Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Panhitabo nga meteor ha Rusya hadton 2013

An **panhitabo nga meteor ha Rusya hadton 2013** in nahitabo han aga hadton 15 Pebrero 2013 ha bawbaw han Salatan nga Ural, Rusya, han mga 09:15 lokal nga oras (03:15 UTC). May-ada diri maubos ha usa nga butang nga linmabay ha aga nga langit nga may-ada kalaksi nga diri maubos hin 54,000 km per ora ngan nabuak ha bawbaw han syudad han Chelyabinsk. An pinakadako nga butang in baga nakaigo ha Danaw Chebarkul. An Rinuso nga ahensya hin notisya RIA Novosti in nagyakan nga an mga opisyales in nakasabot hin butnga-nga-kahanginan nga pabuto nga may-ada altitud nga mga 10,000 metros. An Rusyano Akademya hin mga Syensya in nagbanabana nga an meteor in may-ada kabug-atan nga mga 10 tonelada.

## Syahan nga mga sumat

An mga lokal nga molupyo in nagsering nga nakasaksi hira hin masilaw kaduro nga nasusunog nga mga butang ha langin han Chelyabinsk, Sverdlovsk, ngan mga rehiyon Orenburg mgam sapit nga mga rehiyon ha Kazakhstan. An mga amateur video in nagpapakita nga baga bola nga kalayo nga naglalabay ha langit ngan may-ada uska makusog nga sonic boom kahuman. May-ada oras nga an butang in malamrag hin duro nga naghatag ini hin mga lambong. Diri maubos hin 20 nga mga kabataan an nasamad han nagbuto an mga bintana han uska eskoylahan ngan kindergarten. Sumala han Associated Press, nabatian nira nga nagsering an tigbaba han ministro han interyor nga ginbabanabanahan 600 m² han atop han usa nga pabrika hin zinc in narumpag hini nga panhitabo.

Ha Kazakhstan, an mga opisyales in nagsering nga namimiling hira hin posible duha nga mga waray-kasasabti nga mga butang nga puydi nagpatuna ha Lalawigna han Aktobe, sapit han apektado nga mga rehiyon han Rusya.

Hi Dmitry Medvedev, an Primo Ministro han Rusya, in nagkompirma nga uska meteor an inmigo ha Rusya ngan nagsering nga pruweba nga an "bug-os nga planeta" in natatablan hin mga meteor ngan uska sistema in kinahanglan para mapanalipod an planeta han kaparehas nga mga panhitabo ha sunod nga panahon. Ini nga panhitabo in ginsesering komo pabuto ha kahanginan (uska pagbuto hin uska meteor han paglabay ha atmospero.

## Mga nasamad

Han 15 Pebrero 2013, lapos hin 700 nga mga tawo in nag-aro hin atensyon medikal ha Chelyabinsk Oblast, nga naglalakip hin 159 ka mga kabataan. An mga opisyales han kaupayan hin panlawas in nagsering nga 112 nga mga tawo in na-ospital, nga may-ada duha nga nahisumat nga ginsesering han mga opisyales nga grabe in kahimtang. Kadam-an nga mga tawo nga nasamad in tungod han nagkabubuong nga mga bildo.
# Metal alkali

An **metal alkali** in sagunson nga mga elemento kimikal ha lithium (Li), sodium (Na), potassium (K), rubidium (Rb), caesium (Cs) ngan francium (Fr) nga naglalakip han mga taramdan peryodika nga elemento kimikal nga may ihap atomica grupo 1, tikang ha hidroheno.
# 310 UC

|  |  |
| --- | --- |
| Yukottuig: | Ika-1 nga yukottuig UC |
| Mga gatostuig: | Ika-5 nga gatostuig UC – **Ika-4 nga gatostuig UC** – Ika-3 nga gatostuig UC |
| Mga dekada: | 320 nga dekada UC  – 310 nga dekada UC –  300 nga dekada UC |
| Mga tuig: | 313 UC 312 UC 311 UC – **310 UC** – 309 UC 308 UC 307 UC |

An **310 UC** (ugsa kan Cristo) in uska tuig han kalendaryo.

## Mga nanhitabo

## Mga natawo

## Mga namatay
# Enero 16

Batakan:EneroKalendaryo2026
An **Enero 16** an ika-16 nga adlaw han tuig han kalendaryo Gregoriano. Mayda pa 349 nga adlaw (350 kon *leap year*) nga nahabilin hit tuig.

## Mga Importante nga Nahinabo Yana nga Adlaw

## Mga Natawo Yana nga Adlaw

## Mga Namatay Yana nga Adlaw

* 1957 - Arturo Toscanini, Italyano nga konduktor hin musika (natawo 1867)

## Mga Ginsaurog Yana nga Adlaw

## Mga Sumpay ha Gawas

* BBC: On This Day
* Today in History: January 16 Ginhipos 2005-10-28 han Wayback Machine

|  |
| --- |
| Enero (Paniniyahan) | Pebrero (Hurawbisbis) | Marso (Karayapanhon) | Abril (Tugastugasan) | Mayo (Badlukan) | Hunyo (Purukpukay) | Hulyo (Sakahon) | Agosto (Hungodhungod) | Septyembre (Tambalanga) | Oktubre (Kuskos) | Nobyembre (Panlinti) | Disyembre (Panlagkat) |
# Dagat Sibuyan

An **Dagat Sibuyan** usa nga gutiay nga dagat ha Pilipinas, nga nagbubulag han Visayas ngadto ha amihanan nga puro han Pilipinas nga Luzon.

Napapalibotan ini han puro han Panay ha salatan, Mindoro ha katundan, Masbate ha sinirangan, ngan ha amihanan Marinduque ngan Rawis han Bicol ha puro han Luzon.

An **Dagat Sibuyan** ginkakasumpayan han Dagat Sulu pinaagi han Estrecho han Tablas ha katundan, Dagat han Salatan nga Tsina pinaagi han Agianan han Isla Verde ha amihanan-katundan, an Dagat han Kabisay-an pinaagi han Kanal han Jintotolo ha salatan-sinirangan. An Kapuropod-an Romblon aada ha sulod han **Dagat Sibuyan**.
# Nasodnon nga parke

Nasodnon nga parke in Argentina

Iton **nasodnon nga parke** in us'ka reserva hin natural, tunga-tunga nga natural, o ginpadukwag nga tuna nga gintatag-iyahan o gin-aasoy han us'ka soberanyo nga estado.
# Chad

Bandera han Chad
Mapa nga nagpapakita han Nasod han Chad
An **Republika han Chad** amo an usa ka nasod ha butnga han Africa. An kapital han nasod amo an Syudad han N'Djamena.
# Bernardo Bertolucci

Hi **Bernardo Bertolucci** (natawo hadton 16 Marso 1941 - 26 November 2018) usa nga Italyano nga direktor hit pelikula ngan manunurat para hit pelikula.
# Musika

An **Musika** usa nga forma hin pag-expresar pinaagi ha takna nga nagamit han mga istruktura han mga tingog o mga tunog nga silencio. Ini an paghimo hin mga komplekado nga mga forma ha takna pinaagi hin paghimo hin mga pattern ngan mga kombinasyon hin natural nga stimuli, pinaagi ha tunog o tingog. Komo buruhaton hin katawhan, iton musika puyde gamiton para hin mga artistiko o aestetiko, pagkomunikar, pagli-aw, o pan-seremonyas nga mga paggamit. An mga depinisyon kon ano iton musika nag-iiba depende ha kultura ngan kontexto sosyal.

## Pinanbasaran

## Padugang nga barasahon

* Colles, Henry Cope (1978). *The Growth of Music: A Study in Musical History*, 4th ed., London: Oxford University Press. ISBN 0-19-316116-8 (1913 edition online at Google Books)
* Harwood, Dane (1976). "Universals in Music: A Perspective from Cognitive Psychology". *Ethnomusicology*. **20** (3): 521–33. doi:10.2307/851047.
* Small, Christopher (1977). *Music, Society, Education*. John Calder Publishers, London. ISBN 0-7145-3614-8

## Mga sumpay ha gawas

* BBC Blast Music Ginhipos 2013-03-29 han Wayback Machine For 13–19-year-olds interested in learning about, making, performing and talking about music.
* The Virginia Tech Multimedia Music Dictionary Ginhipos 2014-10-22 han Wayback Machine, with definitions, pronunciations, examples, quizzes and simulations
* The Music-Web Music Encyclopedia Ginhipos 2017-07-29 han Wayback Machine, for musicians, composers and music lovers
* Dolmetsch free online music dictionary, complete, with references to a list of specialised music dictionaries (by continent, by instrument, by genre, etc.)
* Musical Terms – Glossary of music terms from Naxos
* "On Hermeneutical Ethics and Education: Bach als Erzieher" Ginhipos 2013-07-27 han Wayback Machine, a paper by Prof. Miguel Ángel Quintana Paz in which he explains the history of the different views hold about music in Western societies, since the Ancient Greece to our days.
* Monthly Online Features From Bloomingdale School of Music Ginhipos 2016-05-29 han Wayback Machine, addressing a variety of musical topics for a wide audience
* Arts and Music Uplifting Society towards Transformation and Tolerance Ginhipos 2020-01-17 han Wayback Machine Articles meant to stimulate people's awareness about the peace enhancing, transforming, communicative, educational and healing powers of music.
* Scientific American, *Musical Chills Related to Brain Dopamine Release*
# 1920

|  |  |
| --- | --- |
| Yukottuig: | Ika-2 nga yukottuig |
| Mga gatostuig: | Ika-19 nga gatostuig – **Ika-20 nga gatostuig** – Ika-21 nga gatostuig |
| Mga dekada: | 1910 nga dekada  – 1920 nga dekada –  1930 nga dekada |
| Mga tuig: | 1917 1918 1919 – **1920** – 1921 1922 1923 |

Hiunong ini nga artikulo han tuig 1920.
An **1920** in uska tuig han kalendaryo.

## Mga nanhitabo

## Mga natawo

## Mga namatay
# Kyiv

An **Kyiv** (/ˈkiːjɪv/ kee**-yiv*, /kiːv/ *keev*; Inukranyano: Київ, ginluluwás [ˈkɪjiu̯] ( pamati-a)) o kundi man **Kiev** (/ˈkiːɛv/, kee**-ev*, tikang han Rinuso: Киев), amo an kapital o pamunuan ngan syudad nga gidamoi hin molupyo ha Ukranya. Nahamutang iní ha amihan-butnga nga dapit han Ukranya sapit han Salog Dnieper. Tíkang han 1 Enero 2021, an kamolupyohan hiní gintalaan nga 2,962,180, nga diin naghimo iní han Kyiv nga ika-pitó nga gidamoi hin molupyo nga syudad ha Europa.

## Mga tigaman

## Mga pinambasaran
# Susan B. Anthony

Hi **Susan Brownell Anthony** (Pebrero 15, 1820 – Marso 13, 1906) in kilala nga Amerikano nga pinuno hin katungod sibil nga nagbuhat hin mahinungdanon nga papel han ika 19 gatostuig gios kanan babaye katungod ha pagpakilala hin katungod makapagbotos an mga babaye ha Estados Unidos.
# George Washington

| George Washington |
| --- |
|  |
|  |
| Syahan nga Mangulo han Estados Unidos |
| **Ha puwesto** Abril 30, 1789 – Marso 4, 1797 |
| Sugbong Mangulo |
John Adams |
| Gin-unahan ni |
Gintukod an posisyon |
| Ginsundan ni |
John Adams |
| Senyor nga Opisyal han Army |
| **Ha puwesto** Hulyo 13, 1798 – Disyembre 14, 1799 |
| Gin-appoint ni |
John Adams |
| Gin-unahan ni |
James Wilkinson |
| Ginsundan ni |
Alexander Hamilton |
| Komandante-en-Hefe han Army Kontinental |
| **Ha puwesto** Hunyo 15, 1775 – Disyembre 23, 1783 |
| Gin-appoint ni |
Kongreso Kontinental |
| Gin-unahan ni |
Gintukod an posisyon |
| Ginsundan ni |
Henry Knox (Senyor nga Opisyal han Army) |
| Delegado ngadto han Ikaduha nga Kongreso Kontinental tikang ha Virginia |
| **Ha puwesto** Mayo 10, 1775 – Hunyo 15, 1775 |
| Gin-unahan ni |
Gintukod an posisyon |
| Ginsundan ni |
Thomas Jefferson |
| Delegado ngadto han Syahan nga Kongreso Kontinental tikang ha Virginia |
| **Ha puwesto** Septyembre 5, 1774 – Oktubre 26, 1774 |
| Gin-unahan ni |
Gintukod an posisyon |
| Ginsundan ni |
Ginwara an posisyon |
|  |
| Personal nga mga detalye |
| Natawo |
Pebrero 22, 1732(1732-02-22) Westmoreland, Virginia |
| Namatay | Disyembre 14, 1799 (edad 67) Mount Vernon, Virginia, U.S. |
| Partido nga politikanhon |
Independente |
| (Mga) Asawa |
Martha Dandridge Custis |
| Propesyon |
Magtaranom Opisyal |
| Mga premyo |
Congressional Gold Medal Thanks of Congress |
| Pirma |  |
| Serbisyo militar |
| Allegiance |  Gran Bretanya  Estados Unidos |
| Sangá/serbisyo |
Virginia provincial militia Army Kontinental Army han Estados Unidos |
| Mga tuig hin serbisyo |
Militia: 1752–1758 Continental Army: 1775–1783 Army: 1798–1799 |
| Ranggo |  Tenyente nga Heneral Heneral han mga Army (katapos han kamatay: 1976) |
| Mga Command |
Virginia Colony's regiment Continental Army United States Army |
| Mga pag-awayan/mga gera |
French and Indian War  • Battle of Jumonville Glen  • Battle of Fort Necessity  • Braddock Expedition  • Battle of the Monongahela  • Forbes Expedition American Revolutionary War  • Boston campaign  • New York and New Jersey campaign  • Philadelphia campaign  • Yorktown campaign |
| **^** An Marso 4 amo an opisyal nga pagtikang han syahan nga panahon-hin-pag-alagad hin mangulo. An Abril 6 amo an pag-ihap han Kongreso han mga botos han Kolehiyo Elektoral ngan pag-sertipika hin mangulo. An Abril 30 amo an paghurar kan Washington. |

Hi **George Washington** (Pebrero 22, 1732 – Disyembre 14, 1799) amo an naging siyahan nga Mangulo han Estados Unidos tikang 1789 kutob 1797.

## Mga kasarigan

## Mga sumpay ha gawas
# Almería

Tigaman Buhatan han syudad han Almería
Bandera han Almería
An syudad han **Almería** amo an ulohan han Provincia de Almería, Andalucía ha nasod han Espanya.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Mga Bungto han Almería |  |
|
Abla **·**  Abrucena **·**  Adra **·**  Alboloduy **·**  Albox **·**  Albánchez **·**  Alcolea **·**  Alcudia de Monteagud **·**  Alcóntar **·**  Alhabia **·**  Alhama de Almería **·**  Alicún **·**  Almería **·**  Almócita **·**  Alsodux **·**  Antas **·**  Arboleas **·**  Armuña de Almanzora **·**  Bacares **·**  Bayarque **·**  Bayárcal **·**  Beires **·**  Benahadux **·**  Benitagla **·**  Benizalón **·**  Bentarique **·**  Berja **·**  Bédar **·**  Canjáyar **·**  Cantoria **·**  Carboneras **·**  Castro de Filabres **·**  Chercos **·**  Chirivel **·**  Cuevas del Almanzora **·**  Cóbdar **·**  Dalías **·**  El Ejido **·**  Enix **·**  Felix **·**  Fines **·**  Fiñana **·**  Fondón **·**  Garrucha **·**  Gádor **·**  Gérgal **·**  Huécija **·**  Huércal de Almería **·**  Huércal-Overa **·**  Illar **·**  Instinción **·**  La Mojonera **·**  Laroya **·**  Las Tres Villas **·**  Los Gallardos **·**  Lubrín **·**  Lucainena de las Torres **·**  Láujar de Andarax **·**  Líjar **·**  Lúcar **·**  Macael **·**  María **·**  Mojácar **·**  Nacimiento **·**  Níjar **·**  Ohanes **·**  Olula de Castro **·**  Olula del Río **·**  Oria **·**  Padules **·**  Partaloa **·**  Paterna del Río **·**  Pechina **·**  Pulpí **·**  Purchena **·**  Rioja **·**  Roquetas de Mar **·**  Rágol **·**  Santa Cruz de Marchena **·**  Santa Fe de Mondújar **·**  Senés **·**  Serón **·**  Sierro **·**  Somontín **·**  Sorbas **·**  Suflí **·**  Tabernas **·**  Taberno **·**  Tahal **·**  Terque **·**  Turre **·**  Turrillas **·**  Tíjola **·**  Uleila del Campo **·**  Urrácal **·**  Velefique **·**  Vera **·**  Viator **·**  Vélez-Blanco **·**  Vélez-Rubio **·**  Vícar **·**  Zurgena |
# Poospiza hypochondria

| *Poospiza hypochondria* |
| --- |
|   |
| Kahimtang han Pagpapabilin |
|  Diri gud Kababarak-an  (IUCN 3.1) |
| Siyentipiko nga pagklasipika |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ginhadi-an: | Animalia  |
| Phylum: | Chordata  |
| Ubosphylum: | Vertebrata  |
| Klase: | Aves  |
| Orden: | Passeriformes  |
| Banay: | Emberizidae  |
| Genus: | Poospiza  |
| Espesye: | **Poospiza hypochondria**  |

 |
| Binomial nga ngaran |
| **Poospiza hypochondria** (Orbigny & Lafresnaye, 1837) |

An Poospiza hypochondria in uska species han Aves nga syahan ginhulagway ni Orbigny ngan Frédéric de Lafresnaye hadton 1837. An *Poospiza hypochondria* in nahilalakip ha genus nga *Poospiza*, ngan familia nga Emberizidae. Ginklasipika han IUCN an species komo diri gud kababarak-an.

## Subspecies

Ini nga species ginbahin ha masunod nga subspecies:

* *P. h. affinis*
* *P. h. hypochondria*

## Mga kasarigan

## Mga sumpay ha gawas
# Merganetta armata

| *Merganetta armata* |
| --- |
|   |
| Kahimtang han Pagpapabilin |
|  Diri gud Kababarak-an  (IUCN 3.1) |
| Siyentipiko nga pagklasipika |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ginhadi-an: | Animalia  |
| Phylum: | Chordata  |
| Ubosphylum: | Vertebrata  |
| Klase: | Aves  |
| Orden: | Anseriformes  |
| Banay: | Anatidae  |
| Genus: | Merganetta  |
| Espesye: | **Merganetta armata**  |

 |
| Binomial nga ngaran |
| **Merganetta armata** Gould, 1842 |

An Merganetta armata in uska species han Aves nga ginhulagway ni Gould hadton 1842. An *Merganetta armata* in nahilalakip ha genus nga *Merganetta*, ngan familia nga Anatidae. Ginklasipika han IUCN an species komo diri gud kababarak-an.

## Subspecies

Ini nga species ginbahin ha masunod nga subspecies:

* *M. a. armata*
* *M. a. berlepschi*
* *M. a. colombiana*
* *M. a. garleppi*
* *M. a. leucogenis*
* *M. a. turneri*

## Mga kasarigan

## Mga sumpay ha gawas
# Pato

pato
An **Pato** (Iningles:Gander/Duck) (Pambansa:Itik)amo in usa nga tamsi ha pamilya *Anatidae*, na kaapi liwat an mga gansa, itik ngan *swans*. An mga pato ginbabahin hin mga *subfamily* ha pamilya *Anatidae*; Kadam'an ha pato makitubig, ngan mas digto ini ha ganso ngan *swans*, kudi mas dagko ini han itik. Ha toxonomiya, an itik nahiaapi san sayo nga *subfamily* han mga pato.

Danay naaalahan an pato sa iba na mga makitubig nga tamsi sugad san tamawtamaw.

Luri sa tigasaw an siwo san pato. Pagnakagat na an siwo sa tigasaw, darako na an tsansa na mamatay ini.

itik
Siwo sa Pato
## Mga Kasarigan
# Mammuthus primigenius

| *Mammuthus primigenius* Fossil range: Pleistocen |
| --- |
|   |
| Siyentipiko nga pagklasipika |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ginhadi-an: | Animalia  |
| Phylum: | Chordata  |
| Klase: | Mammalia  |
| Orden: | Proboscidea  |
| Banay: | Elephantidae  |
| Genus: | †Mammuthus  |
| Espesye: | †**M. primigenius** Blumenbach, 1799 |

 |
|   |

An **Mammuthus primigenius** in usa ka espesye hin Mammuthus.