Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Belsik

|  |
| --- |
| **Ruwaayom bu Beljik** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  Barabu Belsik ci Rooj |
| Dayo | 30 688 km2 |
| Gox |  |
| Way-dëkk | 10 666 866 nit |
| Fattaay | 346 nit/km2 |
| Xeetu nguur - Njiitu Réew - Njiitu Jëwriñ |  |
| Tembte - Bawoo - Taariix |  |
| Péy ak rëddi - Tus-wu-gaar - Tus-wu-taxaw | Burusel  /  |
| Làkku nguur-gi |  |
| Koppar | Euro |
| Turu aji-dëkk |  |
| Telefon |  |
|  Lonkoyoon bu Belsik    |

**Beljik** (Ruwaayom bu Beljik) : réewu Tugal (Óróop)

|  |  |
| --- | --- |
|  |
Xool it **Wikimedia CommonsBelsik |
# Bern

Wikipedia  *Bii jukki ab junj rekk la.*
Man nga cee duggal sa loxo suqali ko  ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal

| Dëkku Bern  |
| --- |
| Skyline of {{{official\_name}}} |
| Réew | Suwis |
|  |

**Bern** Mooy péyu réewum Suwis

|  |  |
| --- | --- |
|  |
Xool it **Wikimedia CommonsBern |
# Kongóo-Brasaawiil

|  |
| --- |
| **Gàwu Kongóo-Brasaawiil** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  Barabu Kongóo-Brasaawiil ci Rooj |
| Dayo | 341 821 km2 |
| Gox |  |
| Way-dëkk | 3 903 318 nit |
| Fattaay | 8,5 nit/km2 |
| Xeetu nguur - Njiitu Réew - Njiitu Jëwriñ | - General Denis Sassu-Ngesso - |
| Tembte - Bawoo - Taariix |  |
| Péy ak rëddi - Tus-wu-gaar - Tus-wu-taxaw | Brasaawiil  |
| Làkku nguur-gi | Nasaraan |
| Koppar | Franc CFA (XAF) |
| Turu aji-dëkk | -Kongóo-Kongóo -Sa-Kongóo |
| Telefon |  |
|  Lonkoyoon bu Kongóo-Brasaawiil    |

**Kongóo** (Gàwu Kongóo) : Réewum Afrig

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Réewi afrig** |  |

Afrig gu Bëj-saalum • Alseeri • Angolaa • Bene • Botswana • Burkina Faso • Buruundi • Cadd • Ecoopi • Eritere • Eswatini • Gaambi • Gaboŋ • Gana • Gànnaar • Ginne • Ginne Bisaawóo • Ginne gu Yemoo • Isipt • Jibuti • Kamerun • Kap Weer • Réewum Diggu Afrig • Keeñaa • Komoor • Kongóo-Brasaawiil • Kongóo-Kinshasa • Kot Diwaar • Lesoto • Libeeria • Libi • Madagaskaar • Malawi • Mali • Marook • Móoris • Mosambik • Namibi • Niseer • Niseeria • Ruwandaa • Saambi • Sahara gu Sowwu • Sao Tome ak Principe • Senegaal • Seysel • Simbaawee • Siraa Leyoon • Somali • Sudaan • Sudaan gu Bëj-saalum • Tansani • Togóo • Tiniisi • Ugandaa
# Angolaa

Angola (foor wu gudd: Republik bu Angola; ci portugais: República de Angola) réew la mu nekk ci bëj-gànnaaru Afrig, féete ak Republik Demokaratik bu Kongo ci nord ak gannaar-penku, Republik Kongo ci nord-est ( jaare ci Cabinda enclave), Zambie ba ci penku-sud-est ak Namibia ci bëj saalum.Portugal moo kolonise réew mi ci 1575, ñu weccoo nguur gi ci diiru ñeenti xarnu, muy koloni, province bu nekk ci bitim réew ak etaa bu Empire Kolonial bu Portugal.  Ci atum 1961, xare moomel sa bopp tàmbali, loolu waral dooley koloni yi di xeex ak ay way-fippu yu bari yu doon xeex kolonisasioŋ.  Réew mi moom boppam ci 1975, muy republik kominist bu benn pàrti ci ndigalu Fenomen Populaire ngir Moom Angola (MPLA).  Ginaaw loolu xeex civil tàmbali ci saasi, muy bokk ci guerre froide, diggante nguuru MPLA ak yeneen mbooloo yuy xeex ngir moom seen bopp, rawatina Mbootaayu Réew mi ngir moomel sa bopp ci Angola (UNITA).  Ak liñu taxawal sistemu pàrti yu bari ci 1992, geer civil bi jeex ci 2002, ba leegi MPLA mooy pàrti bi gëna am doole, doonte dafa soppi ngëmam joge ci komunism dem ci sosialismu demokratik.

Réew mi ñeenti boor la, mingi féete ci diggante Afrig bu bëj-saalum bi ñuy làkk farañse ak Afrig bëj-saalum bi ñuy làkk tubaab.  Mooy ñaareelu réew biy làkk portugais ci yaatuwaayam, ñaareel bi ci askan wi.  Bi muy koloni Portugais bu njëkk, mingi bokk ci Askanu Réew yiy Lakk Portugais.

|  |
| --- |
| **Réewum Angola** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  Barabu Angolaa ci Rooj |
| Dayo | 1,246,700 km2 |
| Gox |  |
| Way-dëkk | 25,789,025 (2014) nit |
| Fattaay | nit/km2 |
| Xeetu nguur - Njiitu Réew - Njiitu Jëwriñ | - João Lourenço Bornito de Sousa |
| Tembte - Bawoo - Taariix |  |
| Péy ak rëddi - Tus-wu-gaar - Tus-wu-taxaw | Luwandaa  |
| Làkku nguur-gi | Wu-Portigaal |
| Koppar | Kwanza (AOA) |
| Turu aji-dëkk | Angola-Angola -Sa-Angola |
| Telefon |  |
|  Lonkoyoon bu Angolaa    |

**Angolaa** (Réewum Angolaa) : réewu Afrig.

* **Lii ab tambali rekk la man ga cee dugal sa loxo ndeem amga ci xam-xam.**

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Réewi afrig** |  |

Afrig gu Bëj-saalum • Alseeri • Angolaa • Bene • Botswana • Burkina Faso • Buruundi • Cadd • Ecoopi • Eritere • Eswatini • Gaambi • Gaboŋ • Gana • Gànnaar • Ginne • Ginne Bisaawóo • Ginne gu Yemoo • Isipt • Jibuti • Kamerun • Kap Weer • Réewum Diggu Afrig • Keeñaa • Komoor • Kongóo-Brasaawiil • Kongóo-Kinshasa • Kot Diwaar • Lesoto • Libeeria • Libi • Madagaskaar • Malawi • Mali • Marook • Móoris • Mosambik • Namibi • Niseer • Niseeria • Ruwandaa • Saambi • Sahara gu Sowwu • Sao Tome ak Principe • Senegaal • Seysel • Simbaawee • Siraa Leyoon • Somali • Sudaan • Sudaan gu Bëj-saalum • Tansani • Togóo • Tiniisi • Ugandaa
# Jàngoro Koronaawiris 2019

**Koronaawiris 2019 (COVID-19)** Jàngoro la buy wàlle saa su nitt ku mu dal jege ñeneeni
nitt. Jàngoro ji li key ubbil buntu ci ab doomu aadama mooy mu jege ku feebar, walla mu
tekk loxoom fu ku feebar jotoon a laal ba pare dàldi laal at bëtam, walla bakkanam walla
gémminñam. Li ci ëpp, wiris bi li koy tasaare moodi tox-tox yiy juge ci tissóóli ak sëqëtu
ku mu wàll ba pare. Képp koo xamantene yaa ngi jege ku feebar bi wàll, muy tissóóli
mbaa di sëqët te sori wu loo ko lu ëpp ñaari meetar, li gën woor mooy di na la wàll.
Neneen nu la wiris bi mënees wàll mooy nga laal fu mu teggu ba noppi, raxasuloo sey
yoxo ak saabu, ba pare nga laal sey gët, sa nopp walla sa bakkan.

## Ndoorte

Jàngoro ji Wuhan, capitaalu Hubei ca Chine, la njëkk feeñ bi atum 2019 di door tàmbale.
Diggënte boobu ak léégi, wiris bi law na ci aduna ci yëpp. Ba tax na OMS, bisu 11 mars
2020, diggele ñu jappee Koronaawiris ab pandemie. Pandemi doon feebar boo
xamantene da fa tasaaro bu baax ci aduna ci yëpp. Rééw yi feebar bi gën sonnal, ñi mu
fa rey bari neñ tek ci seeni dispañseer ak loppitaal li ñu leen yan ci ay ñu tawat dootu ñu
ko àttan. Njiitu OMS, Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, wax na ni “lii du mbirum wér gu
yaram doŋŋ, ndax bépp xeetu liggééyukaay da na ko yég moo tax it ñëpp a war a japp ci
xeex mi.

## Màndargay feebar bi ak pac-mi

Bokk na ci Màndargay Jàngorooy Koronaawiris sëqat, xeetu sibbiru, sonn ak xiixët. Léé-
léé ki feebar am metitu yaram, baqata yuy tuuru, biir buy daw, metitu boli, metitu naq ak it dara dootu ko xeeñ. Ñi koronaawiris wàll, ci diggënte ñaar ak fukk-ak-ñenti fan la ñuy
key tàmbale yég, waaye ñi ci ëpp, bu weeso fukki fan ley tàmbale feeñ. Ñu bare nak
feebar bi di na leen dal te du metti noonu. Ña feebar bi sonnal dëgg lée-lée ñu jëlé ci
Pneumonie, mu yàq seeni xëtër, seeni xol, ak yeneen. Ña feebar bi sonnal li leen war
mooy ñu teela jublu ci doktoor.

Nit mun naa am jàngoro ji te lenn du ko fesal, du metit bu muy yég, du lu ñi ko jege mën
tek bët. Loolu la ñu naan "asymptomatique". Waaye ña feebar bi wàll te yégu ñu ko, ña
"asymptomatique", mëness ne ñu wàll jàngoro ji képp ku leen jege. Loolu moo waral
jàngoro ji gaaw law ci àdduna.

Doktoor yi bu ñuy seet ndax jàngoro ji mi ngi ci nit, ca baqata ya leñuy key seet. Beneen
pexe buy firnde ndax nit ki da fa am jàngoro ji am déét mooy seet bu ñu naan “CT-scan”.
Kéép ku ñu gis ne am na jàngoro ji, nañu ko yobbu loppital mu beru ku dul fackat du ko
jege. Dëgg la garabu koronaawiris amagul waaye ña ëpp ci ñi muy dal bu leen doctoor
taxawoo di ne ñu wér.

## Fagaru

Guir wañi jangâro-ji dañu wara sorenté suñu biir, wañi dèm berep you fess ak nit. Kouy guène si biti, dafa wara sol mask bouy fate bakanam ak guèmem teksi "gant". Nit ñi dañu si wara bolé-di raxass sen loxo ak sabou ndir 20 simili, aye yoni yone. Ño gui wax nit ni ñu moyou di lal sen kanam ak seni loxo.

## Yeneeni Leeral
# Ruwandaa

Wikipedia  *Bii jukki ab junj rekk la.*
Man nga cee duggal sa loxo suqali ko  ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal

|  |
| --- |
| **Republik bu Ruwaanda** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  Barabu Ruwandaa ci Rooj |
| Dayo | 26 338 km2 |
| Gox |  |
| Way-dëkk | 11 262 564 (2015) nit |
| Fattaay | 427 nit/km2 |
| Xeetu nguur - Njiitu Réew - Njiitu Jëwriñ | Repiblik Póol Kagame - |
| Tembte - Bawoo - Taariix |  |
| Péy ak rëddi - Tus-wu-gaar - Tus-wu-taxaw | Kigali  /  |
| Làkku nguur-gi | kinyarwanda, wufaraase, wu-angalteer |
| Koppar | Franc rwandais (RWF) |
| Turu aji-dëkk | Saa-Ruwaanda Ruwaanda-Ruwaanda |
| Telefon |  |
|  Lonkoyoon bu Ruwandaa    |

**Ruwaanda** (Republik bu Ruwaanda) : réewu Afrig

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Réewi afrig** |  |

Afrig gu Bëj-saalum • Alseeri • Angolaa • Bene • Botswana • Burkina Faso • Buruundi • Cadd • Ecoopi • Eritere • Eswatini • Gaambi • Gaboŋ • Gana • Gànnaar • Ginne • Ginne Bisaawóo • Ginne gu Yemoo • Isipt • Jibuti • Kamerun • Kap Weer • Réewum Diggu Afrig • Keeñaa • Komoor • Kongóo-Brasaawiil • Kongóo-Kinshasa • Kot Diwaar • Lesoto • Libeeria • Libi • Madagaskaar • Malawi • Mali • Marook • Móoris • Mosambik • Namibi • Niseer • Niseeria • Ruwandaa • Saambi • Sahara gu Sowwu • Sao Tome ak Principe • Senegaal • Seysel • Simbaawee • Siraa Leyoon • Somali • Sudaan • Sudaan gu Bëj-saalum • Tansani • Togóo • Tiniisi • Ugandaa
# Dunu Buwet

Wikipedia  *Bii jukki ab junj rekk la.*
Man nga cee duggal sa loxo suqali ko  ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal

**Dunu Buwet** : dunu mbàmbulaanug Atlas