Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ბჟადალი ევროპა

**ევროპაშ რეგიონეფი**
██ ოორუე ევროპა

██ ბჟადალი ევროპა

██ ბჟაეიოლი ევროპა

██ ობჟათე ევროპა

**ბჟადალი ევროპა** — ევროპაშ ართ-ართი გეოგრაფიული რეგიონი. თიშ აკოდგინალუა ხშირას ითირჷდჷ, მარა ირო იგურხონარებუდჷ საფრანგეთი, ბენილუქსიშ ქიანეფი - ბელგია, ნიდერლანდეფი, ლუქსემბურგი, დიდ ბრიტანეთი დო ირლანდია. თე ბუნას, მუჭოთ წესინ, ხშირას ურხველუანდეს გერმანიასჷთ, მორო გეოგრაფიულო თინა უმოსო ცენტრალური ევროპაშ ნორთი რე.

შხვადოშხვა ისტორიული დო პოლიტიკური გარმებეფიშ გეშა ბჟადალ ევროპაშა მიშმაჸუდეს თაშნეშე გეჸვენჯი ქიანეფით:

* პირენეშ ჩქონიშ ქიანეფი - ესპანეთი, პორტუგალია, ანდორა.
* აპენინიშ ჩქონიშ ქიანეფი - იტალია, სან-მარინო, ვატიკანი.
* ოორუეშ ქიანეფი - ნორვეგია, შვედეთი, ფინეთი, დანია, ისლანდია.
* ალპური ქიანეფი - შვეიცარია, ლიხტენშტაინი, ავსტრია, სლოვენია.
* ობჟათეშ ქიანეფი - საბერძნეთი, თურქეთი.

## ევროპაშ შხვა რეგიონეფი

* ბჟაეიოლი ევროპა
* ობჟათე ევროპა
* ოორუე ევროპა
* ცენტრალური ევროპა

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ევროპაშ სუბ-რეგიონეფი გოეროს ალებათ
* Teaching about Western Europe Archived 2006-06-01 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* Western Europe.info Archived 2012-05-31 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
# შტირია

**შტირიაSteiermark**|  |
| **გერბი**  | **შილა**  |
| ქიანა |  ავსტრია |
| ჰიმნი: | Steirische Landeshymne  |
| სტატუსი | ფედერალური დიხა |
| მიშმურს | 1 წესდვალირი ნოღა დო 12 ოლქი |
| ფორჷნს | 15 იურისდიქციას, 286 მუნიციპალიტეტის (თაურეშე 35 ნოღას დო 122 ოვაჭარე ჯარალუას) |
| ადმინ. ცენტრი | გრაცი |
| შხუ ნოღა | გრაცი |
| შხუ ნოღეფი | ლეობენი |
| ოფიც. ნინა | გერმანული |
| მახორობა (2022) | 1.252.922 (4-ა აბანი) |
| მეჭედალა | 76 კოჩი/კმ² |
| ერუან. აკოდგ. | ავსტრიალეფი |
| კონფესია | კათოლიკეფი |
| ფართობი | 16.399,34 კმ² (2-ა აბანი) |
| სიმაღალა ზუღაშ დონეშე  - უმაღალაშ ჭურჭული  - არძოშე დაბალი ჭურჭული |  2995 მ  200 მ |
|  |
| ბორჯიშ ორტყაფუ | UTC+1 UTC+2 (ზარხულს) |
| აბრევიატურა | AT-6 |
| კოდი ISO 3166-2 | ST |
| ოფიციალური ვებ-ხასჷლა |
|  | Styria |

**შტირია** (გერმ. Steiermark, სლოვენ. Štajerska) — ავსტრიაშ ფედერაციული დიხა. იდვალუაფჷ ქიანაშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე. ნანანოღა დო უკაბეტაში ნოღა — გრაცი. მახორობა — 1 252 922 ადამიერი (2022).

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
# ნელი ზაქსი

|  |
| --- |
| ნელი ზაქსი |
|
ნელი ზაქსი 1966 წანას |
| დაბადებაშ თარიღი: |
10 ქირსეთუთა, 1891
 |
| დაბადებაშ აბანი: |
შონებერგი, გერმანიაშ იმპერია
 |
| ღურაშ თარიღი: |
მესი 12,, 1970 (78 წანერი)

 |
| ღურაშ აბანი: |
სტოკჰოლმი, შვედეთი
 |
| ერუანობა: |
გერმანალი, შვედი
 |
| საქვარუა: |
პოეტი, დრამატურგი
 |
| Magnum opus: | *Eli: Ein Mysterienspiel vom Leiden Israels* (1950) *Zeichen im Sand* (1962) *Verzauberung* (1970) *Flucht und Verwandlung* (1959) *Suche nach Lebenden* (1971)
 |
| ნინა: |
გერმანული ნინა
 |
| ჯილდოეფი: |
ნობელიშ პრემია ლიტერატურაშ დარგის (1966)
 |
|  |

**ნელი ზაქსი** (გერმ. Nelly Sachs; დ. 10 ქირსეთუთა, 1891, შონებერგი, გერმანიაშ იმპერია — ღ. 12 მესი, 1970, სტოკჰოლმი, შვედეთი) — გერმანალი-შვედი პოეტი დო დრამატურგი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ლიტერატურაშ დარგის 1966 წანას.

## რესურსეფი ინტერნეტის

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
ნელი ზაქსი Guide to the Papers of Nelly Sachs
* Red Yucca – German Poetry in Translation (trans. by Eric Plattner)
* ნელი ზაქსი — Find a Grave-ს
* Map Archived 2020-01-08 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.  showing location of Maaßenstraße and Nelly-Sachs-Park in Berlin-Schöneberg.
* A selection of works by Sachs from the Sophie database

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# კიევიშ რუსეთი

კიევიშ რუსეთი, XI ო.

| ათე სტატია რე ნორთი **სერიაშე** რუსეთიშ ისტორია |
| --- |
|

---

 |
|
ვოლგა ბულგარეთი |
|
ხაზარეთი |
|
ჯვეში სლავეფი |
|
კიევიშ რუსეთი |
|
რუსეთიშ სათაროეფი |
|
ნოვგოროდიშ რესპუბლიკა |
|
ვლადიმერიშ სათარო |
|
მონღოლეფიშ მიშაბურსუა |
|
მონღოლეფიშ უღუ |
|
ლიტვაშ დიდი სათარო |
|
მოსკოვიშ დიდი სათარო |
|
რუსეთიშ ომაფე |
|
რუსეთიშ იმპერია |
|
ობორჯე თარობა |
|
სხუნუეფიშ რუსეთი |
|
სხუნუეფიშ რსხუ |
|
რუსეთიშ ფედერაცია |
|

---

**რუსეთიშ პორტალი**
   |

**კიევიშ რუსეთი** (რუს. Киевская Русь ვარ-და Древнерусское государство, ჯვ. სლავ. Рѹ́сь ვარ-და თაშნეშე Кы́ѥвьска Рѹ́сь, ბელარ.  Кіеўская Русь, უკრ. Ки́ївська Русь) — ბჟაეიოლი სლავეფიშ ორდოიანი ფეოდალური სახენწჷფო IX-XII ოშწანურეფს. დირსხუ VIII-ოშწანურეფიშ ხურგის შქა დნეპრიშპიჯეთიშ ბჟაეიოლური სლავური ტომეფიშ გოართოიანაფაშ შედეგო, ცენტრით ნ. კიევს. ევროპაშ ართ-ართი უკაბეტაში სახენწჷფო გოართოიანაფა რდჷ. თიშ დორსხუაფაშ ორდოიანი ხანი — VI-VIII ოშწანურეფი — ფეოდალური ურთიართობეფიშ გოჭყაფაშ პერიოდი რდჷ ოურდუმე დემოკრატიაშ პიჯალეფს. კიევიშ რუსეთის გჷმიქიმინჷ ართოიანი ბჟაეიოლური კათაქ, ნამუქჷთ უკული 3 ერუანობაშ — რუსეფიშ, უკრაინალეფიშ დო ბელარუსეფიშ — გოჭყაფაშ ნერჩო გჷნირთჷ.

## წყუ

* Повесть временных лет, ч. 1 - 2, М. - Л. , 1950
* *1980*, ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 5, ხს. 508-510, ქართი, 1980 წანა.

## ლიტერატურა

* *ბუაჩიძე თ.,* ძველი რუსული მწერლობა, ტ. 1, თბ., 1973
* *მესხია შ.,* ძლევაჲ საკვირველი, თბ., 1972;

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# დანიური კრონი

| დანიური კრონი დან. dansk krone |
| --- |
| კოდი ISO 4217 | DKK |
| ქიანა |  დანია |
| აკმოდირთუ | 100 ერეშე |
| სიმბოლო | kr |
| ხურდეფი | 50, 100, 200, 500 და 1000 დანიური კრონი |
| ბანკნოტეფი | 50 ერე, 1, 2, 5, 10 და 20 დანიური კრონა |
|  |
| ცენტრალური ბანკი | დანიაშ ერუანული ბანკი |
| ვებ-ხასჷლა | www.nationalbanken.dk/ |

**დანიური კრონი** (დან. dansk krone) — დანიაშ ფარაშ ართული, ნამუთ თაშნეშე მიმოულას რე გრენლანდიას დო ფარერიშ კოკეფს.

* კოდი ISO 4217 — DKK.
* მიმოულას რე ბანკნოტეფი ნომინალით: 50, 100, 200, 500 დო 1000 დანიური კრონი.
* ხურდეფი ნომინალით: 50 ერე, 1, 2, 5, 10 და 20 დანიური კრონა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* დანიური კრონი 1997 წანაშ ემისია Archived 2010-08-25 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* დანიური კრონი 2009-2011 წანაშ ემისია Archived 2010-04-20 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* ხურდეფიშ სერია Archived 2010-03-25 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# ოსლო

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
ოსლო Oslo

|  |
| --- |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| შილა | გერბი |
|  |  |

|  |  |
| --- | --- |
| ქიანა |  ნორვეგიანორვეგია |
| რეგიონი | ბჟაეიოლი ნორვეგიაბჟაეიოლი ნორვეგია |
| მუნიციპალიტეტი | ოსლო |
| კოორდ. | 59.916667,10.7559°55′00″ ოორ. გ. 10°45′00″ ელ. გ.﻿ / ﻿ |
| ნოღაშ მერი | ფაბიან სტანგი |
| ფართობი | 454 კმ² |
| კლიმატიშ ტიპი | ზჷმიერი |
| ოფიციალური ნინა | ნორვეგიული |
| მახორობა | 666,759 კოჩი (2017) |
| მეჭედალა | 1,400 კოჩი/კმ² |
| აგლომერაცია | 1,717,900 |
| ბორჯიშ ორტყაფუ | UTC+1, ზარხულს UTC+2 |
| ოფიციალური ვებ-ხასჷლა | www.oslo.kommune.no |

|  |
| --- |
|
ოსლო |

**ოსლო** ვიკიოწკარუეს |

**ოსლო** (ნორვ. Oslo) — ნორვეგიაშ ნანანოღა დო ქიანაშ არძაშე შხუ ნოღა.

1624 წანაშე 1877 წანაშახ ნოღას ჯოხოდჷ **ქრისტიანია** (ნორვ. Christiania), 1877 წანაშე 1924 წანაშახ — **კრისტიანია** (ნორვ. Kristiania).

## კლიმატი

| **წანმოწანური ტაროსი — ოსლო** |
| --- |
| თუთა | ღურ | ფურ | მელ | პირ | მეს | მანგ | კვირ | მარ | ეკე | გჷმ | გერ | ქირ | წანა
  |
| რეკორდ. მაღალი °C (°F) | 13 (55) | 15 (59) | 18 (64) | 26 (79) | 30 (86) | 34 (93) | 35 (95) | 34 (94) | 27 (81) | 23 (74) | 14 (58) | 13 (55) | 35 (95)
  |
| ოშქაშე მაღალი °C (°F) | 2 (35) | 1 (34) | 4 (40) | 11 (52) | 16 (61) | 21 (70) | 23 (73) | 21 (70) | 16 (61) | 10 (50) | 5 (41) | 2 (35) | 9 (49)
  |
| ოშქაშე დღარი °C (°F) |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| ოშქაშე დაბალი °C (°F) | -2 (28) | -3 (26) | -3 (26) | 2 (36) | 8 (46) | 12 (53) | 14 (57) | 13 (55) | 9 (48) | 5 (41) | 1 (33) | -2 (28) | 2 (36)
  |
| რეკორდ. დაბალი °C (°F) | -26 (-15) | -25 (-13) | -21 (-6) | -16 (3) | -4 (24) | 1 (33) | 4 (39) | 2 (36) | -4 (25) | -11 (12) | -16 (3) | -24 (-11) | −26 (−15)
  |
| ნოლექი მმ (დუიმი) | 49 (1.9) | 36 (1.4) | 47 (1.9) | 41 (1.6) | 53 (2.1) | 65 (2.6) | 81 (3.2) | 89 (3.5) | 90 (3.5) | 84 (3.3) | 73 (2.9) | 55 (2.2) | 763 (30)
  |
| *წყუ: Minifakta om Norge (SSB) 2008-10-06  |

## სქოლიო

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# ბენილუქსი

ბენილუქსიშ ქიანეფი რუკას
**ბენილუქსიშ რსხუ** (ნიდ. Benelux Unie; ფრანგ. Union Benelux; ლუქს. Benelux-Unioun), თაშნეშე შინელი რე მუჭოთ **ბენილუქსი** — პოლიტიკურ-ეკონომიკური გოართოიანაფა ევროპას, ნამუთ იკათუანს ბჟადალი ევროპაშ სუმ ქიანას: ბელგიას, ნიდერლანდეფს დო ლუქსემბურგის. რსხუშ ჯოხოდვალა აკმოდირთუ მაკათური ქიანეფიშ მაართა ასოეფიშე: **ბე**ლგია-**ნი**დერლანდეფი-**ლუქს**ემბურგი.

ბენილუქსიშ გოართოიანაფაქ დირსხუ 1944 წანას. ბენილუქსიშ ფართობი 75,149 კმ² დო მახორობაშ მუდანობა 29,903,464 ადამიერი (2021 წანაშ მუნაჩემეფი).

ბენილუქსიშ რსხუშ თარი პოლიტიკური ინსტიტუტეფიე: მინისტრეფიშ კომიტეტი, რსხუშ სხუნუ დო გენერალური სეკრეტარიატი. ბენილუქსიშ ოფიციალური ნინეფი ნიდერლანდური დო ფრანგული რე. ბენილუქსიშ რსხუშ პრეზიდენტი ქიანა ირ წანას ითირუ. 2022 წანაშ პრეზიდენტი ქიანა ლუქსემბურგი რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ოფიციალური ვებსაიტი
# სომეხეფი

| სომეხეფი სომეხ. Հայեր  |
| --- |
|  |
| მეხ. **8 მილიონშე** — **11–16 მილიონშახ** |
| რეგიონეფი შანულამი მახორობათ |
|  სომხეთი |
2,961,514 |
|  რუსეთი |
1,182,388–2,900,000 |
|  ააშ |
1,000,366–1,500,000 |
|  საფრანგეთი |
250,000–750,000 |
|  საქორთუო |
168,191  |
|
∟ *აფხაზეთი* |
41,864 |
|  აზერბაიჯანი |
50-1,000 |
|  ლიბანი |
150,000 |
|  ირანი |
120,000 |
|  გერმანია |
90,000–110,000 |
|  უკრაინა |
100,000 (2001) |
|  ბრაზილია |
100,000 |
|  საბერძნეთი |
80,000 |
|  არგენტინა |
70,000 |
|  თურქეთი |
60,000 300,000–5,000,000 (კრიპტოსომეხეფი) |
|  კანადა |
68,855 |
|  უზბეკეთი |
50,000–70,000 |
|  პოლონეთი |
40,000–80,000 |
|  ბელგია |
40,000 |
|  ბულგარეთი |
30,000 |
|  სირია |
25,000–30,000 |
|  ყაზახეთი |
25,000 |
|  ავსტრალია |
22,526 |
|  გოართოიანაფილი ომაფე |
18,000–20,000 |
|  არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფი |
8,000–10,000 |
|  ნიდერლანდეფი |
5,689 (2021) |
|  ისრაელი დო  პალესტინა |
2,000–10,000 |
| *ქძ. შხვა რეგიონეფიშ სომეხეფი ქიანეფიშ მეჯინათ* |
| ნინეფი |
სომეხური · სომეხური ჟესტური ნინა |
| რელიგიეფი |
უმენტაშო ქორსოანობა (სამოშქვაფირო · კათოილიციზმი · ევანგელიზმი · მართმადიდებელობა)
 უჭიჭაშობა: ვარელიგიური · სუნიტური ისლამი · სომეხური აჯამურობა (ნეოაჯამურობა) |
| მოჯგირე ეთნიკური ბუნეფი |
ჰემშინეფი · ჰაიჰურუმეფი · ჩაჩანეფი |

**სომეხეფი** — კათა, სომხეთიშ ჯინჯიერი მახორობა (4,08 მლნ). ოხორანა თაშნეშე რუსეთიშ ფედერაციას (3,2 მლნ.), ააშ-ს (750 ვითოში), საფრანგეთის (450 ვითოში), აზერბაიჯანს (გვალამ ყარაბაღის) (346 ვითოში), ლიბანს (232 ვითოში), ირანს (200 ვითოში), საქორთუოს (168 ვითოში), სირიას (170 ვითოში), თურქეთის (145 ვითოში).

## სომეხეფი საქორთუოს

## ლიტერატურა

* **სომხეთის (სომეხი კათაშ) ისტორიაშ პროგრამა** : ისტორიაშ დო ბჟაეიოლმარჩქინჯალაშ ფაკულტეტეფიშ სტუდენტეფშო / [რედ.: ლ. მელიქსეთ-ბეგი] ; სსრკ უმაღლ. განათლ. სამ., თსუ - თბ. : [თბილ. უნ-ტის გამ-ბა], 1954.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* «Мы хотим жить сейчас» - Почему армяне не верят в будущее своей страны и уезжают из нее // WIKILEAKS Archived 2011-02-19 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
# სარმატეფი

სარმატეფიშ საეგებიო რეგიონი, იოსე ქირსეშახ I ოშწანურას
**სარმატეფი** (ჯვ. ბერძ. Σαρμάται, ლათ. Sarmatae) — ირანულნინამი გეგია-მეჩხოლარე ტომეფიშ (ჯვ. წ. IV — ახ. წ. IV ოო.) ოართე ჯოხოდვალა. სარმატეფი ოხორანდეს სტეპეფს ობჟათე ურალიშ დო ბჟადალი ყაზახეთიშე დუნაიშახ. ანტიკური ხანიშ ავტორეფი გიშმართჷნდეს სარმატეფიშ შხვადოშხვა ბუნეფს, მუნეფიშ ჯოხოდვალეფით — ალანეფი, აორსეფი, იაზიგეფი, როქსოლანეფი, სირაკეფი, ნამუეფით შხვადოშხვა ბორჯის ლიდერენდეს გეგია ოქიანუს.

## თაშნეშე ქოძირით

* სკვითეფი
* ხეთეფი
* ირანალი კათეფი
* სინდეფი
* ამორძალეფი

## ლიტერატურა

* Sarmatian, Encyclopædia Britannica

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# მარსელი

მარსელიშ პანორამა
**მარსელი** (*ფრანგ. Ville de Marseille*) — ნოღა დო უდიდაში პორტი საფრანგეთის. მახორობა 855,393.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ოფიციალური ვებ-საიტი Archived 2016-02-21 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# ჰალეიშ კომეტა

ჰალეიშ კომეტა 1986 წანაშ 8 მელახის
**ჰალეიშ კომეტა** (ინგლ. Halley's Comet; ოფიციალური ჯოხოდვალა - 1P/Halley) რე არძოშე უმოსო ჩინებული კომეტა, ნამუსჷთ ასტრონომეფი ანტიკურ პერიოდშე იჩინენდეს. კომეტა ბჟაშ სისტემაშ დინახალენ აბანს მუკმორჩქინდუ ირ 75-76 წანას. კომეტა დიხაუჩაშე იძირე უტელესკოპეთ. კომეტა რე ინგლისარი ასტრონომიშ ედმონდ ჰალეიშ ჯოხონობაშ, ნამუქუთ გიმირკვიუ კომეტაშ პერიოდულობა. ჰალეიშ კომეტაქ ბჟაშ სისტემაშ დინახალენ აბანს ბოლოს მუკორჩქინდჷ 1986 წანას დო ანწი მოკორჩქინდუ დოხოლაფირო 2061 წანას.

## რესურსეფი ინტერნეტის

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
ჰალეიშ კომეტა Synopsis of the Astronomy of Comets (1706 reprint of Halley's 1705 paper)
* Halley's nucleus by Giotto spacecraft (ESA link)
* Image of Halley in 1986 by Giotto spacecraft (NASA link)
* 1P/Halley at CometBase database Archived 2016-03-12 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# ანჯელო სეკი

|  |
| --- |
| ანჯელო სეკი |
| იტალ. Angelo Secchi |
|  |
| დაბადებაშ თარიღი: |
28 მანგი, 1818
 |
| დაბადებაშ აბანი: |
რეჯო-ემილია, მოდენაშ დო რეჯოშ ოჰერცოგე
 |
| ღურაშ თარიღი: |
ფურთუთა 26,, 1878 (59 წანერი)

 |
| ღურაშ აბანი: |
რომი, იტალიაშ ომაფე
 |
| მენოღალობა: |  იტალიაშ ომაფე
 |
| ომენცარე სფერო: |
ასტრონომია
 |
| სამუშაშ აბანი : |
ჯორჯტაუნიშ უნივერსიტეტი რომიშ კოლეჯიშ ობსერვატორია
 |
| ალმა-მატერი: |
რომიშ კოლეჯი სტონიჰერსტიშ კოლეჯი
 |
| ჯილდოეფი დო პრემიეფი: |
ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ ურცხოალი მაკათური (1856)
 |

**ანჯელო სეკი** (იტალ. Angelo Secchi; დ. 28 მანგი, 1818, რეჯო-ემილია, მოდენაშ დო რეჯოშ ოჰერცოგე — ღ. 26 ფურთუთა, 1878, რომი, იტალიაშ ომაფე) — იტალიარი კათოლიკე პაპა დო ასტრონომი, რომიშ კოლეჯიშ ობსერვატორიაშ ხემანჯღვერი 28 წანაშ გოძვენას, ასტრონომიული სპექტროსკოპიაშ პიონერი დო ართ-ართი მაართა მენცარი, ნამუთ ანტკიცენდჷ ნამდა ბჟა მურიცხი რე.

გურაფულენდჷ იეზუიტეფიშ გიმნაზიას. უკულ გურაფა გაგინძორჷ რომიშ კოლეჯის. 1847 წანაშე რდჷ კათოლიკე პაპა. 1848 წანაშ რომიშ რევოლუციაშ უკულ, ოცხოვრებშა ბრიტანეთიშა მიდართჷ, სოდეთ სტონიჰერსტიშ კოლეჯიშა გემშართჷ. ჸათაქ სეკიქ გეჩინებაფუ სტონიჰერსტიშ ობსერვატორიაშ დირექტორი, იეზუიტი ასტრონომი ალფრედ უელდი, ნამუშ გოლინათ ასტრონომიული რკვიებეფით დეინტერესჷ. მალასჷთ სეკიქ ბრიტანეთიშე ამერიკაშა მიდართჷ დო მუშობა ჯორჯტაუნიშ უნივერსიტეტის ქიდიჭყჷ. სეკიქ იტალიაშა დირთჷ 1850 წანას. ფრანჩესკო დე ვიკოშ რეკომენდაციათ, სეკი ქჷდანიშნეს რომიშ კოლეჯიშ ობსერვატორიაშ დირექტორო. ჸათაქ თინა ღურაშახ მუშენდჷ.

ანჯელო სეკიქ მიოგორუ სუმი კომეტას, აკადგინჷ თუთაშ კრატერიშ კოპერნიკიშ ზუსტი რუკა, თაშნეშე აკადგინჷ მოროხიშ კორობა ილუსტრაციეფი, ეჭარუ მოროხიშ ჟინპიჯიშ არხეფი. სეკიქ გიმირკვიუ ბჟაშ შანეფი, მიოგორუ ბჟაშ სპიკულეფს. 1860-1870-იან წანეფს სეკი ხემანჯღვერენდჷ ექსპედიციეფს, ნამუეფიშ ღანკი ბჟაშ გეუკუმელაფაშ რკვიება რდჷ.

ანჯელო სეკიშ ომენცარე ინტერესეფიშ სფერო რდჷ ასტრონომიული სპექტროსკოპია. თიქ გიმიგონჷ ჰელიოსპექტოგრაფი, მურიცხეფიშ სპექტოგრაფი დო ტელესპექტოგრაფი.

ანჯელო სეკიქ მიშეღჷ დიდი თია მურიცხეფიშ სპექტრიშ რკვიებაშა დო წჷმარინუ მურიცხეფიშ სპექტრული კლასიფიკაციაშ მუში ვერსია, ნამუსჷთ სეკიშ კლასიფიკაციას უძახჷნა. სეკიქ, მურიცხეფი სპექტრიშ მეჯინათ გორთუ ხუთი ტიპო. უკულიან პერიოდეფს სეკიშ კლასიფიკაცია დოთირუ ჰარვარდიშ სისტემაქ, მარა სეკიშ ჸათე კონტრიბუციას უღუდუ დიდი შანულობა ასტროფიზიკაშო, მუშენდა სეკი რდჷ მაართა მენცარი ნამუქჷთ დარსხუ მურიცხეფიშ კლასიფიკაციაშ პრინციპი.

სეკი თაშნეშე მოღალენდჷ ფიზიკას, ოკიანოლოგიას დო მეტეოროლოგიას. გიმიგონჷ სეკიშ დისკო დო მეტეოროგრაფი.

## ლიტერატურა

* ენციკლოპედია ბრიტანიკა
# სევერნი

| სევერნი |
| --- |
|
წყარმალუ სევერნი
წყარმალუ სევერნი დო ნადუეფი რუკას |
| დოხასიათაფა |
| სიგჷრძა | 354 კმ |
| ღანჩოშ ფართობი | 11,420 კმ² |
| წყარიშ ნადუ |
| ოდუდე | კემბრიაშ გვალეფი |
| ინაკათუ | სევერნიშ ესტუარი |
| ქიანეფი დო ნოღეფი |
| ქიანეფი |  გოართოიანაფილი ომაფე |
| ნოღეფი | შრუსბერი, გლოსტერი, ვუსტერი |

**სევერნი** (ინგლ. River Severn, უელს. Afon Hafren) რე წყარმალუ გოართოიანაფილ ომაფეს, უელსიშ დო ინგლისიშ ტერიტორიას, გოართოიანაფილ ომაფეშ უგინძაშ წყარმალუ. სევერნი იჭყაფჷ კემბრიაშ გვალეფს, პლინლიმონიშ მასივს, ზუღაშ დონეშე 610 მ. სიმაღალას, უელსიშ ტერიტორიას დო გიშმურს შროპშირიშ, ვუსტერშირიშ, გლოსტერშირიშ რეგიონეფს დო ინაკათუ სევერნიშ ესტუარს, ნამუთ მიშმურს ბრისტოლიშ ჸუჯიშა. წყარმალუ სევერნიშ წყარპიჯის იდვალუაფჷ ნოღეფი: შრუსბერი, გლოსტერი, ვუსტერი. სევერნიშ სიგჷნძა რე 354 კმ. ღანჩოშ ფართობი 11,420 კვ.კმ. სევერნიშ უდიდაშ ნადუეფ რე: ტერნი, სტაური, ეივონი, ტიმი, ლედონი, უაი დო შხვეფი.

## ქოძირით თაშნეშე

* ინგლისიშ წყარმალუეფიშ ერკებული
* უელსიშ წყარმალუეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
სევერნი Severn Estuary Partnership
* Portishead and Bristol Lifeboat Archived 2018-04-19 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* Woodend, a hamlet washed away by the River Severn
* Canal & River Trust official site
# ლუცერნი

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ნოღა
ლუცერნი გერმ. Luzern

|  |
| --- |
|  |

|  |
| --- |
| გერბი |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| ქიანა |  შვეიცარიაშვეიცარია |
| კანტონი | ლუცერნილუცერნიშ კანტონი|ლუცერნი |
| ოლქი | ლუცერნი |
| კოორდ. | 47.049722,8.347°02′59″ ოორ. გ. 8°18′00″ ელ. გ.﻿ / ﻿ |
| ფართობი | 24,15 კმ² |
| ცენტრიშ სიმაღალა | 436 მ |
| ოფიციალური ნინა | გერმანული |
| მახორობა | 81,691 კოჩი (2018) |
| მეჭედალა | 2,200 კოჩი/კმ² |
| ბორჯიშ ორტყაფუ | UTC+1, ზარხულს UTC+2 |
| ტელ. კოდი | +41 xx |
| ოფოსტე ინდექსი | 6000–6009 |
| ოავტომობილე კოდი | LU |
| ოფიციალური ვებ-ხასჷლა | www.luzern.ch |

|  |
| --- |
|
ლუცერნი |

**ლუცერნი** ვიკიოწკარუეს |

**ლუცერნი** (გერმ. Luzern [luˈtsɛɐn], ალემ. გერ. Lozärn, ფრანგ. Lucerne [lyˈsɛʁn], იტალ. Lucerna [luˈtʃerna], რომან. Lucerna) — ნოღა შვეიცარიას, შვეიცარიაშ პლატოშ ცენტრის, ლუცერნიშ კანტონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღა იდვალუაფჷ ლუცერნიშ ტობაპიჯის, პილატუსიშ გვალაშ ჯინჯის.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა(გერ.)(ინგლ.)
* ლუცერნიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა(ინგლ.)(გერ.)(ფრანგ.)
# ვუკლანიშ ეშაგორგოთუა

ვულკან სტრომბილიშ ეშაგორგოთუა იტალიას
**ვულკანიშ ეშაგორგოთუა** — ვულკანიშე დიხაშ ჟინპიჯიშა გოფურაფილი (გოვარვალაფირი) ნოტეხეფიშ, ფრაველიშ, მაგმაშ დობუნაშ დო დორღვაფაშ პროცესი, ნამუთ, დიხაპიჯის გებუნაშე ლავათ გჷნმირთუ. ვულკანიშ ეშაგორგოთუას, შილებე ობორჯე პერიოდი უღუდას მუსხირენ სათიშე მუსხირენ წანაშახ.

ვულკანიშ ეშაგორგოთუა გეოლოგიურ უგნუდვალუ სიტუაციეფს ორხველჷ, ნამუსჷთ შეულებჷნა სტიქიური უბედრობეფიშ მოღალა. თაშნეშე კანკალე შვანეფს შილებე არძაშე ოშქურანჯი სტიქიურ უბედრობაქ იჸუასჷნ.

## თაშნეშე ქოძირით

* ვულკანურ ეშაგორგოთუაშ სკალა
* ტექტონიკა

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ირფელი გეოლოგიაშ გეშა Archived 2021-11-09 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.  (რუს.)
* ჰავაიშ ვულკანური ობსერვატორია (ინგლ.)
# ინფრაჭითა გოსინთაფა

ინფრაჭითა დიაპაზონს მეღებული ადამიერიშ გჷმოხანტუალა
ინფრაჭითა გჷმოხანტუალა
**ინფრაჭითა გოსინთაფა** (**IrDa**) — ელექტრომაგნიტური გოსინთაფა, ნამუთ იკათუანს სპექტრულ ინტერვალს თოლოძირე რე ჭითა ხურგიშ დო რადიოგოსინთაფაშ შქას. პიჯობურო თე სპექტრულ ინტერვალს გჷთმორთჷნა არხო, ოშქაშე დო შორ ინფრაჭითა განობეფო. ინფრაჭითა გოსინთაფას მიოგორუ ინგლისარ მენცარქ უილიამ ჰერშელქ 1800 წანას.

## ლიტერატურა

* ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 5, ხს. 185, ქართი, 1980 წანა.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |