# Sinonimeye

sacwants sinonimes
Des **sinonimes** u des **Piron-pareys**, c' est des mots ki vlèt dire djusse, u a pô près, parey.

Li contraire d' on sinonime, c' est on contråve

## Sôres di sinonimes

Po les **vraiys sinonimes**, n' a nol adire inte les deus mots. Mins, å cmince, il estént seurmint eployîs dins des coines diferinnes do payis, u dins des coûtches sociåles diferinnes.

Po les ôtes (**rishonnants mots**), gn a des diferinces ki polèt esse tetenes u pus grandes.

## Ritchesse d' on lingaedjes e sinonime et linwe-ehåyaedje

Pus ki l' lingaedje est omodjinne ey erîlé, moens k' i gn a des vraiys sinonimes. Les ptits lingaedjes sont sovint foirt ritches e sinonimes. On cåze, metans, di l' occitan k' a deus troes côps dipus d' mots kel francès, dandjreus a cåze del sinonimeye.

Come les ôtes lingaedjes coinreces, li walon est foû ritche e Piron-pareys, des vraiys et des rshonnants mots, aprume dins sacwants tchamps do lingaedje.

## Sacwants vraiys sinonimes dins kékès langues

### en almand

* *Samstag* & *Sonneabend* (semdi)

### en arabe

* *aaoud*, *xhil* & *faras* (on tchvå)

### e francès

* *lourd* & *pesant* (pezant).
* *pareil* & *semblable* (sifwait, parey)
* *sûr* & *acide* (seur)

### en inglès

* *I shall go* & *I will go* (dj' irè)

### e neyerlandès

* *een keer* & *een maal* (on côp, ene feye)

### e walon

* ådjourdu, ouy & enute
* måssî, mannet, niche & yôrd
* canada, crompire, truke, cartoxhe & petote
* pemî & melêye

## Sacwants sinonimes e walon

### berdeler

*Sol wiccionaire : Sinonimeye:cåzer bråmint*
Li mot "berdeler", purade eployî foû do Payis d' Lidje, a sacwants sinses.

* Les sinonimes avou l' sinse: "cåzer po n' rén dire" (rahoucant mot e francès : *babiller*) : ramter, tchafyî, cacter, ragadler, ravåder, ramadjî, pirlodjî, djawyî, djaivler.
* Les sinonimes avou l' sinse: "cåzer bråmint avou des soçon(e)s" (rahoucant mot e francès : *bavarder*) : plaider, copiner, djåspiner.
* Les sinonimes avou l' sinse: "cåzer et dire do må" (rahoucant mot e francès : *cancaner*): canler, bawyî.
* Les sinonimes avou l' sinse: "criyî so (ene sakî) : (rahoucant mot e francès : *engueuler*): barboter, atouwer, tutweyî, gueuyî.
* Sinonimeye po "li ci ki berdele bråmint" (rahoucant mot e francès : *bavard*): tchafete, berdeleu, berdelåd.

### dobleure & ridobler

*Recråxhî sol wiccionaire : Sinonimeye:volêye di côps*
* volêye di côps.
	+ Rahoucant mot: ene dobleure.
	+ Rahoucant mot e francès : *raclée*.
	+ Sinonimeye: ene axhlêye, del calote, ene coreccion, ene danse, ene deguzene, ene degrincêye, ene diguedinne, ene disdjalêye, ene dispoûslêye, on doblaedje, ene doblêye, ene docsinåde, ene docsineure, ene docsinêye, ene doguete, ene dôpinêye, ene dôpinne, ene douye, ene frotêye, on gorlaedje, del pene, on ploumaedje, on ploumtaedje, ene plouzêye, ene ramoujhnêye, ene rapasse, ene ratournêye, ene rigodinne, ene rosseure, ene sipoûslêye, ene sitronnêye, ene sôdeure, ene taenaesse, ene taene, ene tatouye, ene tijhnêye, ene toirtcheye, ene trimpe, ene volêye; Loukîz eto sol Wiccionaire.

Pa stindaedje do sinse, tos ces mots la polèt voleur dire pierdaedje sins rispiter a on djeu, ene lûte, ene bate, ene guere, on match.

* + Eployaedjes :
		- **diner** u **fote** ene dobleure : bate (ene sakî, ene biesse) comifåt. On dit eto: ridobler.
		- **ramasser**; u **atraper**, u **aveur**, u **riçure**, u **haper** ene dobleure: esse batou
* bouxhî a grands côps so (ene djin, ene biesse). Tos ces mots la polèt voleur dire eto: bate platmint (å djeu).
	+ Rahoucant mot: ridobler
	+ Rahoucant mot e francès : *rosser*.
	+ Sinonimeye: dobler, gorler, missî, noper, ploumer, ploumter, ramuster, ridobler, rispoûler, sipoûler; Loukîz eto sol Wiccionaire.

Tos ces mots la polèt voleur dire eto k' on-z a stî batou platmint (å djeu, dins ene batreye militaire, evnd.).

### seure mene

èn nén esse binåjhe, et l' mostrer a l' tiesse k' on fwait.

* fé ene seure mene.
* fé ene tiesse come èn ouxh di gregne, come cwate samwinnes di plouve.

### biesse

* Nos et addjectifs : dôpin, dôpinne, alourdisse, alourdinaesse, coignåd, coignoûle, lourd pot, boirgnaesse, oirgnaesse, bourike.

* Ratourneures
	+ grosse biesse.
	+ biesse a magnî do four.
	+ ossu biesse ki ses pîs, biesse come ses pates, co pus biesse ki ses pîs.
	+ pus biesse ki deus coshets loyîs eshonne.
	+ biesse a n' nén saveur discopler deus gades.
	+ lourd potet

* biestreye dôpinreye.

*Loukîz a Gaston Libiestreye*.
### ome, feme ki n' våt rén

*Loukîz a :* Sinonimeye:ome ou feme ki n' våt rén
* rahoucant mot: rénnvåt.
* sinonimeye: bindeye, canvolant, rékem, rékemî, vårén, vilvôr, albrant.
* feme ki n' våt rén : guintche, cånoye

### djéryî après ene sacwè

* rahoucant mot: djeryî.
* sinonimeye: péyî après, rimer après, bediver, lamer, blefer après, gleter après, awè l' misse di, awè må l' vinte après, awè må l' panse après, esse a l' eveye di, saetchî l' linwe après.

### onk (ene) ki n' a nén tote si tiesse

*Recråxhî sol wiccionaire : Sinonimeye:Dimey doûs*
* rahoucant mot: dimey-doûs
* sinonimeye: nén tot djusse, on pô drole, nén come èn (ene) ôte, bardouxhî, dimey-cougnî, ewaeré, saizi, sokea, foû-scwere.
* Ratourneures:
	+ I n' esteut nén la cwand on a fwait les pårts
	+ Il a on bwès foû di s' faxhene (foû di s' fagot); i lyi manke on bwès.
	+ I lyi manke ene locêye.

### emantchî ene sakî

*Loukîz a :* «Sinonimeye:groujhî»
* rahoucant mot: emantchî (rôler)
* rahoucant mot e francès : *duper*.
* sinonimeye:
	+ corante : aveur, atraper, rôler, djonde,
	+ pus råle : asblawi, dobler, erosser, gorler, gourer, groujhî, rassonrer.

### solêye

*Loukîz a :* «Sinonimeye:sô et sôlêye» (sol Wiccionaire)
* rahoucant mot: sôlêye.
* rahoucant mot e francès : *ivrogne*.
* sinonimeye: nopeu, ragonasse.

### haper al doûce

* rahoucant mot: sicroter.
* rahoucant mot e francès : *chiper*.
* sinonimeye: Wikt:haper, noper, Wikt:reuchyî

## Ôtès pådjes di sinonimeye diswalpêyes dins l' Wiccionaire

Dins l' Wiccionaire, on-z a porshû l' diswalpaedje di pådjes di sinonimeye :

* avou ene grande vitesse
* esse ritche

## Sourdants