Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Europeonon nga Katiringban han Uring ngan Asero

An **Europeonon nga Katiringban han Uring ngan Asero** (Iningles: *European Coal and Steel Community (ECSC)*) in unom-nga-nasod nga katig-uban pankanasoran nga nagserbi han pag-urusa han Katundan nga Europa ha panahon han Matugnaw nga Gera nga naghimo hin pundasyon han kayanaan nga pagdukwag han Unyon Europea.
# 1918

|  |  |
| --- | --- |
| Yukottuig: | Ika-2 nga yukottuig |
| Mga gatostuig: | Ika-19 nga gatostuig – **Ika-20 nga gatostuig** – Ika-21 nga gatostuig |
| Mga dekada: | 1900 nga dekada  – 1910 nga dekada –  1920 nga dekada |
| Mga tuig: | 1915 1916 1917 – **1918** – 1919 1920 1921 |

Hiunong ini nga artikulo han tuig 1918.
An **1918** in uska tuig han kalendaryo.

## Mga nanhitabo

### Enero

* Enero 8 – Ginbagaw ni Woodrow Wilson an iya Fourteen Points na *speech*.
* Enero 12
	+ Finland enacts a "Mosaic Confessors" law, granting Finnish Jews civil rights.
	+ nagdeklara san indepedencya an Latvia sa Russia mentras naokupar an tropa san Alimanya sa Latvia.
* Enero 18 – Nagpulong an Russian Constituent Assembly.
* Enero 19 – Gin proklama san *Russian Constituent Assembly* an Russian Democratic Federative Republic, pero gin dissolve san gobyerno san Bolshevik san pareho na adlaw.
* Enero 25 – Nagdeklara independencya an Ukrainian People's Republic tikang sa Bolshevik Russia.
* Enero 27 – Nagtikang an Guerra Sibil sa Finland.
* Enero – Una na naobserbahan an 1918 flu pandemic: "Spanish 'flu" (influenza) sa Haskell County, Kansas.

## Mga natawo

## Mga namatay

## Mga Kasarigan
# Republika han Congo

Bandera han Republika han Congo
Mapa nga nakapula an Republika han Congo
An **Republika han Congo** amo an usa ka nasod ha Africa. An kapital hini amo an Brazzaville.
# Tarragona

*Para han lain nga kagamit, kitaa an Tarragona (pansayod).*

Tigaman Buhatan han Tarragona
Bandera han Tarragona
An syudad han **Tarragona** amo an ulohan han Provincia de Tarragona, Cataluña ha nasod han Espanya.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Mga Bungto han Provincia de Tarragona |  |
|
Aiguamúrcia | Albinyana | Alcanar | Alcover | Aldover | Alfara de Carles | Alforja | Alió | Almoster | Altafulla | Amposta | Arbolí | Arnes | Ascó | Banyeres del Penedès | Barberà de la Conca | Batea | Bellmunt del Priorat | Bellvei | Benifallet | Benissanet | Blancafort | Bonastre | Bot | Botarell | Bràfim | Cabacés | Cabra del Camp | Calafell | Camarles | Cambrils | Capafonts | Capçanes | Caseres | Castellvell del Camp | Colldejou | Conesa | Constantí | Corbera d'Ebre | Cornudella de Montsant | Creixell | Cunit | Deltebre | Duesaigües | El Catllar | El Lloar | El Masroig | El Milà | El Molar | El Montmell | El Morell | El Perelló | El Pinell de Brai | El Pla de Santa Maria | El Pont d'Armentera | El Rourell | El Vendrell | Els Garidells | Els Guiamets | Els Pallaresos | Falset | Figuerola del Camp | Flix | Forès | Freginals | Gandesa | Garcia | Ginestar | Godall | Gratallops | Horta de Sant Joan | L'Albiol | L'Aldea | L'Aleixar | L'Ametlla de Mar | L'Ampolla | L'Arboç | L'Argentera | L'Espluga de Francolí | La Bisbal de Falset | La Bisbal del Penedès | La Fatarella | La Febró | La Figuera | La Galera | La Masó | La Morera de Montsant | La Nou de Gaià | La Palma d'Ebre | La Pobla de Mafumet | La Pobla de Massaluca | La Pobla de Montornès | La Riba | La Riera de Gaià | La Secuita | La Selva del Camp | La Sénia | La Torre de Fontaubella | La Torre de l'Espanyol | La Vilella Alta | La Vilella Baixa | Les Borges del Camp | Les Piles | Llorac | Llorenç del Penedès | Margalef | Marçà | Mas de Barberans | Masdenverge | Masllorenç | Maspujols | Miravet | Mont-ral | Mont-roig del Camp | Montblanc | Montbrió del Camp | Montferri | Móra d'Ebre | Móra la Nova | Nulles | Passanant i Belltall | Paüls | Perafort | Pira | Poboleda | Pontils | Porrera | Pradell de la Teixeta | Prades | Prat de Comte | Pratdip | Puigpelat | Querol | Rasquera | Renau | Reus | Riba-roja d'Ebre | Riudecanyes | Riudecols | Riudoms | Rocafort de Queralt | Roda de Barà | Rodonyà | Roquetes | Salomó | Salou | Sant Carles de la Ràpita | Sant Jaume d'Enveja | Sant Jaume dels Domenys | Santa Bàrbara | Santa Coloma de Queralt | Santa Oliva | Sarral | Savallà del Comtat | Senan | Solivella | Tarragona | Tivenys | Tivissa | Torredembarra | Torroja del Priorat | Tortosa | Ulldecona | Ulldemolins | Vallclara | Vallfogona de Riucorb | Vallmoll | Valls | Vandellòs i l'Hospitalet de l'Infant | Vespella de Gaià | Vila-rodona | Vila-seca | Vilabella | Vilalba dels Arcs | Vilallonga del Camp | Vilanova d'Escornalbou | Vilanova de Prades | Vilaplana | Vilaverd | Vimbodí | Vinebre | Vinyols i els Arcs | Xerta |
# Villefranche-de-Conflent

An **Villefranche-de-Conflent** amo in usa ka komyun ha departamento han Pyrénées-Orientales ngan ha rehiyon han Languedoc-Roussillon ha nasod han Fransya.
# Inkwisisyon han Kastila

An **Inkwisisyon han Kastila** o **Inkisiyon nga Espanyola** (Kinatsila: *Inquisición española*, Iningles: *Spanish Inquisition*) amo an hukuman nga gintukod ha 1478 nira Fernando II han Aragon ngan Isabel I han Castilla.
# País Vasco

*Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray*

*Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Kinatsila nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray*

Bandira han País Vasco
Tatak Buhatan han País Vasco

An **País Vasco** o **Euskadi** (ha literal nga Winaray: **Vasco nga Nasod**) usa nga komunidad autonoma han Espanya. Nahamutang ini ha ligid nga dumagsaan nga dapit han Espanya. Ginsasapitan an País Vasco ha amihanan han Dagat Cantábrico ngan Fransya, han La Rioja ha salatan, han Cantabria ngan Castilla y León ha katundan ngan han Navarra ha sidlangan. Lakip hini an mga probinsya han Álava, Guipúzcoa ngan Vizcaya ngan mayda ini 251 ka munisipyo: Álava 51, Guipúzcoa 88 ngan Vizcaya 112. An kapital han komunidad autonoma amo an syudad han Vitoria (ha Vascongado: Gasteiz) ha lalawigan han Álava.

| Mga Komunidad Autonoma han Espanya |  |
| --- | --- |
| **Mga Komunidad Autonoma** |
| Andalucía  **·**  Aragón  **·**  Asturias/Asturies  **·**  Kapuropod-an Balear/Islas Baleares/Illes Balears  **·**  Islas Canarias  **·**  Cantabria  **·**  Castilla-La Mancha  **·**  Castilla y León  **·**  Cataluña/Catalunya  **·**  Extremadura  **·**  Galicia/Galiza  **·**  Madrid  **·**  Murcia  **·**  Navarra  **·**  La Rioja  **·**  Comunidad Valenciana/Comunitat Valenciana  **·**  País Vasco/Euskadi |
| **Mga Syudad nga Autonoma** |
| Ceuta  **·**  Melilla |
| **Mga Plaza de soberanía** |
| Islas Chafarinas  **·**  Isla Perejil  **·**  Peñón de Alhucemas  **·**  Peñón de Vélez de la Gomera |
# Angola

Bandera han Angola
tatak han Angola
Mapa kun diin nakabutang an Angola
An **Angola** amo an usa ka nasod han Africa. An Syudad han Luanda amo an kapital han Angola.

## Mga lalawigan han Angola

| Map key | Lalawigan | Kapital |
| --- | --- | --- |
| 1 | Bengo | Caxito |
| 2 | Benguela | Benguela |
| 3 | Bié | Kuito |
| 4 | Cabinda | Cabinda |
| 5 | Cuando Cubango | Menongue |
| 6 | Cuanza Norte | N'dalatando |
| 7 | Cuanza Sul | Sumbe |
| 8 | Cunene | Ondjiva |
| 9 | Huambo | Huambo |
| 10 | Huíla | Lubango |
| 11 | Luanda | Luanda |
| 12 | Lunda Norte | Lucapa |
| 13 | Lunda Sul | Saurimo |
| 14 | Malanje | Malanje |
| 15 | Moxico | Luena |
| 16 | Namibe | Namibe |
| 17 | Uíge | Uíge |
| 18 | Zaire | M'banza-Kongo |
# CNN

An **CNN** in usa nga Amerikano cable ngan satelayt nga telebisyon channel nga gintatag-iyahan han Turner Broadcasting System, usa ka bahin han Time Warner.

## Mga sumpay ha gawas

* Official website
* CNN International
* CNN ada ha Wayback Machine (archived Agosto 15, 2000)
# Papa Gregorio XVI

*Mayda impormasyon hini nga artikulo nga aada han Iningles nga bersyon nga angay ighubad ha Winaray*

| Papa Gregorio XVI |
| --- |
|  |
| Pagtikang han papado |
2 Pebrero 1831 |
| Natapos an papado |
1 Hunyo 1846 |
| Nag-una |
Pío VIII |
| Nagsunod |
Pío IX |
| Mga Orden |
| Gin-ordinar |
1787 |
| Ginkonsagrar |
6 Pebrero 1831 ni Bartolomeo Pacca |
| Ginhimo nga kardinal |
13 Marso 1826 ni León XII |
| Personal nga mga detalye |
| Ngaran ha pagkatawo |
Bartolomeo Alberto Cappellari |
| Natawo |
18 Septyembre 1765(1765-09-18) Belluno, Republika han Venesya |
| Namatay |
1 Hunyo 1846 (edad 80) Roma, Estado Pontifisyo |
| Puwesto han una | * Prefekto han Kongregasyon para han Pagpasamwak han Pagtuo *(1826-1831)*
* Kardinal-Presbitero han San Callisto *(1825,1826-1831)*
 |
|
Iba nga mga Papa nga an ngaran Gregorio |

Hi **Papa Gregorio XVI**, OSB (Septyembre 18, 1765 – Hunyo 1, 1846) natawo nga **Bartolomeo Alberto Cappellari** amo an Papa han Simbahan Katolika tikang han 1831 tubtob 1846. Nagkuha hiya han ngaran nga **Mauro** komo usa nga api han orden han Camaldula o Camaldolese. Duro hiya ka-konserbador ngan tradisyonalista, gintipa niya an mga reporma nga demokratiko ngan pagmodernisar ha mga Estado Pontifisyo ngan ha bug-os nga Europa kay iya ini ginkita nga mga pasangil para hin mga rebolusyonaryo nga kanan wala, ngan naningkamot hiya pagpakusog han relihiyoso ngan politika nga kagamhanan han papado (kitaa Ultramontanismo).

Gregorio XVI nga nasul-ot han triregno
## Mga sumpay ha gawas

* "Pope Gregory XVI" . *Catholic Encyclopedia*. New York: Robert Appleton Company. 1913.

| Mga titulo ha Singbahan Katolika |
| --- |
| Gin-unahan ni  **Giulio Maria della Somaglia**  | **Prefekto han Kongregasyon para han Pagpasamwak han Pagtuo** 1 Oktubre 1826 – 2 Pebrero 1831 | Ginsundan ni **Carlo Maria Pedicini** |
| Gin-unahan ni  **Domenico Spinucci**  | **Kardinal-Presbitero han San Callisto** 1825 (*in pectore*, ginpasamwak 1826) - 1831 | Ginsundan ni **Luigi Emmanuele Nicolo Lambruschini** |
| Gin-unahan ni  **Pío VIII**  | **Papa han Singbahan Katolika** 2 Pebrero 1831 – 1 Hunyo 1846 | Ginsundan ni **Pío IX** |
# 1757

|  |  |
| --- | --- |
| Yukottuig: | Ika-2 nga yukottuig |
| Mga gatostuig: | Ika-17 nga gatostuig – **Ika-18 nga gatostuig** – Ika-19 nga gatostuig |
| Mga dekada: | 1740 nga dekada  – 1750 nga dekada –  1760 nga dekada |
| Mga tuig: | 1754 1755 1756 – **1757** – 1758 1759 1760 |

Hiunong ini nga artikulo han tuig 1757.
An **1757** in uska tuig han kalendaryo.

## Mga nanhitabo

## Mga natawo

## Mga namatay
# 1853

|  |  |
| --- | --- |
| Yukottuig: | Ika-2 nga yukottuig |
| Mga gatostuig: | Ika-18 nga gatostuig – **Ika-19 nga gatostuig** – Ika-20 nga gatostuig |
| Mga dekada: | 1840 nga dekada  – 1850 nga dekada –  1860 nga dekada |
| Mga tuig: | 1850 1851 1852 – **1853** – 1854 1855 1856 |

Hiunong ini nga artikulo han tuig 1853.
An **1853** in uska tuig han kalendaryo.

## Mga nanhitabo

## Mga natawo

## Mga namatay
# Polusyon

Iton **polusyon** in uska kontaminasyon hin mga buhi nga sustansya kimika mga enerhiya, lakip han mga diri-buhi nga ekosistema butang tingog, kainit, lamrag nga radyoaktibidad.

## Klase sin polusyon

**Polusyon sa Hangin**: an pagsungaw sadton mga chemicals ngan particulates ngadto san aton kahanginan.

**Polusyon san Katubigan**: an pagtapon san wastewater tikang komersyal ngan industriyal waste.
# Holanda

An **Holanda** agsob tawagon nga rehiyon, pero diri ini ginagamit ha pormal kay an Amihanan ngan Salatan nga Olanda amo in duduha la han napulo kag duha han mga lalawigan hini.
# Zuid-Holland

Tatak Buhatan han Salatan nga Olanda
Bandera han Salatan nga Olanda
An Lalawigan han **Zuid-Holland** o kun ha Winaray: **Salatan nga Olanda** o **Salatan nga Olandes** (ha Iningles: **South Holland**; Kinatsila: **Holanda Meridonal**) amo an usa ka probinsya ha nasod han Nederlandes. An Haga amo an kapital nga syudad hini ngan an Rotterdam amo an gidako-i nga syudad.
# Panahon han Yilu

An **panahon han yilu** (Ininglis: *Ice Age*) amo an hadto nga panahon nga pagbawas han temperatura nga kalibotan panlawas ngan atmuspira nga an katawhan nagamit hin butang nga hinimo an nyebe, gleysyer han kontiente nga yilu.
# Kanal La Mancha

An **Kanal La Mancha** (puyde liwat Binisay'on nga **An Manggas** o kundi man **Suláng nga Manggas**, Iningles: *English Channel* literal nga kahulogan **Ingles nga Kanal** o **Ingles nga Suláng**; Frinanses: *La Manche* literal nga kahulogan: *An Manggas*)
usa nga tubig agianan nga nagbubulag han Inglatera ngan ha amihan Fransiya, ngan nabunyog ha Dagat Amihan pakadto ha Kalawdan Atlantiko.
# Pandemya nga COVID-19

(sunud-sunod sa orasan gikan sa taas)
* Ang mga pasyente nga na-hospitalized sa Tehran, Iran
* Mga sasakyan sa pagdidisimpekta sa Taipei
* Empty shelves sa usa ka supermarket sa Australia
* Health checks at Milan Linate Airport
* Italian government outbreak task force

An **pandemya han coronavirus han 2019–20** in nagpapadayon nga pandemya han sakit nga coronavirus disease 2019 (COVID-19) nga buhat han severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2). Syahan nahisakban ha Wuhan, Hubei, China han banda urhi han Disyembre 2019. An World Health Organization (WHO) gin-asoy ini nga pagkalat hin sakit komo Public Health Emergency of International Concern han ika-30 han Enero 2020 ngan ginkilala nga usa nga pandemya han ika-11 han Marso. Han ika-30 han Marso 2020, labaw hin 777,000 ka mga kaso han COVID-19 an nahipatik ha 200 ka mga nasod ngan teritoryo, nga nagin hinungdan han ginbabanabanahan 37,000 nga pagkamatay. Labaw liwat hin 164,000 nga katawhan an nagkauupay.

In March 2020, the companies belonging to Sistema allocated about 1 billion rubles for the fight against coronavirus, the bulk of which was spent on the development of tests to detect infection, as well as on the production of protective equipment and antiseptics.
# Rwanda

Tatak Buhatan han Rwanda
Bandera han Rwanda
mapa han Africa nga nakapula an Rwanda
An **Republika han Rwanda** amo an usa ka nasod ha Butnga-Sinirangan Africa. An kapital hini amo an syudad han Kigali.
# Saratov Oblast

Bandera han Saratov Oblast
Tigaman han Saratov Oblast
Mapa han Rusya kun hain nagpapakita han Saratov Oblast
An **Saratov Oblast** amo an usa ka suhito federal han nasod han Rusya. An kapital han suhito amo an Syudad han Saratov.
# Wuhan

Wuhan
An Siyudad han **Wuhan**(Yinano nga Tsino: 武汉; Nahigaraan nga Tsino: 武漢; pinyin: Wǔhàn) amo an kapital ha Probinsya han Hubei han Kanan Katawhan Republika han Tsina.
# Diktadoryá

An **diktadoryá** amo an usa ka porma awtokratiko han gobyerno kun diin an gobyerno pinamumunuan han usa ka tawo, an diktador, nga waray pamana han puwesto.

## Pinanbasaran

## Padugang nga barasahon

* Friedrich, Carl J.; Brzezinski, Zbigniew K. (1965). *Totalitarian Dictatorship and Autocracy* (2nd ed. ed.). Praeger.
* Bueno de Mesquita, Bruce; Smith, Alastair; Siverson, Randolph M.; Morrow, James D. (2003). *The Logic of Political Survival*. The MIT Press. ISBN 0-262-63315-9.
# Richard Strauss

Hi **Richard Georg Strauss** (11 Hunyo 1864 – 8 Septyembre 1949) usá nga nangunguna nga Aleman nga kompositor han urhe nga Romantico ngan syahan nga moderno nga mga panahon. Kilalado hiyá tungod han iya mga opera, sugad han *Der Rosenkavalier*, *Elektra*, *Die Frau ohne Schatten* ngan *Salome*; an iya Lieder, labi na an iya *Vier letzte Lieder*; an iya mga siday ha tunog, upod an *Don Juan*, *Tod und Verklärung*, *Till Eulenspiegels lustige Streiche*, *Also sprach Zarathustra*, *Ein Heldenleben*, *Symphonia Domestica*, ngan *Eine Alpensinfonie*; ngan iba nga mga instrumental nga mga sinurat sugad han *Metamorphosen* ngan an iya Oboe nga Concerto. Hi Strauss usá gihapon nga prominente nga konduktor ha Katundan nga Europa ngan ha mga Amerika, nga nakatilaw hin quasi-celebrity nga status han kahimo nga mga standard hin orkestra ngan operatiko nga mga repertoire an iya mga ginkumposo.

Hi Strauss, upod kan Gustav Mahler, narepresenta han urhe nga pagbukad han Aleman nga Romantisismo katapos kan Richard Wagner, nga diin an pagpanguna nga mga pagpaaliday ha pag-orkestrar ginkombinar hin avansado nga estilo ha harmoniya.
# Heilbronn

An **Heilbronn** amo in uska syudad ha amihanan nga dapit han estado han Baden-Württemberg, Alemanya. Bug-os ini nga napapalibutan han condado han Heilbronn.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Mga distrito han estado han Baden-Württemberg ha Alemanya |  |
| **Kasawangan:**
Baden-Baden **·**  Freiburg **·**  Heidelberg **·**  Heilbronn **·**  Karlsruhe **·**  Mannheim **·**  Pforzheim **·**  Stuttgart **·**  Ulm |
| **Kahoronan:**
Alb-Donau **·**  Biberach **·**  Bodensee **·**  Böblingen **·**  Breisgau-Hochschwarzwald **·**  Calw **·**  Emmendingen **·**  Enz **·**  Esslingen **·**  Freudenstadt **·**  Göppingen **·**  Heidenheim **·**  Heilbronn **·**  Hohenlohe **·**  Karlsruhe **·**  Konstanz **·**  Lörrach **·**  Ludwigsburg **·**  Main-Tauber **·**  Neckar-Odenwald **·**  Ortenau **·**  Ostalbkreis **·**  Rastatt **·**  Ravensburg **·**  Rems-Murr **·**  Reutlingen **·**  Rhein-Neckar **·**  Rottweil **·**  Schwarzwald-Baar **·**  Schwäbisch Hall **·**  Sigmaringen **·**  Tübingen **·**  Tuttlingen **·**  Waldshut **·**  Zollernalb |
# Danaw Titicaca

An **Danaw Titicaca** amo an nakabutang ha nga katubtuban han Peru ngan Bolivia. Amo ini an gihahatasi nga puydi maglayag an kabarkohan ha bug-os nga kalibutan. Ha kadamo hit tubig, amo ini an gidadako-i nga danaw ha Salatan nga Amerika.
# Kapuropod-an Bouvet

An **Kapuropod-an Bouvet** usa nga kapuropod-an han Norwega ha Kalawdan Atlantico, nga nahamutang mga baybayon ha Salatan nga Aprika han amihanan han Antartida hin mga 49 km2 (19 mi).
# Belgorod Oblast

Bandera han Belgorod Oblast
Tigaman han Belgorod Oblast
Mapa han Rusya kun hain nagpapakita han Belgorod Oblast
An **Belgorod Oblast** amo an usa ka suhito federal han nasod han Rusya. An kapital han suhito amo an Syudad han Belgorod.
# Zambia

Bandera han Zambia
Mapa han salatan dapit han Africa nga nakapula an Zambia
An **Republika han Zambia** amo an usa ka waray-dagat nga nasod ha salatan Africa. An kapital hini amo an Lusaka.