Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Adlaw (astronomiya)

Sudang/Adlaw
An **adlaw**, o **sudang** (simbulu: ; Iningles: *sun*, Pambansa: *Araw*) amo an bitoon ha butnga han sistema solar. An sudang an pinakaimportante na gintitikangan san enerhiya ha Kalibutan. May'ada ini diameter na maabot 1.39 milyones na kilometers (864,000 milya), ngan may'ada ini bug'at na 330,000 ka-beses kadako kumpara ha kalibutan.

## Kinaiya sa Sudang

Usa na *G-type main-sequence star* (G2V) an Sudang base san *spectral class* ngan ginkaklasipika ini na *"yellow dwarf"* hitungud kay sobra kasuna an iya lamrag sa *yellow-green* na parte san spectrum, ngan bisan kun busag an tunay na kulay, naiimud tikang sa Kalibutan na dulaw hitungud san *atmospheric scattering* san *blue light*.
Naabot 99.86% san bug'os na Solar system an bug'at san sudang. May'ada liwat ini absolute magnitude na +4.83, ngan gin'aanung-anung na mas masuna ini sa maabot na 85% san ngatanan na bituon sa Milky Way.

An Sudang an pinakamasuna na butang na maiimod sa kalangitan san kalibutan, na may'ada apparent magnitude na −26.74. Maabot ini 13 bilyon ka beses na mas masuna san masunod na pinakamasuna na bituon, an Sirius, na may'ada apparent magnitude na −1.46.

## Pinanbasaran

## Dugang nga barasahon

* Cohen, Richard (2010). *Chasing the Sun: the Epic Story of the Star that Gives us Life*. Simon & Schuster. ISBN 1-4000-6875-4.
* Thompson, M. J. (2004). "Solar interior: Helioseismology and the Sun's interior". *Astronomy & Geophysics*. **45** (4): 21–25.

## Mga sumpay ha gawas

* Nasa SOHO (Solar & Heliospheric Observatory) satellite
* National Solar Observatory Ginhipos 2014-04-08 han Wayback Machine
* Astronomy Cast: The Sun
* A collection of spectacular images of the Sun from various institutions (The Boston Globe)
* Satellite observations of solar luminosity Ginhipos 2017-06-11 han Wayback Machine
* Sun|Trek, an educational website about the Sun
* The Swedish 1-meter Solar Telescope, SST Ginhipos 2005-05-18 han Wayback Machine
* An animated explanation of the structure of the Sun Ginhipos 2011-08-10 han Wayback Machine (University of Glamorgan)
* Animation - The Future of the Sun
* Solar Conveyor Belt Speeds Up Ginhipos 2010-03-15 han Wayback Machine – NASA – images, link to report on Science
# Wiktionary

Wiktionary|  |
| Screenshot han wiktionary.org balay nga pakli |
| URL |
 |
| Slogan |
An Gawasnon nga Diksyunaryo |
| Pan-komersyo? |
Diri |
| Klase han sityo |
Aada-ha-linya nga diksyunaryo |
| Pag-rehistro |
Opsyonal |
| Pinulongan |
Multi-lingguwal (labaw 170) |
| Tag-iya |
Wikimedia Foundation |
| Hinimo ni |
Jimmy Wales ngan an Komunidad han Wikimedia |
| Gintukod |
Disyembre 12, 2002 |
| Ranggo ha Alexa |  661 (February 2013) |
| Kahimtang yana |
aktibo |

Iton **wikitionary** in nakabase-ha-web nga proyekto hit paghimo hin gawasnon ngan libre nga diksyunaryo.

## Mga kasarigan
# Kalendaryo

pakli tikang ha Hindu nga kalendaryo
An **kalendaryo** usa ka sistema han pagbutang hin adlaw para ha may sosyal, relihiyoso, pannegosyohan o pagdumara nga mga panuyuan. Binubuhat ini ha pamaagi han paghatag hin ngaran ha sukol han oras, sugad hit adlaw, semana, bulan, ngan tuig. An ngaran nga ginhahatag ha usa ka adlaw amo an petsa.

## Pinanbasaran

## Mga pagkukuhaan

* Birashk, Ahmad (1993), *A comparative Calendar of the Iranian, Muslim Lunar, and Christian Eras for Three Thousand Years*, Mazda Publishers, ISBN
* Dershowitz, Nachum; Reingold, Edward M (1997), *Calendrical Calculations*, Cambridge University Press, ISBN, ginhipos tikang han orihinal han 2002-10-17, ginkuhà 2015-02-01 with Online Calculator Ginhipos 2005-02-16 han Wayback Machine
* Zerubavel, Eviatar (1985), *The Seven Day Circle: The History and Meaning of the Week*, University of Chicago Press, ISBN
* Doggett, LE (1992), "Calendars", ha Seidelmann, P. Kenneth (ed.), *Explanatory Supplement to the Astronomical Almanac*, University Science Books, ISBN, ginhipos tikang han orihinal han 2004-04-01, ginkuhà 2015-02-01
* Árni Björnsson (1995) [1977], *High Days and Holidays in Iceland*, Reykjavík: Mál og menning, ISBN, OCLC 186511596
* Richards, EG (1998), *Mapping Time, the calendar and its history*, Oxford University Press, ISBN
* Rose, Lynn E (1999), *Sun, Moon, and Sothis*, Kronos Press, ISBN
* Spier, Arthur (1986), *The Comprehensive Hebrew Calendar*, Feldheim Publishers, ISBN
* Dieter Schuh (1973), *Untersuchungen zur Geschichte der Tibetischen Kalenderrechnung* (ha German), Wiesbaden: Franz Steiner Verlag, OCLC 1150484

## Padugang nga barasahon

* Fraser, Julius Thomas (1987), *Time, the Familiar Stranger* (illustrated ed.), Amherst: Univ of Massachusetts Press, ISBN, OCLC 15790499
* Whitrow, Gerald James (2003), *What is Time?*, Oxford: Oxford University Press, ISBN, OCLC 265440481

## Mga sumpay ha gawas

Kitaa an calendar ha
Wiktionary, an gawasnon nga pagpurulongan o diksyunaryu.

* "Calendar" . *Encyclopedia Americana*. 1920.
* "Calendar" . *Encyclopædia Britannica* (11th ed.). 1911.
* Calendar FAQ
* Invention of calendar in ancient times an educational web site
# Aga

An **aga** (Iningles:Morning) (Pambansa:Umaga) (Cebuano:Aga) (Minuslim:Luhor) amo ini nauuna ha udto, kulop, ngan gab-i ha pagkasunodsunod han usa ka adlaw. Kinabuwasan lain na liwat nga aga.

usa nga uras nga an dagaw tipakadtu ha katundan/wisti tikang ha wara u guti-ayay nga dagaw nga nahimu han bulan nga bisan la hain tikang ha sinirangan ngadtu ha katundan.

## Mga kasarigan
# Kinabuhi

An **kinabuhi** (Iningles:Life) (Pambansa:Buhay) amo an kinaiya nga nagbubulag han mga butang nga may kalugaringon nga sistema para mabuhi, ngadto ha waray sugad han namatay o an mga kulang abilidad para magsuporta hin kinabuhi.

## Pinanbasaran

## Padugang nga barasahon

* Kauffman, Stuart. The Adjacent Possible: A Talk with Stuart Kauffman
* *Seeding the Universe With Life Ginhipos 2012-11-02 han Wayback Machine* Legacy Books, Washington D. C., 2000, ISBN 0-476-00330-X
* Walker, Martin G. *LIFE! Why We Exist...And What We Must Do to Survive* Ginhipos 2011-07-24 han Wayback Machine Dog Ear Publishing, 2006, ISBN 1-59858-243-7
* Adrian Bejan, Sylvie Lorente, The constructal law and the evolution of design in nature, Physics of Life Reviews, Volume 8, Issue 3, October 2011, Pages 209-240, ISSN 1571-0645,

## Mga sumpay ha gawas

Kitaa an living ha
Wiktionary, an gawasnon nga pagpurulongan o diksyunaryu.

* Wikispecies – a free directory of life
* Resources for life in the Solar System and in galaxy, and the potential scope of life in the cosmological future
* "The Adjacent Possible: A Talk with Stuart Kauffman"
* Stanford Encyclopedia of Philosophy entry
* The Kingdoms of Life Ginhipos 2013-10-29 han Wayback Machine
# Katutngâ

Relo nga nagpapakita hin katutngâ
It **katutngâ** amo an, ha kadam-an nga sistema, an pagbalyo han usa ka adlaw ngadto ha sunod: kun san-o nagbabalyo it adlaw.

## Mga kasarigan
# Udtó

An **udtó** amo in 12:00 nga harani ha kabutngaan han adlaw kun diin kadam-an ha mga trabahante han agsob nga mga nasod nangangaon hin pangiudto.

## Mga kasarigan
# Astronomiya

It **Astronomiya** (Griyego: αστρονομία = άστρον + νόμος, *astronomia* = *astron* + *nomos*, kon ha literal, *"balaod han mga bituon"*) amo an siyensya hit fenomena ha kalangitan nga natikang ha gawas han atmosferya han Kalibutan. Igin-aaram dinhi an mga pagtikang, ebolusyon, ngan pisikal ngan kemikal nga mga propyedad han mga butang ha kalangitan. Ha guti-ay nga sumat, it Astronomiya mahitungod hiton paghibaro kon ano iton nahihinabo ha gawas han Kalibutan. An Astronomiya amo iton usa han mga pinakadaan nga mga siyensya nga mayda metodolihya siyentipiko nga dida na han panahon han Kadaan nga Grecia nga posible nga mayda na han sarusayo in mga *advanced* nga mga tekniko hin paglantaw (kitaa iton arkaeoastronomiya).

It Astronomiya usa hiton mga siyensya nga kon diin iton mga amateur mayda pa aktibo nga papel, labi na dida hiton pakadiskubre ngan pagbantay hin mga nalabay (transient) nga phenomena. Iton Astronomiya diri angay hunahunaon nga amo la gihap ini hiton astrolohiya, nga natuo nga iton mga mahihinabo ha tawo ngan mga buhat han katawhan mayda koneksyon han mga kahimutangan han mga butang ha kalangitan—bisan kon inin duha nga mga buruhaton parehos an gintikangan, mag-iba ini; it mga astronomer nagamit hiton paagi nga siyentipiko o *scientific method*, samtang iton mga astrologers diri.

Ini in usa nga idiya/hibabru-an kun ikaw/kita in nakaruyag mahibaru han takna/oras ug ibba pa.

Kun ha pan-sanglit an tawo ha kalibutan in punu na, ngain nga planeta hira makadtu? Diin hira makaka-biling han ibba nga tatamakan? Kun tika-ubus na an ngatanan ha kalibutan.

## Pinanbasaran

## Bibliograpiya

* Forbes, George (1909). *History of Astronomy*. London: Plain Label Books. ISBN 1-60303-159-6.  Available at Project Gutenberg,Google books
* Harpaz, Amos (1994). *Stellar Evolution*. A K Peters, Ltd. ISBN 978-1-56881-012-6.
* Unsöld, A.; Baschek, B. (2001). *The New Cosmos: An Introduction to Astronomy and Astrophysics*. Springer. ISBN 3-540-67877-8.

## Mga sumpay ha gawas

* International Year of Astronomy 2009 IYA2009 Main website
* Cosmic Journey: A History of Scientific Cosmology Ginhipos 2008-10-21 han Wayback Machine from the American Institute of Physics
* Southern Hemisphere Astronomy Ginhipos 2019-01-19 han Wayback Machine
* Celestia Motherlode Educational site for Astronomical journeys through space
* Prof. Sir Harry Kroto, NL, Astrophysical Chemistry Lecture Series. 8 Freeview Lectures provided by the Vega Science Trust.
* Core books and core journals in Astronomy, from the Smithsonian/NASA Astrophysics Data System
* A Journey with Fred Hoyle: Second Edition, by Chandra Wickramasinghe.
# Kanasodnon Sistema han mga Yunit

An **Kanasodnon Sistema han mga Yunit** (Iningles:*International System of Units*) amo an gingiginamit nga sistema han panukol ha pan-negosyo ngan syensya.

## Pinanbasaran

## Padugang nga barasahon

* International Union of Pure and Applied Chemistry (1993). *Quantities, Units and Symbols in Physical Chemistry*, 2nd edition, Oxford: Blackwell Science. ISBN 0-632-03583-8. Electronic version.
* Unit Systems in Electromagnetism Ginhipos 2020-10-30 han Wayback Machine
* MW Keller *et al.* Metrology Triangle Using a Watt Balance, a Calculable Capacitor, and a Single-Electron Tunneling Device
* "The Current SI Seen From the Perspective of the Proposed New SI". Barry N. Taylor. Journal of Research of the National Institute of Standards and Technology, Vol. 116, No. 6, Pgs. 797–807, Nov–Dec 2011.

## Mga sumpay ha gawas

Opisyal
* BIPM Bureau International des Poids et Mesures (SI maintenance agency) (home page)
	+ BIPM brochure (SI reference)
* ISO 80000-1:2009 *Quantities and units – Part 1: General*
* NIST Official Publications
	+ NIST Special Publication 330, 2008 Edition: The International System of Units (SI) Ginhipos 2016-06-03 han Wayback Machine
	+ NIST Special Publication 811, 2008 Edition: Guide for the Use of the International System of Units
	+ NIST Special Pub 814: Interpretation of the SI for the United States and Federal Government Metric Conversion Policy Ginhipos 2016-02-01 han Wayback Machine
* Rules for SAE Use of SI (Metric) Units
* Kanasodnon Sistema han mga Yunit ngada ha Open Directory Project
* EngNet Metric Conversion Chart Ginhipos 2017-05-28 han Wayback Machine Online Categorised Metric Conversion Calculator
* U.S. Metric Association. 2008. A Practical Guide to the International System of Units Ginhipos 2008-04-09 han Wayback Machine

Kasaysayan
* LaTeX SIunits package manual gives a historical background to the SI system.

Panhalikwat
* *The metrological triangle* Ginhipos 2008-07-28 han Wayback Machine
* Recommendation of ICWM 1 (CI-2005)

Nauyon ha metriko
* The UK Metric Association
* The US Metric Association

Pro-customary measures pressure groups
* Pro-customary measures groups ngada ha Open Directory Project
# Inaleman

An **Yinaknan Aleman** o **Inaleman** (lumad ngan tuminongnong nga ngaran: *Deutsch*) amo an usa ka gingiginamit nga yinaknan han kalibutan. Usa hini nga Yinaknan nga Katundan Alemanon kauropod han pamilya han Indo-Europeo nga yinaknan.

## Pinanbasaran

## Bibliograpiya

* Fausto Cercignani, *The Consonants of German: Synchrony and Diachrony*, Milano, Cisalpino, 1979.
* Michael Clyne, *The German Language in a Changing Europe* (1995) ISBN 0-521-49970-4
* George O. Curme, *A Grammar of the German Language* (1904, 1922)—the most complete and authoritative work in English
* Anthony Fox, *The Structure of German* (2005) ISBN 0-19-927399-5
* W.B. Lockwood, *German Today: The Advanced Learner's Guide* (1987) ISBN 0-19-815850-5
* Ruth H. Sanders. *German: Biography of a Language* (Oxford University Press; 2010) 240 pages. Combines linguistic, anthropological, and historical perspectives in a "biography" of German in terms of six "signal events" over millennia, including the Battle of Kalkriese, which blocked the spread of Latin-based language north.

## Mga sumpay ha gawas

Wikipedia
 Inaleman nga edisyon han Wikipedia, an gawasnon nga ensayklopedya

* The Goethe Institute: German Government sponsored organisation for the promotion of the German language and culture.
* Mga teksto ha Wikisource:

	+ "German Language", Encyclopædia Britannica, 11th ed., 1911
	+ Mark Twain, The Awful German Language, 1880
	+ Carl Schurz, The German Mothertongue, 1897
* German (language) ngada ha Open Directory Project
# Noruwego

An **Noruwego** (Iningles: *Norwegian*; Kinatsila: *idioma noruego*) (*norsk*) usa nga katundan germaniko nga yinaknan ngan opisyal nga yinaknan han Noruega.

Wikipedia
 Noruwego nga edisyon han Wikipedia, an gawasnon nga ensayklopedya
# Danes

An **Danes** (lumad o tuminongnong nga ngaran: *dansk*) amo an usa ka Germaniko nga yinaknan, nga gintikangan paggamit ha Dinamarka. Mayda 5.5 milyones ka tawo it nakakayakan hin Dinamarka.
# Suweko

An **Suweko** (Iningles: *Swedish*; Kinatsila: *idioma sueco*; tuminongnong nga ngaran: *svenska*) usa nga katundan germaniko nga yinaknan ngan opisyal nga yinaknan han Suecia.

Wikipedia
 Suweko nga edisyon han Wikipedia, an gawasnon nga ensayklopedya
# Inolandes

An **Holandes** o **Inolandes** (lumad ngan tuminongnong nga ngaran: *Dutch*; *Nederlands*) amo an usa ka gingiginamit nga yinaknan han Nederlandes. Usa hini nga Yinaknan nga Katundan Germaniko kauropod han pamilya han Indo-Europeo nga yinaknan.

Wikipedia
 Inolandes nga edisyon han Wikipedia, an gawasnon nga ensayklopedya