Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Confucianismo

An **Confucianismo** amo an usa ka pilosopiya base han mga tutdo ni Confucius (511 BC - 479 BC), usa ka importante nga pilosopo Tsino.

## Pinanbasaran

## Bibliograpiya

* Craig, Edward (1998), *Routledge Encyclopedia of Philosophy, Volume 7*, Taylor & Francis, ISBN
* Elman, Benjamin A. (2005), *On their own terms: science in China, 1550–1900*, Harvard University Press, ISBN
* Haynes, Jeffrey (2008), *Routledge handbook of religion and politics*, Taylor & Francis, ISBN
* Creel, Herrlee G. *Confucius and the Chinese Way.* Reprint. New York: Harper Torchbooks. (Originally published under the title *Confucius—the Man and the Myth.*)
* Fingarette, Herbert. Confucius: The Secular as Sacred ISBN 1-57766-010-2.
* Gunn, Geoffrey C. (2003), *First globalization: the Eurasian exchange, 1500 to 1800*, Rowman & Littlefield, ISBN
* Ivanhoe, Philip J. *Confucian Moral Self Cultivation.* 2nd rev. ed., Indianapolis: Hackett Publishing.
* Nivison, David S. *The Ways of Confucianism.* Chicago: Open Court Press..
* Sinaiko, Herman L. (1998), *Reclaiming the canon: essays on philosophy, poetry, and history*, Yale University Press, ISBN
* Xinzhong Yao (2000) *An Introduction to Confucianism*. Cambridge: Cambridge University Press.
* Yang, C. K. (1971), *Religion in Chinese society: a study of contemporary social functions of religion and some of their historical factors*, University of California Press, ISBN Unknown parameter `|orig-date=` ignored (help)
* Littlejohn, Ronnie (2010), *Confucianism: An Introduction*, I. B. Tauris, ISBN
* Qingsong Shen, Kwong-loi Shun. *Confucian Ethics in Retrospect and Prospect*. Council for Research in Values & Philosophy, 2007. ISBN 1565182456

## Translations of texts attributed to Confucius

### An mga Analect (*Lun Yu*)

* Confucian Analects (1893) Translated by James Legge.
* *The Analects of Confucius* (1915; rpr. NY: Paragon, 1968). Translated by William Edward Soothill.
* *The Analects of Confucius: A Philosophical Translation* (New York: Ballantine, 1998). Translated by Roger T. Ames, Henry Rosemont.
* *The Original Analects: Sayings of Confucius and His Successors* (New York: Columbia University Press, 1998). Translated by E. Bruce Brooks, A. Taeko Brooks.
* *The Analects of Confucius* (New York: W.W. Norton, 1997). Translated by Simon Leys
* *Analects: With Selections from Traditional Commentaries* (Indianapolis: Hackett Publishing, 2003). Translated by Edward Slingerland.

## Mga sumpay ha gawas

* Confucius entry in the *Internet Encyclopedia of Philosophy*
* Neo-Confucian Philosophy entry in the *Internet Encyclopedia of Philosophy*
* Stanford Encyclopedia of Philosophy Entry: Confucius
* Interfaith Online: Confucianism
* Confucian Documents at the Internet Sacred Texts Archive.
* Oriental Philosophy, "Topic:Confucianism" Ginhipos 25 Hunyo 2015 han Wayback Machine

Institusyonal
* China Confucianism Network Ginhipos 12 Septyembre 2017 han Wayback Machine
* Chinese Confucianism Ginhipos 14 Agosto 2015 han Wayback Machine
* China Confucian Temples Ginhipos 2014-05-17 han Wayback Machine
* Confucius Institutes of China Ginhipos 7 Oktubre 2014 han Wayback Machine
* China Kongzi Network
# Kugit

An **kugit** o **kugit ha pagsurat** amo ini pandugang nga tigaman hin agi o letra. Agsob liwat tinatawag ini nga **diakritiko nga tigaman**. Ini gin-gagamit basi hatagan hin ispisyal nga kahulogan in mga agi o sinurat.

## Gamit hin kugit ha Winaray

Ha Winaray mayda tulo nga kugit nga ginagamit ha pagsurat. Agsob ini gamiton ha daan ngan pormal nga Winaray. Ginagamit ini pagtigaman han kaluwas hin pulong ha Winaray. Ini nga mga kugit amo an.

* ( **´** ) kugit nga matarom (Kinatsila: *acento agudo*; Iningles: *acute accent*)
* ( **ˋ** ) kugit nga pagpasangko (Kinatsila: *acento grave*; Iningles: *grave accent*)
* ( **ˆ** ) kugit nga bari (Kinatsila: *acento circumflejo*; Iningles *circumflex accent* o *angular accent*).

Dida han iya *Mga Lagda Han Pagsurat Han Aton Pinulongan*, hi Vicente I. de Veyra nagpahayag han paggamit han mga dirudilain nga kugit. Mahiunong han kugit nga matarom, ini daw "*aada babawbawan hadton laton nga nahulogan han kusog ha pagluwas han usa ka pulong*". An kugit nga pagpasangko ngan kugit nga bari ginagamit la ha kataposan nga laton (*sílaba* o *syllable*). Mahiunong han kugit nga pagpasangko, ini "*aadto gagamita ha mga tiringgan nga pinasangko ha but-ol an pagluwas*". Ngan han kugit nga bari, siring ni de Veyra, *aadto ine nga kugit gagamita kon nagkakatagpo ha usa ngahaw nga laton an kusog han pagluwas ug an pagpasangko han tiringgan*". Siring pa ni de Veyra nga kinahanglan gamiton an mga kugit kay kon diri gamiton ini ha pagsurat hin pamulong "*magkakasrandag la an kusog ha pagluwas han tagsa nga iya laton*".

An ginhatag nga pananglitan ni de Veyra hini nga kagamit amo an pulong nga "suso" nga gintalaan niya ha nasunod.

*suso* (bahin han lawas han tawo);
*susó* (dire kamatuuran nga pagsuso)'
*susò* (padot)
*susô* (pangtion)
An pananglitan ha igbaw kinuha tikang han "Ortograpiya Han Binisaya" ni Vicente I. de Veyra.

## Mga kasarigan
# Monasteryo

Iton **monasteryo** in natudlok hin mga istruktura o compleho hin mga istruktura nga nagsisirong hin sulod nga ginserba hin pangadi ngan domestico nga poy-anan o lugar buhatan hin mga monastico, mga mongha man o mga madre, ngan nag-uukoy man ha komunidad o naglulugaring.
# Panuratan

An **panuratan** o **literatura** nga an literal nga kahulogan "pagkilala hin mga letra o agi" (tikang han Linatin *littera* letra o agi) amo an tawag han pagtutdo o pag-aram hin pagsurat ngan pagbasa hin maupay. Tawag liwat ini ha mga buhat hin arte, nga ha kultura han Katundan mga *prose*, naglalakip han fiksyon ngan diri-fiksyon, drama ngan siday. Ha kadam-an han kalibutan, an mga teksto puyde diri-sinurat gihapon ngan naglalakip hin mga genre sugad han epiko, leyenda, mito, ballad ngan iba pa nga mga forma hin yinakan-la-nga-siday ngan istorya.

## Mga reperensya

**PinanbasaranBibliograpiya**

A.R. Biswas (2005). *Critique of Poetics (vol. 2)*. Atlantic Publishers & Dist. ISBN 978-81-269-0377-1.
Jeremy Black, Graham Cunningham, Eleanor Robson, ed. (2006). *The literature of ancient Sumer*. Oxford: OUP. ISBN 978-0-19-929633-0.
Cain, William E.; Finke, Laurie A.; Johnson, Barbara E.; McGowan, John; Williams, Jeffrey J. (2001). Vincent B. Leitch. ed. *The Norton Anthology of Theory and Criticism*. Norton. ISBN 0-393-97429-4.  Ginkuhà 9 Pebrero 2014.
Eagleton, Terry (2008). *Literary theory: an introduction: anniversary edition* (Anniversary, 2nd ed.). Oxford: Blackwell Publishing. ISBN 978-1-4051-7921-8.  Ginkuhà 9 Pebrero 2014.
Foster, John Lawrence (2001), *Ancient Egyptian Literature: An Anthology*, Austin: University of Texas Press, pp. xx, ISBN
Giraldi, William. "The Novella's Long Life" (PDF). *The Southern Review* (Autumn 2008): 793–801. Ginhipos tikang han orihinal (PDF) han 22 Pebrero 2014. Ginkuhà 15 Pebrero 2014.
Goody, Jack (2006). "From Oral to Written: An Anthropological Breakthrough in Storytelling". In Franco Moretti. *The Novel, Volume 1: History, Geography, and Culture*. Princeton: Princeton UP. p. 18. ISBN 978-0-691-04947-2.
Preminger, Alex et al. (1993). *The New Princeton Encylopedia of Poetry and Poetics*. US: Princeton University Press. ISBN 0-691-02123-6.
Ross, Trevor (1996). "The Emergence of "Literature": Making and Reading the English Canon in the Eighteenth Century."" (PDF). *ELH*. **63**: 397–422. doi:10.1353/elh.1996.0019. Ginkuhà 9 Pebrero 2014.

## Padugang nga barasahon

**Mga dagko nga porma**

Bonheim, Helmut (1982). *The Narrative Modes: Techniques of the Short Story*. Cambridge: Brewer.  An overview of several hundred short stories.
Gillespie, Gerald (Enero 1967). "Novella, nouvelle, novella, short novel? — A review of terms". *Neophilologus*. **51** (1): 117–127. doi:10.1007/BF01511303. Ginkuhà 6 Marso 2014. (ginkikinahanglan hin subscription)

**Kasaysayan**

Wheeler, L. Kip. "Periods of Literary History" (PDF). Carson-Newman University. Ginkuhà 18 Marso 2014. Brief summary of major periods in literary history of the Western tradition.

## Mga sumpay ha gawas

* English Literature Forum Ginhipos 25 Disyembre 2011 han Wayback Machine
* Project Gutenberg Online Library
	+ Abacci – Project Gutenberg texts matched with Amazon reviews
* Internet Book List Ginhipos 7 Pebrero 2007 han Wayback Machine similar to IMDb but for books
* Internet Archive Digital eBook Collection
# Tigngaran

An **tigngaran** o kundi man **pan-ngaran** (nga agsob liwat tawagon nga **ngaran**, **titulo**, o **sangbay**; ngan mayda liwat natawag hini nga **talingáran**) amo na sangkap han panyakan nga nagngangaran hin tawo, butang ngan lugar.

Mga pananglitan: Jose Rizal, Syudad han Tacloban, kalibutan, karobasa, sumsoman, yinaknan

## Mga kasarigan
# Adhetibo

An **adhetibo** o **adhetíbo** usa ha walo nga kaparte han panyakan. Usa ini nga tigtulidong nga ginagamit ha mga tigngaran ngan taligngaran.

Ehemplo: mahusay, hataas, mabusag

## Kasarigan
# Tigpanhitabo

An **pan-gawi** (alternatibo nga kasurat: **pan-gáwi**) , **pangalag** (alternatibo nga kasurat: **pangálag**), o **pan-unod** , nga agsob liwat tinatawag nga **berbo** tikang han Kinatsila nga *verbo*, amo bahin han panyakan nga buot magpasabot hin mga pagkiwa.

Mga pananglitan: lakat, lukso, katurog

## Mga kasarigan
# Ikaduha nga Gera han Kalibotan

**Ikaduha nga Gera Pankalibutan** o **World War II**
An **Ikaduha nga Gera Pankalibutan** o **Ikaduha nga Gera han Kalibutan** (puyde liwat an Kinatsila nga porma: *Guerra Mundial II*; Iningles:*World War II*) amo an aragway nga ginbuhatan han mga may magkusog nga puwersa militar nga mga nasod. Natunga an mga nasod ha duha nga magkapaluyo nga kampo. An duha nga kampo amo an *Axis* ngan an *Allies*.

Sobra 100 milyones nga sundalo an bumulig hini nga giyera. Sobra 70 milyones liwat nga tawo an namatay kadam-an mga sibilyan. Tungod hini, nagin pinakamadugo ini nga giyera han tanan nga panahon.

## Kitaa Gihapon

* Syahan nga Gera Pankalibutan

## Mga reperensya
# Emoji

An **emoji** ( /ɪˈmoʊdʒiː/ *ih-**moh**-jee* ; plural nga **emoji** o **emoji** ; Batakan:Lang-ja ,Hinapon nga pagluwás: [emoꜜʑi]Hinapon nga pagluwás: [emoꜜʑi]) is a pictogram, logogram, ideogram, or smiley embedded in text and used in electronic messages and web pages.
# Aikido

An **Aikido** (合気道, *aikidō*), amo an usa ka kabag-ohan nga Hinapon han moderno nga arte marsyal nga nagtikang ha Morihei Ueshiba han urhi nga ika 1930 ngan 1960 nga dekada.
# Sapporo

Mapa han Prefektura han Hokkaido kun diin makikit-an an Syudad han Sapporo
An **Syudad han Sapporo** amo an usa ka kapital han Prefektura han Hokkaidō ha Nasod Hapon.
# Spirinchus lanceolatus

| *Spirinchus lanceolatus* |
| --- |
|   |
| Siyentipiko nga pagklasipika |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ginhadi-an: | Animalia  |
| Phylum: | Chordata  |
| Ubosphylum: | Vertebrata  |
| Labawklase: | Osteichthyes  |
| Klase: | Actinopterygii  |
| Orden: | Osmeriformes  |
| Banay: | Osmeridae  |
| Genus: | Spirinchus  |
| Espesye: | **Spirinchus lanceolatus**  |

 |
| Binomial nga ngaran |
| **Spirinchus lanceolatus** (Hikita, 1913) |
| Mga sinonimo |
| *Osmerus lanceolatus* Hikita, 1913 |

An Spirinchus lanceolatus in uska species han Actinopterygii nga syahan ginhulagway ni Hikita hadton 1913. An *Spirinchus lanceolatus* in nahilalakip ha genus nga *Spirinchus*, ngan familia nga Osmeridae. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan
# Lophius

| *Lophius* |
| --- |
|   |
| Siyentipiko nga pagklasipika |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ginhadi-an: | Animalia  |
| Phylum: | Chordata  |
| Ubosphylum: | Vertebrata  |
| Labawklase: | Osteichthyes  |
| Klase: | Actinopterygii  |
| Orden: | Lophiiformes  |
| Banay: | Lophiidae  |
| Genus: | **Lophius**  |

 |
| Binomial nga ngaran |
| **Lophius**  |

An Lophius in uska genus han Actinopterygii. An *Lophius* in nahilalakip ha familia nga Lophiidae.

An kladograma hini sumala ha Catalogue of Life:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Lophiidae  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Lophius |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Lophius americanus* |
|  |
|  | *Lophius budegassa* |
|  |
|  | *Lophius gastrophysus* |
|  |
|  | *Lophius litulon* |
|  |
|  | *Lophius piscatorius* |
|  |
|  | *Lophius vaillanti* |
|  |
|  | *Lophius vomerinus* |
|  |

 |
|  |
|  | *Lophiodes* |
|  |
|  | *Lophiomus* |
|  |
|  | *Sladenia* |
|  |

 |
|  |

## Mga kasarigan

## Mga sumpay ha gawas
# Panahon Meiji

An **panahon Meiji** (明治, *Meiji-jidai*) usa ka panahon nga kasaysayan nga Hapon ha hadton tikang Oktubre 23, 1868 kutob Hulyo 20, 1912. An ulohan nga Emperador Meiji.
# Origami

Ang **origami** amo an arte hin pagpipilo hin papel, nga agsob nga iginsusumpay ha Hapones nga kultura. Ha pagkayana nga paggamit, an pulong nga "origami" gingagamit nga usa nga inklusibo nga termino para han ngatanan nga mga pagpilo nga pamuhat, bisan diin gintikangan nga kultura.
# Kyoto

Bandera han Syudad han Kyoto
Mapa han Prefektura han Kyoto kun diin makikit-an an Syudad han Kyoto
Kyoto, 1891
An **Syudad han Kyoto** amo an usa ka kapital han Prefektura han Kyoto ha Nasod Hapon.
# Hokkaido

Bandera han Hokkaido
Mapa han Hapon nga nagpapakita han Prefektura han Hokkaido
An **Prefectura han Hokkaidō** amo an usa ha kap-atan kag pito (47) nga prefectura han Nasod Hapon. An kapital hini nga lugar amo an Sapporo.
# Aomori (prefektura)

Bandera han Aomori
Mapa han Hapon nga nagpapakita han Prefektura han Aomori
An **Prefectura han Aomori** amo an usa ha kap-atan kag pito (47) nga prefectura han Nasod Hapon. An kapital hini nga lugar amo an Aomori.
# Kobe

Tatak han Syudad han Kobe
Mapa han Prefektura han Hyogo kun diin makikit-an an Syudad han Kobe
An **Syudad han Kobe** amo an usa ka kapital han Prefektura han Hyogo ha Nasod Hapon.

Kobe Port
# Osaka

Bandera han Syudad han Osaka
Mapa han Prefektura han Osaka kun diin makikit-an an Syudad han Osaka
An **Syudad han Osaka** amo an usa ka kapital han Prefektura han Osaka ha Nasod Hapon.
# Heroglipiko Ehiptonon

An **Heroglipiko Ehiptonon** usa nga sistema hin panurat ha sidlangan Hadton Ehipto nga napundok didto ha manunurat ha yinaknan, nga amo yanan an 1,000 pagkatawo ha kabag-uhan nga alpabeto.
# Enhydra lutris

| *Enhydra lutris* |
| --- |
|   |
| Kahimtang han Pagpapabilin |
|  Endangered  (IUCN 3.1) |
| Siyentipiko nga pagklasipika |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ginhadi-an: | Animalia  |
| Phylum: | Chordata  |
| Ubosphylum: | Vertebrata  |
| Klase: | Mammalia  |
| Infraklase: | Eutheria  |
| Orden: | Carnivora  |
| Banay: | Mustelidae  |
| Genus: | Enhydra  |
| Espesye: | **Enhydra lutris**  |

 |
| Binomial nga ngaran |
| **Enhydra lutris** (Linnaeus, 1758) |
| Mga sinonimo |
| *Mustela lutris* Linnaeus, 1758 |

An Enhydra lutris in uska species han Mammalia nga syahan ginhulagway ni Linnaeus hadton 1758. An *Enhydra lutris* in nahilalakip ha genus nga *Enhydra*, ngan familia nga Mustelidae. Ginklasipika han IUCN an species komo nangangarat-an.

## Subspecies

Ini nga species ginbahin ha masunod nga subspecies:

* *E. l. lutris*
* *E. l. nereis*
* *E. l. kenyoni*

## Mga kasarigan

## Mga sumpay ha gawas
# Shimane (prefektura)

Bandera han Shimane
Mapa han Hapon nga nagpapakita han Prefektura han Shimane
An **Prefectura han Shimane** amo an usa ha kap-atan kag pito (47) nga prefectura han Nasod Hapon. An kapital hini nga lugar amo an Matsue.
# Gas natural

An **gas natural** in natural han hidrokarburo mga gas nga may sinagol ha ilarom nga kapareho nga kahimtang hin methane, pero ngatanan in mga baryante waray alkane nga may hamubo nga porsentahe han carbon dioxide, nitroheno ngan helyo.
# Paki-ana

"Paki-ana" (Iningles:Question) (Pambansa:Tanong) waray sayud/waray siguru.

PAG"paki-ana" (Iningles:Ask) (Pambansa:Magtanong/Nagtanong/Humingi) panginsayud/pag siguru.

NA"paki-ana (Iningles:Asking) (Pambansa:Nagtatanong/Nanghihingi/Humihingi) idiya uska pagalayun hin usa nga tawo kinaiya nga idiya

Paki-ana ?
# Beta

|  |
| --- |
|  |
| Griniyego nga Abakadahan |
| **Αα** | Alpha | **Νν** | Nu |
| **Ββ** | Beta | **Ξξ** | Xi |
| **Γγ** | Gamma | **Οο** | Omicron |
| **Δδ** | Delta | **Ππ** | Pi |
| **Εε** | Epsilon | **Ρρ** | Rho |
| **Ζζ** | Zeta | **Σσς** | Sigma |
| **Ηη** | Eta | **Ττ** | Tau |
| **Θθ** | Theta | **Υυ** | Upsilon |
| **Ιι** | Iota | **Φφ** | Phi |
| **Κκ** | Kappa | **Χχ** | Chi |
| **Λλ** | Lambda | **Ψψ** | Psi |
| **Μμ** | Mu | **Ωω** | Omega |
| Lain nga mga agi |
|  | Digamma |  | Stigma |
|  | Heta |  | San |
|  | Qoppa |  | Sampi |
|  | Sho |
| Griniyego nga mga diacritico |

**Beta** (Bahol nga agi **Β**, Gamay nga agi **β** amo an ikaduha nga agi han Griniyego nga Abakadahan.