Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Tetrapoda

| Tetrapods Fossil range: Early Devonian - Holocene, |
| --- |
|  Pakla (ampibyan), hoatzin (tamsi), skink (reptilya), buwit (mamalya) |
| Siyentipiko nga pagklasipika |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ginhadi-an: | Animalia  |
| Phylum: | Chordata  |

 |
| Subgroups |
| * Class Amphibia
* Series Amniota
	+ Clade Sauropsida
		- Class Reptilia
		- Class Aves
	+ Clade Synapsida
		- Class Mammalia
 |

**Tetrapoda** ginamit liwat nira an kanra makusog na parikpik pagbutwa sa tubig ngan pagtungtong sa mamara na vertebrates, kaupod na an mga moderno na ampibyan, reptilya, tamsi ngan mammal. An una na dako na grupo san mga tetrapod nadevelop sadton Devonian period, mga 395 milyon katuig an nakalabay, gikan san mga lobe-finned fish pareho san yana na coelacanth ngan lungfish.
# Euarchontoglires

| Euarchontoglires |
| --- |
|  *Lemur catta* |
| Siyentipiko nga pagklasipika |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ginhadi-an: | Animalia  |
| Phylum: | Chordata  |
| Klase: | Mammalia  |
| Labaw-orden: | **Euarchontoglires** Murphy *et al.*, 2001 |

 |
| Ordo |
| * Glires
	+ Rodentia
	+ Lagomorpha
* Euarchonta
	+ Dermoptera
	+ Scandentia
	+ Primates
 |

An **Euarchontoglires** amo an usa ka labaw-orden nga hayop nga kauropod ha klase mga mammalya.
# Lagomorpha

| Lagomorpha |
| --- |
|   |
| Siyentipiko nga pagklasipika |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ginhadi-an: | Animalia  |
| Phylum: | Chordata  |
| Ubosphylum: | Vertebrata  |
| Klase: | Mammalia  |
| Orden: | **Lagomorpha**  |

 |
| Binomial nga ngaran |
| **Lagomorpha**  |

An **Lagomorpha** (*Lagomorpha*) in uska ordo han Mammalia. An Lagomorpha in nahilalakip ha classis nga Mammalia, phylum nga Chordata, ngan regnum nga Animalia. An ordo nga Lagomorpha in naglalakip hin 92 ka mga species, sumala ha Catalogue of Life.

An kladograma hini sumala ha Catalogue of Life:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Mammalia  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **lagomorpha** |

|  |  |
| --- | --- |
|  |
Leporidae |
|  |
|  |
Ochotonidae |
|  |
|  |
Prolagidae |
|  |

 |
|  |
|  |
Afrosoricida |
|  |
|  |
Artiodactyla |
|  |
|  |
Carnivora |
|  |
|  |
Cetacea |
|  |
|  |
Chiroptera |
|  |
|  |
Cingulata |
|  |
|  |
Dasyuromorphia |
|  |
|  |
Dermoptera |
|  |
|  |
Didelphimorphia |
|  |
|  |
Diprotodontia |
|  |
|  |
Erinaceomorpha |
|  |
|  |
Hyracoidea |
|  |
|  |
Macroscelidea |
|  |
|  |
Microbiotheria |
|  |
|  |
Monotremata |
|  |
|  |
Notoryctemorphia |
|  |
|  |
Paucituberculata |
|  |
|  |
Peramelemorphia |
|  |
|  |
Perissodactyla |
|  |
|  |
Pholidota |
|  |
|  |
Pilosa |
|  |
|  |
Primates |
|  |
|  |
Proboscidea |
|  |
|  |
Rodentia |
|  |
|  |
Scandentia |
|  |
|  |
Sirenia |
|  |
|  |
Soricomorpha |
|  |
|  |
Tubulidentata |
|  |

 |
|  |

## Mga kasarigan

## Mga sumpay ha gawas
# Monogamya

An **monogamya** (Ininglis: *monogamy*) in usa nga relasyon hin duha nga indibidwal kun diin hira in naghihimo hin mutual ngan eksklusibo nga suok nga pakigsosyo.
# Antartika

An **Antartika** amo an usa ka kontinente nga nakabutang ha harayon nga salatan han kalibutan. Mas dako ini kaysa Europa.

## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas

* Antarctica. on *In Our Time* at the BBC. (listen now)
* Antarctic region ngada ha Open Directory Project
* Antarctica nga entrada ha *The World Factbook*
* British Services Antarctic Expedition 2012 Ginhipos 2012-03-30 han Wayback Machine
* Antarctic Treaty Secretariat, *de facto* government
* British Antarctic Survey (BAS)
* U.S. Antarctic Program Portal
* Australian Antarctic Division
* South African National Antarctic Programme – Official Website Ginhipos 2009-01-09 han Wayback Machine
* Portals on the World – Antarctica from the Library of Congress
* NASA's LIMA (Landsat Image Mosaic of Antarctica) (USGS mirror)
* *The Antarctic Sun Ginhipos 2011-02-27 han Wayback Machine* (Online newspaper of the U.S. Antarctic Program)
* Antarctica and New Zealand (NZHistory.net.nz)
* Journey to Antarctica in 1959 – slideshow by *The New York Times*
* Listen to Ernest Shackleton describing his 1908 South Pole Expedition
* The recording describing Shackleton's 1908 South Pole Expedition was added to the National Film and Sound Archive's Sounds of Australia registry in 2007

*
*
*
*
*
# Cynomys

| *Cynomys* |
| --- |
|   |
| Siyentipiko nga pagklasipika |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ginhadi-an: | Animalia  |
| Phylum: | Chordata  |
| Ubosphylum: | Vertebrata  |
| Klase: | Mammalia  |
| Infraklase: | Eutheria  |
| Orden: | Rodentia  |
| Banay: | Sciuridae  |
| Genus: | **Cynomys**  |

 |
| Binomial nga ngaran |
| **Cynomys**  |

An Cynomys in uska genus han Rodentia. An *Cynomys* in nahilalakip ha familia nga Sciuridae.

An kladograma hini sumala ha Catalogue of Life:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Cynomys |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Cynomys gunnisoni* |
|  |
|  | *Cynomys leucurus* |
|  |
|  | *Cynomys ludovicianus* |
|  |
|  | *Cynomys mexicanus* |
|  |
|  | *Cynomys parvidens* |
|  |

 |
|  |

## Mga kasarigan

## Mga sumpay ha gawas
# Castor

| *Castor* |
| --- |
|   |
| Siyentipiko nga pagklasipika |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ginhadi-an: | Animalia  |
| Phylum: | Chordata  |
| Ubosphylum: | Vertebrata  |
| Klase: | Mammalia  |
| Infraklase: | Eutheria  |
| Orden: | Rodentia  |
| Banay: | Castoridae  |
| Genus: | **Castor**  |

 |
| Binomial nga ngaran |
| **Castor**  |

An Castor in uska genus han Rodentia. An *Castor* in nahilalakip ha familia nga Castoridae.

An *Castor* amo la an genus nga ha familia nga Castoridae.

An kladograma hini sumala ha Catalogue of Life:

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Castor |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Castor canadensis* |
|  |
|  | *Castor fiber* |
|  |

 |
|  |

## Mga kasarigan

## Mga sumpay ha gawas
# Cavia porcellus

| *Cavia porcellus* |
| --- |
|   |
| Siyentipiko nga pagklasipika |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ginhadi-an: | Animalia  |
| Phylum: | Chordata  |
| Ubosphylum: | Vertebrata  |
| Klase: | Mammalia  |
| Infraklase: | Eutheria  |
| Orden: | Rodentia  |
| Banay: | Caviidae  |
| Genus: | Cavia  |
| Espesye: | **Cavia porcellus**  |

 |
| Binomial nga ngaran |
| **Cavia porcellus** (Linnaeus, 1758) |

An Cavia porcellus in uska species han Rodentia nga syahan ginhulagway ni Linnaeus hadton 1758. An *Cavia porcellus* in nahilalakip ha genus nga *Cavia*, ngan familia nga Caviidae. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan

## Mga sumpay ha gawas
# Cricetinae

| Cricetinae |
| --- |
|  *Mesocricetus auratus* |
| Siyentipiko nga pagklasipika |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ginhadi-an: | Animalia  |
| Phylum: | Chordata  |
| Klase: | Mammalia  |
| Orden: | Rodentia  |
| Labawbanay: | Muroidea  |
| Banay: | Cricetidae  |
| Ubosbanay: | **Cricetinae** Fischer de Waldheim, 1817 |

 |
| Genus |
| * *Allocricetulus*
* *Cansumys*
* *Cricetus*
* *Cricetulus*
* *Mesocricetus*
* *Phodopus*
* *Tscherskia*
 |

Iton **Cricetinae** an ubosbanay ha rodensya atunokon nga mamalya nga aada ha banay Cricetidae.
# Lepus

| *Lepus* |
| --- |
|   |
| Siyentipiko nga pagklasipika |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ginhadi-an: | Animalia  |
| Phylum: | Chordata  |
| Ubosphylum: | Vertebrata  |
| Klase: | Mammalia  |
| Orden: | Lagomorpha  |
| Banay: | Leporidae  |
| Genus: | **Lepus**  |

 |
| Binomial nga ngaran |
| **Lepus**  |

An Lepus in uska genus han Lagomorpha. An *Lepus* in nahilalakip ha familia nga Leporidae.

## Ilarom nga taxa

* *Lepus alleni*
* *Lepus americanus*
* *Lepus arcticus*
* *Lepus brachyurus*
* *Lepus californicus*
* *Lepus callotis*
* *Lepus capensis*
* *Lepus castroviejoi*
* *Lepus comus*
* *Lepus coreanus*
* *Lepus corsicanus*
* *Lepus europaeus*
* *Lepus fagani*
* *Lepus flavigularis*
* *Lepus granatensis*
* *Lepus habessinicus*
* *Lepus hainanus*
* *Lepus insularis*
* *Lepus mandshuricus*
* *Lepus microtis*
* *Lepus nigricollis*
* *Lepus oiostolus*
* *Lepus othus*
* *Lepus peguensis*
* *Lepus saxatilis*
* *Lepus sinensis*
* *Lepus starcki*
* *Lepus tibetanus*
* *Lepus timidus*
* *Lepus tolai*
* *Lepus townsendii*
* *Lepus yarkandensis*

## Mga kasarigan

## Mga sumpay ha gawas
# Laurasia

An **Laurasia** in kontinente nga may-ada 200 milyon kahaluag han iya pinakadako nga nagsusumpay ha pagkayana ga superkontinente Gondwana ngan superkontinente Pangaea ha dirudilarin nga panahon han Mesozoic mga kontinente Eurasia ngan Amihanan Amerika.
# Salatan nga Amerika

Salatan nga Amerika|  |
| Kahaluag |
17,840,000 km2
 (6,890,000 sq mi) |
| Populasyon |
385,742,554 (2008, 5th) |
| Kahuot han Pop. |
21.4 per km2 (56.0 per sq mi) |
| Demonimo |
South American, American |
| Mga nasod |
12 (talaan hit mga nasod) |
| Mga dependensya |
3 |
| Mga yinaknan |
Talaan hin mga yinaknan |
| Mga zona hin oras |
UTC-2 to UTC-5 |
| Mga gidakoi nga dakonbungto |  Sao Paulo  Buenos Aires  Rio de Janeiro  Lima  Bogotá  Santiago  Belo Horizonte  Porto Alegre  Brasília  Guayaquil  Medellín  Caracas |

An **Salatan nga Amerika** amo an kontinente nga nakabutang ha salatan han Amerika. Kalawdan Pasipiko an katundan hini, ngan Kalawdan Atlantiko naman an aada ha sidlangan.

## Pinanbasaran

### Mga pagkukuhaan

* "South America". *The Columbia Gazetteer of the World Online*. 2005. New York: Columbia University Press.
* Latin American Network Information Database

## Mga sumpay ha gawas
# Madagascar

Tatak Buhatan han Madagascar
Bandera han Madagascar
Mapa han Afrika kun hain makikit-an an nasod han Madagascar
An **Republika han Madagascar** amo an usa ka nasod han Africa. An kapital hini amo an syudad han Antananarivo.