Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ISSN

**ISSN** ედომუშამო ინგლ. **International Standard Serial Number** - უნივერსალური ნომერი რე, ნამუთობეშტალი ვარა ელექტრონული პერიოდული გჷმოჩამაშ იდენტიფიკაციაშოთ გჷმირინუაფუ. ნომერი იკათუანს ბრუო ციფრის. მაბრუო ციფრი საკონტროლო რე.

ISSN სისტემა ეჭოფილქ იჸუ 1975 წანას მუჭოთ ოერეფოშქაშე სტანდარტი ISO 3297 დო გეახალჷ 2007 წანას.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ISSN International Centre

## ქოძირით თაშნეშე

* ISBN
# უფსალაშ უნივერსიტეტი

|  |
| --- |
| **უფსალაშ უნივერსიტეტი შვედ. Uppsala universitet** |
|   ლათ.: *Universitas Regia Upsaliensis*

---

 |
| დევიზი | *Gratiae veritas naturae* (ლათ.) |
| დირსხუ | 1477 |
| ტიპი | ოჯარალე |
| ფონდეფი | SEK 7.398 მლრდ. |
| წორომახანდე | 4,135 (აკადემიური) |
| რექტორი | ანდერს ჰაგფელდტი |
| სტუდენტი | 52,241 |
| სადოქტორო | 2,228 |
| ორენი |  უფსალა, შვედეთი |
| კამპუსი | ურბანული |
| ფერეფი | ჭუბურიშფერი დო ჩე |
| საიტი | uu.se |
|  |

**უფსალაშ უნივერსიტეტი** (შვედ. Uppsala universitet) — ოჯარალე უნივერსიტეტი შვედეთიშ ნოღა უფსალას. უნივერსიტეტიქ დირსხუ 1477 წანას დო თინა შვედეთიშ დო სკანდინავიაშ უჯვეშაში უნივერსიტეტი რე. მავითაამშვა, მავითოშკვითა ოშწანურეფშე უნივერსიტეტიშ რეპუტაციაქ გედიდჷ დო თიქ გინირთჷ ევროპაშ ართ-ართ პრესტიჟულ უნივერსიტეტო. შვედეთიშ მაფა გუსტავ II ადოლფი უნივერსიტეტის ფინანსურო ოხვარუდჷ. ჸათე პერიოდიშე უნივერსიტეტი ევროპაშ ართ-ართი ფინანსურო ძალიერი დო სტაბილური უმაღალაში გონათაფაშ ინსტიტუცია რდჷ. უფსალაშ უნივერსიტეტი ევროპაშ დო მოსოფელიშ პრესტიჟული დო რეიტინგული უნივერსიტეტეფიშ ტოპ-100-შ ერკებულს ასე ხოლო მუთმოხვადჷ. უფსალაშ უნივერსიტეტის ირო უღუდჷ დო უღჷ დიდი შანულობა შვედეთიშ ერუანული კულტურაშო, იდენტობაშო, ისტორიოგრაფიაშო, პოლიტიკაშო დო ლიტერატურაშო.

უფსალაშ უნივერსიტეტი იკათუანს ჩხორო ფაკულტეტის, ნამუეფით დორთილი რე სუმი დისციპლინარული დომეინით: ჰუმანიტარული დო სოციალური მენცარობეფი, მედიცინა დო ფარმაცია, მენცარობა დო ტექნოლოგია. 2020 წანაშ მუნაჩემეფით უნივერსიტეტის ჸუნდჷ დოხოლაფირო 52,000 სტუდენტი დო 2,200 ოდოქტორე პროგრამეფიშ სტუდენტი. უნივერსიტეტის ჸუნს 4,135 აკადემიური დო 2,150 ადმინისტრაციული პერსონალი.

უფსალაშ უნივერსიტეტი რე მაკათური კოიმბრაშ ბუნაშ, ევროპული უნივერსიტეტეფიშ ასოციაციაშ, უნივერსიტეტეფიშ მატარიკიშ ბუნაშ დო ინტენსიური რკვიებეფიშ ევროპული უნივერსიტეტეფიშ გილდიაშ.

უფსალაშ უნივერსიტეტიწკჷმა აფილირებული რდჷ ნობელიშ პრემიაშ 8 ლაურეატი.

## ლიტერატურა

* Lindroth, Sten. A History of Uppsala University 1477–1977 (Almqvist & Wiksell 1976). ISBN 978-91-506-0081-0.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ოფიციალური ვებსაიტი
* სტუდენტური ხასჷლა
# ენციკლოპედია ბრიტანიკა

ტომას სპენსერ ბაინესი. მა-9 გჷშაშქუმალაშ რედაქტორი. 1888 წანაშ პორტრეტი
1913 წანაშ ბრიტანიკაშ რეკლამა სლოგანით ”მუჟამც ჸოვანიენქჷნ - ქენიჯინი”.
ობაღანე ბრიტანიკა
**„ბრიტანიკა“** ,*„ბრიტანული ენციკლოპედია“* (ინგლ. Encyclopaedia Britannica [ɪnˌsaɪkləˈpiːdiə bɹɪˈtænɪkə]), ართ-ართი უჯვეშაში უნივერსალური ენციკლოპედია მოსოფელს. მაართათ გჷშეშქვინჷ 1768-1771 წანეფც ედინბურგის, შოტლანდია (დიდი ბრიტანეთი), მუჭოთ ხელუანობაშ დო მენცარობაშ ლექსიკონქ, ახალი გეგმაშ მეჯინათ. თიშ უკული ბრიტანიკაქ შანულამი ინგლისურნინამი ოართე ენციკლოპედიაშ ჯოხო ქჷმიპალუ დო ამდღათ იკოროცხუ ართ-ართი უშანულამაშ ოჩინობარე წინგო ინგლისურ ნინაშა. თის გიშმაშქვანც კინე თე ჯოხოდვალაშ კერძო კორპორაცია.

გვიანი XVIII ოშწანურაშე ორდოულ XX-შახ ბრიტანიკაშ სტატიეფი ოირკოჩეთ იკოროცხუდ, მუჭოთ უპირველაში ავტორიტეტი ნამდგარდია ოკითხუშე დო ხშირას თის წყუთ ირინუანდეს ახალი რკვიას დო ვარ თეორიას, ნამუთ ომენცარე აუდიენციაშა რდჷ მერხველერი. გვალო თე პერიოდის მიძინჷ ბრიტანიკაქ უდიდაში რეპუტაცია დო უნიკალური პოზიცია დეკინჷ ინგლისურნინამ კულტურას.

ენციკლოპედიაშ როლქ ძალამც დითირჷ ორდოული მა-20 ოშწანურაშე, მუქუთ ესახჷ ბრიტანიკაშ მა-11 გჷშაშქუმალაშე დო უკულნეშის. თე ბორჯიშე ენციკლოპედია უმოსი საართო რეფერატო გჷნმირთუ ალაზიმაფათ უმოსი ფირჩა აუდიენციაშო, უმოსი კულე, ლექინას ეიოჩამალი სტატიეფით. თინეფი უკვე ვა წჷმარინუანდეს მაართა ავტორიტეტული წყუშ როლც მუდგაინი ოკითხუს; ალმახანურ პერიოდის ენციკლოპედია დოთირუ მიარე აკადემიურ ჟურნალქ, ოხემაჯღვერექ, სპეციალიზაფილ პუბლიკაციაქ დო ელექტრონულ რესურსიქ.

ამდღა ბრიტანიკა ეტაპობურო გინმურც ელექტრონულ ვერსიეფშა, ნამუთ სიდი-რომეფც დო ვარ ინტერნეტის რე ხემიოჭირინაფუ. თის უწენც ირიათო მარდუ ალტერნატიული წყუეფიშ კვათირ კონკურენციაწკჷმა ლჷმა. თეშ უმკუჯინუო, ბრიტანიკაშ სტატიეფი ოირკოჩეთ აღიარაფილიე, მუჭოთ კორექტული, გჷნომოწმაფილი, გიოპონალი დო გოთინილი დო თინა ამდღარშახ რგებაფულენც მაღალი რეპუტაციათ.

## ქოძირით თაშნეშე

* დიდი სხუნუეფიშ ენციკლოპედია
* ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ბრიტანიკაშ ვებხასჷლა.
* ბანძღი ბრიტანიკა დო ვიკიპედიას შქას (ინგ.)
# აგრონომია

აგრონომი, ფსუთ თასილჷ ჸვანას.
აგრონომი ზჷმუნს დო ინმიჭარანს ლაიტიშ ძინას დო შხვა პარამეტრეფს.
**აგრონომია** (ჯვ.-ბერძენ. ἀγρός — *მინდორი*, νόμος — *კანონი*; ზიტყვაზიტყვათ — *მენცარაფა მემინდორალაშ კანონეფიშ გეშა*) — ოფუტე-ომეურნე წარმებაშ მენცარული ოსხირი, ოფუტეშ მეურნალაშ არძა დარგიშ რჩქინაშ ართობურალა. ოფუტე-ომეურნე წარმებაშ თეორიაშ დო პრაქტიკაშ გოვითარაფაშ შედეგო აგრონომიაშე გეგშერთჷ, ოფუტეშ მეურნალაშ ეკონომიკა და ორგანიზაციაქ, ზოოტექნიკაქ, მენცარაფაქ ოფუტე-ომეურნე მანქანეფიშ გეშა, ოფუტე-ომეურნე პროდუქტეფიშ გინომუშაფაშ ტექნოლოგიაქ დო შხვაქ. აგრონომიაშ ჩინებას ასე იგურიშხონარებჷ აგრონომიულ მენცარობეფიშ კომპლექსის დო ოფუტე ომეურნე კულტურეფიშ მოჸონაფაშ პრაქტიკულ მოხუჯეფს (ზოგადი დიხაშხანდაფა, აგროქიმია, აგროფიზიკა, მეჩანარალა, სელექცია, მეთასალა, ფიტოპათოლოგია, ოფუტე-ომეურნე ენტომოლოგია, ოფუტე-ომეურნე მელიორაცია დო შხვა). მენცარული აგრონომია გერსხჷ ზოგად ბიოლოგიას, გენეტიკას, დიხამარჩქინჯალას, ჩანარეფიშ ფიზიოლოგიას, ბიოქიმიას, მიკრობიოლოგიას, ბიოფიზიკას, ოფუტე-ომეურნე მეტეოროლოგიას დო შხვა ორთაშრაგადუაშ მენცარალეფს. აგრონომია გჷმირინუანს ლაბორატორიულ დო ოვეგეტაციე მეთოდეფს, ოველე ცადაფას, თაშნეშე დიხაშ, ჩანარალაშ დო თ. უ. ოექსპედიციე გჷთონაკვერუეფიშ შედეგეფს.

## ლიტერატურა

* ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 1, ხს. 71-73, ქართი, 1975 წანა.
# ანთროპოლოგია

**ანთროპოლოგია** რე დისციპლინა ნამუთ გურაფულენს ადამიერს, თიშ გორჩქინაშ პროცესეფს, ევოლუციას, კულტურას, ლინგვისტიკას, ადამიერიშ გვარობეფს, რასეფს დო შხვა. ანთროპოლოგიაქ შილებე დირთას შხვადოშხვა სუბ-დისციპლინეფო: სოციალური ანთროპოლოგია გურაფულენს დო ირკვიენს ადამიერეფიშ დო ადამიერეფიშ ჯარალუეფიშ რჯებას. კულტურული ანთროპოლოგია გურაფულენს ადამიერეფიშ კულტურულ ვარიაციეფს, თინეფიშ ნორმეფს დო წესეფს. თაშნეშე არსებენს სოციოკულტურული ანთროპოლოგია, ნამუთ ჟირხოლო სუბ-დისციპლინას ართო იკათუანს. ლინგვისტური ანთროპოლოგია ირკვიენს გოლინეფს, მუ გოლინეფით უღჷ ნინას ადამიერეფიშ სოციალურ რინაშო. ლინგვისტური ანთროპოლოგია გურაფულენს შანულობას, ნამუთ უღჷ ნინას კომუნიკაციეფიშ ფორმეფიშო დო ადამიერეფიშ სოციალურ იდენტობაშო. ბიოლოგიური დო ფიზიკური ანთროპოლოგია ირკვიენს ადამიერიშ ბიოლოგიურ გოვითარაფას. ოორუე ამერიკას რსებენს ანთროპოლოგიაშ ხოლო ართი დარგი ნამუსჷთ არქეოლოგიურ ანთროპოლოგიას უძახჷნა. ანთროპოლოგია ბერძენული ზიტყვა რე დო შანენს მონძღვარუას ადამიერეფიშ გეშა.

## ლიტერატურა

* Barfield, Thomas (1997). The Dictionary of Anthropology. Hoboken: Wiley-Blackwell Publishing.
* Jackson, John L. (2013). Oxford Bibliographies: Anthropology. Oxford: Oxford University Press.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ამერიკაშ ანთროპოლოგიაშ ასოციაცია
* ანთროპოლოგიაშ ომაფე ინსტიტუტი
* სოციალური ანთროპოლოგიაშ ევროპული ასოციაცია
* ავსტრალიაშ ანთროპოლოგიური ჯარალუა

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# ბაქტერიოლოგია

**ბაქტერიოლოგია** (ინგლ. Bacteriology) რე ბიოლოგიაშ ართ-ართი დარგი, ნამუთ გურაფულენს ბაქტერიეფიშ მორფოლოგიას, ეკოლოგიას, გენეტიკას დო ბიოქიმიას. ბაქტერიოლოგიაქ, მუჭოთ მენცარობაშ დარგიქ დირსხუ 1880-იან წანეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ბაქტერიოლოგიაშ ისტორია

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# ბიოინფორმატიკა

ადამიერიე Х ქრომოსომეფიშ რუკა (NCBI-შ ვებ-ხასჷლაშე). ადამიერიშ გენომიშ აკნაკორობა — ბიოინფორმატიკაშ ართ-ართი უშხუაში მენაჭირინებუ რე.
**ბიოინფორმატიკა** — დისციპლინეფოშქაშე დარგი, ნამუთ აკმაშქვანს ართამ ბიოლოგიას, მოლეკულურ ბიოლოგიას, კიბერნეტიკას, გენეტიკას, ქიმიას, კომპიუტერულ მენცარობეფს, მათემატიკას დო სტატისტიკას.
შხუ მასშტაბიშ ბიოლოგიური პრობლემეფი, ნამუეფჷთ კაბეტი ნტირაშ მუნაჩემეფიშ ანალიზის ოხვილჷნან, გინმოჭყორდუ ბიოინფორმატიკათ გიმოკოროცხუაშ თოლწონუათ. ბიოინფორმატიკა უთარაშო იკათუანს კომპოუტერული მეთოდეფიშ დოგურაფას დო შემუშებას, ნამუეფჷთ მეწურაფილი რე ბიოლოგიური მუნაჩემეფიშ მეღებაშა, ანალოზიშა, ჩუალაშა, ორგანიზაციაშა დო ვიზუალიზაციაშა.

## ლიტერატურა

* Jonathan Pevsner (2013) Bioinformatics and Functional Genomics
* Jean-Michel Claverie Ph.D. (2007) Bioinformatics For Dummies. 2nd edition.
* Дурбин Р, Эдди Ш, Крог А, Митчисон Г. «Анализ биологических последовательностей». — М.-Ижевск: НИЦ «Регулярная и хаотичная динамика», 2006. — 480 с. — ISBN 5-93972-559-7
* Бородовский М., Екишева С. «Задачи и решения по анализу биологических последовательностей». — М.-Ижевск: НИЦ «Регулярная и хаотичная динамика», 2008. — 420 с. — ISBN 978-5-93972-644-3
* Сетубал Ж, Мейданис Ж. «Введение в вычислительную молекулярную биологию». — М.-Ижевск: НИЦ «Регулярная и хаотичная динамика», 2007. — 420 с. — ISBN 978-5-93972-623-8
* В. А. Таланов, Математические модели синтеза пептидных цепей и методы теории графов в расшифровке генетическиех текстов

## სქოლიო
# ბიოფიზიკა

ფოტოსინთეტიკური რეაქციაშ ცენტრი
**ბიოფიზიკა** (ჯვ. ბერძენ. βίος — „რინა“, φύσις — „ორთა“) — თელი სისტემეფიშ ფიზიკა, აკმიგურუანს თელი სისტემეფიშ ფუნქციონირაფაშ ფიზიკურ პრინციპეფს. ბიოფიზიკაშ ხასიათიშ გუმორკვიებეფს ბხვადუთ დიო ხოლო XVII-XVIII ოშწანურეფს ფრანგი მენცარ რ. დეკარტიწკჷმა დო იტალიარ გურაფილეფწკჷმა ჯ. ბორელიშ დო ლ. გალვანწკჷმა. ბიოფიზიკაშ გავითარაფალო გიშაკერზაფილი შაულობა უღჷდ გერმანალი მენცარეფიშ ჰ. ჰელმჰოლციშ, ვ. ვუნდტიშ, რ. მეიერიშ, ე. დიუბუა-რეიმონდიშ, დ. ბერნშტაინიშ დო შხვეფიშ ხანდას მავითოჩხორა ოშწანურიშ მაჟირა ნორთის, ნძალამი წუმოძინა მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკული დიჭყჷ.

## ლიტერატურა

* „ენციკლოპედია საქორთუო“, თბ. 1997, ტ. I, გვ. 438-439. *მ. ზაალიშვილი*
# ეპიდემიოლოგია

**ეპიდემიოლოგია** — გოთანჯილ პოპულაციას სინთელუანობაშ დო ლახარეფიშ დგომარეობეფიშ მოდვალაშ (მი, მუჟანს დო სოდე), კანონზჷმიერებეფიშ დო გჷმაპიჯაფალ ფაქტორეფიშ დოგურაფა დო ანალიზი, თაშნეშე თე რჩქინაშ გიმორინაფა ლახარეფიშ პრევენციაშო.

თინა რე ჯარალუაშურ სინთელუანობაშ ოსხირკუნთხუ დო გჷთმოპიჯანს პოლიტიკურ გინოჭყვიდირეფს დო ტკიცებულებეფშა გერსხილ პრაქტიკას ლახარეფიშ რისკ-ფაქტორეფიშ იდენტიფიცირაფათ დო პრევენციულ ჭყანთხილუაშ ღანკეფიშ გიშაგორუათ. ეპიდემიოლოგეფ ოხვარჷნა რკვიებაშ დიზაინიშ აკომუშებას, მუნაჩემეფიშ შაყარუას დო სტატისტიკურ ანალიზის, თაშნეშე შედეგეფიშ ინტერპრეტაციას დო მობჟინაფას (თინეფს შქას რეცენზირაფას დო პერიოდულ [სისტემურ გინოჯინას). ეპიდემიოლოგიაქ ხე შეუწყუ თი მეთოდოლოგიაშ წუმოძინას, ნამუთ გიმირინუაფუ კლინიკურ რკვიებეფს, ჯარალუაშურ სინთელუანობაშ დოგურაფას დო ელაზჷმაფათ მერკეთ, ბიოლოგიურ მენცარობეფიშ ფუნდამენტურ რკვიებეფს.

ეპიდემიოლოგიურ დოგურაფაშ თარ სფეროეფ იკათუანს ლახარაშ გჷმმაჭანაფალ ბაძაძეფს, გინოდვალას, ეპიდჯამიანობაშ მორკვიებას, ლახარეფიშ გემაჯინობას, ელმოლიშ ეპიდემიოლოგიას, სასამართალო ეპიდემიოლოგიას, პროფესიულ ეპიდემიოლოგიას, სკრინინგის, ბიომონიტორინგის დო კურნალუაშ ეფექტეფიშ ელაზჷმაფას, სამანგათ კლინიკურ გამოცადებეფს.

ეპიდემიოლოგეფ გერსხჷნა შხვა მენცარულ დისციპლინეფს: ბიოლოგია — ლახარაშ პროცესეფიშ უჯგუშო სმებაშო; სტატისტიკა — მუნაჩემეფიშ ეფექტურო გჷმორინაფაშო დო ომანგე ნასხუნაშ გიშაღალაშო; სოციალურ მენცარობეფი — უშქაშე დო შორმალ ბაძაძეფიშ დაგურაფალო; ინჟინერია — ექსპოზიციაშ ფასებაშო.

## რესურსეფ ინტერნეტის

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
ეპიდემიოლოგია The Health Protection Agency Archived 29 January 2007 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* The Collection of Biostatistics Research Archive Archived 24 October 2021 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* European Epidemiological Federation
* 'Epidemiology for the Uninitiated' Archived 21 March 2019 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine. by D. Coggon, G. Rose, D.J.P. Barker, *British Medical Journal*
* Epidem.com Archived 24 September 2001 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine. – *Epidemiology* (peer-reviewed scientific journal that publishes original research on epidemiologic topics)
* 'Epidemiology' Archived 29 April 2021 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine. – In: Philip S. Brachman, *Medical Microbiology* (fourth edition), US National Center for Biotechnology Information
* Monash Virtual Laboratory – Simulations of epidemic spread across a landscape
* Division of Cancer Epidemiology and Genetics, National Cancer Institute, National Institutes of Health Archived 12 August 2009 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* Centre for Research on the Epidemiology of Disasters Archived 15 March 2010 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine. თარგი:Spaced ndashA WHO collaborating centre
* People's Epidemiology Library
* Epidemiology of COVID-19 outbreak Archived 28 March 2020 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.

## სქოლიო
# გერონტოლოგია

რჩინუ ადამიერიშ ხე
**გერონტოლოგია** (ბერძ. γέρων (გერონ) შანენს "რჩინუ კოჩი"-ს, -λογία (-ლოგია) "გჷმორკვიება") — სირჩინუეშ სოციალური, კულტურული, ფსიქოლოგიური, კოგნიტური დო ბიოლოგიური ასპექტეფიშ რკვიება რე. ტერმინი გერონტოლოგია მიშეღჷ რუსი ზოოლოგიქ ილია მეჩნიკოვქ. გერონტოლოგიაწკჷმა არხოს რე მედიცინაშ დარგი გერიატრია, ნამუშ ღანკი რჩინუ ადამიერეფიშ ლახარეფიშ სქილადაფა რე.

ოკითხეფს გერონტოლოგიაშ გეშა შეთმოფხვადუთ ისლამიშ ორქოშ ეპოქაშ მენცარეფიწკჷმა. იბნ სინა მუში შინელი ნახანდის "*მედიცინაშ კანონი*" ეთმოჭარუნს რჩინუეფიშ მუკოლუაფაშ ინსტრუქციეფს, შხვადოშხვა ლახარეფს, დიეტას დო შხვა. არაბი ექიმი იბნ ალ-ჯაზარი ეთმოჭარუნს რჩინუ ადამიერეფიშ მახასიათაფალ ლახარეფს, რულიშ დო შუენაშ პრობლემეფს, ღურაშ ბაძაძეფს.

ფრანგი ქიმიკოსი მიშელ-ეჟენ შევრელი (ნამუსჷთ 102 წანას უდგუდჷ შური) კოროცხუნდჷ ნამჷ-და სირჩინუე ოკო იგურუაფუდკო დო ირკვიებუდკო მენცარულო. გერონტოლოგიაშ ართ-ართ დჷმარსხუაფალო მერჩქინელი რე ილია მეჩნიკოვი, ნამუსჷთ გერონტოლოგიაშ მუმას ხოლო უძახჷნა. გერონტოლოგიაშ გოვითარაფაშა კაბეტი თია მიშეღჷ ამერიკალი ჯეიმს ბირენქ, ნამუშ ინიციატივათ დირსხჷ სირჩინუეშ ერუანულ ინსტიტუტიქ.

გერონტოლოგიაშ სუბდისციპლინეფი რე: ბიოგერონტოლოგია (გურაფულენს სირჩინუეშ ბიოლოგიურ პროცესეფს), სოციალური გერონტოლოგია, ენვირომენტალური გერონტოლოგია, იურისპრუდენციული გერონტოლოგია.

## რესურსეფი ინეტერნეტის

* მუ რე გერონტოლოგია?
# ჰისტოლოგია

ჰისტოლოგია (1950)
**ჰისტოლოგია** — მენცარობა ჩანარეფიშ დო ჩხოლარეფიშ ონოხეფიშ მიკროსკოპული ენწყუალაშ გეშა. იხორციელებუ ინოხიშ თხითხუ ფაშ გოჯინათ ოპტიკურ ვარდა ელექტრონული მიკროსკოპით. ჰისტოლოგია ბიოლოგიაშ დო მედიცინაშ არსებითი ნორთი რე. ჰისტოპათოლოგია, პათოლოგიური ანატომიაშ თარი დარგი რე, ნამუშ როლი გიშაკერზაფილო დიდი რე სიმსივნეშ დიაგნოსტიკას.

## რესურსები ინტერნეტში

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
ჰისტოლოგია ჰისტოლოგიაშ პროტოკოლეფი Archived 2010-12-21 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* ჰისტოვეფი
* ჰისტოლოგიაშ ლექსიკონი Archived 2010-11-24 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* ლემი ჰისტოლოგია
# მიკრობიოლოგია

**მიკრობიოლოგია** (ბერძ. მიკრო - ჭიჭე, ბიოს -ცოცხალი, ლოგია, ლოგოს - რკვიება, დოგურაფა) — მენცარობა ნამუთ გურაფულენს მიკროსკოპულ ორგანიზმეფს, თინეფიშ შხვადოშხვა ფორმეფს დო პროცესეფს. მიკროორგანიზმეფი ნამუეფსით მიკრობიოლოგია ირკვიენს რენა ბაქტერიეფი, მიკროსკოპული წყარჩანარეფი, სოკოეფი, ნამთინე ვირუსეფი დო თინეფიშ ვექტორეფი. მიკრობიოლოგია მუჭოთ მენცარობა იკათუანს გეჸვენჯ დისციპლინეფს: ვირუსოლოგიას, ბაქტერიოლოგიას, პროტისტოლოგიას, მიკოლოგიას, პარაზიტოლოგიას, იმუნოლოგიას, ნემატოლოგიას დო შხვა. მაართა მენცარეფი ნამუეფი მიკროორგანიზმეფს, მიკროსკოპიშ გიმორინაფათ გურაფულენდეს რდეს: რობერტ ჰუკი, აფანასი კირხერი, ანტონ ვან ლევენჰუკი. ლევენჰუკი მერჩქინელი რე მიკრობიოლოგიაშ მუმათ. მიკრობიოლოგიაქ მუჭოთ ზოხორინელი მენცარობაქ დირსხუ XIX ოშწანურას, ლუი პასტერიშ დო რობერტ კოხიშ მენცარული რკვიებეფით.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* nature.com Latest Research, reviews and news on microbiology
* Microbes.info is a microbiology information portal containing a vast collection of resources including articles, news, frequently asked questions, and links pertaining to the field of microbiology.
* Immunology, Bacteriology, Virology, Parasitology, Mycology and Infectious Disease
* Annual Review of Microbiology

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# ორნითოლოგია

**ორნითოლოგია** რე ზოოლოგიაშ დარგი, ნამუთ გურაფულენს მაფურინჯეეფს, თინეფიშ გორჩქინაშ პროცესეფს, ევოლუციას, რჯებას, მიგრაციეფს დო შხვა. ტერმინი ორნითოლოგია მიშეღჷ იტალიარი ნატურალისტიქ ულისე ალდროვანდიქ, XVI ოშწანურაშ ბოლოს. ტერმინი ბერძენული რე: ὄρνις ornis ("მაფურინჯე") დო λόγος logos ("მენცარობა", "მონძღვარუა"). ორნითოლოგიაშ ისტორია იჭყაფჷ ჯვ.წ. მანთხა ოშწანურას. ჸათე პერიოდის არისტოტელექ მუშ "ჩხოლარეფიშ ისტორია"-ს ეჭარჷ 170 მაფურინჯე. მაართა დო მაჟირა ოშწანურეფს მაფურინჯეფიშ გეშა ჭარუნდჷ პლინიუს უნჩაში, შქა ოშწანურეფს ფრიდრიხ II შტაუფენი დო შხვეფი. ორნითოლოგიაშ გოვითარაფაშა დიდი მენცარული კონტრიბუცია მიშეღეს კარლ ლინექ, ჟორჟ ბიუფონიქ, ჩარლზ დარვინქ.

## ლიტერატურა

* Chansigaud, Valerie (2009). History of Ornithology. London: New Holland Publishers. ISBN 978-1-84773-433-4.
* Walters, Michael (2005). A Concise History of Ornithology. New Haven, CT: Yale University Press. ISBN 978-1-84773-433-4.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# პარაზიტოლოგია

**პარაზიტოლოგია** — მენცარობა, ნამუთ გურაფულენს პარაზიტეფს, თინეფიშ მენძელეფს: ადამიერეფს, ჩხოლარეფს, ჩანარეფს დო თინეფიშ ურთიართქიმინჯალას ართიანწკჷმა. პარაზიტილოგია ფართო დარგი რე თინა ირინუანს რჩქინას შხვადოშხვა დისციპლინეფიშე: ციტოლოგიაშე, ბიოინფორმატიკაშე, ბიოქიმიაშე, მოლეკულური ბიოლოგიაშე, იმუნოლოგიაშე, გენეტიკაშე, ევოლუციაშე დო ეკოლოგიაშე.

პარაზიტილოგი ფ. ე. გ. კოქსი ანტკიცენდჷ ნამდა ადამიერი რე დოხოლაფირო 300 გვარობაშ პარაზიტიშ მენძელი. მაართა მენცარი ნამუქჷთ მიკროსკოპულუ გიმირკვიუ ადამიერიშ პარაზიტეფი რდჷ ანტონ ვან ლევენჰუკი. ლევენჰუკიქ 1681 წანას მიკროსკოპით ძირუ დო დიგურუ ლამბლია პარაზიტი. 1687 წანას იტალიარ ბიოლოგეფქ: ჯიოვანი ბონომოქ დო ჯიაჩინტო ჩესტონიქ გჷმაბჟინეს მენცარული ნახანდი, სოდეთ ანტკიცენდეს ნამდა ლახარა ხვარცაშ ბაძაძი პარაზიტი *Sarcoptes scabiei* რდჷ. პარაზიტოლოგიაშ მუჭოთ მენცარობაშ გოვითარაფაშა დიდი თია მიშეღჷ ფრანჩესკო რედიქ, ნამუსჷთ პარაზიტოლოგიაშ მუმას ხოლო უძახჷნა.

## ლიტერატურა

* Loker, E., & Hofkin, B. (2015). Parasitology: a conceptual approach. Garland Science.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *ათე სტატია **მერკე** რე. თქვა შეგილებუნა ქიმეხვარათ ვიკიპედიას დო გაგშათინათ დო გახვეიანათინ.* |
# პათოლოგია

პათოლოგია
**პათოლოგია** (ბერძენ. pathos — ლახარა) — ადამიერიშ დო ჩხოლარეფიშ ლახარეფიშ დჷმაგურაფალი კომპლექსური მენცარობა, ნამუთ ირკვიენს ლახარაშ ზოგად ოკითხირეფს, ორგანიზმიშ რეაქციულობას, ბიოლოგიური მემბრანეფიშ მუკულირობას, მიკროცირკულაციას.

პათოლოგიას ოსხირქ გაჭყჷ ჯვ. ბერძენულ მედიცინას. არსებენს ფუნქციური, ევოლუციური, გეოგრაფიული, სოციალური, მოლეკულური დო შხვა სახეშ პათოლოგიეფი.

## ლიტერატურა

* ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 7, ხს. 636, ქართი, 1984 წანა.
# ფარმაკოლოგია

**ფარმაკოლოგია** (ბერძნ. φάρμακον - ფარმაკონ, წამალი; -λογία - ლოგია, დოგურაფა, მონძღვარუა) — წამალეფიშ გეშა დოგურაფა ანუ წამალმორჩქინჯალა წჷმარინუანს ფუნდამენტური მედიცინაშ დარგის, ნამუთ დჷთმიგურუანს ლახარეფიშ ოსქილადე (ვარ-და პროფილაქტიკური) მეშქაშალეფს (წამალეფიშ) თელ ორგანიზმიშა ქიმინჯალაშ მექანიზმეფს დო გორუნს ახალ ეფექტურ ოსქილად-ოწამალე მეშქაშალეფს. თეწკჷმა ფარმაკოლოგიაშ ეშაჩინებუ რე პრაქტიკას გჷმორინაფილი პრეპარატეფიშ ფუნდამენტური, ტომბა, მენცარული რკუალა: ორგანოშ, რშვილიშ, თოლიშ, სუბთოლური სტრუქტურეფიშ, რეცეპტორეფიშ, იონეფიშ დო ფერმენტეფიშ დონეშა.

ტერმინი ფარმაკოლოგია დუდს ეთმეჭოფჷნს ეგვიპტური ნინაშე, სოდე იეროგლიფი **ფარ**-**მაკი** შანენს მასქილადარს, სქილადაშ მემაჩამალს. ეგვიპტურიშე ტერმინქ გემშართჷ დიო გერმანულ დო უკული ბერძენულ ნინაშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
ფარმაკოლოგია American Society for Pharmacology and Experimental Therapeutics
* British Pharmacological Society
* Pharmaceutical company profiles at NNDB
* International Conference on Harmonisation
* US Pharmacopeia
* International Union of Basic and Clinical Pharmacology
# ვირუსოლოგია

როტავირუსი, ვირუსეფიშ ართ-ართი მიარესახეობა
**ვირუსოლოგია** (ლათ. *virus* — ჟღამარა
) — ბიოლოგიაშ დარგი, ნამუთ გურაფლენს ვირუსეფს. მაართაშა ვირუსიშ არსებუა, მუჭოთ ლახალაშ გიშმაჭანაფალიშ, დანტკიცჷ 1892 წანას რუსი მენცარქ დავით ოვანოვსკიქ. 1901 წანას ოურდუმე ექიმქჷ. რიდიქ მიოგორუ ადამიერიშ მაართა ლახარა — ჸვინთელი ხურებას.

ვირუსეფი უონოხო ორგანიზმეფი რე, თინა აკოდირთუ დნმ-იშ ვარდა რნმ-იშ მოლეკულაშ დო ცილამი ნიბთიერებეფშე. თინეფიშ ძირაფა ხვალე ელექტრონული მიკროსკოპით რე შესალებერი. ვირუსეფს გიმირინუანა ბაქტერიული ლახარეფიშ აწმარენჯო, კერძთ ბაქტერიოფაგის, ნამუთ მიშიჭკირუ ბაქტერიაშ რსხულშა, თექ თიშ ხარჯიშა იმიარებუ დო აკარღვანს თის. ვირუსული ლახარა რე შიდსი დო ც ჰეპატიტი. გრიპით ვირუსი რე, მარა ნარკებო ოშქურანჯი.
# ვანილი

|
? ვანილი
  |
| --- |
| ვანილი  |
| მენცარული კლასიფიკაცია |
|

|  |  |
| --- | --- |
| ჟინომაფე: | ევკარიოტეფი |
| ომაფე: | ჩანარეფი |
| გჷნართი: | პიოლამეფი |
| კლასი: | ართლებერამეფი |
| რანწკი: | ძარძუხუშნერეფი |
| ფანია: | ჯადვარიშობურეფი |
| გვარი: | **ვანილი** |

 |
|  ლათინური ჯოხო |
| Vanilla |
|  თხილუაშ სტატუსი |
|  |
|  ვანილიშ გოფაჩუაშ რუკა |
|  |
|

|  სისტემატიკა ვიკინერობეფს
 |  სურათეფი ვიკიოწკარუეს
 |

 |
| --- | --- | --- |

 |

**ვანილი** (ლათ. *Vanilla*) — ეპიფიტური ჩანარეფიშ გვარი ჯადვარიშობურეფიშ ფანიაშე. ღოღაია ლიანეფი რე, ნამუეფსჷთ უღჷნა ოჰეერე მიკაღანკალი ჯინჯეფი. ჩინებული რე ვანილიშ 100-შახ გვარობა, ნამუეფით გოფაჩლი რე ჟირხოლო გვერდოსფეროშ ტროპიკეფს. კანკალე გვარობაშ გუმნაღელი იკათუანს შურამ ნიფთიარობეფს (სამანგ. ვანილინს) დო გჷმირინუანა პარფიუმერიას დო ოჭკომალიშ რეწუალას. ოკონდიტრე წარმებას ვანილიშ ჯოხოდვალათ უმოსო ჩინებული რე Vanilla planifolia-შ გუმნაღელი. ათე ჩანარს ხორცამი ფურცელეფი დო მოწვანე-მორჩე პიოლეფი უღუ. ვანილიშ ოდაბადე რე მექსიკა. მოჸუნა მიარე ტროპიკულ ქიანას. ვანილიშ კობუ დო მიკოჭირაკილი გუმნაღელი ანდაღებული შურამ-ორკვანალი რე.

## ლიტერატურა

* ქსე, ტ. 4, გვ. 292, თბ., 1979
# ანდეფი

|  |
| --- |
| ანდეფი |
|
ანდეფიშ გვალეფიშ სისტემა |
| კონტინენტი |
ობჟათე ამერიკა
 |
| ქიანეფი |  ვენესუელა  კოლუმბია  ეკვადორი  პერუ  ბოლივია  ჩილე  არგენტინა
 |
| სიგინძა |
9000 კმ
 |
| სიგანა |
500 კმ
 |
| კონკა |
აკონკაგუა
 |
| სიმაღალა |
6962 მ
 |

**ანდეფი** (ესპ. Andes; Cordillera de los Andes) — არძოშე გჷრძე (9000 კმ) დო მოსოფელს სიმაღალათ მაჟირა (აკონკაგუა 6962 მ) გვალეფიშ სისტემა დიხაუჩას (*ჰიმალაიშ გვალეფიშ სისტემაშ უკული*). იდვალუაფუ ობჟათე ამერიკას დო კონტინენტიშ ედომუშამი ბჟადალ ტერიტორიას იკენს. ანდეფს მოსოფელიშ თარი დო არძოშე დიდი წყარგჷმართუშ სისტემათ მითმირჩქინანა. ანდეფს ნადუს ეთმეჭოფუნს ობჟათე ამერიკაშ არძოშე დიდი წყარმალუეფი: ამაზონი, ორინოკო, პარაგვაი, რიო-ნეგრო დო თ. უ.

ანდეფს იდვალუაფუ მუსხირენ უდიდაში ობჟათეამერიკული ნოღა: კიტო, ბოგოტა, ლა-პასი, სუკრე, არეკიპა, მედელინი.

თაქ იდვალუაფუ ალტიპლანოშ გაბარი, მოსოფელს სიმაღალათ მაჟირა რე ტიბეტიშ გაბარიშ უკული. ანდეფი კონტინენტიშ შკვით სახენწჷფოს იკენს, თენეფი რე: არგენტინა, ბოლივია, ჩილე, კოლუმბია, ეკვადორი, პერუ დო ვენესუელა. კანკალეს თინეფშა ანდური ქიანეფი უჯოხო.

ანდეფს იდვალუაფუ მოსოფელიშ არძოშე მაღალი ვულკანი ოხოს-დელ-სალადო (6 893 მ) არგენტინა-ჩილეშ ხურგას, თაშნეშე 50 შხვა ვულკანი, ნამუშ უმაღალაში ჭურჭულეფი ზუღაშ დონეშე 6 000 მეტრშ სიმაღალას იდვალუაფუ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
ანდეფი ანდეფიშ გეოლოგია (University of Arizona) Archived 2005-09-22 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* ანდეფიშ კლიმატი დო ჩხოლარეფიშ ორენი Archived 2007-12-14 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* ანდეფიშ რეგიონეფი დო მიკრორეგიონეფი
* ობჟათე ამერიკაშ გვალეფიშ ედომუშამი ერკებული
# ვირგილიუსი

|  |
| --- |
| ვირგილიუსი Publius Vergilius Maro |
|
ვირგილიუსიშ ბიუსტი თიშ სკლეპიშ მინალწკჷმა, ნეაპოლს |
| დაბადებაშ თარიღი: |
15 გჷმათუთა, ჯვ. წ. 70
 |
| ღურაშ თარიღი: |
21 ეკენია, ჯვ. წ. 19
 |
| საქვარუა: |
პოეტი
 |

**პუბლიუს ვერგილიუს მარონი** (ლათ. Publius Vergilius Maro; დ. 15 გჷმათუთა, ჯვ. წ. 70 — ღ. 21 ეკენია, ჯვ. წ. 19) — რომაალი პოეტი, რომიშ სინძალიერეშ დო პატჷნალაშ მაჩხვაფური. ამდღარშა მოჭირინაფილი რე თიში სუმი თხობელუა: „ბუკოლიკეფი“, „გეორგიკეფი“ დო „ენეიდა“. თე ეკონია პოემათ ვირგილიუსიქ ეცადჷ აკუქიმინუდუკო ჰომეროსიშ „ილიადაშ“ დო „ოდისეაშ“ რომაული პარალელი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* + ვირგილიუსიშ რინა Archived 2012-10-01 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
	+ Vita Vergiliana
	+ ბიოგრაფია
	+ ბიოგრაფია Archived 2008-08-28 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
	+ Vergilian Chronology Archived 2007-02-22 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.

ვიკიოწკარუეს**?** რე ხასჷლა თემაშენ:
ვირგილიუსი