# ავსტრალია

| ავსტრალიაშ წორომაჸალობაინგლ. Commonwealth of Australia ავსტრალია |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| შილა |  |

 |
| **ჰიმნი:**„Advance Australia Fair“  |
| ავსტრალიაშ ორენი  |
| **ნანანოღა** | კანბერა
 |
| უკაბეტაშ ნოღა | სიდნეი (აგლომერაციული) მელბურნი (ონოღე) |
| ოფიციალურ ნინა(ეფი) | ინგლისური |
| **რელიგია**  | * 43.9% ქირსიანობა
* 38.9% ვა რელიგიური
* 3.2% ისლამი
* 2.7% ინდუიზმი
* 2.4% ბუდიზმი
* 1.7% შხვა
* 7.2% უგამუ

 (2021) |
| თარობა | ფედერალურ საპარლამენტო კონსტიტუციურ მონარქია |
|  -  | მონარქი | ჩარლზ III |
|  -  | გენერალ-გუბერნატორი | სემ მოსტინი |
|  -  | პრემიერ-მინისტრი | ენთონი ალბანიზი |
| ფართობი |
|  -  | გვალო | 7,688,287 კმ2 (6-ა) |
|  -  | წყარი (%) | 1.79 (2015) |
| მახორობა |
|  -  | 2025 ფასებათ | 28,106,200 (54-ა) |
|  -  |  census | 25,890,773  |
|  -  | მეჭედალა | 3.7 ად/კმ2 (237-ა) |
| **ედპ** (ჸუპ) | 2025 ფასებათ |
|  -  | გვალო |  $1.980 ტრილიონი (20-ა) |
|  -  | ართ მახორუშე |  $72,138 (20-ა) |
| **აგი** (2023) | 0.958 (მაღალი) (7-ა) |
| ვალუტა | ავსტრალიური დოლარი ($) (`AUD`)  |
| ბორჯიშ ორტყაფუ | +8; +9.5; +10  |
|  -  | ზარხულიშ (DST) | 10.5; +11 (UTC) |
| ქიანაშ კოდი | AU |
| Internet TLD | .au |
| ოტელეფონე კოდი | +61 |
| ავსტრალიაშ ინტერაქტიულ რუკა |

**ავსტრალია** (ინგლ. Australia; ოფიციალურო **ავსტრალიაშ წორომაჸალობა** ინგლ. Commonwealth of Australia) — სახენწჷფო, ნამუთ აკმოდირთუ ავსტრალიაშ კონტინენტის მატერიკიშე, კოკ ტასმანიაშე დო ანდა მორჩილ კოკშე. ქიანაშ ედომუშამ ფართობ რე 7,688,287კმ2, ნამუშით მოსოფელს მაამშხვა უკაბეტაშ ქიანა რე, ოკიანეთის — უკაბეტაში. ავსტრალია მოსოფელიშ არძაშე ბირტყა დო სქირე დოხორელ კონტინეტ რე. ავსტრალია რე მეგაანდაკორობამ ქიანა რე დო თიშ ზჷმა თის ლანდშაფტეფიშ დო კლიმატიშ ფართო ანდაკორობამობას არზენს, თინეფს შქას ქიანაშ დინოხოლე ნორთის ტიოზეფს დო ტროპიკულ ტყეალეფს წყარპოიჯიშ მანგას. უშუალო ოსქირონე მეძობელი ვა ჸუნს, ზუღაშე ომძღჷ: ინდონეზია, ბჟაეიოლი ტიმორი დო პაპუა-ახალი გვინეა ოორუეჸურე, სოლომონიშ კოკეფი, ვანუატუ დო ახალი კალედონია ოორუე-ბჟაეიოლჸურე დო ახალი ზელანდია ობჟათე-ბჟაეიოლჸურე.

აბორიგენ ავსტრალიარეფიშ წიმოხონეფქ ობჟათე-ბჟაეიოლ აზიაშე 50 000-შე 65 000 წანაშახ, ეკონია ჯამარუაშ ბორჯის მორთეს. ბრიტანალეფიშ ხორუეფიშ ბორჯიშოთ, აბორიგენ ავსტრალიარეფ 250-შე უმოს გინორთელ ნინაშა რაგადანდეს დო მოსოფელს ართ-ართ უჯვეშაშ ცორცხალ კულტურა უღჷდეს. ავსტრალიაშ ნაჭარა ისტორიაქ მა-17 ოშწანურას, ჰოლანდიარეფიშით წყარპიჯიშ ღოზიშ უმენტაშ ნორთიშ რკუალათ დიჭყჷ. 1788 წანას დიჭყჷ ბრიტანულ კოლონიზაციაქ ახალ ობჟათე უელსიშ საჯეჸონუაშ კოლონიაშ დორსხუაფათ. მა-19 ოშწანურაშ შქა ბორჯიშო კონტინენტიშ უმენტაშ ნორთ ევროპალ კოლონისტეფქ გექთირკუეს დო ხოლო ხუთ დუდგამაგე ბრიტანულ კოლონია ქუდარსხუეს, ნამუეფშე ირქ 1890 წანაშო გამამინჯე გამაგალა მიპალჷ. 1901 წანას, კოლონიეფქ ფედერაციათ აკიკათეს დო ავსტრალიაშ წორომაჸალობათ გეგმიქიმინჷ. თექ გაგჷნძორუ აკოკათელ ომაფეშე ავტონომიაშ ძინაშ პროცესი, ნამუქჷთ გეგშიკვათირჷ 1942 წანაშ *ვესტმინსტერიშ სტატუტიშ მიღებაშ გეშა კანონით* დო კონკის მიოჭირინჷ 1986 წანაშ ავსტრალიაშ აქტეფით.

ავსტრალია რე კონსტიტუციურ მონარქია საპარლამენტო დემოკრატიათ დო ფედერაცია, ნამუთ აკმოდირთჷ ამშვ შტატშე დო ვით ტერიტორიაშე. ქიანაშ დოხოლაფირო 28 მილიონ მახორობა მაღალურბანიზებულ დო თარო ბჟაეიოლ წყარპიჯის რე კონცენტრირებულ. ქანბერა რე ერუანულ ნანანოღა, მარა უკაბეტაშ ნოღეფ რე სიდნეი დო მელბურნი, სოდე ირს 5 მილიონშე უმოს მახორობა ოხორანს. ავსტრალიას უღჷ ანდაკორობამ კულტურა დო მოსოფელს ხურგეფს გალე დუნაბადჷ მახორობაშ ართ-ართ მაღალ თია უღჷ. ქიანას მაღალწუმოძინელ ეკონომიკა დო ართ შურ მახორუშა მიშნაველ მოსოფელს ართ-ართ არძაშე მაღალ უღჷ. ხვეიან ორთაშობურ რესურსეფ დო ჯგირო წუმოძინელ ერეფოშქაშე სავაჭრო ურთიართობეფი ქიანაშ ეკონომიკაშო კრიტიკულო შანულამ რე. ავსტრალია მაღალ აბანს იკენს რინაშ ხარისხიშ, ჭყანთხილუაშ, გონათუაშ, ეკონომიკურ დუდიშულაშ, ომენოღალე დუდიშულეფიშ დო პოლიტიკურ ნებეფიშ მეჯინათ.

ავსტრალია რე ოშქაშე პოლიტიკურ ნძალა დო მოსოფელს მავითოსუმა არძაშე მაღალ ოურდუმე ხარჯეფით გიშეგორუაფუ. ანდა ერეფოშქაშე ორგანიზაციაშ მაკათურ რე, თინეფს შქას: გოერო, G20, ეკონომიკური წოროხანდაშ დო წუმოძინაშ ორგანიზაცია, მოსოფელიშ სავაჭრო ორგანიზაცია, აზია-რჩქალ ოკიანეშ ეკონომიკურ წოროხანდა, რჩქალ ოკიანეშ კოეკფიშ ფორუმი, რჩქალ ოკიანეშ ჯარალუა დო ერეფიშ წორომაჸალობა. ავსტრალია ათაშნეშე ოკათჷ ANZUS-იშ, AUKUS-იშ დო Five Eyes-იშ დუდთხილუაშ, თოლორუაშ დო უშქურანჯობაშ ალიანსეფს. ავსტრალია ააშ-იშ შანულამ ნატოშ ვამაკათურ მორსხუე რე.

## ეტიმოლოგია

* **ოფიციალური ჯოხოდვალა**: ავსტრალიაშ წორომაჸალობა.
* **ინგლისური**: Australia, Commonwealth of Australia.
* **ეტიმოლოგია**: ეტიმოლოგია მოურს ლათინურშე terra australis incognita, ანუ „უჩინებუ ობჟათეშ დიხა.“ მეთიუ ფლედერსი რდჷ მაართა ევროპალი, მიდგაქ მუკულუ უჩინებუ კონტინენტის, გეჭარჷ წყარპიჯიშ ზოლი დო მუშ პუბლიკაციეფს მაართათ იხვარჷ ტერმინი „ავსტრალია.“

## სახენწჷფო ნწყილობა

* **სახენწჷფო სისტემა:** კონსტიტუციური მონარქია - ფედერალური ოპარლამენტე რესპუბლიკა.
* **სახენწფოში მადუდური**: დიდი ბრიტანეთიშ დიაფალი ელისაბედ II (1952 წანაშე), ნამუსჷთ ქიანას წჷმარინუანს გენერალ-გუბერნატორი.
* **თარობაშ დუდმახვენჯი**: პრემიერ-მინისტრი.
* **კანონიშდუმადვალუ ორგანო**: ჟირპალატამი პარლამენტი ((150+76 მაკათური).
* **ერუანული დღასანწალი:** 26 ღურთუთა - ავსტრალიაშ დღა.

## ისტორია

ადამიერქ მაართათ ავსტრალიაშ კონტინენტის დიხორჷ მეხოლაფირო 42,000-48,000 წანეფიშ წოხლე. ოეგებიეთ, კონტინენტიშ მახორუეფი რდეს ავსტრალიაშ ამდღარი აბორიგენეფიშ კჷნოხონეფი. მაართა ჰომო საპიენსიქ ავსტრალიაშა მორთჷ ობჟათე-ბჟაეიოლ აზიაშე.

ავსტრალიაშ კონტინენტის მაართათ მიოჭირინდუ ჰოლანდიარ ნავიგატორქ, უილემ ჯენსზუნიქ, ნამუქჷთ 1606 წანას იორკიშ ჩქონიშ წყარპიჯის მიოგორუ.

1770 წანას ინგლისარ ჯეიმზ კუკიქ გეგნონჩურჷ ავსტრალიაშ მანგის დო დოხანტჷ ავსტრალიაშ ბჟაეიოლ წყარპიჯიშ რუკა, ნამუსჷთ ახალი ობჟათე უელს ქიგიოდვჷ დო ბრიტანეთიქ გეჭოფუ თექიანობა.

ამდღა ავსტრალია პოსტინდუსტრიული ქიანა რე. ეკონია წანეფს მოხვადჷ სტრუქტურულ თირუეფქ ეკონომიკას. ეკონომიკაშ ართ-ართი დუდი დარგი რე ინალობაშ სფერო. აწოკინელი დარგი რე ოფუტეშ მეურნობა ხოლო. უღჷ ენერგეტიკული დო მინერალური ნედლეულიშ რესურსეფი.

## კომენტარეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Governments of Australia website (federal, states and territories)
* Australian Government website
* Parliament of Australia: Who's Who (includes head of state) Archived 2012-02-15 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* Australian Bureau of Statistics
* Community organisations portal Archived 2010-05-02 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
* Tourism Australia

## სქოლიო