური რაიონიიოჰანესბურგიშ ხელუანობაშ გალერეაჰილბროუშ ყორში დო Ponte City Apartmentsნელსონ მანდელაშ ხინჯისოკერ სიტიშ სტადიონივიტვატერსრანდიშ უნივერსიტეტიბრიქსტონიშ ყორში|300px|center|]] |

|  |  |
| --- | --- |
| შილა | გერბი |
|  |  |

|  |  |
| --- | --- |
| ქიანა |  ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკაობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა |
| პროვინცია | გაუტენგიგაუტენგი |
| მუნიციპალიტეტი | იოჰანესბურგი |
| კოორდ. | -26.204444,28.04555626°12′16″ ობჟ. გ. 28°02′44″ ელ. გ.﻿ / ﻿ |
| დირსხუ | 1886 |
| ფართობი | 334.81 კმ² |
| ცენტრიშ სიმაღალა | 1,753 მ |
| მახორობა | 5,635,000 კოჩი (2023) |
| მეჭედალა | 17,000 კოჩი/კმ² |
| აგლომერაცია | 7,860,781 |
| ბორჯიშ ორტყაფუ | UTC+2 |
| ტელ. კოდი | +2711 |
| ოფოსტე ინდექსი | 2001/2000 |
| ოფიციალური ვებ-ხასჷლა | www.joburg.org.za/ |

|  |
| --- |
|
იოჰანესბურგი |

**იოჰანესბურგი** ვიკიოწკარუეს |

**იოჰანესბურგი**, თაშნეშე ჩინებული მუჭოთ **ჯოზი**, **ჯო'ბურგი** ვარ-და **ეგოლი** (ინგლ. Johannesburg, აფრ. Johannesburg, თარგი:Lang-ve, თარგი:Lang-zu, კოს. iRhawutini) — მახორობაშ მუდანობაშ მეჯინათ უკაბეტაში ნოღა რე ობჟათე აფრიკას. იოჰანესბურგი გაუტენგიშ პროვინციაშ ნანანოღა რე, ნამუთ მუშჸურე უდინდარაში პროვინცია რე ობჟათე აფრიკას, უკაბეტაში ეკონომიკათ სუბსაჰარული აფრიკაშ აგლომერაციეფს შქას. თე ნოღა თაშნეშე მოსოფელიშ 40 უკაბეტაშ აგლომერაციაშ შქას რე, დო თაშნეშე მოსოფელიშ უკაბეტაში ნოღა რე, ნამუთ ვედვალუაფუ ვართ წყარმალუ, ტობა დო ვართ ზუღაპიჯისჷნ.

იოჰანესბურგი ვა რე ობჟათე აფრიკაშ სუმი ნანანოღაშ შქას, მარა თაქ იდვალუაფუ ქიანაშ საკონსტიტუციო სასამართალო, სოდე გინმოჭყორდჷ ქიანაშ ახალი აპართეიდიშ უკულიანი კონსტიტუციაშ თირუეფი. ნოღა ორქოთ დო ანდაღებული ქუალეფით ვაჭრუაშ შხუ ცენტრი რე, თიში ვიტსატერსრანდიშ მინერალეფით დინდარი ქჷნდჷრეფწკჷმა სიხოლაშ ჭყოლოფუათ. ნოღას ოინალუ ოლივერ რეგინალდ ტამბოშ ჯოხოდვალაშ ერეფოშქაშე აეროპორტი, უშხუაში დო არძაშე გინოხარგელი აფრიკას. ეკონია ბორჯის, ლანსერიაშ ერეფოშქაშე აეროპორტიქჷთ დიჭყჷ ერეფოშქაშე რეისეფიშ ნინალა დო მეტროპოლისიშ ბონას იდვალუაფუ.

# რესურსეფი ინტერნეტის =

* Official website of the City of Johannesburg
* Gauteng Provincial Government Archived 2005-08-28 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* Gauteng Tourism Authority
* Johannesburg on Birmingham's Partner City page Archived 2009-09-15 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* Johannesburg Tourism official website Archived 2009-06-18 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.

## სქოლიო

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# 1974

|  |  |
| --- | --- |
| **ვითოშწანურა:**  | I · **II** · III |
| **ოშწანურა:**  | XIX · **XX** · XXI |
| **წანეფი:** | 1971 · 1972 · 1973  **1974** 1975 · 1976 · 1977 |

**1974 წანა შხვა კალენდარეფს**| გრიგორიანული კალენდარი | 1974 *MCMLXXIV* |
| იულიანური კალენდარი | 1973—1974 (14 ღურთუთაშე) |
| იულიანური კალენდარი ბიზანტიურ ერაწკჷმა | 7482—7483 (14 ეკენიაშე) |
| ურიული კალენდარი  | 5734—5735  |
| ისლამური კალენდარი | 1394—1395 |
| ჯვეშქორთული კალენდარი | (21 მელახშე) |
| - *ოქიანუშ აკოქიმინუაშე* | 7577—7578 (*„ჴფოზ“*—*„ჴფოჱ“*) |
| - *ქირსეშე* | 1974 (*„ჩშოდ“*) |
| - *ქორონიკონით* | *XIV* მორთინა დო 130 (*„რლ“*) *წანა* |
| ჯვეშსომეხური კალენდარი | 4466—4467 (11 მარაშინათუთაშე) |
| სომეხური ოხვამური კალენდარი | 1423 *ԹՎ* *ՌՆԻԳ*
 |
| ეთიოპური კალენდარი | 1966—1967 |
| რომიშ დორსხუაფაშე | 2726—2727 (4 მესიშე) |
| ჯვეშინდური კალენდარი |  |
| - *ვიქრამ-სამვატი* | 2030—2031 |
| - *შაკა სამვატი* | 1896—1897 |
| - *კალი-იუგა* | 5075—5076 |
| ირანული კალენდარი | 1352—1353 |
| ბუდისტური კალენდარი | 2517 |
| იაპონური კალენდარი | 49-ა წანა სიოვა |
| ჩინური კალენდარი | 4670—4671 癸丑 — 甲寅 უჩა ხოჯი — წვანე ჸილო |

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
19741974 (ვითოშ ჩხოროშ სუმონეჩდოვითაანთხი) წანა** — გრიგორიანული კალენდარით ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ პირველი დღა რე თახაშხა. თე წანა რე XX ოშწანურაშ მა-8 დეკადაშ მა-4 წანა.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# ბირთვული რეაქცია

ლითიუმ-6-შ დო წყარბად-2-იშ (დეიტერიუმიშ) იზოტოპეფს შქას ბირთვული (გვირზილური) რეაქცია, მიღებუაფჷ ბერილიუმ-8-შ იზოტოპი, ნამუთ უკული აკმირცუაფჷ ჟირ ალფა წულუკო (ჰელიუმიშ ჟირ გვირზილო)
 **ბირთვული რეაქცია** თაშნეშე **გვირზილური რეაქცია** — გვირზილურ ფიზიკას დო გვირზილურ ქიმიას მეურს თინწკჷმა, მუჟანსჷთ ატომიშ აკმადგინალი უჭიჭაში წულუკეფიშ (პროტონი, ნეიტრონი დო ელექტრონი) გვირზილები აკმირცუაფჷნ, იორხებჷ დო თეურეშე გითმიჭტაფუ ნუკლოიდეფი, ანდანე გვირზილურ რეაქციაქ იხორციელასჷნ ოხვილური რე მინიმუმ 1 ნუკლოიდიშ ტრანსფორმორაფა, გჷმოქიმინუა. დო აკორცუაფილი წულუკეფქ რეაქციაშა გენშულა შხვა წულიუკეფ დო ატომეფწკჷმ-და, თე რეაქცია იჸუაფუ უბრალოთ გვირზილური გაქარებაშ რეაქცია დო ვართ გვირზილური რეაქცია.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Schmitz, Taylor (1973). *Nuclear Physics*.  Pergamon Press. ISBN 0-08-016983-X.
# Mathematics Genealogy Project

**Mathematics Genealogy Project** (მარგალური ჯოხოდვალა: **მათემატიკური გენეალოგიაშ პროექტი**) — მუნაჩემეფიშ ინტერნეტ-ბაზა მათემატიკოსეფიშ აკადემიური გენეალოგიაშო. 2021 წანაშ 31 ქირსეთუთაშ მუნაჩემეფით პროექტი იკათუანს 274,575 მათემატიკოსიშ ინფორმაციას. მოჩამილი ინფორმაცია იკათუანს მათემატიკოსიშ გურაფაშ თებაშ წანას, ომენცარე თემაშ ჯოხოდვალას, უნივერსიტეტის, მათემატიკოსიშ ომენცარე (ოდოქტორე) ხემანჯღვერს დო ჯოხოშინელ მოგურაფუეფს. პროექტიქ დირსხუ მათემატიკოსიშ, მინესოტაშ შტატიშ უნივერსიტიშ პროფესორიშ ჰარი კუნსიშ ინიციატივათ. პროექტიქ გეგშართჷ ონლაინ 1997 წანაშ დამორჩილს. 2002 წანას პროექტიქ გინილჷ ოორუე დაკოტაშ შტატიშ უნივერსიტიშა. 2003 წანაშე პროექტის ადმინისტრირენს ამერიკაშ მათემატიკური ჯარალუა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ოფიციალური ვებსაიტი
# პერსი უილიამს ბრიჯმენი

|  |
| --- |
| პერსი უილიამს ბრიჯმენი |
| ინგლ. Percy Williams Bridgman |
|  |
| დაბადებაშ თარიღი: |
21 პირელი, 1882
 |
| დაბადებაშ აბანი: |
კემბრიჯი, მასაჩუსეტსი, ააშ
 |
| ღურაშ თარიღი: |
მარაშინათუთა 20,, 1961 (79 წანერი)

 |
| ღურაშ აბანი: |
რენდოლფი, ნიუ-ჰემპშირი, ააშ
 |
| მენოღალობა: |  ააშ
 |
| ომენცარე სფერო: |
ფიზიკა
 |
| სამუშაშ აბანი : |
ჰარვარდიშ უნივერსიტეტი
 |
| ალმა-მატერი: |
ჰარვარდიშ უნივერსიტეტი
 |
| ომენცარე ხემანჯღვერი: |
უოლეს კლემენტ სებინი
 |
| ჯოხოშინელი მოგურაფეეფი: |
ჯერალდ ჰოლტონი ჯონ კლარკ სლეიტერი ჯონ ჰაზბრუკ ვან ფლეკი
 |
| ჯილდოეფი დო პრემიეფი: |
რუმფორდიშ მენდალი (1917) გუტრიშ მენდალი დო პრემია (1929) ელიოტ კრესონიშ მენდალი (1932) კომსტოკიშ პრემია (1933) ნობელიშ პრემია ფიზიკას (1946) ომაფე საზოგადოებაშ მაკათური (1949) ბეიკერიშ მენდალი (1950) ბინგამიშ მენდალი (1951)
 |

**პერსი უილიამს ბრიჯმენი** (ინგლ. Percy Williams Bridgman; დ. 21 პირელი, 1882, კემბრიჯი, მასაჩუსეტსი, ააშ — ღ. 20 მარაშინათუთა, 1961, რენდოლფი, ნიუ-ჰემპშირი, ააშ) — ამერიკალი ფიზიკოსი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ფიზიკაშ დარგის 1946 წანას. თიში ჯოხონობაშ რე ბრიჯმენიშ ეფექტი, ბრიჯმენ-სტოკბარგერიშ მეთოდი დო მინერალი ბრიჯმანიტი. პერსი უილიამს ბრიჯმენი გურაფულენდჷ ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია უოლეს კლემენტ სებინიშ ხემანჯღვერობათ. გურაფაშ თებაშ უკულ ოგურუანდჷ ფიზიკას ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის. 1919 წანაშე რდჷ ჰარვარდიშ უნივერსიტეტიშ ფიზიკაშ პროფესორი. ბრიჯმენი 1942 წანაშე რდჷ ამერიკაშ ფიზიკაშ საზოგადოებაშ პრეზიდენტი, ამერიკაშ მენცარობაშ დო ხელუანობაშ აკადემიაშ, ამერიკაშ ფილოსოფიურ საზოგადოებაშ დო ამერიკაშ მენცარობაშ ერუანული აკადემიაშ მაკათური. ბრიჯმენი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. დუდი დიჸვილუ 1961 წანაშ 20 მარაშინათუთას.

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი

* *Dimensional Analysis*. Yale University Press, 1922.
* *The Logic of Modern Physics*. Beaufort Books, 1927. Online excerpt.
* *Thermodynamics of Electrical Phenomena in Metals and a Condensed Collection of Thermodynamic Formulas*. MacMillan, 1934.
* *The Nature of Physical Theory*. John Wiley & Sons, 1936.
* *The Intelligent Individual and Society*. MacMillan, 1938.
* *The Nature of Thermodynamics*. Harper & Row, Publishers, 1941.
* *The Physics of High Pressure*. G. Bell, 1952.
* *The Way Things Are*. Harvard Univ. Press., 1959.
* *A Sophisticate’s Primer of Relativity*. Routledge & Kegan Paul, 1962.
* *Collected experimental papers*. Harvard University Press, 1964.
* *Reflections of a Physicist*. Arno Press, 1980.

## ლიტერატურა

* Walter, Maila L., 1991. Science and Cultural Crisis: An Intellectual Biography of Percy Williams Bridgman (1882–1961). Stanford Univ. Press.

## რესურსეფი ინტერნეტის

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
პერსი უილიამს ბრიჯმენი National Academy of Sciences Biographical Memoir
# ნორმან ფოსტერ რამზეი

|  |
| --- |
| ნორმან ფოსტერ რამზეი |
| ინგლ. Norman Foster Ramsey Jr. |
|  |
| დაბადებაშ თარიღი: |
27 მარაშინათუთა, 1915
 |
| დაბადებაშ აბანი: |
ვაშინგტონი, ააშ
 |
| ღურაშ თარიღი: |
გერგობათუთა 4,, 2011 (96 წანერი)

 |
| ღურაშ აბანი: |
ვეილენდი, მასაჩუსეტსი, ააშ
 |
| მენოღალობა: |  ააშ
 |
| ომენცარე სფერო: |
ფიზიკა
 |
| სამუშაშ აბანი : |
კოლუმბიაშ უნივერსიტეტი ჰარვარდიშ უნივერსიტეტი
 |
| ალმა-მატერი: |
კოლუმბიაშ უნივერსიტეტი კემბრიჯიშ უნივერსიტეტი
 |
| ომენცარე ხემანჯღვერი: |
ისიდორ ისააკ რაბი
 |
| ჯოხოშინელი მოგურაფეეფი: |
უილიამ ნირენბერგი დენიელ კლეპნერი დევიდ ვაინლენდი
 |
| ჯილდოეფი დო პრემიეფი: |
ერნესტ ლოურენსიშ პრემია (1960) დეივისონი-ჯერმერიშ პრემია (1974) ღრისებაშ ორდენი IEEE (1984) ისიდორ ისააკ რაბიშ პრემია (1985) რუმფორდიშ პრემია (1985) ერსტედიშ მენდალი (1988) მენცარობაშ ერუანული მენდალი (1988) ნობელიშ პრემია ფიზიკას (1989) დირაკიშ მენდალი (1990) ვენივარ ბუშიშ პრემია (1995)
 |

**ნორმან ფოსტერ რამზეი უკულაში** (ინგლ. Norman Foster Ramsey Jr.; დ. 27 მარაშინათუთა, 1915, ვაშინგტონი, ააშ — ღ. 4 გერგობათუთა, 2011, ვეილენდი, მასაჩუსეტსი, ააშ) — ამერიკალი ფიზიკოსი. გორთილი ოსცილატორული ვეშ მეთოდიშ გჷმოგონებაშ გეშა, გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის 1989 წანას. ჸათე გამოგონებას უღუდჷ დიდი შანულობა ატომური საათეფიშ კონსტრუქციაშო. რამზეი რდჷ ჰარვარდიშ უნივერსიტეტიშ ფიზიკაშ პროფესორი დო უკინებუდჷ შხვადოშხვა პოსტეფი ამერიკულ დო საირქიანო ორგანიზაციეფს, მაგალთო ნატოს დო ააშ-იშ ატომური ენერგიაშ კომისიას.

ნორმან ფოსტერ რამზეი გურაფულენდჷ ინჟინერიას დო მათემატიკას კოლუმბიაშ უნივერსიტეტის. უკულიან წანეფს ფიზიკათ დეინტერესჷ დო გურაფა გაგინძორჷ კემბრიჯიშ უნივერსიტეტიშ კავენდიშიშ ლაბორატორიას, ერნესტ რეზერფორდიშ დო მორის გოლდჰაბერიშ ხემანჯღვერობათ. კემბრიჯის რამზეიქ გეჩინებაფუ გიშარჩქინელი მენცარეფი: ედვარდ ეპლტონი, მაქს ბორნი, ჯეიმზ ჩედვიკი, ჯონ კოკროფტი, პოლ დირაკი, ართურ ედინგტონი, რალფ ჰოვარდ ფაულერი, მარკ ოლიფანტი, ჯოზეფ ჯონ თომსონი დო შხვეფი. რამზეიქ ოდოქტორე დისერტაცია თხილუ კოლუმბიაშ უნივერსიტეტის, 1940 წანას.

გურაფაშ თებაშ უკულ რამზეი მუშენდჷ ილინოისიშ უნივერსიტეტის. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის რობერტ ოპენჰაიმერიშ ინიციატივათ, რამზეი ოკათუდჷ მანჰეტენიშ პროექტის. ლჷმაშ თებაშ უკულ კინ კოლუმბიაშ უნივერსიტეტიშა დირთჷ. ართი პერიოდის იმუშუ ჩიკაგოშ დო მიჩიგანიშ უნივერსიტეტეფს ხოლო. ნორმან ფოსტერ რამზეი ნობელიშ პრემიაშ გარდა, რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. ღურუ 2011 წანაშ 4 გერგობათუთას, 96 წანერქ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ნორმან ფოსტერ რამზეი Nobelprize.org-ის
* ნორმან ფოსტერ რამზეი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
# ბჟაეიოლი აზია

ბჟაეიოლი აზია გვერდოსფეროშ რუკას (რუსეთიშ შორიში ბჟაეიოლიშ უმუშო)
ბჟაეიოლი აზია (ჩინ. 东亚, კორ. 동아시아, იაპონ. 東アジア, მონღ. Дорнод Ази) - აზიაშ ნორთი, ნამუსჷთ უხურგანს რჩქალ ოკიანეს ზომიერ, სუბტროპიკულ დო ტროპიკულ ორტყაფუეფს ოორ.გ. 20-შე 60 გრადუსშა. რელიეფი თარო რზენი, აკოსვარილი გვალეფწკჷმა. კლიმატი მუსონური რე. შხირი რე ტაიფუნეფი დო წყარალეფი. ოორუე ნორთი წჷმორინელი რე ფართოფურცელამი დო ესვარილი ტყალეფით, ობჟათე - სუბტროპიკული დო ტროპიკული ტყალეფით. რეგიონი იკათუანს რუსეთიშ ფედერაციაშ დო ჩინეთიშ ოკათე რესპუბლიკაშ ბჟაეიოლ რაიონეფს, იაპონიას, ოორუე დო ობჟათე კორეას.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# აბრეშუმიშ დიდი შარა

აბრეშუმიშ დიდი შარა ჩქ. წ. I ოშწანურა.
**აბრეშუმიშ დიდი შარა** (ტრად. ჩინ.: 絲綢之路; გამარტ. ჩინ.: 丝绸之路; სპარს. راه ابریشم; თურქ: *İpekyolu*, ყირგ.: *Жибек жолу*), ტრანსკონტინენტური სავაჭარო-საქარავანო შარა, ნამუთ ჩინეთის სქირონაშქა დო უჩა ზუღეფიშ ოძგაშეეფს მითმიორცხუანდჷ.

თე შარათ ვაჭარუას დოჭყაფუქ ქიმიაჩჷ ჯვ. წ. II ოშწანურას. აბრეშუმიშ დიდი შარა იჭყაფუდჷ სიანს. ნოღა დუნხუანიშე თინა 2 ნოჸველათ მიშუ ბჟადალუშა. ჟირხოლო შარა - მაართა ლობნორიშ ტობაშ ოორუეშე ნ. ტურფანიშ, ოდო მაჟირა თი ტობაშ ობჟათეშე ნ. ხოტანიშ დო ნ. იარქენდიშ გულათ - ნ. კაშგარს აკმოკოროფუნდჷ დუდის. თაჸურეშე ოორუეშ შარა კასპიაშ ზუღათ არცხუაფუდჷ მოლენკავკაციას, გინოკვათუნდჷ საქორთუოს დო ფასისშე უჩა ზუღათ ბიზანტიას დო რომს ოჭირინუანდჷ. მაჟირა შარა კაშგარიშე ბალხის დო ოორუე ირანიშ გულათ შქაწყარმალონაშა, ოდო თეჸურეშე სქირონაშქა ზუღაშ ძგალეფშა მიშჷ.

აბრეშუმიშ დიდი შარათ უთარაშო გიშმუღუდეს მაღალხარისხამი ჩინური აბრეშუმი, ნამუშ თარი მახვარებუ რომიშ ჟინოსქუალეფი რდეს. აბრეშუმიშ ექსპორტი რომს (უკული ბიზანტიას) ხოლოშ ბჟაეიოლუშ დიდი სახენწჷფოეფიშ - პართიაშ დო მოგვიანაფილო სასანიანეფიშ ირანიშ - შქაშიულათ იხორციელებუდჷ. ჩინური აბრეშუმიშ მიშაღალა რომს ირწანურო 100 ვითოში სესტერციუსი უხედჷ. ჩინეთიშე მიშმუღუდეს თაშნეშე ორქო. აბრეშუმიშ დიდი შარაშ თი მუნაკვათაშო, ნამუთ ხოლოშ ბჟაეიოლუშა გიშმეშჷ, რომს დო ბიზანტიაშ ოშწანურამი ლჷმეფი უღუდეს დიო ხოლო პართიაწკჷმა, უკული სასანიანეფიშ ირანწკჷმა (ღოზგასუმალარიე, ნამდა აბრეშუმიშ დიდი შარაშ მარშრუტეფი პართიაშა სახენწჷფო ონოფულეთ იკოროცხჷდ). VII-IX ოშწანურეფს თე შარათ მიშაღალირი საქონელით ვაჭარუას არაბეფიშ სახალიფო უწენდჷ კონტროლს. უკული თინეფშე მონღოლეფქ გეჭოფეს მონოპოლია. აბრეშუმიშ დიდი შარაქ შანულობა მიოდინუ XVII ოშწანურაშ ლიას, მუჟამსჷთ ევროპელეფქ საბოლოთ გეჭოფეს საოკიანო შარა აფრიკაშ გულათ.

აბრეშუმიშ დიდი შარაქ ხე აკუნწყუ ეკონომიკური დო კულტურული ურთიერთობაშ გოვითარაფას ბჟაეიოლუშ დო ბჟადალუშ ქიანეფ შქას. თე შარათ მიშართჷ ჩინეთშა მინაქ, ფუფუნებაშ საგანეფქ, გიფაჩჷ ნამთინე კულტურული ჩანარქ, არაბული ცხენქ დო შხვაქ, მიშაჭირინუ თაშნეშე რელიგიური დო ფილოსოფიური მონძღვარუეფქ (ბუდიზმი, მანიქევლობა, იუდაიზმი, ისლამი, ნესტორიანელობა).

## ქოძირით თაშნეშე

* მოლენკავკაციაშ ჯვეში სავაჭრო-სატრანზიტო შარეფი

## ლიტერატურა

* *ჩოჩიევი ვ.,* ქსე, ტ. 1, ხს. 34-35, ქთ., 1975