# ხვარხვი

|
? ხვარხვი
  |
| --- |
| ხვარვიშ რადეფი, საქორთუო  |
| მენცარული კლასიფიკაცია |
|

|  |  |
| --- | --- |
| ჟინომაფე: | ევკარიოტეფი |
| ომაფე: | ჩანარეფი |
| გჷნართი: | ფორილთასამეფი |
| კლასი: | ართლებერამეფი |
| რანწკი: | ძარხუხუპიოლამეფი |
| ფანია: | ამარილიშობურეფი |
| გიმენფანია: | ხვარხვიშნერეფი |
| გვარი: | ხვარხვი |

 |
|  ლათინური ჯოხო |
| Allium |
|  თხილუაშ სტატუსი |
|  |
|

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  სისტემატიკა ვიკინერობეფს
 |  სურათეფი ვიკიოწკარუეს
 |

|  |
| --- |
| ITIS **42634** |
| NCBI **4678** |

 |

 |

ილუსტრაცია: ხვარხვიშ მეჯინა (*Allium carinatum*).
ხვარხვიშ ნათასა, ახმეტაშ მუნიციპალიტეტი.
**ხვარხვი** (ლათ. *Állium*) — ჟირწანიან დო მიარეწანიან ჩანარეფიშ გვარი, ნამუთ ორხველჷ ძარხუხუპიოლამეფიშ (ლათ. *Asparagales*) რანწკიშ ამარილიშობურეფიშ (ლათ. *Amaryllidaceae*) ფანიაშ ხვარხვიშნერეფიშ (ლათ. *Alliaceae*) გიმენფანიას (კინოხ ორხველუდჷ ლილიაშნერეფიშ ფანიას).

მენცარული ლათინური ჯოხო მეჩჷ კარლ ლინეიქ, — ლათ. *allium* — წჷმურს ლათინული ზიტყვა ნიორიშე, ნამუთ მუშჸურე, ალბეთ მერსხილი რე, კელტურ ზიტყვაწკჷმა **all** — *ცაცხამუტი*; მაჟირა ვერსიათ — წჷმურს ლათ. *halare* — *შურამი*.

რსებენს ხვარხვიშ მუსხირენი ოშობათ გვარობა, ნამუთ რჩქვანელობურო ჩანს ოორუე გვერდოსფეროს. ხვარხვიშ ოდაბადეთ იკოროცხჷ — ობჟათე-ბჟადალი აზია.

თე გვარიშ შხვადოშხვა გვარობეფი ჩანს მინორეფს, სტეპეფს, ტყალეფს.

## ბოტანიკური ეჭარუა

ბიბლაშ ჭიფე პიოლეფი
გვარიშ წჷმმარინაფალეფს უღჷნა დიდი, ონდეთ წარწილი სფეროშმოგვენი ხვარხვი, ნამუთ ფორილი რე მოჭითე, ჩე ვარდა იაშფერი ოფორუეთ.

ფურცელი ღაზამი რე ვარდა ორტყაფუშმოგვენი, ჟინჯიერი, მილიშობური, ღერი 1 მ-შახ ონჭუ. პიოლეფი ჭიფე რე, უსახიე, იდვალუაფჷ გჷრძე ღერს. ბიბლაშ დიამეტრი კანკალე გვარობას 40 სმ-ს ონჭუ.

პირანს მანგ-მარაშინათუთას. გჷმნაღელს ირძენს მარაშინათუთა-ეკენიას.

ჩანარიშ რაძა ნორთის უღჷ ლექინას ოჩინებე კვათირი „ხვარხვიშობური“ ვარდა „ნიორიშ“ შური.

## ქიმიური აკოდგინალუა

ხვარხვიშ ბოქვეფი იკათუანს აზოტიშ მაკათური ნიფთიარობეფს (2,5 %-შახ), შხვა დო შხვა შანქარეფს (10—11 %) (გლუკოზას, ფრუქტოზას, სახაროზას, მალტოზას), ინულინიშ პოლისახარიდის, ფიტინს, ფლავონოიდ კვერცეტინი დო თიში გლუკოზიდეფი, ციმუეფი, შხვა დო შხვა ფერმენტეფი, კალციუმიშ, ფოსფორიშ ჯიმუეფი, ფიტონციდეფი, ლიმონიშ დო უშქურიშ ბჟეფი, ვიტამინეფი A (3,75 მგ %), B1 (60 მგ %), B2 (50 მგ %), PP (0,20 მგ %), C (10,5—33 მგ%), თაშნეშე ეთერზეთეფი კვათირი გიშაკერძაფილი შურით, ჩხვინდიშ დო თოლიშ ცქირცქამი დაცხიშ გჷმოღერზელუათ. ეთერზეთეფიშ თარ აკმადგინალჷ ნორთის წჷმარინუანს დისულფიდეფი დო სულფიდეფი.

## ხვარხვიშ გვარობეფი

ხვარხვიშნერეფიშ ფანიას ოშობათ გვარობა რე. ხვარხვეფქ პიჯობურო შილებე დირთას ჟირ კატეგორიათ: დეკორატიულო დო ოჭკომალო, მორო თინეფშე კანკალე ჟირხოლო კატეგორიას ორხველჷ.

ოჭკომალი ხვარხვეფიშ არძაშე ჩინებული სახეეფს წჷმარინუანს:

* **Allium cepa L**. ხვარხვი რჩქვანელობური
* **Allium fistulosum L.** თათარკა
* **Allium hierochuntinum** Boiss.
* **Allium ascalonicum L.** ხვარხვი-შალოტი
* **Allium nutans L.** ჟღირაფილი ხვარხვი
* **Allium moly L.** ხვარხვი მოლი
* **Allium porrum L.** პურასქია
* **Allium ramosum L.** ჸალამი ხვარხვი, ჯუსაი, ჩინური ხვარხვი, ტყარი ხვარხვი
* **Allium odorum L.** შურამი ხვარხვი
* **Allium schoenoprasum L.** ტაფე ხვარხვი, ხვარხვი-შნიტი
* **Allium sibiricum L.** ცჷნდჷრული ხვარხვი
* **Allium ursinum L.** ჩერემშა, თუნთიშ ხვარხვი, ტყარი ნიორი
* **Allium sativum L.** ნიორი

დეკორატიული ხვარხვეფი (ალიუმი):

* **Allium aflatunense** აფლატუნერული ხვარხვი
* **Allium cernuu** ღულა ხვარხვი
* **Allium cristophii** ქრისტოფიშ ხვარხვი
* **Allium flavum** ჸვინთელი ხვარხვი
* **Allium giganteum** ისპოლინური ხვარხვი
* **Allium karataviense** კარატავური ხვარხვი
* **Allium macleanii** მაკლეანიშ ხვარხვი
* **Allium oreophilum** გვალამოჸოროფე ხვარხვი
* **Allium sphaerocephalon** რგვალდუდამი ხვარხვი
* **Allium siculum** სიცილიური ხვარხვი
* **Allium shubertii** შებერტიშ ხვარხვი

## ლიტერატურა

* *სოროკოლეტოვა ე., სოროკოპუდოვა ო.* „დეკორატიული ხახვები“ ჟურნალი „მეყვავილეობა“ N3, მაისი—ივნისი, გვ. 12—14, 2009

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ხვარხვი — ოკურნალე საშუალება Archived 2010-09-25 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* ხვარხვიშ კანკალე გვარობეფი Archived 2009-05-12 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* დეკორატიული ხვარხვეფიშ გვარობეფი (რუს.)