# Mehiko

*Para han lain nga kagamit han Mexico, kitaa an Mexico (pansayod).*

| Estados Unidos Mehikanos *Estados Unidos Mexicanos*  (Kinatsila) |
| --- |
|
Bandira

Eskudo

 |
| **Darahonon:**La Patria es Primero
(An Iroy nga Tuna Syahan) |
| **Awit:** "Himno Nacional Mexicano" (Nasodnon nga Himno Mehikano) |
|  |
| Pamunuan ngan gidako-i nga syudad |
Syudad han Mehiko ﻿ / ﻿ |
| Opisyal nga mga pinulungan | * Waray ha federal nga level
 |
| Ginkilala nga mga rehiyonal nga pinulungan |
Espanyol ngan 68 nga Amerindian nga mga pinulungan |
| Nasodnon nga pinulungan |
Espanyol (*de facto*) |
| Ethniko nga mga grupo  |
56 nga Amerindian ngan dirudilain nga mga langlawanon nga mga ethniko nga grupo |
| Relihiyon  | * 83% Katoliko
* 7% Protestante
* 2% Iba nga Kristyano
* 5% Diri-relihiyoso
* 0.2% Iba
* 3% Waray baton
 |
| (Mga) Tawag hin tawo |
Mehikano |
| Kagamhanan | Federal nga presidentehanon nga konstitusyonal nga republika |
|  |
| • Mangulo  |
Andrés Manuel López Obrador |
| • Mangulo han Senado  |
Mónica Fernández Balboa |
| • Mangulo han Kamara hin mga Diputado  |
Laura Angélica Rojas Hernández |
|  |
| Magbabalaod |
Kongreso |
| • Igbaw nga balay |
Senado |
| • Ubos nga balay |
Kamara hin mga Diputado |
| Paglugaríng tikang han Espanya |
|  |
| • Ginpasamwak  |
Septyembre 16, 1810 |
| • Natuman  |
Septyembre 27, 1821 |
| • Ginkilala  |
Disyembre 28, 1836 |
| • Syahan nga konstitusyon  |
Oktubre 4, 1824 |
| • Ikaduha nga konstitusyon  |
Pebrero 5, 1857 |
| • Yanâ nga konstitusyon  |
Pebrero 5, 1917 |
|  |
| Langyab |
| • Bug-os |
1,972,550 km2 (761,610 sq mi) (ika-13) |
| • Katubigan (%) |
2.5 |
| Kamolupyohan |
| • 2019 estimate |
126,577,691 (ika-10) |
| • Densidad |
61/km2 (158.0/sq mi) (ika-142) |
| GDP (PPP) |
2018 nga banabana |
| • Bug-os | $2.575 ka trilyon (ika-11) |
| • Per capita |
$20,645 (ika-64) |
| GDP (nominal) |
2018 nga banabana |
| • Bug-os | $1.199 ka trilyon (ika-16) |
| • Per capita |
$9,614 (ika-69) |
| Gini (2016) |  49.8 high |
| HDI (2017) | ▲ 0.774 hataas · ika-74 |
| Salapi |
Peso (MXN) |
| Zona hin oras | UTC−8 to −5 (*Kitaa* Oras ha Mehiko) |
| • Summer (DST) | UTC−7 to −5 (nagdudurudilain) |
| Dapit hin pagmanehar |
tuo |
| Kodigo hin pagtawag |
+52 |
| Internet TLD |
.mx |
| 1. **^** Article 4.° han Balaod nga Kasahiran hin mga Katungdanan ha Pinulongan han mga Tuminongnong nga mga Katawhan.
2. **^** An Espanyol an *de facto* nga opisyal nga pinulungan han kagamhanan federal nga Mehikano.
 |

An **Mehiko** (puyde liwat igsurat ha Winaray nga **Méhiko** o **Mexico**; kasurat ha Kinatsila ngan pormal nga Winaray: **México** [ˈmexiko]  ( pamati-a); Nahuatl languages: *Mēxihco*, puyde liwat igsurat nga **Méjico**) nga an opisyal nga ngaran **Estados Unidos Mehikanos** (Kinatsila: *Estados Unidos Mexicanos, EUM* [esˈtaðos uˈniðos mexiˈkanos]  ( pamati-a)), usá nga nasod ha salatan nga dapit han Amihanan nga Amerika. Ginsasapitán iní ha amihan han Estados Unidos; ha salatan ngan katundan han Kalawdan Pasipiko; ha timugan han Guatemala, Belize, ngan han Dagat Caribe; ngan ha sidlangan han Golfo han Mexico. Naglalakip hin haros 2,000,000 square kilometers (770,000 sq mi), iní nga nasod amo an ika-lima nga gidako-i nga nasod ha mga Amerika hin bug-os nga langyab o kahaluag ngan iní an ika-13 nga gidako-i nga naglulugaring nga estado ha kalibutan. Upod hin ginbanabana nga kamolupyohan hin labaw 129 ka milyon nga tawo, an Mehiko amo an ika-napulò nga nasod hin gidamo-i hin kamolupyohan ngan an gidamo-i hin kamolupyohan nga nayakan-hin-Espanyol nga nasod ha kalibutan, samtang amo gihapon iní an ikaduhá nga gidamo-i hin kamolupyohan ha Latin America sunod han Brasil. It Mexico usá nga federasyon nga nahihimo tikang hin 31 nga estado ngan han Syudad han Mehiko (CDMX), nga amo an kapital o pamunuan nga syudad ngan an syudad nga gidamo-i hin molupyo. Upod han mga iba nga metropolis ha nasod an Guadalajara, Monterrey, Puebla, Toluca, Tijuana, ngan León.

## Pagbahin nga politiko-administratibo

|  |
| --- |
|
Golfo han Mehiko
Kalawdan Pacifico
Butnga nga Amerika
Estados Unidos han Amerika
Distrito Federal
AG
Baja California
Baja California Sur
Campeche
Chiapas
Chihuahua
Coahuila
Colima
Durango
Guanajuato
Guerrero
HD
Jalisco
EM
Michoacán
MO
Nayarit
Nuevo León
Oaxaca
PB
QU
Quintana Roo
SLP
Sinaloa
Sonora
Tabasco
Tamaulipas
TL
Veracruz
Yucatán
Zacatecas

 |

An Estados Unidos Mehikanos usa nga federasyon hin katloan kag usa (31) nga gawasnon ngan soberano nga mga estado nga nahimo hin Paghiusa o Unyon nga may-ada yakanbalaod han Distrito Federal ngan iba nga mga teritoryo. An tagsa estado mayda kalugaringon nga batakan balaod ngan kongreso pati poder judicial ngan an mga bungtohanon hin nan-eelehir o namimili ha direkta nga pagpili o pagbotos hin gobernador para hin unom-ka-tuig nga panahon hin serbisyo, pati liwat hin mga representante (*diputados locales*) ngado han ira mga tagsa-tagsa nga mga kongreso hin estado, para hin tulo-ka-tuig nga panahon hin serbisyo. An 31 nga mga estado ngan an Distrito Federal tinatawag nga mga "entidades federativas", ngan ini ngatanan patas hin representasyon dida han Kongreso han Paghiusa o Kongreso han Unyon.

It mga estado Mehikano ginbahin liwat ngadto hin mga munisipyo (*municipios*), an giguti-ayi nga opisyal nga politikal nga entidad dida han nasod, nga gindudumara hin alkalde o "presidente han munisipyo" (*presidente municipal*), nga na-iilihir han mga nangungukoy hin pluralidad. It mga munisipyo puyde pa igbahin ngadto hin mga diri-autonomo nga mga delegasyon (*delegaciones*) o ha mga semi-autonomo nga mga presidensya auxilyar (*presidencia auxiliar*).

Ha batakan balaod, an Syudad han Mehiko, komo kapital o ulohan han federasyon ngan lingkoranan han mga gahom han Paghiusa o Unyon, amo an Distrito Federal, usa nga ispisyal nga pagbahin ha politika ha Mehiko nga gintatag-iyahan han federasyon hin bug-os ngan diri ngadto hin partikular nga estado, ngan sugad man, mas limitado an lokal nga pagdumara hini kaysa han mga iba nga mga estado han nasod. Bisan pa man, tikang han 1987 nagkaada ini hin sunod-sunod nga pagtikadako nga grado hin autonomiya ngan yana, an mga nangungukoy hini naka-elihir hin mangulo han gobyerno (*Jefe de Gobierno*) ngan hin mga representante hin Asablea Lehislatiba hin direkta. Kondi an pagkaiba tikang han iba nga mga estado amo nga an Distrito Federal waray konstitusyon kundi balaod hin pan-gobyerno. An Syudad han Mehiko *conterminous* ngan *coextensive* han Distrito Federal.

An mga ngaran han katloan kag usa nga mga estado ngan han Distrito Fderal ngan an ira mga opisyal nga mga pagpahalipot nga postal ha parentesis ginpapakita ha nasunod nga tabla, upod an mga agsob gamiton nga mga bandira han estado:

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  Aguascalientes (Ags) |  Distrito Federal (DF) |  Estado han Mexico (Edomex) |  San Luis Potosí (SLP) |
|  Baja California (BC) |  Durango (Dgo) |  Nayarit (Nay) |  Sonora (Son) |
|  Baja California Sur (BCS) |  Guerrero (Gro) |  Nuevo León (NL) |  Tabasco (Tab) |
|  Chihuahua (Chih) |  Guanajuato (Gto) |  Oaxaca (Oax) |  Tlaxcala (Tlax) |
|  Colima (Col) |  Hidalgo (Hgo) |  Puebla (Pue) |  Tamaulipas (Tamps) |
|  Campeche (Camp) |  Jalisco (Jal) |  Quintana Roo (Q Roo) |  Veracruz (Ver) |
|  Coahuila (Coah) |  Michoacán (Mich) |  Querétaro (Qro.) |  Yucatán (Yuc) |
|  Chiapas (Chis) |  Morelos (Mor) |  Sinaloa (Sin) |  Zacatecas (Zac) |

## Pinanbasaran

## Bibliograpiya

* Camp, Roderic A. *Politics in Mexico: Democratic Consolidation Or Decline?* (Oxford University Press, 2014)
* Davis, Diane. *Urban leviathan: Mexico City in the twentieth century* (Temple University Press, 2010)
* Domínguez, Jorge I (2004). "The Scholarly Study of Mexican Politics". *Mexican Studies / Estudios Mexicanos*. **20** (2): 377–410.
* Edmonds-Poli, Emily, and David Shirk. *Contemporary Mexican Politics* (Rowman and Littlefield 2009)
* Kirkwood, Burton. *The History of Mexico* (Greenwood, 2000) online edition Ginhipos 2009-12-24 han Wayback Machine
* Krauze, Enrique (1998). *Mexico: Biography of Power: A history of Modern Mexico 1810–1996*. New York: Harper Perennial. p. 896. ISBN 0-06-092917-0.
* Meyer, Michael C.; Beezley, William H., eds. (2000). *The Oxford History of Mexico*. Oxford University Press. p. 736. ISBN 0-19-511228-8.
* Levy, Santiago. *Good intentions, bad outcomes: Social policy, informality, and economic growth in Mexico* (Brookings Institution Press, 2010)
* Meyer, Michael C., William L. Sherman, and Susan M. Deeds. *The Course of Mexican History* (7th ed. Oxford U.P., 2002) online edition Ginhipos 2011-02-02 han Wayback Machine
* Russell, Philip (2010). *The history of Mexico: from pre-conquest to present*. Routledge. ISBN 978-0-415-87237-9.  Ginkuhà 9 Hulyo 2010.
* Tannenbaum, Frank. *Mexico: the struggle for peace and bread* (2013)
* Werner, Michael S. ed. *Encyclopedia of Mexico: History, Society & Culture* (2 vol 1997) 1440pp online edition Ginhipos 2010-01-24 han Wayback Machine
	+ Werner, Michael S. ed.  *Concise Encyclopedia of Mexico* (2001) 850pp; a selection of unrevised articles

## Mga sumpay ha gawas

* The Presidency of Mexico
* Mexico Tourism Official Website | VisitMexico Ginhipos 2012-06-04 han Wayback Machine
* Mexico nga entrada ha *The World Factbook*
* Mexico Ginhipos 2008-06-07 han Wayback Machine from *UCB Libraries GovPubs*
* Mehiko ngada ha Open Directory Project
* Mexico from the BBC News
* Mexico at *Encyclopædia Britannica*
* Wikimedia Atlas han Mexico
*

* Key Development Forecasts for Mexico from International Futures
* Mexico by World Painters.