Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Typhoid

An **hiranat nga typhoid** (Ininglis: *typhoid fever*) amo an sakit ha simptoma han durudilain nga hirungdan ha bakterya *Salmonella enterica*. Iton infesyon han pagkaon ngan danay ha hugaw.
# Tula, Rusya

Tigaman han Tula
Bandera han Tula
An **Tula** amo an kapital nga syudad han Tula Oblast han nasod han Rusya

## Mga sumpay ha gawas

* Портал города Тула
# Hayao Miyazaki

Hi **Hayao Miyazaki** (宮崎 駿, *Miyazaki Hayao*; natawo han Enero 5, 1941) in usa nga Hapones nga animador, direktor, produser, tagasurat nga senaryo, awtor ngan artista han manga.
# Dwight D. Eisenhower

Dwight D. Eisenhower (1959)
Hi **Dwight David "Ike" Eisenhower** (Oktubre 14, 1890 – Marso 28, 1969) usa nga Heneral han Ehersito (o heneral hin lima ka bitoon) han Ehersito han Estados Unidos ngan amo an ikakatloan kag-upat nga Mangulo han Estados Unidos (Enero 20, 1953 – Enero 20, 1961).
# Kanser han baga

An **kanser han baga** amo an usa ka malignant nga mga sakit kun diin an usa ka tumor han tisyu mga selula nagpapakita hin metastasis diri mapupugngan nga pagdamo pagsulong ngan carcinoma pagkalata ha iba nga parte han baga.
# Perestroika

An **perestroika** (Ruso: перестройка) amo an paglihok ha Rusya nga diin an mga reformasyon ginbabahin tungod ha ira lahi ngan politiko han Mikhail Gorbachev ha ginbubulag han Partido Komunista han Unyon Sobyet tikang 1987.
# Mangulo han Estados Unidos

| Mangulo han Estados Unidos han Amerika
 *President of the United States of America* |
| --- |
| **Bandira han Mangulo** |
| **Selyo han Mangulo** Ehekutibo nga sanga han kagamhanan han Estados Unidos Ehekutibo nga Opisyo han Mangulo |
| **Yanâ nga nalíngkod Donald Trump** tikang han Enero 20, 2025 (2025-01-20) |
| Estilo | *Mr. President* (dirì-pormal) *The Honorable* (pormal) *His Excellency* (ha internasyonal nga pagsurat) |
| Lingkoranan |
White House |
| Nagbubutang ha pwesto |
Kolehiyo Elektoral han Estados Unidos |
| Kaiha hin pag-alagad |
Upat-ka-tuig nga panahón hin serbisyo nga makakabálik hin maka-usá (Amendment XXII) |
| Nagtikang nga nagkapot |
George Washington |
| Pagkahimo |
Marso 4, 1789 (1789-03-04) |
| Sweldo |
$400,000 hin tinu-ig |
| Websayt | WhiteHouse.gov |

An **Mangulo han Estados Unidos** o **Presidente han Estados Unidos** (ha Ininglis: **President of the United States**) amo an nangungulo-hin-bansa o estado ngan nangungulo-han-kagamhanan o gobyerno han Estados Unidos ngan amo an gihataasi nga opisyal ha politika han Estados Unidos ha impluwensya ngan pagkilala. An Mangulo amo an nangungulo han ehekutibo nga sanga han federal nga kagamhanan o gobyerno federal ngan uusa ini han duha nga mga opisyal ngan napipili ha bug-os nga nasod (an usa pa nga opisyal amo an Sugbong-Mangulo han Estados Unidos.

Upod han mga kagamhanan ngan mga buruhaton, an Artikulo II han Konstitusyon han Estados Unidos nagtutugon han Mangulo nga "magtuman hin túptop" (*faithfully execute*) han balaodnon federal, naghihimo han Mangulo nga Komandante-en-Hefe han armado-nga-kusog han Estados Unidos, nagtutugot han Mangulo hin pagpili ngan pagnominar hin mga opisyal ha ehekutibo ngan maghuhukom nga sanga han kagamhanan pinaagi ha sagdon ngan pagtugot han Senado han Estados Unidos, ngan nagtutogot han Mangulo nga maghatag hin pagkuha-hin-sirot (*pardon*) ngan pagpugong-hin-pagsirot (*reprieve*).

Na-iilihir o napipili an Mangulo hin diri-direkta nga paagi han katawhan pinaagi han Kolehiyo Elektoral ngadto hin panahon-hin-pag-alagad nga upat ka tuig. Tikang han 1951, an mga Mangulo puyde la mag-alagad hin duha ka panahon-hin-pag-alagad sumala han ika-Karuhaan-kag-Lima nga Pagliwat han Batakan-Balaod.

Mga kap-atan-kag-tulo nga tawo napili o sinmunod ngadto han puwesto han Mangulo, nga nag-alagad hin kalim-an kag unom nga mga upat-ka-tuig hin panahon-hin-pag-alagad.

Han Enero 20, 2025, hi Donald Trump nahimo nga amo an ika-karuhaan-kag-unom ngan yana-nga-Mangulo.

## Mga tigaman

## Mga kasarigan
# Syensya panmilitar

An **Syensya panmilitar** in pamaagi hin pagpabuhat han nasodnon nga polisiya han depensa nga makahimo hin capas panmilitar ha pagpatrabaho han mga syentipiko panmilitar lakip an mga teyorista, nanhahalikwat, magsasari nga syentipiko, aplikado nga syentipiko, mag-dedesenyo, mga inhenyero, mga mag-sasari nga teknisyan, ngan trabahante han militar nga responsable hin panguna nga paggawas.
# Pinulongan Hebreo

An **Hinebreo** amo an usa ka Norte-Katundan pinulognan Semitiko nga tuminongnong ha Israel, nga ginluluwas sobra 9 milyones ka tawo ka bug-os nga kalibutan. Ha kaagi, ini in senesering nga lingguwahe han mga Israelita ngan an ira kaapuy-apuyan, bisan ini nga ngaran han lingguwahe in waray nakasurat ha Tanakh. An gisyahani nga ehemplo han sinurat nga Paleo-Hebreo in nagtitikang ha ika-10 siglo BCE. An Hebreo in nalalakip ha Katundan Semitiko nga sanga han Afroasiatico nga banay hin mga pinulongan. An Hebreo amo nala an nabubuhi nga nasalin han lingguwahe Cananeas, ngan amo la an tinuod nga malinampuson nga napabanhaw nga namatay nga pinulongan.

An Hebreo naundang magin pan-adlaw-adlaw nga linuluwas nga lingguwahe didto ha butnga han 200 ngan 400 CE, nga nagtipalusad an paggamit kahuman la han mga rebelyon Bar Kokhba. An Aramaic ngan an Griyego in gingagamit na hadin panahon komo mga pinulongan internasyunal, labi na ha mga elite ngan immigrante. nabuhi la ini ngadto ha Kapanahonan han Kabutngaan nga pinulongan han lituhiya han mga Hudyo, literatura han mga Rabino, ha pakikipagnegosyohan han mga Hudyo ha ira kalugaringon, ngan ha mga siday. Han ika-19 siglo, ini in ginbuhi komo usa nga linuluwas ngan pinulongan pan-literatura. Ini nagin lingua franca han mga Palestino nga Hudyo, ngan sinmunod liwat an Estado han Israel. Sumala han Ethnologue, han 1998, ini an pinulongan han 5 ka milyon katawo ha bug-os nga kalibutan. Masunod la ha Israel, an Estados Unidos an ikaduha ha may gidamoi nga naggamit hin Pinulongan Hebreo nga populasyon, nga may-ada mga 220,000 nga tadong manluwas.

An Moderno nga Hebreo usa ha duha nga opisyal nga lingguwahe han Estado han Israel ( an usa pa amo an Moderno nga Istandarte nga Arabiko), samtang an Pre-moderno nga Hebreo in gingamit han pangadi ngan pag-aram ha mga komunidad Hudyo ha bug-os nga kalibutan ha yana. An Samaritan nga dialecto in gingagamit liwat nga liturhikal nga dila han mga Samaritano, samtang an moderno nga Hebreo o Arabica an ira ginluluwas ha pan-adlaw-adlaw. Komo usa nga langyaw nga pinulongan, ini in gin-aaram kasagaran han mga Hunyo ngan mga mag-aaram han Judaismo ngan Israel, ngan an mga archaeolohita ngan lingguistika nga espesyalsta ha Butnga nga Sinirangan ngan an ira mga sibilisasyon, sugad liwat han mga theolohiko ha mga seminaryo han Kristiyano.

An Torah (an syahan nga lima nga libro), ngan an kadam-an han nasasalin nga Hebreo nga Bibliya in sinurat ha Hebreo nga Biblica, nga an kadam-an ha pagkayana nga porma tikang ha mga dialecto nga an mga mag-aaram natuo nga nagrabong ha mga ika-6 siglo BCE, ha mga oras han pagdakop ha mga Babilonia. Tungod hini nga rason, an Hebreo tinatawag liwat han mga Hudyo nga Leshon Hakodesh (לשון הקדש‬), "an Baraan nga Pinulongan", tikang ha hadto nga panahon.

## Mga tigamnan

## Pinanbasaran

* Zuckermann, Ghil'ad, 2003. *Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew*. Palgrave Macmillan. (ISBN 9781403917232 / ISBN 9781403938695)

Wikipedia
 Pinulongan Hebreo nga edisyon han Wikipedia, an gawasnon nga ensayklopedya
# Lungib

Lungíb
An **lungíb** usa nga natural nga ilarom han katunaan nga espasyo nga puydi sudlan hin tawo. Ini an nahurma tungud nga ini antis anay adtu ha ilarum nalawus an tubig ha iya u may-naagi nga tubig ha iya. Nahurma an mga taglais ngan danay taglais tungud han tubig.

## Mga kasarigan
# Kuryente elektrisidad

An **Kuryente elektrisidad** may kasirigngon, depende ha paggamit, amo an usa nga awas han karga hin elektrisidad (panhitabo) o kalaksi han pag-awas han karga elektrisidad (kantidad).

## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas

* Allaboutcircuits.com, a useful site introducing electricity and electronics
# Kalayo

Dako nga **kalayo**
An **kalayo** amo an reaksyon kemikal han mga masurunog nga materyales, nga naghahatag hin lamrag ug pasò, ngan iba pa nga butang sugad hit carbon dioxide ug tubig. Kinahanglan hin oxygen, súngò (fuel) ngan pasò para magkamayda hin kalayo.
Ini in nakakasakit kun daku na sanglit kinahanglan an paghirot hini nga ilimintu.

## Pinanbasaran

## Bibliograpiya

* Karki, Sameer (2002). "Community Involvement in and Management of Forest Fires in South East Asia" (PDF). Project FireFight South East Asia. Ginhipos tikang han orihinal (PDF) han 2009-02-25. Ginkuhà 2009-02-13. Cite journal requires `|journal=` (help)
* Haung, Kai. 2009. Population and Building Factors That Impact Residential Fire Rates in Large U.S. Cities. Applied Research Project. Texas State University. TXstate.edu Ginhipos 2012-03-08 han Wayback Machine
* Lentile, Leigh B.; Holden, Zachary A.; Smith, Alistair M. S.; Falkowski, Michael J.; Hudak, Andrew T.; Morgan, Penelope; Lewis, Sarah A.; Gessler, Paul E.; Benson, Nate C (2006). "Remote sensing techniques to assess active fire characteristics and post-fire effects". *International Journal of Wildland Fire*. **3** (15): 319–345. doi:10.1071/WF05097. Ginhipos tikang han orihinal han 2014-08-12. Ginkuhà 2015-02-01.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
* Kosman, Admiel: Sacred fire Ginhipos 2015-10-15 han Wayback Machine. In: Thu, January 13, 2011.

## Mga sumpay ha gawas

* How Fire Works at HowStuffWorks
* What exactly is fire? from The Straight Dope
* On Fire, an Adobe Flash-based science tutorial from the NOVA (TV series)
* Spiral flames in microgravity Ginhipos 2010-03-19 han Wayback Machine
* moebuildingcontrol.co.uk Ginhipos 2014-12-18 han Wayback Machine - UK Guidance on fire safety codes and fire engineering
* Smokey Bear - Prevent Wildfires
* Fun Uses with Fire with a Rubens' Tube
* 20 Things You Didn't Know About... Fire from *Discover* magazine
# Tuareg

An **Tuareg** (Arabo: طوارق; ⴾⵍ ⵜⵎⵛⵈ / *Kel Tamsheq*), usa nga katawhan ha desyerto ha Sahara nga natudlok ha pito ka mga grupo etniko ha Berber nga palad ha Amihanan nga Apriká, diri angay ikalipat ha salatan-katundan ha Libya ngan salatan mga nasod han Algeria, Niger, Mali ngan Burkina Faso. Usa ini nga tuareg nga pulong nga may buot signgon nga yinaknan ikang ha alpabeto nga pagkita ha *Tifinagh*.
# Zaire

An **Zaire** ngaran kilala komo **Republika han Zaire** (Pranses: *République du Zaïre*) amo an usa ka estado ha soberano tikang 1971 tubtob 1997 ha Butnga nga Aprika hini yana an nasod han Republika Demokratika han Congo.
# West-Vlaanderen

An **West-Vlaanderen** (Iningles: *West Flanders*, Inolandes: *West-Vlaanderen*, Inaleman: *Westflandern*, Frinanses: *Flandre occidentale*) amo in uska lalawigan ha Vlaams Gewest ha nasod han Belhika.