Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Itaali

Wikipedia  *Bii jukki ab junj rekk la.*
Man nga cee duggal sa loxo suqali ko  ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal

|  |
| --- |
| **Réewum Itaali Pénc'um Itaali** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  Barabu Itaali ci Rooj |
| Dayo | 301,338 km2 |
| Gox |  |
| Way-dëkk | 60.483.973 nit |
| Fattaay | 199.2 nit/km2 |
| Xeetu nguur - Njiitu Réew - Njiitu Jëwriñ | Repiblik Sergio Mattarella Giuseppe Conte |
| Tembte - Bawoo - Taariix |  |
| Péy ak rëddi - Tus-wu-gaar - Tus-wu-taxaw | Rom  /  |
| Làkku nguur-gi | wu-itaali |
| Koppar | Euro (EUR) |
| Turu aji-dëkk | Itaali-Itaali Sa-Itaali |
| Telefon |  |
|  Lonkoyoon bu Itaali    |

**Itaali** (Pénc mu Itaali; it: *Italia*, *Repubblica Italiana*) réewum Tugal (Óróop)
Itaali men la ci réew yi nek ci Bëj-saalumu tugal,

**ngir xootal Taarixu Itaali xoolal** Fii

## Ni Itaali meloon njëkk xare yu Napoleon yi:

Itaali laata a Napoleon di ko teg loxo, di ko nangu, nekkutoon réew mu ñu bennal , nekkutoon it di mu am ag temb, moom kay daa seddaliku woon, doon fukki xaaj ak ñaar, yu doon topp ak a nekk ci ron kiliftéefug ay nostey politig yu wuute: nosteg nguur ca Savoia, Piemonte, Napoli, ak nosteg pénc ca Venezia ak Geneva, ak ag àtte gu paab ca Rom, ak gu Dóox ca Toskaana ak Parma, ak xaaj yoo xam ne dañoo nekkoon ci waawug imbraatóor gu Otris gi, ñooy Milano ak Lombardia.

Piemonte nag moo nekkoon nekkteg politig gi gënoon a dëgër, te ëppoon doole ci nekkte yooyu. Ña ëppoon ca njiit ya yilifoon nekkte yooyu, ay diktaatóor lañu woon, rawati na ñi ci waa Otris jiite woon, cig jonjoo mbaa cig jonjoodi .
# Mosambik

Wikipedia  *Bii jukki ab junj rekk la.*
Man nga cee duggal sa loxo suqali ko  ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal

|  |
| --- |
| **Republik bu Mosaambik** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  Barabu Mosambik ci Rooj |
| Dayo | 801 590 km2 |
| Gox |  |
| Way-dëkk | 28 829 476 (2016) nit |
| Fattaay | 28.7 nit/km2 |
| Xeetu nguur - Njiitu Réew - Njiitu Jëwriñ | Repiblik Armando Gebuza Luwisa Jogo |
| Tembte - Bawoo - Taariix |  |
| Péy ak rëddi - Tus-wu-gaar - Tus-wu-taxaw | Maputo  /  |
| Làkku nguur-gi | wu-portigaal |
| Koppar | Metical (MZM) |
| Turu aji-dëkk | Saa-Mosaambik Mosaambik-Mosaambik |
| Telefon |  |
|  Lonkoyoon bu Mosambik    |

**Mosaambik** (Republik bu Mosaambik) : réewu Afrig

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Réewi afrig** |  |

Afrig gu Bëj-saalum • Alseeri • Angolaa • Bene • Botswana • Burkina Faso • Buruundi • Cadd • Ecoopi • Eritere • Eswatini • Gaambi • Gaboŋ • Gana • Gànnaar • Ginne • Ginne Bisaawóo • Ginne gu Yemoo • Isipt • Jibuti • Kamerun • Kap Weer • Réewum Diggu Afrig • Keeñaa • Komoor • Kongóo-Brasaawiil • Kongóo-Kinshasa • Kot Diwaar • Lesoto • Libeeria • Libi • Madagaskaar • Malawi • Mali • Marook • Móoris • Mosambik • Namibi • Niseer • Niseeria • Ruwandaa • Saambi • Sahara gu Sowwu • Sao Tome ak Principe • Senegaal • Seysel • Simbaawee • Siraa Leyoon • Somali • Sudaan • Sudaan gu Bëj-saalum • Tansani • Togóo • Tiniisi • Ugandaa
# Baku

Wikipedia  *Bii jukki ab junj rekk la.*
Man nga cee duggal sa loxo suqali ko  ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal

Xonk : Baku
**Baku** Mooy péyu réewum Aserbayjaan
# Northern Mariana Islands

Wikipedia  *Bii jukki ab junj rekk la.*
Man nga cee duggal sa loxo suqali ko  ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal

**Northern Mariana Islands** (*Sankattan Siha Na Islas Mariånas*, Komonwels bu Iil yu Northern Mariana).
# Sowwu Tugal

**Suwwu Tugal** ci lonkoyoonu àdduna bi
**Sowwu Tugal** benn la ci diwaani Tugal yi, waaye tekki gi ñu ko jox taxu kaa jub. da ñuy jàpp ne mi ngi toll ci diggante Mbàmbulaanu Atlas yem ci peggu Bëj-saalumu Tugal ak Penku Tugal.

Waaye ci lu ëpp da ñuy boole Diggu Tugal ak Bëj-gànnaaru Tugal ci Sowwu Tugal. Soo nee waa sowwu dafa mel tugal gépp ngay wax, ba mu des gu penku. Kon ay peggi Sowwu Tugal leerul

Gis-gis yi ñuy jàppee sowwu tugal da fay wuute.

## Bu njëkk

### Ay réewam

* Almaañ
* Andoor
* Ótriis
* Beljik
* Danmaark
* Ispaañ
* Finlaand
* Faraas
* Girees
* irlaand
* Islaand
* Itaali
* Liechtenstein
* Luksembuur
* Malt
* Noorwees
* Olaand
* Portugaal
* Nguur-Yu-Bennoo
* San Marino
* Suwis
* Suweed
* Batikan

Bii gisin moo ngi judd ci ñaari dank (bu sowwu ak bu penku) yi juddoo ci xare bu sedd bi.

## Ñaareel bi

Gisin bu Kureelu Mbootaayu Xeet yi (KMX)
Sunu xoolee ni ko Kureelu Mbootaayu Xeet yi jàppe réew yi fa ne ñooy Faraas, Almaañ, Beljik,...

|  |
| --- |
| **Diwaani Tugalasi** |
|  |  |  |  |
|  |  | Asi      | **Diwaan yu MR:** Diggu Asi · Penku Asi · Bëj-saalum-penku Asi · Ron-goxu End **Yeneen diwaan:** Penku gu Sori · Penku gu Diggu · Penku gu Jege · Sibeeri
 |
| Tugal      | **Diwaan yu MR:** Sowwu Tugal · Bëj-saalumu Tugal · Penku Tugal · Bëj-gànnaaru Tugal  **Yeneen diwaan:** Kókaas · Géej gu Diggu · Skandinaawi |
# Oslo

Wikipedia  *Bii jukki ab junj rekk la.*
Man nga cee duggal sa loxo suqali ko  ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal

Oslo
**Oslo** : Mooy péyu Réewum Noorwees
# Sowwu Afrig

**Sowwu Afrig** ab diiwaan la ci Afrik. Mi ngi tambalee ca Niseeria ba ci Senegaal. Afrik da fa mel ne arafu 1, am lu taxaw ak lu génn jublu sowwu, lu génn loolu lépp te féete ci suufu Saara man nan kaa jappee Sowwu Afrik.

Bun ko jaawale ak Maghreb di baatu araab buy tekki sowwu.

Su nu sukkandikoo ci seddaleb adduna bi Mbootaayu Réew yu Bennoo(onu) yi def, Sowwu Afrik bénn la ci diwaan yi ñu seddalee Afrik.

 Maghreb ak sowu Afrik
Fukk ak juroom bénni (16) réew la am :

* Benin
* Burkina Faso
* Kot diwaar
* kap Weer
* Gaambi
* Ginne Bisaawóo
* Gana
* Ginne
* Libeeria
* Mali
* Gànnaar
* Niseer
* Niseeria
* Senegaal
* Siraa Leyoon
* Togóo

## Melosuuf

Tefesu gii xaaju Afrik ci Mbàmbulaanu Atlas la bokk. Tefesam xaajoon nan ko joxoon leen ay tur: Tefesug pépp, Tefesug wurus, Tefesug bëñu-ñay (ci nasaraan:Côte d'Ivoire, moo indi turu réewum Kot diwaar). Jappum njaam mi yëggaloon na barab yooyu bu baax; ba tax na sax lu ëpp ci jaam yi fa ñu leen jaarale yòbb Amerik.

Ci barab yu bari yi nekk ci Diwaan bi kilimaab yemoo la ñu am, allub yemoo it am na fa. Bari na ci ay réew yu bari gancax, am na ci tamit réew yu bekkoor: yi jege ndand féy-féy gu Saara, yu ci mel ne Senegaal ak Mali

#### Réew yi génn ci géej gi

* Benin
* Kot diwaar
* Gaambi
* Gana
* Ginne
* Ginne Bisaawóo
* Libeeria
* Gànnaar
* Niseer
* Niseeria
* Senegaal
* Siraa Leyoon
* Togóo

#### Réew yi génnul ci géej gi

* Burkina Faso
* Cadd
* Mali
* Niseer

#### Dex yi

* Dexu Senegaal
* Dexu Niseer
* Dexu Gaambi
* Dexu Siin-Saalum

## Taariix

Ci taariix Diwaanu Sowu Afrik mooy barab bi nguur yi ëppoon solo ci Afrik nekkoon, man nan cee woññi yénn: Nguuru Mali gu Mag ga, Nguuru Songaay gu Mag ga, Nguuru Gana gu Mag ga. Doonoon na génn ci barab yi xay yi gën a mag juddoo ci adduna bi, dëkk bu mag bii di Timbuktu bokkoon na ci selebiyoonu njaay ak cosaan yi gënoon a mag ci jamono ju yagg ja. Ay réew yu amoon-alal te bariwooni yëggu-yëgguy cosaan ak aada nekkoon nañ fa, waaye li leen gën a faagaagal mooy jappum jaam mi ak coppitey klimaa bi, ñakkum ndox mi (rawatina taw) moo réy mbay meek camm gi ak lépp li ciy génnee.

## njëkk-taariix

Ay gëstu yu bari wone nañ ne ay nit ñëwoon nañ ci Sowwu Afrik, njoort nañ ne ay Pigme lañ, ci li jege atum 12.000 B.K.(balaa Kristaa). Ay jumtukaay ngir liggéey ak xeer, gis mañ leen ci mandiŋ mi, fa nga xam ne ay sammkat a fa nekkoon yu daan jëfëndikooy jumtukaay yu ñu yatt ci xeer (ay paaka, xeec,...). Ñi dëkkoon ci all bi nak ci yax lañ daan yatt seeniy jumtukaay.

---

|  |
| --- |
| **Diwaani Afrig** |
|  |  |  |  |
|  |  | **Diwaani KMX:** Diggu Afrig · Penku Afrig · Bëj-gànnaaru Afrig · Bëj-saalumu Afrig · Sowwu Afrig **Yeneen diwaan:** Ginne · Bejjenu Afrig · Maghreb · Sahel · Afrig gu bëj-saalumu-Sahara · Sudaan |
# Mbàmbulaanug End

Moo nekk ci diggante Afrik ak Asi ak Òstraali ak dottub bëj-saalum

|  |
| --- |
| **mbàmbulaani àdduna bi**  |
|  Bëj-gànnaar |  Atlas |  Bëj-saalum |  End |  Dal
 |
# Kore gu Bëj-gànnaar

|  |
| --- |
| **Republik Popileer Demokaraatik bu Kore 조선민주주의인민공화국** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  Barabu Kore gu Bëj-gànnaar ci Rooj |
| Dayo | 120 540 km2 |
| Gox |  |
| Way-dëkk | 23 906 000 nit |
| Fattaay | nit/km2 |
| Xeetu nguur - Njiitu Réew - Njiitu Jëwriñ |  |
| Tembte - Bawoo - Taariix |  |
| Péy ak rëddi - Tus-wu-gaar - Tus-wu-taxaw | Pyongyang  /  |
| Làkku nguur-gi | wu-kore |
| Koppar | won |
| Turu aji-dëkk |  |
| Telefon |  |
|     |

**Koore, Republik Popileer Demokaraatik bu**  (Republik Popileer Demokaraatik bu Koore) : réewum Asi