Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# დღა-სერი

**დღა-სერი**, დიხაუჩაშ ლირული რთაფაშ პერიოდი;ბორჯიშ ართ-ართი ჯინჯიერი ოზჷმალი ართური. გჷმირთუ მურიცხიერი დღა-სერი — აფუნს ბუნიობაშ ჭურჭულიშ მეხჷ დიხაუჩაშ რთაფაშ პერიოდი დო ბჟაშიერი დღა-სერი. მურიცხიელი დღა-სერიშ დოჭყაფუთ იკოროცხუ აფუნიშ ბუნიობაშ ჭურჭულიშ ჟინი კულმინაციაშ მომენტი (კულმინაცია ცაშ რსხულიშ), ხანგინძარაფათ — თე ჭურჭულიშ ჟირი ალმაჸვენჯური ჟინი კულმინაციაშ შქას ბორჯიშ შქაშონი. თიშ მეჯინათ, თახმი აფუნიშ ბუნიობაშ ჭურჭულს ქოძირჷნა, დო ვარ ოშქარსჷნ (მაართა შვანც ითოლწონენს პრეცესიაშ დო ნუტაციაშ გოლინას, მაჟირას — ხვაბჟაშირი დღა-სერს (თახმი ბჟაში ჟირი ალმაჸვენჯური ჟინი კულმინაციაშ შქას ბორჯიშ შქაშონი), მუდგაშ დოჭყაფუთ იკოროცხუ თახმი ბჟაშ დისკოშ ცენტრიშ გიმენი კულმინაციაშ მომენტი — თახმი შქასერი, დო ოშქაშე ბჟაშიერი დღა-სერს (ოშქაშე ბჟაშ ანალოგიური კულმინაციეფიშ შქას ბორჯიშ შქაშონი; თიშ დოჭყაფუთ იკოროცხუ ოშქაშე ბჟაში გიმენი კულმინაციაშ მომენტი — ოშქაშე შქასერი). მურიცხიელი დო ოშქაშე ბჟაშიერი დღა-სერი ირთუ სათეფო (24 სთ), წუნეფო (1440 წნ) დო მერქეფო (86400 მრ). მურიცხიელი დღა-სერიშ ართური (დღა-სერი, წუნი ვარა მერქა) ოშქაშე ბჟაშიერი დღა-სერიშ 0,9972696 ართულს ომანგჷ. თახმი დო ოშქაშე ბჟაშიერი დღა-სერეფიშ ხანგინძარობეფიშ გინორთი წანაშ გოძვენას ითირუ მაართა თინეფშეიანიშ თირონობაშ გეშა (ქოძირით ოშქაშე ბჟაშიერი ბორჯი). თე ხანგინძარობეფი ართიანშა მერსხილიე ბორჯიშ თინაფათ.

## ლიტერატურა

* ქსე, ტ. 3, ხს. 663, ქთ., 1978 წანა
# ბორჯი

**ბორჯი** (ეშანუა: WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 ) — ფიზიკური სიდიდა, ნამუთ წჷმარინუანს მატერიაშ ჸოფაშ ართ-ართი თარ ფორმას (ოფირჩაწკჷმა ართო) დო გჷმიხანტუაფუ ართმაჟირაშ მოთირე მოლინეფიშ კანონზჷმიერ კოორდინაციას. ბორჯი რე ობიექტურო დო უგურყებუო მერსხილი მატერიაშ ყარაფწკჷმა. ბორჯიშ ატრიბუტია უდურთინაფა, ე. ი. ბორჯი მეურს ხვალე დადებითი მალობათ — ულირიშე მუმალიშახ. ბორჯის უღჷ ართი გონზჷმილაფა (ოფირჩა დო ბორჯი, მემანგაფაშ თეორია).

## შანულამი ფაქტეფი

* დიხაუჩა ბჟას მუკი-მუკი გართანს. პლანეტაშ თი კიუნთხუ, ნამუთ ბჟაშჸურე რე მიკორთელინ — დღაში რე, მაჟირაჸურე — სერი.
* ართი წანაშ გოძვენას დიხაუჩა ართშა გართანს ბჟას მუკი-მუკი. დიხაუჩაშ შხვადოშხვა აბანეფს ბჟა უწორწეთ ბარჩხალანს.
* მელახიშე ეკენიაშახ დიხაუჩაშ ოორუე გვერდოსფერო რე ბჟაშჸურე გინორთელი. თე ბორჯის თაქ აფუნს ზარხული გეჸუნს.
* ეკენიაშე მელახიშახ ბჟაშჸურე უმოსო გინორთელი რე ობჟათე გვერდოსფერო დო თეშენ თაქ ზარხულს დამორჩილი თირანს. თე ბორჯის ოორუე გვერდოსფეროს დამორჩილს ზოთონჯი გეჸუნს.

## ლიტერატურა

* ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 3, ხს. 639-640, ქართი, 1978 წანა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Time at Open Directory
* Royal Observatory & history of astronomy: John Harrison and the Longitude problem Archived 2012-09-06 ვებ-ხასჷლას Archive.isCategory:Webarchive template archiveis links