Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Hulyo 16

Batakan:HulyoKalendaryo2026
An **Hulyo 16** an ika-197 nga adlaw han tuig han kalendaryo Gregoriano. Mayda pa 168 nga adlaw nga nahabilin hit tuig.

## Mga Importante nga Nahinabo Yana nga Adlaw

## Mga Natawo Yana nga Adlaw

## Mga Namatay Yana nga Adlaw

## Mga Ginsasaurog Yana nga Adlaw

## Mga Sumpay ha Gawas

* BBC: On This Day
* Today in History: July 16 Ginhipos 2005-10-28 han Wayback Machine

|  |
| --- |
| Enero (Paniniyahan) | Pebrero (Hurawbisbis) | Marso (Karayapanhon) | Abril (Tugastugasan) | Mayo (Badlukan) | Hunyo (Purukpukay) | Hulyo (Sakahon) | Agosto (Hungodhungod) | Septyembre (Tambalanga) | Oktubre (Kuskos) | Nobyembre (Panlinti) | Disyembre (Panlagkat) |
# Initalyano

An **Italyano nga pinulongan** o **Italyano nga yinaknan** o **Initalyano** (lumad ngan tuminongnong nga ngaran: italiano o lingua italiana) usa nga Romanse nga yinaknan. Mga 60 ka ribo o milyon ka tawo an nayakan hin Initalyano ha Italya ngan 61.5 ka ribo o milyon ha iba nga dapit han kalibutan. Ha Swiza, it Initalyano, usa han upat nga mga opisyal nga yinaknan. Amo gihapon ini an opisyal nga yinaknan han San Marino, ngan amo gihapon an nangunguna nga pinulongan ha Syudad han Vaticano.

*
* Magsurat hin cursive ha eskwelahan ha Italya
*

## Mga kasarigan

## Padugang nga barasahon

* Simone, Raffaele (2010). *Enciclopedia dell'italiano*. Treccani.
* Berloco, Fabrizio (2018). *The Big Book of Italian Verbs: 900 Fully Conjugated Verbs in All Tenses. With IPA Transcription, 2nd Edition*. Lengu. ISBN 9788894034813.
* Palermo, Massimo (2015). *Linguistica italiana*. Il Mulino. ISBN 9788815258847.

Wikipedia
 Initalyano nga edisyon han Wikipedia, an gawasnon nga ensayklopedya
# Dagat Caribe

The Caribbean Sea
An **Dagat Caribe** o **Dagat Caribbean** usa nga dagat han Kalawdan Atlantico nga nahamutang ha mga tropiko han Katundan nga hemisfero, nga ginsasapitan ha salatan ngan katundan han Amerikano nga kapundokan hin tuna, ngan an Amihanan nga Kalawdan Atlantico nga amo-ngahaw ha dumagsaan ngan an Golfo han Mehiko ha kanawayan. Ha dugang ka ispisipiko, ini nagtutubig (ha orden sugad hin reloj tikang ha salatan), an mga nasod han Venezuela ngan Colombia ha Salatan nga Amerika ha salatan; an Amihanan nga Amerika nga mga nasod han Panama ha habagatan, ngan Costa Rica, Nicaragua, Honduras, Guatemala, Belize, ngan Mehiko ha katundan; an Antillas Mayores (Cuba, Jamaica, Hispaniola, ngan Puerto Rico) ha amihanan, ngan an Antillas Menores ha sidlangan.
An bug-os nga kahaluag han Dagat Caribe, an mga dadamo nga mga puro o isla dinhe, ngan an mga tagpad nga mga labnasan, tinatawag hin bug-os nga **Caribe** o **Caribbean**.

## Pinanbasaran

## Padugang nga barasahon

* Snyderman, Marty (1996) Guide to Marine Life: Caribbean-Bahamas-Florida; page 13-14, 19. Aqua Quest Publications, Inc. ISBN 1-881652-06-8
* Glover K., Linda (2004) Defying Ocean's End: An Agenda For Action; page 9. Island Press. ISBN 1-55963-755-2
* Peters, Philip Dickenson (2003) Caribbean WOW 2.0; page 100. Islandguru Media. ISBN 1-929970-04-8
* Reefs at Risk in the Caribbean: Economic Valuation Methodology, World Resources Institute 2007.

## Mga sumpay ha gawas

* Center For Advanced Study on Puerto Rico and the Caribbean Ginhipos 2017-09-07 han Wayback Machine
# Imperyo Espanyol

An **Imperyo Espanyol** (Kinatsila: *Imperio Español*; Latin: *Imperium Hispanicum*) usa nga naging monarkya han Espanyol. Namuno hiya tikang 1492 tubtob 1898.
# Ika-16 nga gatostuig

|  |  |
| --- | --- |
| Yukottuig: | Ika-2 nga yukottuig |
| Gatostuig: | Ika-15 nga gatostuig **·**  Ika-16 nga gatostuig **·**  Ika-17 nga gatostuig |
| Dekada: | 1500 nga dekada **·**  1510 nga dekada 1520 nga dekada **·**  1530 nga dekada **·**  1540 nga dekada 1550 nga dekada **·**  1560 nga dekada **·**  1570 nga dekada 1580 nga dekada **·**  1590 nga dekada |
| Kaarangay: | Mga natawo – Mga namatay Mga natukod – Mga narumpag |

An **Ika-16 nga gatostuig** in usa ka gatos nga mga tuig nga nagtikang han 1501 tubtob 1600.
# Ecuador

| Republika han Ecuador *República del Ecuador* |
| --- |
|
Bandira

Eskudo

 |
| **Darahonon: "Dios, patria y libertad" (Kinatsila)
* "Pro Deo, Patria et Libertate" (Linatin)
* "Dios, nasod (iroy nga tuna) ngan kagawasan"
 |
| **Awit:Salve, Oh Patria*  (Kinatsila) *Salve, O Nasod*  |
|  |
| Pamunuan |
Quito |
| Gidako-i nga syudad |
Guayaquil |
| Opisyal nga mga pinulungan |
Kinatsila |
| Ethniko nga mga grupo () | * 71.9% Mestizo
* 7.4% Montubio
* 7.2% Afroecuatoriano
* 7.0% Amerindiano
* 6.1% Busag
* 0.4% iba
 |
| (Mga) Tawag hin tawo |
Ecuatoriano |
| Kagamhanan |
Unitaryo nga pagkamangulo nga konstitusyonal nga republika |
|  |
| • Mangulo  |
Rafael Correa |
| • Sugbong-Mangulo  |
Lenín Moreno |
| • Mangulo han Nasodnon nga Katitirok  | Fernando Cordero Cueva |
|  |
| Magbabalaod |
Nasodnon nga Katitirok |
| Paglugaring |
|  |
| • Gindeklara  |
Agosto 10, 1809 |
| • tikang han Espanya  |
Mayo 24, 1822 |
| • tikang han Gran Colombia |
Mayo 13, 1830 |
| • Ginkilala  |
Pebrero 16, 1830 |
|  |
| Langyab |
| • Bug-os |  (ika-75) |
| • Katubigan (%) |
5 |
| Kamolupyohan |
| • 2011 estimate |
15,223,680 (ika-65) |
| • 2010 nga census |
14,483,499 |
| • Densidad |
58.95/km2 (152.7/sq mi) (ika-151) |
| GDP (PPP) |
2012 nga banabana |
| • Bug-os |
$134.805 ka bilyon |
| • Per capita |
$9.520 |
| GDP (nominal) |
2012 nga banabana |
| • Bug-os |
$70.836 ka bilyon (69) |
| • Per capita |
$4,760 |
| Gini (2009) |
49 high |
| HDI (2011) |
0.720 hataas · ika-83 |
| Salapi |
Dolar han Estados Unidosb (USD) |
| Zona hin oras | UTC−5 / −6 (ECT / GALT) |
| Dapit hin pagmanehar |
tuo |
| Kodigo hin pagtawag |
+593 |
| ISO 3166 nga kodigo |
EC |
| Internet TLD |
.ec |
| 1. Upod an Galápagos.
2. Sucre tubtob 2000, ginsaliwanan han US$ ngan Ecuadoriano nga centavo nga coin.
 |

*Ini nga artikulo mahitungod han Nasod han Ecuador. Para han linea han ecuador o* equator *kitaa an ecuador terrestre*
An **Ecuador** nga an opisyal nga pagtawag **Republika han Ecuador** (ha Kinatsila: República del Ecuador), usa nga nasod nga nahamutang ha kanawayan o amihanan-katundan nga dapit han Salatan nga Amerika. Usa ini nga representatiba nga demokratiko nga republika. Ginsasapitan ini han Colombia ha amihanan, han Peru ha sidlangan ngan ha salatan, ngan han Kalawdan Pacifico ha katundan. Usa ini han duha nga nasod ha Salatan nga Amerika (upod han Chile) nga waray linea upod han Brasil. Lakip liwat han nasod an Islas Galápagos ha Pacifico, mga 965 ka kilometro (600 ka milyas) ha katundan tikang han *mainland*. An Ecuador natabok han linea nga ecuador, ngan tikang hini ginkuha an ngaran, ngan mayda ini kahaluag nga 25,6371 ka kwadrado nga kilometro (98,985 nga kwadrado nga milyas). An kapital hini amo an Quito; an gidako-i nga syudad hini amo an Guayaquil.

## Administratiba nga pagbahinbahin

An Ecuador ginbahin ngadto hin karuhaan kag upat (24) nga mga lalawigan o probinsya, ngan ini ginbahinbahin ngadto hin mga kanton (ha Kinatsila *canton*). An mga kanton liwat ginbahin ngadto hin mga parokya (*parroquia*). An mga parokya puyde mga urbana (sugad han kapital han lalawigan) o mga rural (an nahabilin nga teritoryo han mga lalawigan).

## Mga kasarigan
# 1831

|  |  |
| --- | --- |
| Yukottuig: | Ika-2 nga yukottuig |
| Mga gatostuig: | Ika-18 nga gatostuig – **Ika-19 nga gatostuig** – Ika-20 nga gatostuig |
| Mga dekada: | 1820 nga dekada  – 1830 nga dekada –  1840 nga dekada |
| Mga tuig: | 1828 1829 1830 – **1831** – 1832 1833 1834 |

Hiunong ini nga artikulo han tuig 1831.
An **1831** in uska tuig han kalendaryo.

## Mga nanhitabo

## Mga natawo

## Mga namatay
# 1903

|  |  |
| --- | --- |
| Yukottuig: | Ika-2 nga yukottuig |
| Mga gatostuig: | Ika-19 nga gatostuig – **Ika-20 nga gatostuig** – Ika-21 nga gatostuig |
| Mga dekada: | 1890 nga dekada  – 1900 nga dekada –  1910 nga dekada |
| Mga tuig: | 1900 1901 1902 – **1903** – 1904 1905 1906 |

Hiunong ini nga artikulo han tuig 1903.
An **1903** in uska tuig han kalendaryo.

## Mga nanhitabo

## Mga natawo

## Mga namatay

* 1903 - José Palma, Pilipinhon nga kompositor (natawo 1876).
# 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Yukottuig: | Ika-2 nga yukottuig |
| Mga gatostuig: | Ika-19 nga gatostuig – **Ika-20 nga gatostuig** – Ika-21 nga gatostuig |
| Mga dekada: | 1900 nga dekada  – 1910 nga dekada –  1920 nga dekada |
| Mga tuig: | 1911 1912 1913 – **1914** – 1915 1916 1917 |

Hiunong ini nga artikulo han tuig 1914.
An **1914** in uska tuig han kalendaryo.

## Mga nanhitabo

## Mga natawo

## Mga namatay
# 1979

|  |  |
| --- | --- |
| Yukottuig: | Ika-2 nga yukottuig |
| Mga gatostuig: | Ika-19 nga gatostuig – **Ika-20 nga gatostuig** – Ika-21 nga gatostuig |
| Mga dekada: | 1960 nga dekada  – 1970 nga dekada –  1980 nga dekada |
| Mga tuig: | 1976 1977 1978 – **1979** – 1980 1981 1982 |

Hiunong ini nga artikulo han tuig 1979.
An **1979** in uska tuig han kalendaryo.

## Mga nanhitabo

### Enero

* Enero 7 – Vietnam ngan an suportado san Vietnam na Cambodian insurgents gin bandilyo an pagsakop san Phnom Penh, Cambodia, ngan an kaperdi san rehemin ni Pol Pot. Inatras si Pol Pot ngan an Khmer Rouge ngadto san kanluran san giotan sa Thailand.
* Enero 8 – Whiddy Island Disaster: Pinutok an French tanker na *Betelgeuse* sa Gulf Oil terminal sa Bantry, Ireland; 50 an binawian kinabuhi.
* Enero 16 – Nilarga si Shah Mohammad Reza Pahlavi han Iran sa Iran upod an iya pamilya, tinapon ngadto sa Egypt kahuman sin sayo ka tuig na saramok.
* Enero 25 – Una na bisita ni Pope John Paul II ha Mexico City, Mexico, para sa CELAM o Conperensya san Puebla.

### Febrero

* Febrero 1, Inuli sa Ayatollah Ruhollah Khomeini sa Tehran, Iran katima sa harani 15 anyos na *exile*.

## Mga natawo

### Enero

Rosamund Pike
* Enero 1
	+ Brody Dalle, Australyana na singer
	+ Gisela, Espanyol na pop singer
	+ Koichi Domoto, Hapones na entertainer (KinKi Kids)
* Enero 2
	+ Morena Baccarin, Italo-Brazilian na aktres
	+ Erica Hubbard, Amerikana na aktres
* Enero 3
	+ Francesco Bellissimo, Italyano na Chef
	+ Koit Toome, Estonian na singer ngan musikal na aktor
	+ Rie Tanaka, Japanese voice actress
* Enero 4 – Charity Rahmer, Amerikana na aktres
* Enero 6
	+ Christina Chanée, Danish-Thai pop singer
	+ Bernice Liu, taga-Hong Kong na aktres
* Enero 7 – Bipasha Basu, Indian na aktres ngan modelo
* Enero 8 – Stipe Pletikosa, Croatian football goalkeeper
* Enero 9
	+ Jake Shields, UFC fighter
	+ Tomiko Van, Hapones na singer (Do As Infinity)
* Enero 10
	+ Chris Smith, African-American rapper (Kris Kross)
	+ James Lloyd, British aktor

### Pebrero

Brandy Norwood
Jennifer Love Hewitt
* Pebrero 1
	+ Julie Augustyniak, Amerikano na footballer
	+ Peter Fulton, New Zealand cricketer
* Pebrero 2
	+ Yuichi Tsuchiya, Hapones na aktor
	+ Fani Halkia, Grego na atleta
	+ Mayer Hawthorne, Amerikano na singer
	+ Shamita Shetty, Indian aktres ngan interior nga disenyadora
* Pebrero 8 – Martin Rowlands, Irlandes nga futbolista

## Mga namatay

## Mga kasarigan
# Salaming

An **saraming** o **saramín** amo an matig-a, maburu-ong, magirhang nga materyales nga gingagamit ha bintana, botelya ngan antiyoos.

## Pinanbasaran

## Padugang nga barasahon

* Carboni, Stefano & Whitehouse, David (2001). **Glass of the sultans**. New York: The Metropolitan Museum of Art. ISBN 0-87099-986-9.
* Ghosh, Amalananda (1990). *An Encyclopaedia of Indian Archaeology*. BRILL. ISBN 90-04-09262-5.
* Gowlett, J. A. J. (1997). *High Definition Archaeology: Threads Through the Past*. Routledge. ISBN 0-415-18429-0.
* Noel C. Stokes; *The Glass and Glazing Handbook*; Standards Australia; SAA HB125–1998
* staff (2 Nobyembre 2011). "Robot speeds up glass development" (press release). Fraunhofer Institute. Ginkuhà 10 Disyembre 2011. Cite journal requires `|journal=` (help) (reprinted by *R&D Magazine*)
* Stookey, D. Donald. *Explorations in Glass: An Autobiography*. Wiley, 2000. ISBN 978-1-57498-124-7
* Vogel, Werner. *Chemistry of Glass*. Wiley, 1985. ISBN 978-0-916094-73-7

## Mga sumpay ha gawas

* An Wikimedia Commons mayda media nga nahahanungod han: Salaming

* The Story of Glass Making in Canada from The Canadian Museum of Civilization.
* *"How Your Glass Ware Is Made"*  by George W. Waltz, February 1951, Popular Science.
* All About Glass from the Corning Museum of Glass: a collection of articles, multimedia, and virtual books all about glass, including the Glass Dictionary.
* Glass Encyclopedia from 20th Century Glass: a comprehensive guide to all types of antique and collectable glass, with information, pictures and references.
# Pagritrato

An **pagritrato** o **fotograpiya** amo an pamaagi, buruhaton ngan arte han pagkuha han diri nakiwa ug nakiwa nga mga litrato ha pamaagi hin pagkuha hin radyasyon ha sensitibo nga materyales sugad han *photographic film* o *electronic sensor*.

## Padugang nga barasahon

### Patikang

* *Photography. A Critical Introduction* [Paperback], ed. by Liz Wells, 3rd edition, London [etc.]: Routledge, 2004, ISBN 0-415-30704-X

### Kasaysayan

* *A New History of Photography*, ed. by Michel Frizot, Köln : Könemann, 1998
* Franz-Xaver Schlegel, *Das Leben der toten Dinge – Studien zur modernen Sachfotografie in den USA 1914–1935*, 2 Bände, Stuttgart/Germany: Art in Life 1999, ISBN 3-00-004407-8.

### Mga buhat reperensya

* Tom Ang (2002). *Dictionary of Photography and Digital Imaging: The Essential Reference for the Modern Photographer*. Watson-Guptill. ISBN 0-8174-3789-4.
* Hans-Michael Koetzle: *Das Lexikon der Fotografen: 1900 bis heute*, Munich: Knaur 2002, 512 p., ISBN 3-426-66479-8
* John Hannavy (ed.): *Encyclopedia of Nineteenth-Century Photography*, 1736 p., New York: Routledge 2005 ISBN 978-0-415-97235-2
* Lynne Warren (Hrsg.): *Encyclopedia of Twentieth-Century Photography*, 1719 p., New York, NY [et.] : Routledge, 2006
* *The Oxford Companion to the Photograph*, ed. by Robin Lenman, Oxford University Press 2005
* "The Focal Encyclopedia of Photography", Richard Zakia, Leslie Stroebel, Focal Press 1993, ISBN 0-240-51417-3

### Iba nga libro

* *Photography and The Art of Seeing* by Freeman Patterson, Key Porter Books 1989, ISBN 1-55013-099-4.
* *The Art of Photography:* An Approach to Personal Expression by Bruce Barnbaum, Rocky Nook 2010, ISBN 1-933952-68-7.
* *Image Clarity: High Resolution Photography* by John B. Williams, Focal Press 1990, ISBN 0-240-80033-8.

## Mga sumpay ha gawas

* Photography ngada ha Open Directory Project
* World History of Photography Ginhipos 2010-10-31 han Wayback Machine From The History of Art.
* Daguerreotype to Digital: A Brief History of the Photographic Process From the State Library & Archives of Florida.
* Photography Changes Everything Ginhipos 2013-10-25 han Wayback Machine is a collection of original essays, stories and images—contributed by experts from a spectrum of professional worlds and members of the project's online audience—that explore the many ways photography shapes our culture and our lives, by the Smithsonian Institution.
# Misay

| Misay / Uding |
| --- |
|   |
| Kahimtang han Pagpapabilin |
|
Hinoptan  |
| Siyentipiko nga pagklasipika |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ginhadi-an: | Animalia  |
| Ubosginhadi-an: | Eumetazoa  |
| Phylum: | Chordata  |
| Ubosphylum: | Vertebrata  |
| Klase: | Mammalia  |
| Ubosklase: | Theria  |
| Orden: | Carnivora  |
| Ubos-orden: | Feliformia  |
| Banay: | Felidae  |
| Ubosbanay: | Felinae  |
| Genus: | *Felis*  |
| Espesye: | F. catus  |

 |
| Binomial nga ngaran |
| Felis catus (Linnaeus, 1758) |
| Mga sinonimo |
| *Felis catus domestica* (invalid junior synonym) |

An **misay** o **udíng**; Catarman nga Winaray: **iding**; Pambujan ngan San Roque nga Winaray: **ipo** o **kuying** (Iningles: *cat*; Tinag-alog: *pusa*; Sinugboanon: *iring*) amo an mammal nga hayop nga kauropod han pamilya Felidae na gamay na predatory carnivorous species han crepuscular mammal na gintatagan hin importansiya han mga tawo. Damo it nagaalaga hin misay kay mahilig magdakop ini hin mga yatot na amo it naruruyagan hin kasagaran kay naiibanan it mga yatot ha balay. It mga misay kay upod-upod na han mga tawo ha 9,500 ka tu-ig.

Usa ka hanas nga predetora o predator, an misay kay kaya mag mangayam sobra ha 1,000 ka species ng pagkaon. Pwede nimo mapahanas an misay hin mga ginagmay nga sugo, pareha han kanan ayam. May mga misay na natudlu-an na paghimo hit mga simple na mani-obra, pareha hit pag-abre hin doorknob patin toilet *handles*.

## Taxonomiya

Una na ginklasipika an iding na *Felis catus* ni Carolus Linnaeus han iya ika-10 na edition sa *Systema Naturae* na gin publisar sadton 1758. Pero tungud han *phylogenetics*, ginklaklasipika an iding na usa nga subspecie san ilahas na *Felis silvestris*.

## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas

* An Wiktionary nga entrada para han kitty

* An Wikispecies in may-ada impormasyon nga may pagkahisumpay ha: Cat

* An Wikimedia Commons mayda media nga nahahanungod han: Cat

* Animal Care at Wikibooks

* Mga darahonon nga may pagkahisumpay han Misay ha Wikiquote

* "Cat, Domestic, The" . *Encyclopedia Americana*. 1920.
* High-Resolution Images of the Cat Brain
* Biodiversity Heritage Library bibliography for *Felis catus*
* Catpert. The Cat Expert Ginhipos 2008-12-11 han Wayback Machine – Cat articles
* View the cat genome in Ensembl
# Hulyo 17

Batakan:HulyoKalendaryo2026
An **Hulyo 17** an ika-198 nga adlaw han tuig han kalendaryo Gregoriano. Mayda pa 167 nga adlaw nga nahabilin hit tuig.

## Mga Importante nga Nahinabo Yana nga Adlaw

## Mga Natawo Yana nga Adlaw

## Mga Namatay Yana nga Adlaw

## Mga Ginsasaurog Yana nga Adlaw

## Mga Sumpay ha Gawas

* BBC: On This Day
* Today in History: July 17 Ginhipos 2005-10-28 han Wayback Machine

|  |
| --- |
| Enero (Paniniyahan) | Pebrero (Hurawbisbis) | Marso (Karayapanhon) | Abril (Tugastugasan) | Mayo (Badlukan) | Hunyo (Purukpukay) | Hulyo (Sakahon) | Agosto (Hungodhungod) | Septyembre (Tambalanga) | Oktubre (Kuskos) | Nobyembre (Panlinti) | Disyembre (Panlagkat) |
# Dinastiya Shang

An **Dinastiya Shang** (Tsino: 商朝; pinyin: *Shāng Cháo*) o **Dinastiya Yin** (Tsino: 殷代; pinyin: *Yīn Dài*) usa ka dinastiya imperyal ha tradisyonal han Tsina nga ginunhan han ika-2 nga yukkotuig UC ngan ginsundan tikang 1600 UC kutob 1045 UC ka ginhadian nga dinastiya.