Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Meridyano (heyograpiya)

An **meridyano** in nahunahunaan nga linya hin longitud nga ginbagis ha bawbaw han kalibutan tikang ha Katungtungan Amihanan ngada Katungtungan Salatan.
# Sangkalibutan

Ha astronomiya, an **sangkalibutan** o **uniberso** amo an bug-os nga kawanangan ug kapanahunan, kun diin naeksister an ngatanan nga mga butang—an mga planeta (upod an aton Kalibutan), an mga bitoon (upod an Adlaw), an mga galaksiya ug an magkalain-lain pa nga mga klase hin butang ug enerhiya.

## Pinanbasaran

## Bibliograpiya

* Bartel (1987). "The Heliocentric System in Greek, Persian and Hindu Astronomy". *Annals of the New York Academy of Sciences*. **500** (1): 525–545. Bibcode:1987NYASA.500..525V. doi:10.1111/j.1749-6632.1987.tb37224.x.
* Landau; Lev; Lifshitz; E.M.]] (1975). *The Classical Theory of Fields (Course of Theoretical Physics, Vol. 2)* (revised 4th English ed.). New York: Pergamon Press. pp. 358–397. ISBN 978-0-08-018176-9.
* Liddell, H. G. and Scott, R. (1968). *A Greek-English Lexicon*. Oxford University Press. ISBN 0-19-864214-8.
* Misner; C.W.; Thorne; Kip; Wheeler; J.A. (1973). *Gravitation*. San Francisco: W. H. Freeman. pp. 703–816. ISBN 978-0-7167-0344-0.
* Rindler, W. (1977). *Essential Relativity: Special, General, and Cosmological*. New York: Springer Verlag. pp. 193–244. ISBN 0-387-10090-3.

## Padugang nga barasahon

* Weinberg, S. (1993). *The First Three Minutes: A Modern View of the Origin of the Universe* (2nd updated ed.). New York: Basic Books. ISBN 978-0-465-02437-7. OCLC 28746057.  For lay readers.
* Nussbaumer, Harry; Bieri, Lydia; Sandage, Allan (2009). *Discovering the Expanding Universe*. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-51484-2.

## Mga sumpay ha gawas

* Is there a hole in the Universe? at HowStuffWorks
* *Stephen Hawking's Universe* Ginhipos 2012-06-23 han Wayback Machine – Why is the Universe the way it is?
* Cosmology FAQ
* Cosmos – An "illustrated dimensional journey from microcosmos to macrocosmos" Ginhipos 2008-04-12 han Wayback Machine
* Illustration comparing the sizes of the planets, the sun, and other stars
* My So-Called Universe – Arguments for and against an infinite and parallel universes
* The Dark Side and the Bright Side of the Universe Princeton University, Shirley Ho
* Richard Powell: *An Atlas of the Universe* – Images at various scales, with explanations
* Multiple Big Bangs
* Universe – Space Information Centre Ginhipos 2006-04-21 han Wayback Machine
* Cosmic Evolution Ginhipos 2016-01-25 han Wayback Machine – the Universe on a timeline

### Mga video

* Cosmography of the Local Universe at irfu.cea.fr (17:35) (arXiv)
* The Known Universe created by the American Museum of Natural History
* Understand The Size Of The Universe – by Powers of Ten
* 3-D Video (01:46) – Over a Million Galaxies of Billions of Stars each – BerkeleyLab/animated
# Sistema solar

An **Adlawnon nga Sistema** amo an adlaw kaupod han mga langitnon nga butang nga nalibot.

An bag-u nga **Adlawnon nga Sistema**

Urusa nga mga langitnon nga ilimintu nga pinapangunahan han bitoon nga adlaw ngan sinusundan han mga planeta. An adlaw u solar ansya an siyahan nga nalibut ha mga bilin han bumutu nga durudaku nga bitoon. An pagbutu hini nga durudaku nga bitoon ansya an naghatag hin puwirsa ha anay lidung nga libutan han sistema. Yana ini nga lidung in pilidong na napuruparihu han bunay.

### Mga Planeta

1. Merkuryo

2. Venus

3. Kalibutan

4. Mars

5. Jupiter

6. Saturn

7. Uranus

8. Neptune

9. Pluto

## Mga sumpay ha gawas

* Solar System Profile Ginhipos 2007-07-01 han Wayback Machine by NASA's Solar System Exploration Ginhipos 2006-04-25 han Wayback Machine
* NASA's Solar System Simulator
* NASA/JPL Solar System main page Ginhipos 2016-12-17 han Wayback Machine
* A Cosmic History of the Solar System Ginhipos 2014-04-26 han Wayback Machine
# Langitnon nga butang

An **butang astronomiko** o mga **langitnon nga butang** in natural nga aada nga mga entidad pisikal, mga paghisumpay, o mga istruktura nga han yana nga syensya in nakakademostrar nga ungod hira ha naoobserbahan nga sangkalibutan.
# Merkuryo (planeta)

*Mercury (element)*

Planeta han Merkuryo
An **Merkuryo** (Iningles: *Mercury*; simbulu: ) amo an usa ka planeta ha sistema solar. Amo ini an syahan nga planeta tikang ha adlaw.

## Mga sumpay ha gawas

|  |
| --- |
| **Ini nga barasahon mayda ispisyal nga mga karakter o ginpatik.** Kon waray sakto nga nga nahatag hin pagbulig, bangin iton imo makita mga tigaman hin pakia-an, mga kahon, o iba pa nga mga tigaman. |

 An Wikimedia Commons mayda media nga nahahanungod han: Mercury (planet)

* Mariner 10 Atlas of Mercury – NASA
* Mercury nomenclature and map with feature names from the USGS planetary nomenclature page
* MESSENGER Mission web site
* Mercury QuickMap from MESSENGER web site Ginhipos 2016-05-20 han Wayback Machine
* SolarViews.com – Mercury
* Astronomy Cast: Mercury
* Geody Mercury World's search engine that supports NASA World Wind, Celestia, and other applications.
* A Day On Mercury Ginhipos 2016-04-16 han Wayback Machine flash animation
* Mercury articles in Planetary Science Research Discoveries
* 'BepiColombo', ESA's Mercury Mission 5 June 2013
* Bauer, Amanda; Merrifield, Michael (2009). "Mercury". *Sixty Symbols*. Brady Haran for the University of Nottingham. Ginhipos tikang han orihinal han 2016-03-09. Ginkuhà 2015-01-12.
* MESSENGER False Color Mercury Globe Spin – APOD
# Venus

An Benus nga Planeta
An **Venus** (simbulu: ) amo an ika duha nga planeta tikang ha adlaw, nga gintutuyokan hini kada 224.7 nga kalibutanon nga adlaw. An ngaran han planeta kinuha kan Venus, an dyosa Romano han higugma.

## Mga sumpay ha gawas
# Hupiter

An **Hupiter** (simbulu: ) amo an ika lima nga planeta tikang ha adlaw, ngan an gidadako-i nga planeta ha sistema solar.

## Dugang nga barasahon

* Bagenal, F.; Dowling, T. E.; McKinnon, W. B., eds. (2004). *Jupiter: The planet, satellites, and magnetosphere*. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-81808-7.
* Beebe, Reta (1997). *Jupiter: The Giant Planet* (Second ed.). Washington, D.C.: Smithsonian Institution Press. ISBN 1-56098-731-6.

## Mga sumpay ha gawas

* Hans Lohninger; et al. (2 Nobyembre 2005). "Jupiter, As Seen By Voyager 1". *A Trip into Space*. Virtual Institute of Applied Science. Ginkuhà 9 Marso 2007. Explicit use of et al. in: `|author=` (help)
* Dunn, Tony (2006). "The Jovian System". *Gravity Simulator*. Ginkuhà 9 Marso 2007.—A simulation of the 62 Jovian moons.
* Seronik, G.; Ashford, A. R. "Chasing the Moons of Jupiter". Sky & Telescope. Ginhipos tikang han orihinal han 13 Hulyo 2007. Ginkuhà 9 Marso 2007.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
* Anonymous (2 Mayo 2007). "In Pictures: New views of Jupiter". BBC News. Ginkuhà 2 Mayo 2007.
* Cain, Fraser. "Jupiter". Universe Today. Ginkuhà 1 Abril 2008.
* "Fantastic Flyby of the New Horizons spacecraft (May 1, 2007.)". NASA. Ginhipos tikang han orihinal han 20 Oktubre 2011. Ginkuhà 21 Mayo 2008.
* "Moons of Jupiter articles in Planetary Science Research Discoveries". *Planetary Science Research Discoveries*. University of Hawaii, NASA.
* June 2010 impact video
* Bauer, Amanda; Merrifield, Michael (2009). "Jupiter". *Sixty Symbols*. Brady Haran for the University of Nottingham.
# Hunyo 15

Batakan:HunyoKalendaryo2026
An **Hunyo 15** an ika-166 nga adlaw han tuig han kalendaryo Gregoriano. Mayda pa 199 nga adlaw nga nahabilin hit tuig.

## Mga Importante nga Nahinabo Yana nga Adlaw

## Mga Natawo Yana nga Adlaw

## Mga Namatay Yana nga Adlaw

## Mga Ginsasaurog Yana nga Adlaw

## Mga Sumpay ha Gawas

* BBC: On This Day
* Today in History: June 15 Ginhipos 2006-03-07 han Wayback Machine

|  |
| --- |
| Enero (Paniniyahan) | Pebrero (Hurawbisbis) | Marso (Karayapanhon) | Abril (Tugastugasan) | Mayo (Badlukan) | Hunyo (Purukpukay) | Hulyo (Sakahon) | Agosto (Hungodhungod) | Septyembre (Tambalanga) | Oktubre (Kuskos) | Nobyembre (Panlinti) | Disyembre (Panlagkat) |
# Kelvin

An **Kelvin** amo an usa ka yano nga sukol han temperatura ha Kanasodnon Sistema han mga Panukol o SI (tikang ha Frinanses nga *le Système international d'unités*.
# Newton

An **newton** (tigaman: N) amo an usa ka yano nga sukol han kusog ha Kanasodnon Sistema han mga Panukol o SI (tikang ha Frinanses nga *le Système international d'unités*. Gingaranan ini nga sukol tikang kan Isaac Newton ha pagkilala ha iya mga buhat han Mekaniko Klasiko.
# Heolohiya

An **heolohiya** (tikang ha Griniyego: γη, gê, "kalibutan"; ngan λόγος, logos, "yinaknan" nga may literal nga kasirigngon nga makipagyakan mahitungod ha kalibutan) amo an syensya ngan pagaram han mga buk-ol o solido ngan likido nga butang nga kaparte han kalibutan.

## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas

Wikiversity
At Wikiversity, you can learn
more and teach others about **Heolohiya** at the School of Heolohiya.

* *Earth Science News, Maps, Dictionary, Articles, Jobs*
* American Geophysical Union
* American Geosciences Institute
* European Geosciences Union
* Geological Society of America Ginhipos 2011-10-29 han Wayback Machine
* *Geological Society of London*
* Video-interviews with famous geologists
* Google Map of Geology. Zoom in on depressions, dykes, eduction, fabric, faults, folds, hoodoos, horses, lava fields, monadnocks, rifts, roof pendants, stratum, and more. Ginhipos 2014-08-21 han Wayback Machine
# Singbahan Katoliko

An Basilika ni San Pedro an gidadako-i nga singbahan han kalibutan
An **Singbahan Katoliko** o **Iglesya Katolika** amo an gidadako-i nga singbahang Kristiyano, nga an mga nagtotoo mayda katunga han ngatanan nga singbahan nga Kristiyano ngan kat-unom (1/6) han popyulasyon han katawhan. An gihahataasi nga katuna-on nga tagboot ha butang han pagsarig, moralidad ngan tagdumara han singbahan amo an Santo Papa, yana hi Papa Leo, nga nagkakapot han gihahataasi nga otoridad, kaupod an kolehiyo han mga obispo, nga hiya liwat an ulohan.

## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas

* Vatican.va  – Opisyal nga website han Santa Seda
* News.va Ginhipos 2011-06-28 han Wayback Machine  – Opisyal nga website han mga sumat
* Vatican YouTube  – opisyal pasalida ha YouTube