# Ampibyan

| Amphibia |
| --- |
|  |
| Siyentipiko nga pagklasipika |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ginhadi-an: | Animalia  |
| Phylum: | Chordata  |
| Klase: | **Amphibia**  |

 |
| Binomial nga ngaran |
| **Amphibia**  |

**Amphibia** (*Amphibia*) in uska classis han Chordata. An Amphibia in nahilalakip ha phylum nga Chordata, ngan regnum nga Animalia. An classis nga Amphibia naglalakip hin 6439 ka mga species, sumala ha Catalogue of Life. An **ampibyan** in may mahagkot nga dugo nga mga hayop, nga kun bata pa aada ha tubig nahinga, ngan kun gurang na nahinga hit hangin.

## Ebolusyon

An una na dako na grupo san mga ampibyan nadevelop sadton Devonian period, mga 370 milyon katuig an nakalabay, gikan san mga lobe-finned fish pareho san yana na coelacanth ngan *lungfish*, na gintubuan sin mga multi-jointed mali-tiil na paripik na may kuramoy ngan ginagamit nira pagkamang sa ilarum sa dagat. May mga isda na nagkamay'ada primitibo na baga para makabulig sa kanra pagginhawa sa hangin sa mga *Devonian swamps* na kulang sin oxygen. Ginamit liwat nira an kanra makusog na parikpik pagbutwa sa tubig ngan pagtungtong sa mamara na tuna. Sa kadayunan, an kanra tul'anan na parikpik nag-*evolve* para magin siki ngan nagin ninuno san natanan na tetrapod, kaupod na an mga moderno na ampibyan, reptilya, katamsihan, ngan mammal. Bisan kun nakakamang sira sa mamara na tuna, kadam'an sini na mga *prehistoric* na tetrapodomorph na kaisdaan naistar pa gihapon sa tubig. Nagtikang madevelop an kanra baga, pero naginhawa pa gihapon gamit an ira hasang.

An sayo san mga nauna na mga primitibo na ampibyan amo an *Ichthyostega*. May'ada in irong ngan mas efficiente na baga. May'ada ini upat na magtibay na tiil, may liog, may ikog na may parikpik ngan bungo na pareho san *lobe-finned* na isda, an *Eusthenopteron*. Nag-*evolve* an mga ampibyan para makagawas sa tubig sin mas hilaba na panahon. Nag-*improve* an kanra mga baga ngan nagbug'at ngan nagrig'on an kanra maga tul'an.

## Klasipikasyon

Sakop sa *class Amphibia* an natanan na *tetrapod vertebrates* na diri *amniotes*. Binabahin an ampibya sa tulo na *subclasses*, duha sini an *extinct*:

```
   *Subclass Labyrinthodontia†* (damo na Paleozoic ngan Mesozoic na grupo)
   *Subclass Lepospondyli†* (dito na Paleozoic na grupo, danay sakob an *Labyrinthodontia*)
   *Subclass Lissamphibia* (natanan na moderno na ampibyan, sakob an katsapa, *salamanders*, ngan *caecilians*)
       *Order Anura* (mga katsapa): tikang sa *Jurassic* tubtob yana —6,200 na species sa 53 na pamilya
       *Order Caudata or Urodela* *(salamanders, newts)*: tikang sa *Jurassic* tubtob yana —652 na species sa 9 na pamilya
       *Order Gymnophiona or Apoda* *(caecilians*): tikang sa Jurassic tubtob yana —192 na species sa 10 na pamilya
```

An kadamo sa *species* sa kada grupo na depende sa *taxonomic classification* na ginsusunod. An duha na pinakakomon na sistema amo an klasipkasyon na gin sunod sa *website AmphibiaWeb*, University of California (Berkeley) ngan an klasipikasyon san herpetologist na si Darrel Frost ngan an *American Museum of Natural History*

An kladograma hini sumala ha Catalogue of Life:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Chordata  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **amphibia** |

|  |  |
| --- | --- |
|  |
Anura |
|  |
|  |
Caudata |
|  |
|  |
Gymnophiona |
|  |

 |
|  |
|  |
Actinopterygii |
|  |
|  |
Appendicularia |
|  |
|  |
Ascidiacea |
|  |
|  |
Aves |
|  |
|  |
Cephalaspidomorphi |
|  |
|  |
Cephalochordata |
|  |
|  |
Elasmobranchii |
|  |
|  |
Holocephali |
|  |
|  |
Mammalia |
|  |
|  |
Myxini |
|  |
|  |
Reptilia |
|  |
|  |
Sarcopterygii |
|  |
|  |
Thaliacea |
|  |

 |
|  |

## Pinanbasaran

## Padugang nga barasahon

* Carroll, Robert L. (1988). *Vertebrate Paleontology and Evolution*. W. H. Freeman. ISBN 978-0-7167-1822-2.
* Carroll, Robert L. (2009). *The Rise of Amphibians: 365 Million Years of Evolution*. Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-9140-3.
* Duellman, William E.; Linda Trueb (1994). *Biology of Amphibians*. Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-4780-6.
* Frost, Darrel R.; Grant, Taran; Faivovich, Julián; Bain, Raoul H.; Haas, Alexander; Haddad, Célio F.B.; De Sá, Rafael O.; Channing, Alan; Wilkinson, Mark; Donnellan, Stephen C.; Raxworthy, Christopher J.; Campbell, Jonathan A.; Blotto, Boris L.; Moler, Paul; Drewes, Robert C.; Nussbaum, Ronald A.; Lynch, John D.; Green, David M.; Wheeler, Ward C. (2006). "The Amphibian Tree of Life". *Bulletin of the American Museum of Natural History*. **297**: 1–291. doi:10.1206/0003-0090(2006)297[0001:TATOL]2.0.CO;2. Batakan:Hdl.
* Pounds, J. Alan; Bustamante, Martín R.; Coloma, Luis A.; Consuegra, Jamie A.; Fogden, Michael P. L.; Foster, Pru N.; La Marca, Enrique; Masters, Karen L.; Merino-Viteri, Andrés; Puschendorf, Robert; Ron, Santiago R.; Sánchez-Azofeifa, G. Arturo; Still, Christopher J.; Young, Bruce E. (2006). "Widespread amphibian extinctions from epidemic disease driven by global warming". *Nature*. **439** (7073): 161–167. doi:10.1038/nature04246. PMID 16407945.
* Stuart, Simon N.; Chanson, Janice S.; Cox, Neil A.; Young, Bruce E.; Rodrigues, Ana S. L.; Fischman, Debra L.; Waller, Robert W. (2004). "Status and trends of amphibian declines and extinctions worldwide". *Science*. **306** (5702): 1783–1786. doi:10.1126/science.1103538. PMID 15486254.
* Stuart, S. N.; Hoffmann, M.; Chanson, J. S.; Cox, N. A.; Berridge, R. J.; Ramani, P.; Young, B. E., ed. (2008). *Threatened Amphibians of the World*. Published by Lynx Edicions, in association with IUCN-The World Conservation Union, Conservation International and NatureServe.. ISBN 978-84-96553-41-5.   Ginhipos 2014-10-30 han Wayback Machine
* Dorit, R. L.; Walker, W. F.; Barnes, R. D. (1991). *Zoology*. Saunders College Publishing. ISBN 978-0-03-030504-7.
* Stebbins, Robert C.; Cohen, Nathan W. (1995). *A Natural History of Amphibians*. Princeton University Press. ISBN 978-0-691-03281-8.

## Mga sumpay ha gawas

* Amphibians - AnimalSpot.net
* ArchéoZooThèque : Amphibians skeletons drawings Ginhipos 2013-07-26 han Wayback Machine : available in vector, image and PDF formats
* Amphibian Specialist Group
* Amphibian Ark
* AmphibiaWeb
* Global Amphibian Assessment Ginhipos 2011-04-12 han Wayback Machine
* Amphibian vocalisations on Archival Sound Recordings Ginhipos 2010-05-26 han Wayback Machine