Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Charles Darwin

Wikipedia  *Bii jukki ab junj rekk la.*
Man nga cee duggal sa loxo suqali ko  ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal

Charles Darwin (1830)
**Charles Darwin** : Xam-xam dundat yi nit. Moom amoon na ab naturaliste, géolog ak biyolojiste bu Angalteer, [1] ñu siiw ko ci wàllug bi mu joxe ci bayoloji evolisyon. Li mu wax mooy ne, lépp luy dund jóge na ci benn maam bu bokk la, tey jii ñu nangu ko te jàpp ko ne, mooy benn xalaat bu am solo ci xam-xam bi. 9] Ci benn téere bu ñu boole woon ak Alfred Russel Wallace, mu jottli ci xam-xamam ne, li aju ci li mu tudde sélection naturelle, moo tax mu wax ne, xeex bi ngir dund am na beneen solo bu mel ni sélection artificielle bi am ci sélection sélective. [ 10] Darwin dañu koo wax ni kenn ci ñi gën a am solo ci taariixum nit ñi te ñu teral ko ci suñu bàmmeel ci Westminster Abbey
# Xam-xam

Wikipedia  *Bii jukki ab junj rekk la.*
Man nga cee duggal sa loxo suqali ko  ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal

* Màndxe
* Xam-xamu suuf si ak jawwu ji
* Simi
* Pac
* Diisaayu yaram yi

|  |
| --- |
| **Xam-xam** |
| **Xam-xam** Gëstubiddiw | Jëmm | Paj | Saytubiddiw | Simi | Xam-xamu suuf si ak jawwu ji | Xayma |
| **Xarala** Jokkoosoryante | Xaralaymbëj | Doolerandu | Kàttan | Xam-xamu nosukaay | Mbëjfeppal |
| **Xam-xami nite ak mboolaay** Diine | Melosuuf | Wërlaay | Nit | Yoon | Koom-koom | Taariix | Xeltu | Kàllaama
 |
# Alxuraan

Alxuraan
Téeree ngii di benn ci yi ñu gën a yër ci àdduna bi, mooy téere bees sellal ci lislaam, di fi jullit ñiy ball-loo seen yoon di Shariiha, ak ci sunna siy dundiinu Yónnent bi (jàmm yal na nekk ci moom), kon nag bu am solo la lool fi jullit ñi.

**Alxuraan**: Alxuraan mooy téere bu sell bi ñeel jullit ñi, mooy balluwaay bu njëkk bi ñeel yoonal gu Lislaam gi, ci ginnaawam la Sunna di ñëwe. Li njëkk a wàcc ci Alxuraan it mooy laaya wi njëkk ci saaru Halaq muy : «Jàngal ci sa turu boroom bi bind (sàkk) »

Alxuraan nag mooy waxi Yàlla ji mu wàcce ci Yonentaam ba Muhammad, Jibriil nag mooy ndawul Yàlla tey malaaka mi ko wàcce; ngir nag Yonent bi jottali ko nit ñépp,. Moom nag fa Yàlla dees koo bind ca àlluwa jees wattu ja (Lawhul Mahfuus), àlluwa jii nga xam ne Yàlla bind na ca lu nekk njëkk mu koy sàkk. Wattu googu nag Yàlla la soob, mu bëgge ko noonu, noonu la ko waxe: «Nun noo wàcce Alxuraan, te nun noo koy wattu»

* Saaru Xunti ma
* Saaru Maryama

## Kaamil bi

* Alxuraanul Kariim

## PDF Alxuraan Ci Wolof

 PDF

## Lëkkalekaay yu biti

* Al-Quran (Alxuraan)
# Jimbulang bu waa-Brëtaañ

yëgleeb génnu jumbulang bi
**Jimbulang bu waa-Brëtaañ** walla **Encyclopædia Britannica** (ci wu-angalteer), ñi ngi ko siiwal ci diggante 1768-1771. Siiwalam gu njëkk mi ngi ame ca Edimbuurg ca Ekos. Bu waa-Brëtaañ bi bokk na ci jimbulang yiy wax ci lu daj yi njëkk ci kàllaama wu-angalteer, te bay jii ñoo ngi koy siiwal.

Ci ndoorteelu ñaareelu xaaju 1700 ba ci 1900, bari woon na ay boroom xam-xam yu doon jàppee ay jukkeem niki delluwaay bu wóor, yenn saa yi, ci siiwal yu yees yi, daa na am ay gisiin yu yees yees jagleel ay mboolooy gëstukat. Ci jamono yooyu amoon na gëdd bu baax ci biir askan wiy làkk wu-angalteer. Ci XX xarnu bi la yitteey jimbulang soppiku bu baax, coppite gi amal na ay njeexiit ci xarkanam ci fukk ak benneelu siiwal gi.

## Taariixu jagal yi

| jagal | taariixu jagal | dayoo |
| --- | --- | --- |
| 1eel | 1768–1771 | 3 téere |
| 2eel | 1777–1784 | 10 téere |
| 3eel | 1788–1797, 1801 | 18 téere |
| 4eel | 1801–1809 | 20 téere |
| 5eel | 1815 | 20 téere |
| 6eel | 1820–1823, 1815–1824 | 20 téere ak 2 yees yokk |
| 7eel | 1830–1842 | 21 téere |
| 8eel | 1852–1860 | 21 téere |
| 9eel | 1875–1889 | 24 téere |
| 10eel | 1902–1903 | 9u jagal ak 2 yees yokk |
| 11eel | 1910–1911 | 29 téere |
| 12eel | 1921–1922 | 11u jagal ak 3 yees yokk |
| 13eel | 1926 | 11u jagal ak 6 yees yokk |
| 14eel | 1929–1973 | 24 téere |
| 15eel | 1974–1984 | 28 téere |
| 1985– | 32 téere |

jagal gu njëkk gees def ci CD-ROM mi ngi génn 1994.

## Lëkkalekaay yu biti

* **(en)** dal bees ko jagleel
* **(en)** 9eel ak 10eel ci lënd gi
* **(en)** 11eel jagal ci lënd gi
# Wu-faraas

Wikipedia  *Bii jukki ab junj rekk la.*
Man nga cee duggal sa loxo suqali ko  ndeem am nga ci xam-xam ci anam yi Wikipedia taxawal

**Faraañse**, mooy làkk wa juddoo ca réewum Faraas.