# ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა

| ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა
10 შხვა ოფიციალურ ნინაშა
* აფრიკაანსი: Republiek van Suid-Afrika
* ზულუ: iRiphabhuliki yaseNingizimu Afrika
* კოსა: iRiphabhlikhi yoMzantsi Afrika
* პედი: Repabliki ya Afrika-Borwa
* ობჟათე სოტური: Rephaboliki ya Afrika Borwa
* ტსვანა: Rephaboliki ya Aforika Borwa
* ტსონგა: Riphabliki ya Afrika Dzonga
* სვაზი: iRiphabhulikhi yaseNingizimu-Afrika
* ვენდა: Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe
* ობჟათე ნდებელური: iRiphabliki yeSewula Afrika

ობჟათე აფრიკა |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| **დევიზი:**"ǃke e: ǀxarra ǁke" (ხამ) "ართობა ანდაკორობამობას რე" |
| **ჰიმნი:**"ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკაშ ერუანული ჰიმნი"  |
| ობჟათე აფრიკაშ ორენი  |
| **ნანანოღა** | * პრეტორია (ემაჸონაფალი)
* კეიპტაუნი (კანონმადვალი)
* ბლუმფონტეინი (სასამართალო)
 |
| უკაბეტაშ ნოღა | იოჰანესბურგი |
| ოფიციალურ ნინა(ეფი) | **12 ნინა აფრიკაანსი
* ინგლისური
* ნდებელე
* სეპედი
* სესოტო
* სეტსვანა
* ობჟათე აფრიკული ჟესტეფიშ ნინა
* სვაზი
* ტშივენდა
* კოსა
* ჰიტსონგა
* ზულუ

ნინეფი სპეციალური სტატუსით
* ხოეშ ნინეფი
* ნამა
* კოისანური ნინეფი
* გერმანული
* ბერძენული
* გუჯარათული
* ჰინდი
* პორტუგალიური
* ტელუგუ
* ტამილური
* ურდუ
* არაბული
* ურიული
* სანსკრიტი
 |
| **რელიგია**  | * 85.3% ქირსიანობა
* 7.8% ტრადიციული რწუმეფი
* 3.1% ვა რელიგიური
* 1.6% ისლამი
* 1.1% ინდუიზმი
* 1.1% შხვა

 (2022) |
| თარობა | უნიტარული საპაელამენტო რესპუბლიკა ემაჸონაფალი პრეზიდენტით |
|  -  | პრეზიდენტი | სირილ რამაფოსა |
|  -  | ვიცე-პრეზიდენტი | პოლ მაშატილი |
| ფართობი |
|  -  | გვალო | 1,221,037 კმ2 (24-ა) |
|  -  | წყარი (%) | 0.380 |
| მახორობა |
|  -  | 2022 ფასებათ | 62,027,503 (23-ა) |
|  -  | მეჭედალა | 50.8 ად/კმ2 (169-ა) |
| **ედპ** (ჸუპ) | 2024 ფასებათ |
|  -  | გვალო |  $993.75 მილიარდი (32-ა) |
|  -  | ართ მახორუშე |  $15,720 (95-ა) |
| **აგი** (2022) | 0.717 (110-ა) |
| ვალუტა | ობჟათე აფრიკული რანდი (`ZAR`)  |
| ბორჯიშ ორტყაფუ | SAST +2  |
| ქიანაშ კოდი | ZA |
| Internet TLD | .za |
| ოტელეფონე კოდი | +27 |

**ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა** (RSA) (აფრიკ. Republiek van Suid-Afrika; ინგლ. Republic of South Africa) – სახენწჷფო აფრიკაშ ობჟათე მუხურს. ქიანაშ ჩხორო პროვინცია ობჟათეშე გოხურგელ რე 2798 კილომეტრიან წყარპიჯიშ ღოზით, ნამუთ გჷნოზინდილ რე ობჟათე ატლანტიშ დო ინდოეთიშ ოკიანეეფს. ოორუეშე უხურგანს ნამიბია, ბოტსვანა დო ზიმბაბვე, ოორუე-ბჟაეიოლშე — მოზამბიკი დო სვაზილენდი. ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკაშ დინოხოლენ ტერიტორიას იდვალუაფუ სახენწჷფო ანკლავი ლესოთო. პრეტორია რე ადმინისტრაციულ ნანანოღა, კეიპტაუნი — პარლამენტიშ ორენი, კანონმადვალუ ნანანოღა. ბლუმფონტეინი ტრადიციულო იკოროცხუ სასამართო ნანანოღათ. არძაშე უკაბეტაშ დო აკოჭიჭიხელო დოხორელ ნოღა — იოჰანესბურგი, ნამუსჷთ ეკოჸუნს კეიპტაუნი დო საჰარაშ ობჟათეშე მადვალ აფრიკაშ ქიანეფიშ არძაშე გინოხარგელ ონიშოლ ნოღა — დურბანი.

არქოლოგიურ მენაგორეფ ადასურენა, ნამჷ-და შხვადოშხვა ჰომინიდიშ გვარობას უდგუდჷ შურ ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკაშ ტერიტორიას მეხოლაფირო 2.5 მილიონ წანაშ კინოხ, რეგიონს თეხანურ ადამიერეფქ დიხორეს დოხოლაფირო 100,000 წანაშ კინოხ. პირველ ჩინებულ ადამიერეფ თე რეგიონშე რენა ჯინჯიერ კოისანეფ დო ბანტუშ ნინაშა მორაგადე კათა, ნამუეფქჷთ გინიხორეს ბჟადალ დო ცენტრალურ აფრიკაშე დო მოგვიანეთ ქჷდიხორეს თე რეგიონს 2,000—1,000 წანაშ კინოხ. ოორუეშე, XIII ოშწანურას გიჭყჷ მაპუნბუგვეშ ომაფექ. 1652 წანას, ჰოლანდიარეფქ ქჷდარსხუეს პირველ ევროპულ ხორუა თეიბლიშ ჸუჯის, მარა 1795 დო 1806 წანეფს ბრიტანეთიშით ოკუპირებულქ იჸუ. მფეკანე, შანულამ ზაბაკიშ პერიოდი, ნამუქჷთ გჷმიჭანუ შხვადოშხვა აფრიკულ ომაფეშ გოჭყაფა, თინეფს შქას ზულუშ ომაფე. უკულიან ბორჯის რეგიონიკოლონიზირაფილ რდჷ, მეგორაფილქ იჸუ ალმასეფშა დო ორქოშა, ნამუქჷთ გჷმიჭანუ ყარაფ ინდუსტრიალიზაციაშა დო ურბანიზაციაშა. 1910 წანას ობჟათე აფრიკაშ რსხუქ გიჭყჷ ჸოფირ კაპიშ, ნატალიშ, ტრანსვაალიშ დო დინცხფერ წყარმალუშ კოლონიეფშე, რესპუბლიკათ გჷნირთუ 1961 წანას. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და კაპიშ პროვინციას ვარასობურ ოგიშაგორუე ნებაშ სისტემა რდჷნ, ჭიე-ჭიეთ დინუდჷ დო უჩაკანამ ობჟათეაფრიკალეფიშ უმენტაშობას ვა უღუდჷ ოგიშაგორუე ნება 1994 წანაშახ.

1948 წანას, ერუანულ პარტიაქ გენშეღჷ აპართეიდი, ნამუშით დეკანონჷ კინოხ რინელ რასობურ დორთუალაქ. აფრიკაშ ერუანულ კონგრესიშ დო შხვა აქტივისტეფიშ უმენტაშო ვანძალებურ ბურჯაფიშ უკული, ნამუეფჷთ აპართეიდიშ მეხჷ გიშმეშეს მუჭოთ ქიანაშ დინოხოლე, თეშ ხურგიშ გალე, 1980-იან წანეფიშ ოშქაშეშე ქჷდიჭყუ დისკრიმინაციუი კანონეფიშ გოუქვაფაქ. 1994 წანას იმანჯჷ არძაშოულ გიშაგორუეფქ, ნამუშ უკულ ქიანაშ ლიბერალურ დემოკრატიას, არძა რასობურ ბუნაქ მიღჷ პოლიტიკურ წჷმმარინაფალობა, ნამუთ იკათუანს საპარლამენტო რესპუბლიკას დო ჩხორო პროვინციას.

ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა — ანდაეთნიკურ ჯარალუა რე, ნამუთ იკათუანს კულტურეფიშ, ნინეფიშ დო რელიგიეფიშ ფართო სპექტრის; ქიანაშა შხირას უჯოხონა „ცაშორტყაფუ ქიანა“, სახენწჷფოშ ანდაკულტურულ ანდაკორობუანობაშ ეიოჭარალო, გიშაკერზაფილო აპართეიდიშ უკული. მუჭოთ ერეფოშქაშე ურთიართობეფს ოშქაშე ნძალაშ მოღვენ სახენწჷფონ, ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკათ გითმირზინუანს შანულამ რეგიონალურ გაულას. თეშ მოხ, ქიანა ოკათუ თიჯგურა ორგანიზაციეფს მუჭომით რე: BRICS, აფრიკაშ რსხუ, ობჟათე აფრიკაშ წუმოძინაშ ჯარალუა, ობჟათეაფრიკულ აკმაზირალ რსხუ, ერეფიშ წორომაჸალობა დო G20. ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა — წჷმმაძინე, ახალ ინდუსტრიულ ქიანა რე, ნამუსჷთ ნომინალურ ედპ-შ მეჯინათ, აფრიკას უშხუაშ ეკონომიკა უღჷ. აფრიკას იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ მუდანობაშ მეჯინათ პირველობას ირთუნს ეთიოპიაწკჷმა დო წჷმარინუანს ბიოანდაკორობუანობაშ ჭურჭულს უნიკალურ ბიომეფით, ფლორათ დო ფაუნათ. აპართეიდიშ თებაშ უკული, თარობაშ გამამინჯალაქ დო რინაშ ხარისხიქ ოგინაფეთ გეუჯგუშუ. მარა კრიმინალი, სიდაღარა დო უწორწალა იშენით ფართას რე მოდვალირი. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკაშ უმაღალაშ ჯინიშ კოეფიციენტი — 0,63 უღჷნ, ქიანა მოსოფელს იკოროცხუ ართ-ართ არძაშე უწორწე ქიანათ, არძაშე უმოს ვა რე-და.

## ჯოხოდვალა

* **ოფიციალური**: ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა.
* **ერუანულ ნინეფშა**:
	+ ინგლისური - Republic of South Africa
	+ აფრიკაანსი - Republiek van Suid-Afrika
	+ ნდებელე - Repabliki we Sewula Afrika
	+ კოსა - iRiphabliki ya Mzantsi Afrika
	+ ზულუ - Riphabliki yase Ningizumu Afrika
	+ პედი - Repabliki ya Afrika-Borwa
	+ სესოტო - Repabliki ya Afrika-Borwa
	+ სვატი - Riphabliki yase Ningizumu Afrika
	+ სეტსვანა - Repabliki ya Afrika-Borwa
	+ ჩივენდა - Riphabliki ya Afrika Tschimpembe
	+ ტსონგა- Riphabuliki ya Afrika-Dzonga
* **ეტიმოლოგია**: - ჯოხო აფრიკაშ კონტინენტიშ ჸურე ქიანაშ გეოგრაფიულ დვალაფაშ გეშა გიადუ.
* **ქიანაშ კოდი**: ZA.

## გეოგრაფია

ქიანა იდვალუაფუ აფრიკაშ კონტინენტიშ ობჟათე ნორთის.

* **ფართობი**: 1.221.037 კვ.კმ.
* **ორთა**: უმაღალაშ კონკა – ინჯასუტი 3.446; წყარმალეფი (კმ) – ორანჟი 1.750 (გვალო 2.092), ლიმპოპო 1.600; ტობა - სენტ-ლუსია; კოკეფი - პრინც-ედუარდიშ კოკეფი 310 კვ.კმ; კლიმატი - ზჷმიერო ტიბუ.
* **ორთაშობურ რესურსეფი**: ორქო, ქრომი, ქიანოშქერი, რკინაშ მადენი, მანგანუმი, ნიკელი, ფოსფატეფი, კალა, ურანი, ალმასი, პლატინა, ლინჯი, ვანადიუმი, ჯიმუ, ორთაშობურ გაზი.

## სახენწჷფო

* **სახენწჷფო სისტემა**: რესპუბლიკა.
* **სახენწჷფოშ მადუდე**: პრეზიდენტი.
* **კანონიშდუმადვალუ ორგანო**: ჟირპალატამი პარლამენტი (400+90 მაკათური).

## ადმინისტრაციულ დორთუალა

ქიანა ადმინისტრაციულო ირთუ 9 პროვინციათ.

კეიპტაუნი
* ბჟაეიოლ კაპლანდი
* გაუტენგო
* ბჟადალ კაპლანდი
* დუდიშულ შტატი
* კვაზულუ
* ნატალი
* ლიმპოპო
* მპუმალანგა
* ოორუე კაპლანდი
* ოორუე-ბჟადალი

## დემოგრაფია

იოჰანესბურგი
* **მახორობა**: 42,8 მლნ (2003), თენეფშე ¾ უჩაკანამ რე, 20,1% ზულუ, 18,8% კოსა, 9,2% ტსვანა, 8,6% აფრიკანერი.
* **ნინეფი**: აფრიკაანსი, ინგლისური, ნდებელე, პედი, სოტო, სვაზი, ტსონგა, ტსვანა, ვენდა, ქოსა, ზულუ.
* **ნოღეფი**: პრეტორია (1.250; აგლომ. 1.541), იოჰანესბურგი (1.675; აგლომ. 5.102), კეიპტაუნი (2.733; აგლომ. 3.140), დურბანი (2.396), სოუეტო (1.242), პორტ-ელიზაბეთი (848; აგლომ. 1.066).

## ეკონომიკა

* **ერუანულ პროდუქტი**: ნტირა - 130 მლრდ $ (31-ა აბანი); 1 შურშე - 3.210 $; სტრუქტურა (%) - ოფუტეშ მეურნობა 5, ხერეჭუა 35, ნინალუაშ სფერო 60.
* **ექსპორტი**: ორქო, ლითონი, ალმასი, ოჭკომურ პროდუქტეფი.
* **ბიუჯეტი**: 22,600 მლნ $.
* **ვალუტა**: რანდი (ZAR).

## მონძეობა

ჰომინიდეფიშ ნოხორეფ შხვადოშხვა პროვინციეფს; სენტ ლუსიაშ დო დრაკენბერგიშ პარკეფი, მაპუნგუბვეშ კულტურულ ლანდშაფტი.

## ჩინებულ ობჟათე-აფრიკალეფი

* **პოლიტიკოსეფი** – ნელსონ მანდელა, იან სმიტი, ლუის ბოტა, ფრედერიკ დე კლერკი;
* **ჭარუეფი** – ჯონ კოცი;
* **გუმანათებელეფი** – დეზმონდ ტუტუ;
* **ექიმეფი** – კრისტიან ბარნარდი;
* **სპორტსმენეფი** – ჯოდი შეკტერი;
* **არტისტეფი** – შარლიზ თერონი.

## რესურსეფ ინტერნეტის

* Government of South Africa
* Chief of State and Cabinet Members Archived 2008-11-22 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.

## სქოლიო